Στο τέλος, όχι μόνο δεν καταστρέφουν το σύστημα (ό,τι κι αν σημαίνει αυτό), αλλά το ενδυναμώνουν. Οι ασφαλιστικές εταιρείες πληρώνουν τις βιτρίνες, αυξάνουν τις τιμές των ασφαλίστρων για να βγάλουν τα σπασμένα, οι έμποροι μετακυλίουν το κόστος στους καταναλωτές. Οι τράπεζες διογκώνουν περισσότερο τις προμήθειες, για να πληρώνουν τα καμένα ΑΤΜ. Ο κρατικός αυταρχισμός φουντώνει ακόμη κι αν δεν υπάρχει πολιτική βούληση γι’ αυτό· μέσα στον κακό χαμό, κάποιοι αστυνομικοί υπερβαίνουν πάντα τα εσκαμμένα του νόμου. Είναι δε τόσο πολλά τα αρνητικά της δράσης τους –σε σχέση με τις διακηρυγμένες προθέσεις τους, δηλαδή το καλό του λαού– που κάποιοι φτάνουν σε θεωρίες συνωμοσίας. «Δεν μπορεί», λένε, «να είναι τόσο ηλίθιοι! Μάλλον πρόκειται περί προβοκάτσιας. Αστυνομικοί δέρνουν αστυνομικούς για να κάνουν κακό στον λαό». Αν το καλοσκεφθούμε, αυτό το συμπέρασμα έχει μια περίεργη, διαστροφική λογική. Το παράλογο μόνο με παραλογισμούς μπορεί να εξηγηθεί. Η διαφορά των μπαχαλάκηδων με τον βουλευτή της Νίκης κ. Νίκο Παπαδόπουλο είναι το μέγεθος των θρυμματισμένων κρυστάλλων. Εκείνος, λέει, «έσπασε ένα τζαμάκι», οι αντιεξουσιαστές κατεβάζουν ολόκληρες τζαμαρίες. Ας παραβλέψουμε τα «κουφά» περί προσβολής του θρησκευτικού συναισθήματος· εδώ, άνθρωποι από το Αφγανιστάν προσεβλήθησαν από σκίτσα του Μωάμεθ στη Δανία, ενώ οι μπάχαλοι δηλώνουν ότι προσβάλλονται διαρκώς από τον πανταχού παρόντα καπιταλισμό. Το πρόβλημα με τον «ακτιβισμό» του κ. Παπαδόπουλου είναι πως έκανε πανελληνίως γνωστή μια έκθεση που ελάχιστοι ήξεραν, οι δε «βλάσφημες εικόνες» πλέον δεν είναι σε έναν τοίχο μιας πινακοθήκης, αλλά βρίσκονται παντού: σε εφημερίδες, τηλεοράσεις, οθόνες υπολογιστών κ.λπ. Εκεί που θα τις έβλεπαν χίλιοι (;), πέντε χιλιάδες(;) άνθρωποι, τώρα τις είδαν δέκα εκατομμύρια. Μεγάλη... «πετυχεσιά» κατάφερε ο μπαχαλάκιας βουλευτής...

 Aπό την "ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ"

"Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ", 13/03/25

Κυνοκέφαλοι

ΤΟΥ ΜΙΧΑΛΗ ΤΣΙΝΤΣΙΝΗ

O διάδρομος που χωρίζει τις δύο προθήκες είναι στενός και σκοτεινός. Πολύ στενός για να χωρέσει ογδόντα μικρά ξαφνιάσματα. Αλλά όσο πρέπει ημιφωτισμένος για να ταιριάζει στις μορφές που έχει χαράξει ο Γκόγια: Πρόσωπα σαπισμένα, με μάτια χαμένα μέσα στις κόγχες τους, δίποδα ορνεοκέφαλα και γαϊδουρόμορφα, προβαίνουν με σατανικά χαμόγελα σε πράξεις αποτρόπαιας γελοιότητας: Κάποιος δέρνει ένα παιδί με τον πάτο ενός παπουτσιού, άλλοι προσκυνούν σαν θεό έναν παπαγάλο, μια γυναίκα σηκώνεται στις μύτες των ποδιών της για να κλέψει το δόντι ενός απαγχονισμένου. Φρίκη;

Οχι. Τα Caprichos του μεγάλου Ισπανού, που εκτίθενται στριμωγμένα στην Εθνική Πινακοθήκη, είναι μια ανελέητη αποφλοίωση της ανθρώπινης ύλης, μέχρι το μεδούλι της κτηνώδους καταβολής της. Τα γλιτώνει όμως από τη φρίκη ο σαρκασμός. Τα ανθρωποτέρατα επιστρατεύονται όχι ως σκιάχτρα, αλλά ως καρναβαλικά όντα για να παραστήσουν τον κόσμο ανάποδα.

Το πιο διάσημο από τα Caprichos είναι «Ο ύπνος της λογικής» που «παράγει τέρατα». Μια ανδρική φιγούρα κοιμάται καθισμένη και πίσω της, σαν να εκπορεύονται από το κεφάλι της, ξεπηδούν απόκοσμα πτηνά. Ο Γκόγια σαν να περίμενε τον βουλευτή που βανδάλισε τη δίδυμη έκθεση της Πινακοθήκης για το αλλόκοτο. Σαν να τον είχε προζωγραφίσει, δυόμισι αιώνες πριν.

Είναι άραγε δικαιολογημένος ο ηθικός πανικός για τον «σκοταδισμό» που φέρνει ο βάνδαλος, αλλά και όσοι –μεταξύ τους και η Ιερά Σύνοδος– δικαιολογούν το διάβημά του; Είναι τόσο εύθραυστη η ελευθερία του λόγου και της καλλιτεχνικής έκφρασης, ώστε να μπορεί να την πλήξει ένα χουλιγκανικό ξέσπασμα; Μήπως δεν έχει εντάξει ήδη η σύγχρονη τέχνη τέτοια ξεσπάσματα στην τελετουργία της;

Πριν από τον βάνδαλο, κανείς δεν είχε υποψιαστεί ότι τα έργα που επιλέχθηκαν ως εικαστικό σχόλιο στον Γκόγια είχαν τόση δύναμη, ώστε να ρισκάρει κανείς για χάρη τους τον αυτοεξευτελισμό του. Την ώρα που εξαπολύει εναντίον τους όλη του την ιερή μανία, ο βάνδαλος αναγνωρίζει σε αυτό που βεβηλώνει μια αντίπαλη ιερότητα, στην έλξη της οποίας δεν μπορεί να αντισταθεί.

Την ίδια βέβηλη έλξη θα πρέπει να είχε νιώσει και ο αγιογράφος που, κατά τον 18ο αιώνα, αποφάσισε να ζωγραφίσει τον Αγιο Χριστόφορο κυνοκέφαλο, για να τον μιμηθεί σήμερα ο χαράκτης Χριστόφορος Κατσαδιώτης. Αναπλάθοντας το συμβολικό σύμπαν που τού κληροδοτήθηκε, ο αγιογράφος έδρασε ταυτόχρονα και ως εικονοκλάστης, χορηγώντας και στον απώτερο επίγονό του την ελευθερία να φανταστεί μέσα στο φωτοστέφανο ένα κεφάλι σκύλου.

Μεταξύ του αγιογράφου και του εικονοκλάστη αναπτύσσεται η ίδια άμιλλα που διέπει εντέλει και τη σχέση του χούλιγκαν με το έργο τέχνης. Ο φανατικός νομίζει ότι καταστρέφει την εικόνα που μισεί, ενώ το μίσος του την ενεργοποιεί. Την ξεκολλάει από τον τοίχο και τη ρίχνει στην όντως ζωή. Κανείς δεν πιστεύει τόσο πολύ στη δύναμη της τέχνης, όσο εκείνος που δαιμονίζεται για χάρη της.