Ενα προσωπικό ιστολόγιo για την πολιτική, την οικονομία, την κοινωνία, την καθημερινή μας ζωή και τα προβλήματά της..Η προσωπική μου ματιά στην επικαιρότητα, προς συμφωνία ή διαφωνία όσων με τιμούν και με "διαβάζουν".Σας ευχαριστώ!
Τι σημαίνει το «προληπτικό πλήγμα» που τρέμουν οι Τούρκοι στρατηγοί;
Μέσα σε λιγότερο από 24 ώρες, το σκηνικό του πολέμου έχει κριθεί χωρίς η Ελλάδα να συρθεί σε μια μακροχρόνια, αιματηρή πολεμική σύρραξη φθοράς
ΤΟΥ ΜΑΡΙΝΟΥ ΓΚΑΣΙΑΜΗ
Η τοποθέτηση του Αρχηγού ΓΕΕΘΑ, Στρατηγού Δημήτριου Χούπη, τον Δεκέμβριο του 2025 κατά τη διάρκεια τηλεοπτικής του συνέντευξης, σχετικά με τη δυνατότητα διεξαγωγής «προληπτικών χτυπημάτων στρατηγικού πλήγματος σε μεγάλο βάθος», τάραξε τα λιμνάζοντα ύδατα της αμυντικής ανάλυσης.
Για πρώτη φορά, η ελληνική στρατιωτική ηγεσία περιέγραψε δημόσια ένα δόγμα που ξεφεύγει από την παραδοσιακή, παθητική άμυνα και εισέρχεται στη φιλοσοφία της ενεργητικής αποτροπής.
Τι σημαίνει όμως αυτό στην πράξη; Πώς μεταφράζεται ένα τέτοιο χτύπημα και πώς μπορεί να εξασφαλίσει το «αποκλειστικά νικηφόρο αποτέλεσμα» που έθεσε ως όρο ο Αρχηγός ΓΕΕΘΑ;
Πρέπει να ξεκαθαριστεί ότι ένα από τα πιθανά και ρεαλιστικά σενάρια εφαρμογής αυτού του δόγματος, σύμφωνα τουλάχιστον με στρατιωτικούς αναλυτές και πηγές, στους οποίους απευθύνθηκαν τα ΝΕΑ.gr, το οποίο στη στρατιωτική επιστήμη ορίζεται ως προληπτικό πλήγμα (preemptive strike) – μια καίρια αμυντική ενέργεια όταν ο αντίπαλος έχει ξεκινήσει μια μη αναστρέψιμη διαδικασία επίθεσης είναι το ακόλουθο.
Φάση 1η: Η «Κόκκινη Γραμμή» των Πληροφοριών
Στο υποθετικό αυτό σενάριο, μια παρατεταμένη διπλωματική κρίση με αφορμή τις θαλάσσιες ζώνες ή τις έρευνες στην ελληνική υφαλοκρηπίδα φτάνει στο σημείο βρασμού. Η Άγκυρα μετακινεί μαζικά δυνάμεις, όπως για παράδειγμα η πρόσφατη μετακίνηση ολόκληρης Ταξιαρχίας απέναντι από την Σάμο, ενώ τα αποβατικά σκάφη της Τουρκίας ξεκινούν να εφοδιάζονται με καύσιμα και πολεμικό υλικό και μπαίνουν σε ετοιμότητα στα λιμάνια της Μικράς Ασίας, ενώ σμήνη μη επανδρωμένων αεροσκαφών (drones) και βαλλικοί πύραυλοι Bora και Tayfun τίθενται σε κατάσταση μέγιστης ετοιμότητας σε προκεχωρημένες βάσεις.
Η ελληνική Εθνική Υπηρεσία Πληροφοριών (ΕΥΠ), σε συνεργασία με δορυφορικά δεδομένα από συμμαχικές χώρες, ανιχνεύει τη μεταβολή: οι τουρκικές δυνάμεις λαμβάνουν τελικές διαταγές επιχειρήσεων και ξεκινά η φόρτωση πεζοναυτών. Η απειλή είναι άμεση και αναπόφευκτη. Το Κυβερνητικό Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας (ΚΥΣΕΑ) συνεδριάζει με διαδικασίες κατεπείγοντος και ο Αρχηγός ΓΕΕΘΑ λαμβάνει το πράσινο φως για την ενεργοποίηση του σχεδίου προληπτικής αποτροπής. Είναι η ώρα μηδέν.
Το ρίσκο: Αν οι πληροφορίες αποδειχθούν λανθασμένες ή ελλιπείς, η χώρα που πλήττει πρώτη κινδυνεύει να χαρακτηριστεί διεθνώς ως ο επιτιθέμενος, χάνοντας το διπλωματικό της έρεισμα.
Η απαίτηση: Απόλυτος συντονισμός μεταξύ ΕΥΠ, στρατιωτικών πληροφοριών ( drones, υποκλοπές) και συμμαχικών δορυφόρων σε πραγματικό χρόνο.
Φάση 2η: Το Ακαριαίο Σοκ και η «Τύφλωση» του Αντιπάλου
Το συγκεκριμένο επιχειρησιακό σενάριο ξεδιπλώνεται μέσα σε λίγα λεπτά, βασιζόμενο στο στοιχείο του απόλυτου αιφνιδιασμού. Πριν καν οι τουρκικές δυνάμεις προλάβουν να λύσουν κάβους ή να τροχοδρομήσουν στα αεροδρόμια, δέχονται ένα μαζικό, συντονισμένο ηλεκτρονικό και συμβατικό πλήγμα.
Πρώτο βήμα είναι η πλήρης «τύφλωση» του αντιπάλου. Συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων εκπέμπουν ισχυρές παρεμβολές, νεκρώνοντας τα εχθρικά ραντάρ, τις τηλεπικοινωνίες και τους σταθμούς καθοδήγησης των drones Bayraktar και Anka κατά μήκος των μικρασιατικών παραλίων.
Ταυτόχρονα, η ελληνική Πολεμική Αεροπορία αναλαμβάνει δράση. Σμήνη μαχητικών Rafale και F-16 Viper απογειώνονται από τις βάσεις τους και, χωρίς να εισέλθουν στον τουρκικό εναέριο χώρο, εξαπολύουν πυραύλους μακρού πλήγματος. Οι στόχοι είναι χειρουργικά επιλεγμένοι: οι διάδρομοι απογείωσης των κρίσιμων αεροδρομίων στο Dalaman, το Balikesir και το Cigli καταστρέφονται, εγκλωβίζοντας την εχθρική αεροπορία στο έδαφος. Παράλληλα, από τις ακτές των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου, οι ελληνικές συστοιχίες κατευθυνόμενων πυραύλων Spike NLOS και Exocet πλήττουν με απόλυτη ακρίβεια τα τουρκικά αποβατικά σκάφη μέσα στα ίδια τους τα λιμάνια (π.χ. στη Φώκαια). Η αποβατική ισχύς του αντιπάλου εξουδετερώνεται πριν καν βγει στο Αιγαίο, κάτι που δείχνει και την αδυναμία του τουρκικού σχεδιασμού ο οποίος προκειμένου να είναι κοντά στα νησιά στόχους έχει ταυτόχρονα εκτεθεί στα οπλικά συστήματα με δυνατότητα πληγμάτων σε μεγάλο βάθος της Ελλάδας. Φάση 3η: Η «Ασπίδα Αχίλλειος» απέναντι στα Αντίποινα
Όπως επισημαίνουν οι αναλυτές, κανένα προληπτικό πλήγμα δεν μπορεί να εξαφανίσει το 100% των εχθρικών δυνάμεων, επομένως η διαχείριση των αντιποίνων αποτελεί τον δεύτερο βασικό πυλώνα αυτού του σεναρίου. Η Τουρκία επιχειρεί να απαντήσει με όσα μέσα της έχουν απομείνει: κυρίως με το πυραυλικό της οπλοστάσιο και drones που βρίσκονταν ήδη στον αέρα.
Εδώ ενεργοποιείται η νέα αμυντική υποδομή της χώρας, με αιχμή του δόρατος το εθνικό σύστημα αντιπυραυλικής και αντι-drone προστασίας, ακόμα και σε αυτό το πρώιμο στάδιο. Τα προηγμένα ραντάρ SeaFire των νέων ελληνικών φρεγατών Kimon (Belharra), σε απόλυτο συντονισμό με τις επίγειες συστοιχίες Patriot, δημιουργούν μια αδιαπέραστη ομπρέλα πάνω από το αρχιπέλαγος. Οι εχθρικοί πύραυλοι και τα drones αναχαιτίζονται μαζικά στον αέρα, κρατώντας τις απώλειες σε ελληνικές υποδομές σε εξαιρετικά χαμηλά και ελεγχόμενα επίπεδα.
Φάση 4η: Η Διπλωματία από Θέση Ισχύος
Μέσα σε λιγότερο από 24 ώρες, το σκηνικό του πολέμου έχει κριθεί χωρίς η Ελλάδα να συρθεί σε μια μακροχρόνια, αιματηρή πολεμική σύρραξη φθοράς. Η Τουρκία έχει υποστεί στρατιωτική παράλυση: η αεροπορία της είναι καθηλωμένη, ο στόλος της έχει δεχθεί καίρια πλήγματα και η ικανότητά της να διεξάγει επιθετικές επιχειρήσεις έχει εκμηδενιστεί.
Σε αυτό το σημείο, η διεθνής κοινότητα παρεμβαίνει πυροσβεστικά. Οι ΗΠΑ, το ΝΑΤΟ και η Ευρωπαϊκή Ένωση πιέζουν για άμεση κατάπαυση του πυρός. Η Γαλλία, ενεργοποιώντας τη ρήτρα αμοιβαίας αμυντικής συνδρομής, στέλνει σαφές μήνυμα σταθερότητας. Όταν οι δύο πλευρές κάθονται στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, η ισορροπία έχει αλλάξει δραματικά. Η Ελλάδα δεν αμύνεται πλέον επί ερειπίων· διαπραγματεύεται από θέση απόλυτης στρατιωτικής και στρατηγικής υπεροχής, έχοντας προστατεύσει ανέπαφη την εδαφική της ακεραιότητα.
Αν και πρόκειται για ένα μόνο από τα πιθανά επιχειρησιακά σενάρια, αποτυπώνει ανάγλυφα τη νέα στρατιωτική πραγματικότητα: η καλύτερη άμυνα είναι η αποδεδειγμένη ικανότητα να στερήσεις προληπτικά από τον αντίπαλο τη δυνατότητα να σου επιτεθεί, ακόμα και με υβριδικούς τρόπους που δεν αναφέρονται σε αυτό το σενάριο…
Σε συνέχεια του συγκεκριμένου άρθρου το οποίο και παραθέτει και σε σχετική του ανάρτηση, ο Καθηγητής Κώστας Γρίβας διατυπώνει το ακόλουθο σχόλιο:Θυμάμαι πριν από χρόνια, όταν είχα επιχειρηματολογήσει για αυτό το θέμα, τι λυσσαλέα αντίδραση είχε υπάρξει και τι ύβρεις και απειλές είχα δεχθεί από την (αν)ίερη συμμαχία κάποιων αποστράτων, επαγγελματιών υπερασπιστών των "δικαιωμάτων" της Τουρκίας, καθηγητών που νομίζουν ότι η ευρασιατική σκακιέρα είναι τηλεπαιχνίδι δημοφιλίας και των βοθρολυμάτων των social media. Στους τελευταίους περιλαμβάνονται και ανώνυμοι λογαριασμοί δηλωμένης ναζιστικής και αντιχριστιανικής ιδεολογίας. Θέλω να πιστεύω ότι, αργά ή γρήγορα, όλο αυτό το μόρφωμα, που λειτουργεί με όρους εγκληματικής οργάνωσης, θα αντιμετωπίσει το φως του ήλιου...Γενικής υφής το ως άνω καταγγελτικό σχόλιο, θα ανέμενε κανείς-στοιχειωδώς έστω-να εξειδικευθεί περαιτέρω, καθ' ο μέτρο όσοι είχαν σπεύσει να στοχοποιήσουν τον Αρχηγό ΓΕΕΘΑ γιά την σχετική του τοποθέτησή με περισσή ευκολία, δεν έχουν παύσει να επιχειρηματολογούν στην ίδια λογική ανελλιπώς μέχρι σήμερα, μιλώντας γιά πρακτικές κατευνασμού έναντι της Άγκυρας, όπως προβεβλημένοι πρέσβεις ε.τ. ή καθηγητές πράττουν. Αντιλαμβάνεται προφανώς όσα συντελούνται με ευθύνη της σημερινής Κυβέρνησης στο πεδίο της θεαματικής ενίσχυσης των ΕΔ, υπό τους περιορισμούς βεβαίως των αναγκαίων μη δημοσιποιήσιμων πτυχών τους, όπως και είναι εύλογο και επιβεβεβλημένο; Σ.Χ.Μ.
Αυτό ήταν και το βασικό μήνυμα της παρουσίας μας στον ΟΗΕ. Σε μια εποχή όπου οι κανόνες και οι διεθνείς συμφωνίες δοκιμάζονται, η Ελλάδα επιμένει στο Διεθνές Δίκαιο, στην πολυμέρεια και στον διάλογο. Ως μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας, την Προεδρία του οποίου αναλαμβάνουμε τον Οκτώβριο, αλλά και ως χώρα που βρίσκεται στο σταυροδρόμι Ευρώπης, Μέσης Ανατολής και Βόρειας Αφρικής, θέλουμε να είμαστε γέφυρα και όχι μέρος του προβλήματος. Αυτό σημαίνει διάλογος με όλους, χωρίς όμως εκπτώσεις στις θέσεις μας που είναι σταθερές. Με την Τουρκία, είναι αναγκαίο να έχουμε ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας και διάλογο στη βάση του Διεθνούς Δικαίου και των σχέσεων καλής γειτονίας. Άλλωστε, είμαστε καταδικασμένοι από τη γεωγραφία να ζούμε δίπλα ο ένας στον άλλο. Επανέλαβα κατά την ομιλία μου στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ ότι το μόνο θεσμικό πλαίσιο για την επίλυση της διαφοράς μας είναι το Διεθνές Δίκαιο. Ο ουσιαστικός διάλογος όμως δεν μπορεί να συνυπάρχει με μονομερείς ενέργειες που παραβιάζουν τη διεθνή νομιμότητα.
Στη Νέα Υόρκη είχα συνάντηση με περισσότερους από 30 θεσμικούς επενδυτές με έκθεση στην Ελλάδα και στις μεγαλύτερες ελληνικές εταιρείες, των οποίων τα συνολικά υπό διαχείριση κεφάλαια ξεπερνούν τα $4,5 τρισεκατομμύρια. Επανέλαβα ότι η συνετή δημοσιονομική πολιτική που αποτελεί τη βάση για την επίτευξη πλεονασμάτων και επιτρέπει την ταχεία αποκλιμάκωση του χρέους, είναι προτεραιότητά μας. Η σημαντικότερη άμεση κυβερνητική προτεραιότητα σε μια συγκυρία μεγάλης διεθνούς αβεβαιότητας και αναταράξεων, όμως, είναι η αντιμετώπιση του κόστους ζωής, κυρίως μέσω του περιορισμού του κόστους ενέργειας με έμφαση στο πετρέλαιο θέρμανσης, αλλά και μεσοπρόθεσμα με την αύξηση του διαθέσιμου εισοδήματος, με περαιτέρω φορολογικές ελαφρύνσεις και υψηλότερους μέσους ονομαστικούς μισθούς.
Η στάση απέναντι στην πρόκληση
της τεχνητής νοημοσύνης
Υπάρχει όμως και ένα άλλο θέμα που, κατά τη γνώμη μου, θα καθορίσει πολύ περισσότερο το μέλλον μας απ’ όσο έχουμε ακόμη συνειδητοποιήσει: η τεχνητή νοημοσύνη. Στο Σαν Φρανσίσκο συναντήσαμε ανθρώπους που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή αυτής της τεχνολογικής επανάστασης. Και εδώ υπάρχει ένα πολύ σημαντικό μάθημα από την ιστορία. Όταν εμφανίστηκε η πυρηνική ενέργεια, η ανθρωπότητα κατάλαβε ότι δεν αρκεί να γνωρίζει πώς λειτουργεί μια νέα τεχνολογία. Χρειάζονται κανόνες, θεσμοί, εποπτεία και διεθνής συνεργασία για να διαχειριστούμε τις τεράστιες δυνατότητες αλλά και τους κινδύνους της. Το ίδιο ερώτημα τίθεται τώρα για την τεχνητή νοημοσύνη, ίσως με ακόμη μεγαλύτερη επιτακτικότητα. Όταν ακόμη και οι ίδιοι οι δημιουργοί των πιο προηγμένων μοντέλων παραδέχονται ότι δεν κατανοούμε πλήρως τον τρόπο λειτουργίας και αυτοβελτίωσής τους, η ιδέα ότι η αυτορρύθμιση αρκεί δεν είναι πειστική.
Χρειαζόμαστε, λοιπόν, ρύθμιση. Όχι για να σταματήσουμε την καινοτομία, αλλά για να την κάνουμε ασφαλή και χρήσιμη για τον άνθρωπο. Και χρειαζόμαστε κράτος που να καταλαβαίνει την τεχνολογία αρκετά καλά ώστε ούτε να φοβάται την αλλαγή ούτε να γίνεται όμηρος εκείνων που την αναπτύσσουν. Αυτό είναι και το μεγάλο στοίχημα για την Ελλάδα: να αξιοποιήσει την ΑΙ στην οικονομία, στη δημόσια διοίκηση, στην υγεία και στην παραγωγικότητα, χωρίς να αφήσει την τεχνολογία να εξελιχθεί χωρίς όρια και χωρίς λογοδοσία. Από τη Νέα Υόρκη μέχρι το Σαν Φρανσίσκο, το συμπέρασμα ήταν τελικά ένα: η ισχύς μιας χώρας σήμερα δεν μετριέται μόνο από το μέγεθός της. Μετριέται από την ικανότητά της να χτίζει συμμαχίες, να υπερασπίζεται τις θέσεις της με κανόνες και επιχειρήματα και να συμμετέχει έγκαιρα στις μεγάλες αλλαγές της εποχής. Η Ελλάδα θέλουμε να είναι ακριβώς αυτό: μια χώρα γεφυροποιός και όχι ταραχοποιός. Μια χώρα παρούσα, αξιόπιστη και χρήσιμη στη διαχείριση των μεγάλων προκλήσεων του αύριο.
Σε εφαρμογή τα πρώτα μέτρα
που εξαγγέλθηκαν στη ΔΕΘ
Το γεγονός ότι βρισκόμουν στην Αμερική δεν σημαίνει, όμως, ότι εδώ δεν έγιναν πράγματα. Ανοίγοντας, λοιπόν, τα θέματα της ανασκόπησης, ξεκινώ από την καταβολή της διπλής επιστροφής ενοικίου σε εκπαιδευτικούς και υγειονομικούς που υπηρετούν στην περιφέρεια που ξεκίνησε προχθές, την Παρασκευή, και μάλιστα αναδρομικά από το φορολογικό έτος 2024. Είναι το πρώτο από τα νέα μέτρα στήριξης που ανακοίνωσα στη ΔΕΘ το οποίο υλοποιείται. Μια χρήσιμη υπενθύμιση και για τους υπόλοιπους δικαιούχους επιστροφής ενοικίου: μέχρι την Τετάρτη 30 Σεπτεμβρίου μπορείτε να διορθώσετε τυχόν λάθη ή παραλείψεις στο Ε1, ώστε να λάβετε την επιστροφή ενός μισθώματος.
Στο ίδιο πεδίο, αυτό της προστασίας της κατοικίας, ενεργοποιήθηκε από την περασμένη Δευτέρα η σημαντική αλλαγή στον εξωδικαστικό μηχανισμό που είχαμε ανακοινώσει, έτσι ώστε ο οφειλέτης να μπορεί πλέον να ζητήσει ξεχωριστή ρύθμιση για την κύρια κατοικία του, συναινώντας στη ρευστοποίηση των υπόλοιπων ακινήτων του. Θα δώσω ένα παράδειγμα: ένας οφειλέτης χρωστά συνολικά 300.000 ευρώ και έχει κύρια κατοικία αξίας 150.000 ευρώ. Παράλληλα, έχει και άλλα ακίνητα, συνολικής αξίας 50.000 ευρώ.
Με τη νέα δυνατότητα, μπορεί να ζητήσει να προστατευθεί ξεχωριστά η κύρια κατοικία του και να συμφωνήσει να ρευστοποιηθεί η υπόλοιπη ακίνητη περιουσία. Άρα στην πράξη η ρύθμιση για το σπίτι του δεν θα υπολογιστεί πάνω στο σύνολο των 300.000 ευρώ, αλλά με βάση την αξία της κύριας κατοικίας, δηλαδή τα 150.000 ευρώ, και φυσικά την εισοδηματική του δυνατότητα. Έτσι μπορεί να προκύψει χαμηλότερη μηνιαία δόση, μεγαλύτερη διαγραφή χρέους και ρύθμιση έως 35 έτη. Θεωρώ ότι με τον τρόπο αυτό δίνουμε μια σταθερή, δεύτερη ευκαιρία σε εκατοντάδες χιλιάδες δανειολήπτες να ρυθμίσουν βιώσιμα τα χρέη τους, χωρίς τον φόβο να χάσουν το σπίτι τους. Μια λύση που συνδυάζει την κοινωνική ευαισθησία με τη ρεαλιστική διευθέτηση των οφειλών.
Για την επέκταση της Ψηφιακής Κάρτας Εργασίας έχουμε ξαναμιλήσει. Αυτή την εβδομάδα, όμως, έγινε το επόμενο πρακτικό βήμα: εκδόθηκε η διευκρινιστική εγκύκλιος για την εφαρμογή της στους νέους κλάδους που σας είχα πει τον Ιούνιο, αφού προηγήθηκε πιλοτική περίοδος και διάλογος με εκπροσώπους εργαζομένων και εργοδοτών. Η πλήρης εφαρμογή θα γίνει σε δύο φάσεις: από τις 12 Οκτωβρίου για την ιδιωτική υγεία, τις τηλεπικοινωνίες, τα κομμωτήρια, τα κέντρα αισθητικής, τα καθαριστήρια και τις υπηρεσίες καθαρισμού, και από τις 16 Νοεμβρίου για συμβουλευτικές υπηρεσίες, διαφήμιση, επισκευές, logistics, νερό και λύματα και τυχερά παίγνια. Συνολικά, καλύπτονται περίπου 500.000 επιπλέον εργαζόμενοι, ανεβάζοντας τον συνολικό αριθμό σε περίπου 2,5 εκατομμύρια.
Μέσω της αποκέντρωσης
κίνητρα γιά την περιφέρεια
Έρχομαι τώρα σε τρεις πρωτοβουλίες μας που εντάσσονται στην ευρύτερη προσπάθειά μας για την ενίσχυση της αποκέντρωσης, προσφέροντας κίνητρα μετακίνησης προς την περιφέρεια.
Η πρώτη πρωτοβουλία αφορά την εργασία. Προετοιμάζουμε ένα νέο επιδοτούμενο πρόγραμμα απασχόλησης για επιχειρήσεις που θα προσλαμβάνουν εργαζόμενους οι οποίοι ζουν σε ορεινές και απομακρυσμένες περιοχές. Το πρόγραμμα προβλέπει εξ αποστάσεως εργασία, με επιδότηση που θα καλύπτει το 90% του μισθού και των ασφαλιστικών εισφορών για 12 μήνες. Με απλά λόγια, ένας άνθρωπος θα μπορεί να δουλεύει για μια επιχείρηση που βρίσκεται αλλού, χωρίς να χρειαστεί να φύγει από τον τόπο του. Και η επιχείρηση θα έχει ένα ισχυρό κίνητρο να τον κρατήσει στο δυναμικό της και μετά τη λήξη της επιδότησης. Η δεύτερη πρωτοβουλία αφορά την επαγγελματική εκπαίδευση.
Στο Καρπενήσι δημιουργείται νέα ειδικότητα «Ξενοδοχειακών Επιχειρήσεων» της ΔΥΠΑ, με 25 θέσεις για το 2026-2027 και αμοιβή μαθητείας έως 588 ευρώ τον μήνα. Είναι μια επιλογή που συνδέει την κατάρτιση με μια πραγματική ανάγκη της περιοχής: τον ορεινό τουρισμό. Να μαθαίνουν οι νέοι ένα επάγγελμα που μπορεί να τους κρατήσει στον τόπο τους και να στηρίξει τις τοπικές επιχειρήσεις.
Και η τρίτη αφορά περιοχές με έντονο δημογραφικό πρόβλημα, όπου το Πρόγραμμα Μετεγκατάστασης, που ξεκίνησε πιλοτικά από τον Έβρο και για το οποίο έχουμε ξαναμιλήσει, επεκτείνεται τώρα σε επτά δήμους της Περιφερειακής Ενότητας Ιωαννίνων και στους Δήμους Σουλίου και Φιλιατών στη Θεσπρωτία. Προβλέπει -θυμίζω- οικονομική ενίσχυση έως 10.000 ευρώ για ανθρώπους και οικογένειες που θα επιλέξουν να εγκατασταθούν μόνιμα εκεί. Παράλληλα, τον Οκτώβριο αναμένεται να ανοίξει η πλατφόρμα αιτήσεων για τις οκτώ Περιφερειακές Ενότητες που έχουν ήδη ενταχθεί στον σχεδιασμό: Καστοριά, Κιλκίς, Σέρρες, Φλώρινα, Πέλλα, Δράμα, Κοζάνη και Γρεβενά.
Μπορεί να φθινοπώριασε, αλλά η τουριστική κίνηση συνεχίζεται και όλα δείχνουν ότι η χρονιά θα κλείσει πολύ θετικά. Ήδη στο πρώτο επτάμηνο, από τον Ιανουάριο έως τον Ιούλιο, τα έσοδα από τον τουρισμό αυξήθηκαν κατά 12% σε σχέση με πέρυσι, φτάνοντας τα 13,5 δισ. ευρώ, ενώ κατά 8,6% αυξήθηκε και ο αριθμός των ξένων επισκεπτών, παρά την αβεβαιότητα που προκαλεί η κατάσταση στη Μέση Ανατολή.
Το ζητούμενο, όμως, δεν είναι μόνο να πηγαίνει καλά ο τουρισμός συνολικά, αλλά να απλώνεται το όφελος σε περισσότερες περιοχές, κυρίως σε εκείνες που επλήγησαν από μεγάλες φυσικές καταστροφές. Έτσι λοιπόν, σε αυτήν τη λογική ανοίξαμε την Πέμπτη την πλατφόρμα για το Thessaly-Evros Pass 2026. Προβλέπονται 7.500 ψηφιακές κάρτες των 200 ευρώ για επιλεγμένους προορισμούς της Θεσσαλίας και 1.400 κάρτες των 250 ευρώ για επιλεγμένους προορισμούς του Έβρου.
Στο Κτηματολόγιο
κσι το Μεταναστευτικό
Μια πιο καθημερινή, αλλά καθόλου ασήμαντη αλλαγή αφορά και το Κτηματολόγιο. Μέσω του metavoles.ktimatologio.gr υποβάλλονται πλέον ηλεκτρονικά, για τις υποθέσεις που καλύπτει η πλατφόρμα, αιτήσεις διόρθωσης ορίων, εμβαδού και άλλων γεωμετρικών στοιχείων. Ήταν η τελευταία διαδικασία του Ελληνικού Κτηματολογίου που απαιτούσε φυσική παρουσία. Μπορεί να ακούγεται τεχνικό ζήτημα, αλλά αντιθέτως είναι πολύ ουσιαστική διευκόλυνση για τον πολίτη.
Σημαίνει ότι ένας ιδιοκτήτης δεν χρειάζεται πλέον να πάρει άδεια από τη δουλειά του, να ταξιδέψει και να βρεθεί σε ένα Κτηματολογικό Γραφείο για να διορθώσει ένα όριο ή το εμβαδόν της ιδιοκτησίας του στον κτηματολογικό χάρτη. Μπορεί να συνδεθεί ηλεκτρονικά, να αναθέσει την απαιτούμενη τεχνική διαδικασία στον μηχανικό του, να υποβάλει τα δικαιολογητικά, να παρακολουθεί την πορεία της υπόθεσής του και, όπου προβλέπεται, να ασκήσει αντίρρηση ή προσφυγή. Δεν πάει ο πολίτης στο κράτος, αλλά το δημόσιο καθίσταται πιο προσβάσιμο στον πολίτη ανεξάρτητα από τον τόπο κατοικίας του. Το έχουμε πετύχει άλλωστε αυτό σε τόσες άλλες υπηρεσίες.
Στο μεταναστευτικό, η δομή φιλοξενίας αιτούντων άσυλο στις Θερμοπύλες παύει πλέον να λειτουργεί, αφού στις εγκαταστάσεις δεν μένει κανείς πλέον και πολύ σύντομα ο χώρος θα αποδοθεί στην τοπική κοινωνία. Να πω δε ότι φέτος οι ροές μεταναστών και προσφύγων είναι αισθητά μειωμένες -περίπου 34%- σε σύγκριση με το 2025. Παράλληλα, το πρώτο εξάμηνο του 2026 αυξήθηκαν έως και 40% σε σχέση με πέρσι οι αναγκαστικές επιστροφές και απελάσεις παράνομων μεταναστών προς τις χώρες προέλευσής τους, ενώ το ποσοστό αναγνώρισης ασύλου κατά το πρώτο οκτάμηνο του 2026 ανήλθε στο 37% έναντι 72% του 2024 και 58% του 2025. Το «μότο» της κυβέρνησής μας στο μεταναστευτικό είναι «αυστηρή, αλλά δίκαιη πολιτική». Γι’ αυτό και αποτελούμε παράδειγμα στην Ευρώπη στη διαχείριση του ζητήματος.
Αρχαιότητες από τις ΗΠΑ
επεστράφησαν στην Ελλάδα
Θα κλείσω με μια είδηση που μας βγάζει για λίγο από τον χρόνο της εβδομαδιαίας επικαιρότητας και μας γυρίζει στον βαθύτερο χρόνο της ιστορίας μας. Δεκαπέντε αρχαιότητες που είχαν απομακρυνθεί παράνομα από την Ελλάδα επιστρέφουν από τις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής. Ορισμένες θα ξαναβρεθούν δίπλα σε ευρήματα της ίδιας ανασκαφής, στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου. Με αυτήν την επιστροφή, οι αρχαιότητες που έχουν επαναπατριστεί από το 2022 με αποφάσεις της Εισαγγελίας του Μανχάταν φτάνουν τις 179.
Πίσω από κάθε τέτοια επιστροφή υπάρχει επίμονη προσπάθεια και, δεν θα κουραστώ να το λέω, αξίζουν συγχαρητήρια στους ανθρώπους του Υπουργείου Πολιτισμού και σε όλους όσοι συνέβαλαν. Κάθε αρχαιότητα που επαναπατρίζεται είναι μια σημαντική νίκη, ως τη μεγαλύτερη. Πάντως, μιας και μιλάμε για τον πολιτισμό μας, σήμερα, στο πλαίσιο των Ευρωπαϊκών Ημερών Πολιτιστικής Κληρονομιάς, η είσοδος στους δημόσιους αρχαιολογικούς χώρους, τα μουσεία και τα μνημεία που διαχειρίζεται το Υπουργείο Πολιτισμού είναι ελεύθερη. Αν υπάρχει, λοιπόν, ένα μουσείο ή ένας χώρος που όλο λέτε ότι θα επισκεφθείτε, ίσως η σημερινή Κυριακή να είναι η κατάλληλη στιγμή.
Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Αν. Τασούλας, κατά τη διάρκεια της επίσκεψής του στην Τρίπολη, με αφορμή τις εκδηλώσεις για την 205η επέτειο της Άλωσης – Απελευθέρωσης της Τριπολιτσάς, παρακάθισε σε γεύμα που παρέθεσε προς τιμήν του ο Δήμαρχος Τρίπολης Κωνσταντίνος Τζιούμης, στη Λέσχη Αξιωματικών Φρουράς.
Ακολουθεί η αντιφώνηση του κ. Τασούλα:
«Κυρίες και κύριοι,
είναι μεγάλη τιμή και χαρά να βρίσκεται κανείς με την ιδιότητα του Προέδρου της Δημοκρατίας στην Τριπολιτσά, την ιστορική αυτή μέρα της Άλωσης και Απελευθέρωσής της από τον τουρκικό ζυγό, μετά από τέσσερις αιώνες στυγερής τυραννίας.
Η σημασία αυτής της μέρας έχει αναλυθεί κατ’ επανάληψη, θα ήθελα όμως να υπογραμμίσω πως η Άλωση της Τριπολιτσάς έβαλε εδραία τα θεμέλια στην επιτυχία της Επαναστάσεως. Μιας Επαναστάσεως η οποία διήρκησε εννιά χρόνια αλλά ένα μεγάλο μέρος της επιτυχίας της, δεν οφείλεται μόνο στις νίκες που σημειώθηκαν.
Μέχρι το ‘22 είχαμε εξίσου σημαντικές νίκες στο Βαλτέτσι, στα Βασιλικά, στα Δερβενάκια, είχαμε την επιτυχημένη πρώτη υπεράσπιση του Μεσολογγίου, αλλά δεν ήταν μόνο οι νίκες που έπαιξαν σημαντικό ρόλο σε αυτή την εννιάχρονη, τεράστια δοκιμασία του ελληνισμού η οποία οδήγησε στην Παλιγγενεσία, ήταν και η διάρκεια της Επαναστάσεως. Η διάρκεια ήταν κάτι το οποίο απέδειξε την καρτερία, την αυτοθυσία και τον ηρωισμό των προγόνων μας, που άντεξαν σε έναν πόλεμο με μια Αυτοκρατορία και σε έναν πόλεμο που οι θέσεις των Μεγάλων Δυνάμεων της εποχής, αρχικά τουλάχιστον, ήταν ενάντιες στο ξέσπασμα αυτής της Επαναστάσεως.
Η επιμονή τους, η καρτερία τους, ο ακατάλυτος ηρωισμός τους, ανάγκασε τις Μεγάλες Δυνάμεις να ασχοληθούν με το θέμα, έστρεψε το βλέμμα του Φιλελληνισμού προς αυτό το πέτρινο ακρωτήρι, την Ελλάδα, που πάλευε για την ελευθερία της, που πάλευε για την Παλιγγενεσία. Και έτσι μέσα από νίκες και μέσα από ένα ασύγκριτο πείσμα πολεμικό, καταφέραμε το 1830 να αναγνωριστούμε ως ανεξάρτητο κράτος με όρια, αρχικά, τις εκβολές του Σπερχειού και του Ασπροποτάμου, του Αχελώου.
Εάν δεν υπήρχε η Άλωση της Τριπολιτσάς θα ήταν άγνωστη, απαισιόδοξη ενδεχομένως, η έκβαση αυτού του αγώνα. Δεν επελέγη τυχαία η Τριπολιτσά και δεν επέμεναν, υπό τον Κολοκοτρώνη, οι αγωνιστές της εποχής εκείνης- στη μνήμη των οποίων καταθέσαμε προηγουμένως στεφάνι- επί έξι μήνες να πολιορκούν την Τριπολιτσά άσκοπα. Ήταν το διοικητικό, το στρατιωτικό και το οικονομικό κέντρο της Πελοποννήσου τότε η Τριπολιτσά. Εδώ γινόταν ένα από τα δύο πιο σπουδαία παζάρια της περιοχής- το άλλο ήταν στον Μυστρά- ένα παζάρι που έφερνε και ξένους αγοραστές. Γίνονταν ανταλλαγές με την Ευρώπη, υπήρχαν χρηματιστές, υπήρχαν τραπεζίτες, υπήρχε στρατός, υπήρχαν πολεμοφόδια. Αυτό το κέντρο κατέλυσαν, τον πρώτο χρόνο της Επαναστάσεως οι προγονοί σας.
Και η μεγάλη σημασία αυτής της νίκης δεν ήταν μόνο στρατηγική ή γεωγραφική. Ήταν και νίκη η οποία ανέβασε απίστευτα το φρόνημα των αγωνιστών. Προκάλεσε εκκένωση της Πελοποννήσου, ουσιαστικά της μεσημβρινής τότε Ελλάδος, από τους Οθωμανούς, οι οποίοι κλείστηκαν σε κάστρα. Στη Μεθώνη, στην Κορώνη, στον Ακροκόρινθο, στο Ρίο, στην Πάτρα, στο Ναύπλιο, τα οποία σταδιακά απελευθερώθηκαν και αυτά.
Αυτή η επιτυχία στη νότια Ελλάδα σιγά σιγά με τα χρόνια εξαπλώθηκε. Διακόσια πέντε χρόνια μετά, αυτό που κατακτήθηκε τότε, ελευθερία και εθνική κυριαρχία με τον τρόπο τον δύσκολο, τον ηρωικό, τον θυσιαστικό, σήμερα πρέπει να το τιμούμε με παρελάσεις, με την νεολαία, με τους συλλόγους, με τον Στρατό, αλλά να το τιμούμε επιπλέον με την ίδια διάθεση εκείνης της περιόδου, με νικηφόρο αντίληψη, με νικηφόρο πνεύμα έναντι κάθε απειλής και κάθε πρόκλησης. Και τότε θα είμαστε, όχι αχθοφόροι αλλά πραγματικοί μύστες εκείνης της ιστορίας. Πρέπει να συνεχίζουμε μέσω του πατριωτικού συναισθήματός μας, να τιμούμε έμπρακτα τη θυσία τους και τον ηρωισμό τους.
Σήμερα, λοιπόν, 205 χρόνια μετά, κύριε Δήμαρχε, η πόλη σας, ο νομός σας, η πατρίδα σας ατενίζει το μέλλον με διαφορετικό τρόπο.
Αν βλέπεις την ιστορία μέσα απ’ τα άλματά της, καταλαβαίνεις και την πρόοδο που συντελείται. Αν τη βλέπεις μέσα απ’ την καθημερινότητά της, βλέπεις και τα πισωγυρίσματα, βλέπεις και τους «συγκρατημούς» και τα «χαμηλώματα» που συνοδεύουν μία πορεία προς τα μπροστά.
Περιορίζομαι, λοιπόν, στα άλματα τα ιστορικά και τα χρονικά, τα οποία δείχνουν την απίστευτη πρόοδο, η οποία έχει συντελεστεί συγκριτικά στην Ελλάδα και στην Αρκαδία τις τελευταίες δεκαετίες.
Πρόσφατα διάβασα ένα βιβλίο ενός συντοπίτη σας από τον Τζίβα Τεγέας. Ένας διακεκριμένος γιατρός, ο γυναικολόγος Βασίλης Μπέλλιος έγραψε για τη ζωή του, τώρα στα μεγάλα του χρόνια, και περιγράφει πώς ήταν η ζωή στο χωριό, την περίοδο λίγο πριν τον πόλεμο, λίγο μετά τον πόλεμο και λίγο μετά την λήξη της Κατοχής. Περιγράφει την οικογένειά του να ζεσταίνει το νερό με γαϊδουράγκαθα και να κόβει ξύλα για τον χειμώνα στο Χρυσοβίτσι, 30 χιλιόμετρα μακριά και τον ίδιο να πηγαίνει στο γυμνάσιο, στην Αλέα, περπατώντας χιλιόμετρα. Περιγράφει ακόμα πως μόνο τον χειμώνα τα παιδιά φορούσαν παπούτσια, το καλοκαίρι πήγαιναν ξυπόλητα, για να μην χαλάσουν τα χειμερινά τους παπούτσια. Και μια φορά που συγγενείς τους από την Αμερική τους έστειλαν σανδάλια για το καλοκαίρι, και πήγαν με αυτά στο σχολείο τα υπόλοιπα παιδιά τους κορόιδευαν. Γιατί ήταν τόσο παράξενο να φοράς σανδάλια και να μην πηγαίνεις ξυπόλητος στο σχολείο την εποχή εκείνη, η δυσκολία της οποίας, έδωσε σε μια ολόκληρη γενιά το κίνητρο και την ώθηση για την αλλαγή της Ελλάδος και τον τέλος της περιόδου της Ψωροκώσταινας λίγο αργότερα.
Και διάβασα πρόσφατα, κύριε Δήμαρχε, ένα άλλο βιβλίο το οποίο βγήκε το 2003 με πρωτοβουλία ενός συμπατριώτη σας, διακεκριμένου συγγραφέα, ανθρώπου του πνεύματος και Ακαδημαϊκού, του Θανάση Βαλτινού, από την Κυνουρία, το οποίο περιλαμβάνει αποσπάσματα από τον Στράβωνα, τον Παυσανία, αλλά και από τον Καζαντζάκη και από τον Τάκη Θεοδωρόπουλο, «ματιές» δηλαδή της Αρκαδίας και της Τρίπολης μέσα από τη λογοτεχνία. Ματιές από ανθρώπους που θαύμασαν, καμάρωσαν και περιέγραψαν μέσα από την τέχνη τους την Αρκαδία. Ο Καζαντζάκης είπε ότι στην πλατεία του Άρεως νιώθεις, ανασαίνοντας τον ψηλό και κρύο αέρα της Αρκαδίας, πως ελέγχει το σώμα σου και την ψυχή σου. Και χαρακτήρισε την εικόνα της πλατείας, με τα καφενεία και τον κόσμο, ως ελληνικό παράδεισο. Και πώς περιέγραψε ο Καζαντζάκης τον ελληνικό παράδεισο εκείνης της εποχής στην Τρίπολη: Ο ελληνικός παράδεισος, με καρέκλες άφθονες, με νερά, με εφημερίδες, με καφέδες και με στραγαλατζήδες. Έτσι ήταν μια Κυριακή μετά την εκκλησία, η πλατεία του Άρεως.
Και τα χρόνια πέρασαν, και η πρόοδος συνεχίστηκε, και σήμερα καμαρώνουμε, και γεμίζουμε ελπίδα βλέποντας σημαντικές βιομηχανίες του τομέα του φαρμάκου να εγκαθίστανται εδώ στη βιομηχανική ζώνη, και να κάνουν σημαντικές επενδύσεις και να παίζει ρόλο η Αρκαδία στον δυναμισμό της παραγωγικής Ευρώπης, στον τομέα του φαρμάκου. Και να συμβάλλει η Αρκαδία, με την παρουσία τέτοιων σημαντικών βιομηχανιών στη φαρμακευτική αυτοδυναμία της Ευρώπης, που είναι ένας σπουδαίος, όχι μόνο οικονομικός αλλά και υγειονομικός στόχος. Τα πράγματα συνεπώς, βλέποντας τα άλματα της ιστορίας, αλλάζουν, βελτιώνονται.
Έχουμε όμως και στοιχεία που παρουσιάζονται στην ιστορία μας τα οποία δεν είναι απαραιτήτως στοιχεία προόδου, ακόμη και την περίοδο την οποία τιμάμε. Το 1821 και το 1822, ξεκινήσαμε συναρπαστικά, συγκλονιστικά, χάρη κυρίως στην Άλωση της Τριπολιτσάς και σε άλλες νίκες. Ακολούθησαν, εν συνεχεία, δύο δυσκολότερα χρόνια για την Επανάσταση, λόγω των εμφυλίων πολέμων και των εμφυλίων καταστάσεων που φρενάρισαν την πορεία της.
Σαν σήμερα, 27 Σεπτεμβρίου 1831 στο Ναύπλιο, δολοφονείται ο Ιωάννης Καποδίστριας. Είχαμε, λοιπόν, και δύσκολες περιόδους. Περιόδους που αξίζει να τις βλέπουμε αυτοκριτικά και να νιώθουμε πως καταφέραμε, τελικά, όλα αυτά τα πολλά μέσα από “σηκωμούς” αλλά μέσα και από “χαμηλώματα”, τα οποία πρέπει να μας διδάσκουν πως η ενότητα στα μεγάλα και η σύμπνοια είναι όρος απαράβατος για την επιβίωση και την πρόοδό μας.
Όταν το ναυτικό των Περσών έφτασε στη Σαλαμίνα, οι δύο μεγάλοι πολιτικοί αντίπαλοι της εποχής, ο Αριστείδης και ο Θεμιστοκλής, έδωσαν τα χέρια. Όταν οι Πέρσες, πριν από τη Σαλαμίνα έφτασαν στο Μαραθώνα, οι Πλαταιείς, χωρίς να τους ζητηθεί από τους Αθηναίους, πήγαν και βοήθησαν τους Αθηναίους και νίκησαν στο Μαραθώνα. Όταν ο Καραϊσκάκης, ένας άλλος σπουδαίος Αρχιστράτηγος του ίδιου αγώνα τον οποίον σήμερα τιμάμε, ένιωσε πως κινδυνεύει η ενότητα από φαγωμάρα, υποχώρησε και έδωσε την αρχιστρατηγία σε κάποιον σαφώς υποδεέστερό του.
Αυτά τα παραδείγματα πρέπει να μας εμπνέουν. Πρέπει να καταλαβαίνουμε ότι προφανώς σε μια πλήρη δημοκρατία, όπως είναι η Ελλάδα, και οι διαφωνίες και οι διενέξεις και οι συγκρούσεις και οι ανταγωνισμοί οι πολιτικοί είναι, όχι απλώς θεμιτά, αλλά βασικά στοιχεία της δημοκρατίας. Συγχρόνως, βασικό στοιχείο της δημοκρατίας είναι και η κατανόηση ότι όλα αυτά γίνονται μέσα σε ένα περιβάλλον, το οποίο πρέπει όλοι να αναγνωρίζουμε. Και αυτό το περιβάλλον είναι τα όρια της δημοκρατίας. Τα όρια της δημοκρατίας είναι οι διαφωνίες μας και η “πολεμική” αντιπαράθεση του ενός με τον άλλο, να γίνονται μέσα σε ένα πνεύμα, το οποίο θα μπορούσα να το περιγράψω με όρους άλλης εποχής, όσο το δυνατόν ηπιότερο και όχι τοξικό ή διχαστικό.
Αυτή τη δημοκρατία χτίσαμε τα τελευταία 205 χρόνια, πάνω στα έργα, στις πράξεις και στις θυσίες αυτών που τιμούμε σήμερα. Και αυτή η δημοκρατία έχει “δώσει” νεολαία και Στρατό που με καμάρι σήμερα παρέλασαν και νιώθουν ότι μπορούν να την υπερασπιστούν έναντι, όχι μόνον όσων την αμφισβητούν, αλλά και όσων την απειλούν από την άλλη άκρη του Αιγαίου, θέλοντας να μας κάνουν να νιώσουμε πως μπορούμε τάχα να μην υπερασπίζουμε ή μπορούμε τάχα να μην είμαστε αποφασιστικοί στη θέλησή μας για απαραβίαστη κυριαρχία και απαραβίαστα ελληνικά σύνορα. Δεν τιμούμε τη σημερινή μέρα για να μην είμαστε ανυποχώρητοι στην υπεράσπιση των εθνικών μας δικαιωμάτων και εθνικών δικαίων και δεν τιμούμε τη σημερινή μας μέρα για να μην είμαστε πάντα έτοιμοι, λαός και Στρατός, να αποδείξουμε ότι και την εθνική μας κυριαρχία και την ελευθερία μας θα τις υπερασπιστούμε νικηφόρα έναντι κάθε απειλής.
Αυτά τα συμπεράσματα και αυτές τις σκέψεις σου επιτρέπει και σου επιβάλλει η σημερινή μέρα. Και χαίρομαι να τις διατυπώνω σήμερα στην Τρίπολη, αυτήν την πρώτη φορά που βρίσκομαι εδώ με αυτή την επίσημη ιδιότητα σε μια τόσο σπουδαία εθνική ιστορική μέρα. Είμαι βέβαιος πως βλέποντας τα άλματα της ιστορίας προς το μέλλον, τα άλματα του χρόνου προς το μέλλον, θα συνεχιστεί αυτή η πορεία της προκοπής και της προόδου, η πορεία που μετέτρεψε μια Ελλάδα που ξενιτευόταν σε μια Ελλάδα που προκόβει.
Εσείς ξέρετε από ξενιτιά, οι πρόγονοί σας, οι συγγενείς σας μετανάστευσαν στην Αμερική, από το Άστρος έπαιρναν το καΐκι για την Αθήνα κι εκεί από τον Πειραιά έφευγαν για το μακρινό ταξίδι μέχρι πριν κάποια χρόνια. Και αυτή η πατρίδα διεκδικεί σήμερα αυτά τα άλματα προς το μέλλον, διεκδικεί να τιμά τα γεγονότα που σήμερα τιμήσαμε και διεκδικεί να είναι ανυποχώρητη, επαναλαμβάνω, στην υπεράσπιση της κυριαρχίας και της ελευθερίας της, που τόσο δύσκολα, τόσο ηρωικά, τόσο θαυμάσια χάρισαν οι άνθρωποι που σήμερα τιμούμε, με πρωτομάστορα τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη.
Ομιλία Κυριάκου Μητσοτάκη στην 81η Σύνοδο της Γενικής Συνέλευσης του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών
Νέα Υόρκη, 24 Σεπτεμβρίου 2026
Σας ευχαριστώ κ. Πρόεδρε,
Κυρίες και κύριοι,
Αποτελεί μεγάλη τιμή για εμένα να απευθύνομαι στη Γενική Συνέλευση για όγδοη φορά ως Πρωθυπουργός της Ελλάδας.
Το κάνω αυτό σε μια ιδιαίτερα σημαντική στιγμή, καθώς η Ελλάδα οδεύει προς το τέλος του δεύτερου έτους της θητείας της στο Συμβούλιο Ασφαλείας του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών και ετοιμάζεται να αναλάβει εκ νέου την Προεδρία του, τον επόμενο μήνα.
Πριν από δώδεκα μήνες, καθώς γιορτάζαμε την 80ή επέτειο των Ηνωμένων Εθνών, μιλήσαμε για την ανάγκη να δώσουμε νέα πνοή στην πολυμέρεια.
Έναν χρόνο αργότερα, αυτή η ανάγκη έχει γίνει πολύ πιο επιτακτική, καθώς βιώνουμε ιδιαίτερα επικίνδυνες εποχές. Οι συγκρούσεις πολλαπλασιάζονται. Οι εντάσεις βαθαίνουν.
Και, ίσως το πιο ανησυχητικό, παρατηρούμε περαιτέρω διάβρωση της αυτοσυγκράτησης στις διεθνείς σχέσεις.
Οι κανόνες και οι συμφωνίες που εδώ και καιρό εξασφάλιζαν έναν σχετικό βαθμό σταθερότητας στις διακρατικές σχέσεις δοκιμάζονται όλο και περισσότερο.
Ο Γενικός Γραμματέας António Guterres ηγήθηκε των Ηνωμένων Εθνών κατά τη διάρκεια αυτής της εξαιρετικά ταραχώδους δεκαετίας, με ακλόνητη προσήλωση στον Χάρτη του Οργανισμού και στις αξίες που ενσαρκώνει.
Η επιλογή του δέκατου Γενικού Γραμματέα αποτελεί μια ιστορική ευκαιρία για την αναζωογόνηση του Οργανισμού, τη στιγμή που αυτό είναι περισσότερο αναγκαίο παρά ποτέ.
Κυρίες και κύριοι,
Το πρώτο βήμα για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στην πολυμέρεια είναι η αναγνώριση των περιπτώσεων στις οποίες έχει πράγματι επιτύχει.
Λίγα παραδείγματα είναι πιο ισχυρά από τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS). Με 172 συμβαλλόμενα μέρη, η UNCLOS παρέχει το δεσμευτικό νομικό πλαίσιο εντός του οποίου οι διαφορές μπορούν να επιλύονται ειρηνικά και όχι με τη χρήση βίας.
Από τα Στενά του Ορμούζ και την Ερυθρά Θάλασσα έως τον Ινδο-Ειρηνικό, οι στρατηγικές θαλάσσιες οδοί μετατρέπονται ολοένα και περισσότερο σε πεδία γεωπολιτικής αντιπαράθεσης. Εμπορικά πλοία γίνονται στόχος επιθέσεων και οι ζωτικής σημασίας εμπορικές οδοί χρησιμοποιούνται ως μέσα άσκησης πίεσης, με σοβαρές συνέπειες για τις αλυσίδες εφοδιασμού, τις αγορές ενέργειας και την επισιτιστική ασφάλεια σε παγκόσμιο επίπεδο.
Η ελευθερία της ναυσιπλοΐας και η απρόσκοπτη διέλευση από στενά διεθνούς ναυσιπλοΐας, όπως διασφαλίζονται από το Διεθνές Δίκαιο, πρέπει να προασπίζονται σε παγκόσμιο επίπεδο.
Είναι συλλογική μας ευθύνη να τηρούμε αυτές τις αρχές στην πράξη και να προστατεύουμε την εμπορική ναυτιλία. Ως ηγετική δύναμη στη ναυτιλία, η Ελλάδα συμβάλλει ενεργά στη θαλάσσια ασφάλεια μέσω της επιχείρησης «ASPIDES» της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στην Ερυθρά Θάλασσα.
Το ζήτημα αυτό θα παραμείνει υψηλή προτεραιότητα όταν η Ελλάδα αναλάβει την Προεδρία του Συμβουλίου Ασφαλείας τον επόμενο μήνα, με ιδιαίτερη προσοχή στις προκλήσεις που θέτουν οι αναδυόμενες τεχνολογίες.
Κυρίες και κύριοι,
Η γεωγραφική θέση της Ελλάδας τής προσδίδει τον φυσικό ρόλο να λειτουργεί ως «γέφυρα» μεταξύ της Ευρώπης και της ευρύτερης γειτονιάς της προς τα ανατολικά και τα νότια. Βρισκόμαστε κυριολεκτικά στο σταυροδρόμι του συρρικνούμενου χώρου μεταξύ Ανατολής και Δύσης.
Η χώρα μου αποτελεί πυλώνα σταθερότητας, συνδεσιμότητας και ειρήνης σε ολόκληρη την Ανατολική Μεσόγειο, τη Μέση Ανατολή και τον Κόλπο.
Η Ελλάδα έχει αναπτύξει ισχυρές στρατηγικές συνεργασίες με χώρες-κλειδιά της περιοχής, μεταξύ αυτών το Ισραήλ, η Αίγυπτος, η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Μπαχρέιν και το Κατάρ.
Είμαστε γεφυροποιοί, όχι ταραχοποιοί. Ωστόσο, η υλοποίηση αυτού του οράματος σπάνια είναι απλή σε μία εποχή τεκτονικών γεωπολιτικών αλλαγών.
Στη Μέση Ανατολή, το Σχέδιο Ειρήνης για τη Γάζα που συμφωνήθηκε πέρυσι πρέπει να εφαρμοστεί αποτελεσματικά. Είναι εξέχουσας σημασίας να διασφαλιστεί ότι η Χαμάς θα παραδώσει τα όπλα της. Δεν μπορεί να έχει οποιονδήποτε ρόλο -επαναλαμβάνω: κανέναν ρόλο-, στο μέλλον της Γάζας.
Ταυτόχρονα, η ανοικοδόμηση πρέπει να προχωρήσει, με τους ίδιους τους Παλαιστινίους να αναλαμβάνουν την ευθύνη για το μέλλον της Γάζας.
Η Ελλάδα θα συνεχίσει να υποστηρίζει λύση δύο κρατών, όπου το Ισραήλ και η Παλαιστίνη συνυπάρχουν με ειρήνη και ασφάλεια.
Ωστόσο, οι εξελίξεις στη Δυτική Όχθη εξακολουθούν να αποτελούν πηγή βαθιάς ανησυχίας. Δεν μπορεί να επιτραπεί η συνέχιση ενεργειών που είναι παράνομες βάσει του Διεθνούς Δικαίου και υπονομεύουν τη βιωσιμότητα ενός μελλοντικού παλαιστινιακού κράτους.
Υποστηρίζουμε σθεναρά ότι αυτό είναι προς όφελος και της μακροπρόθεσμης ασφάλειας του ίδιου του Ισραήλ. Η Ελλάδα έχει αναπτύξει μια μακρόπνοη στρατηγική εταιρική σχέση με το Ισραήλ, που έχει βάθος, ενώ παράλληλα διατηρεί στενούς δεσμούς με τον αραβικό κόσμο. Είναι ακριβώς η ισχύς αυτής της εταιρικής σχέσης που μας επιτρέπει να συνομιλούμε ανοιχτά και με ειλικρίνεια.
Στον Λίβανο, υπάρχει πλέον μια πραγματική ευκαιρία να θεμελιωθεί μια ειρήνη που θα έχει διάρκεια. Οι διαπραγματεύσεις με το Ισραήλ, με την υποστήριξη των ΗΠΑ, αποτελούν ένα σημαντικό βήμα προς τα εμπρός και πρέπει να συνεχιστούν. Η Ελλάδα υποστηρίζει σθεναρά έναν κυρίαρχο, ανθεκτικό και ενωμένο Λίβανο, καθώς και τις προσπάθειες της κυβέρνησης για την αποκατάσταση του αποκλειστικού ελέγχου του κράτους ως προς την κατοχή όπλων.
Εν τέλει, ένα ισχυρότερο λιβανέζικο κράτος θα συμβάλλει τόσο στην εσωτερική ασφάλεια όσο και στην περιφερειακή σταθερότητα. Ως εκ τούτου, θα συνεχίσουμε να παρέχουμε απτή βοήθεια στη χώρα, μεταξύ άλλων και στις Ένοπλες Δυνάμεις του Λιβάνου. Με τη λήξη της εντολής της Προσωρινής Δύναμης των Ηνωμένων Εθνών στον Λίβανο (UNIFIL), η από κοινού δράση είναι ζωτικής σημασίας για την αποφυγή ενός κενού ασφαλείας και τη διατήρηση μιας αποτελεσματικής διεθνούς και ευρωπαϊκής παρουσίας.
Η Συρία αποτελεί έναν ακόμη σημαντικό παράγοντα στην περιοχή. Η μακροπρόθεσμη σταθερότητα στη Μέση Ανατολή προϋποθέτει μια σταθερή Συρία. Μια Συρία συμπεριληπτική, απαλλαγμένη από ξένες παρεμβάσεις και περιφερειακές αντιπαλότητες, όπου κάθε πολίτης θα μπορεί -και πρέπει- να αισθάνεται ασφαλής.
Οι νέες αρχές της Συρίας έχουν λάβει μέτρα προς αυτή την κατεύθυνση. Ωστόσο, πρέπει να επιτευχθεί περαιτέρω χειροπιαστή πρόοδος, ιδίως όσον αφορά την προστασία των δικαιωμάτων και της ασφάλειας όλων των θρησκευτικών και εθνοτικών κοινοτήτων. Σε αυτές περιλαμβάνεται, ασφαλώς, η ορθόδοξη χριστιανική μειονότητα, η οποία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τη βία των ισλαμιστών εξτρεμιστών.
Η αναζήτηση σταθερότητας επεκτείνεται και στη Λιβύη, μια γειτονική μας χώρα, με την οποία μοιραζόμαστε πολλά κοινά συμφέροντα. Χαιρετίζουμε όλες τις προσπάθειες επανένωσης. Μια σταθερή Λιβύη, απαλλαγμένη από ξένες παρεμβάσεις, είναι προς όφελος όχι μόνο του λιβυκού λαού, αλλά και ολόκληρης της περιοχής μας.
Η Ελλάδα είναι έτοιμη να στηρίξει τους θεσμούς της Λιβύης ως προς την προστασία των συνόρων και τη διαχείριση της μετανάστευσης. Παραμένουμε προσηλωμένοι στην επίτευξη συμφωνίας για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών μας.
Κυρίες και κύριοι,
Θα ήθελα τώρα να στραφώ στις σχέσεις μας με τη γείτονα Τουρκία.
Τα τελευταία τρία χρόνια, καταβάλλουμε συνεχή προσπάθεια για τη βελτίωση των σχέσεών μας, την ανοικοδόμηση της εμπιστοσύνης και τη διατήρηση ανοικτών διαύλων επικοινωνίας, προκειμένου να αποτρέψουμε την κλιμάκωση των εντάσεων που θα μπορούσε να οδηγήσει σε ανεπιθύμητες κρίσεις. Πρόκειται για μια ευαίσθητη σχέση, η οποία φέρει το βάρος της ιστορίας.
Πράγματι, δεδομένων των ευρύτερων και περιφερειακών προκλήσεων, η κατάσταση απαιτεί επειγόντως μια κοινή αντίληψη για το πώς θα προχωρήσουμε προς τα εμπρός. Μια αντίληψη που θα εδράζεται στον πλήρη σεβασμό του Διεθνούς Δικαίου και των αρχών των σχέσεων καλής γειτονίας. Δεν μπορούμε, άλλωστε, όπως έχω πει επανειλημμένα, να αλλάξουμε τη γεωγραφία, είναι το πεπρωμένο μας να ζούμε ο ένας δίπλα στον άλλον.
Επιτρέψτε μου να επαναλάβω ότι η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας παρέχει το μόνο θεσμικό πλαίσιο για την επίλυση της μοναδικής μακροχρόνιας διαφοράς μας, που αφορά την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας και Αποκλειστικών Οικονομικών Ζωνών.
Ο διάλογος είναι απαραίτητος για την ειρήνη και την ευημερία. Ωστόσο, ένας ουσιαστικός διάλογος δεν μπορεί να συνυπάρχει με μονομερείς ενέργειες που αμφισβητούν τη διεθνή έννομη τάξη, ούτε μπορεί να υπάρξει ουσιαστική πρόοδος όταν βρισκόμαστε αντιμέτωποι με απειλές πολέμου ως απάντηση στην άσκηση νόμιμων δικαιωμάτων σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο. Τέτοιες ενέργειες δεν επιλύουν διαφορές, καταλήγουν μόνο να τις επιδεινώνουν. Και ενέχουν τον κίνδυνο υπονόμευσης της σταθερότητας της ευρύτερης περιοχής μας.
Μια περιοχή η οποία, δεν πρέπει να ξεχνάμε, εξακολουθεί να φέρει μια ανοιχτή πληγή: το ανεπίλυτο Κυπριακό ζήτημα. Έχουν περάσει 52 χρόνια από την παράνομη τουρκική εισβολή και τη συνεχιζόμενη κατοχή μέρους της Κύπρου. Μια κατάφωρη παραβίαση του Διεθνούς Δικαίου, οι συνέπειες της οποίας εξακολουθούν να υφίστανται σήμερα.
Για τα Ηνωμένα Έθνη, η Κύπρος παραμένει η «λυδία λίθος» όσον αφορά την αξιοπιστία τους: την ικανότητά τους να τηρούν τα δικά τους ψηφίσματα και τις αρχές του Χάρτη.
Η Ελλάδα υποστηρίζει πλήρως τις πρόσφατες προσπάθειες του Γενικού Γραμματέα Guterres ώστε να δημιουργηθούν οι κατάλληλες προϋποθέσεις για την επανέναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων.
Ευελπιστούμε ειλικρινά ότι θα επιτευχθεί πρόοδος κατά το υπόλοιπο της θητείας του και προσδοκούμε ότι αυτές οι προσπάθειες θα συνεχιστούν από τον διάδοχό του, με τον ίδιο στόχο: την επανένωση της Κύπρου, απαλλαγμένης από δυνάμεις κατοχής, σύμφωνα με τα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.
Οι αρχές που διακυβεύονται στην Κύπρο δοκιμάζονται και αλλού. Σήμερα, δύο ακόμη σημαντικές συγκρούσεις συνεχίζουν να θέτουν σε δοκιμασία την ικανότητά μας να υπερασπιστούμε τις αξίες βάσει των οποίων ιδρύθηκε ο Οργανισμός αυτός.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία διανύει πλέον το πέμπτο έτος του. Πέντε χρόνια έχουν περάσει από τότε που η εισβολή της Ρωσίας έφερε ξανά τον πόλεμο σε ευρωπαϊκό έδαφος.
Ο ουκρανικός λαός έχει επιδείξει εξαιρετικό θάρρος υπερασπιζόμενος την ελευθερία του. Η Ελλάδα στέκεται αδιάκοπα στο πλευρό του. Καταδικάζουμε απερίφραστα τις επιθέσεις εναντίον αμάχων και πολιτικών υποδομών.
Η διπλωματία πρέπει τώρα να επιτύχει άμεση κατάπαυση του πυρός και ειρήνη που θα έχει διάρκεια, βασισμένη στις αρχές του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών. Η Ουκρανία πρέπει να έχει καθοριστικό λόγο για το δικό της μέλλον και η Ευρώπη δεν μπορεί να απουσιάζει από αυτές τις διαπραγματεύσεις.
Σε αυτό το πλαίσιο, άλλος ένας καταστροφικός πόλεμος απαιτεί την επείγουσα προσοχή μας. Στο Σουδάν, η σχεδόν τετραετής σύγκρουση έχει οδηγήσει σε μια συγκλονιστική ανθρωπιστική καταστροφή. Εξακολουθούν να υπάρχουν αναφορές για φρικτά εγκλήματα πολέμου, ενώ η σύρραξη τροφοδοτεί την αστάθεια πολύ πέρα από τα σύνορα του Σουδάν. Δεν πρέπει να επιτρέψουμε να συνεχιστεί αυτή η τραγωδία.
Πρέπει, επίσης, να σταματήσουν οι ξένες παρεμβάσεις και να μην υπάρχει ατιμωρησία για εγκλήματα πολέμου. Στο τέλος της ημέρας, η λύση βρίσκεται σε μια αξιόπιστη πολιτική διαδικασία, με πρωταγωνιστές τους Σουδανούς, η οποία θα αντανακλά τις επιθυμίες των πολιτών του Σουδάν. Η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλει να αξιοποιήσει τις δυνατότητές της για να διαδραματίσει πιο ενεργό ρόλο στη στήριξη αυτής της διαδικασίας και να συμβάλει στον τερματισμό αυτής της καταστροφικής σύγκρουσης. Άλλωστε, το ζήτημα την αφορά άμεσα. Εάν ο καταστροφικός πόλεμος συνεχιστεί, η ήπειρός μας θα είναι η πρώτη που θα βρεθεί αντιμέτωπη με ένα πιθανό, νέο, μαζικό μεταναστευτικό κύμα.
Κυρίες και κύριοι,
Η αυτοπεποίθηση της Ελλάδας στο εξωτερικό βασίζεται σε έναν βαθύ μετασχηματισμό στο εσωτερικό της. Σε μια εποχή που η αποτελεσματικότητα των κυβερνήσεων σε όλο τον κόσμο αμφισβητείται από λαϊκιστές και εξτρεμιστές και η εμπιστοσύνη των πολιτών υποσκάπτεται στους «θαλάμους αντήχησης» των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, η Ελλάδα αποτελεί παράδειγμα ότι οι ορθές πολιτικές που εστιάζουν στις μεταρρυθμίσεις μπορούν να αποφέρουν πραγματικά αποτελέσματα για τους πολίτες και να βελτιώσουν τη ζωή τους.
Βεβαίως, εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές προκλήσεις, αλλά η πρόοδος που έχει σημειώσει η Ελλάδα είναι αδύνατο να παραβλεφθεί. Πριν από επτά χρόνια, η χώρα μου εξερχόταν ακόμα από την πιο οδυνηρή οικονομική κρίση της νεότερης ιστορίας της, έχοντας χάσει περισσότερο από το 25% του ΑΕΠ της. Σήμερα, η οικονομία αναπτύσσεται με πολύ υψηλότερο ρυθμό από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, ενώ η Ελλάδα προσελκύει σημαντικές ξένες άμεσες επενδύσεις.
Τα δημόσια οικονομικά είναι υγιή και οι δημοσιονομικές μας επιδόσεις αποτελούν πλέον θετικό παράδειγμα στην Ευρώπη. Το δημόσιο χρέος μας μειώνεται ταχύτερα από ό,τι σε οποιαδήποτε άλλη χώρα του ΟΟΣΑ. Οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις και η ψηφιοποίηση του κράτους, που συνέβαλε στον περιορισμό της γραφειοκρατίας, έχουν αλλάξει τη δημόσια διοίκηση και αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη των επενδυτών.
Πριν από λίγες ημέρες, δύο κορυφαίοι οίκοι αξιολόγησης προέβησαν σε αναβαθμίσεις. Σε μια περίοδο μεγάλης αναταραχής στις παγκόσμιες αγορές ομολόγων, αυτό λέει πολλά για την πρόοδο που έχει σημειώσει η Ελλάδα. Μόλις πριν από λίγα χρόνια λίγοι θα στοιχημάτιζαν ότι σήμερα το κόστος δανεισμού της Ελλάδας θα ήταν χαμηλότερο από αυτό τεσσάρων χωρών του G7.
Αυτή η αλλαγή δεν ήταν εύκολη. Κατέστη δυνατή χάρη στη σκληρή δουλειά, την αντοχή και την αποφασιστικότητα του ελληνικού λαού.
Η οικονομική ανάπτυξη είναι ζωτικής σημασίας διότι επεκτείνει το στρατηγικό πλεονέκτημα μιας χώρας. Επιτρέπει σε ένα κράτος να ενισχύσει την άμυνά του -μια κεντρική δέσμευση την οποία η παρούσα κυβέρνηση είναι περήφανη που τηρεί-, να εκσυγχρονίσει τις υποδομές του, να επενδύσει στην καινοτομία, διασφαλίζοντας παράλληλα την κοινωνική συνοχή. Η οικονομική ανθεκτικότητα είναι, επομένως, άρρηκτα συνδεδεμένη με ισχυρούς θεσμούς και αξιόπιστες αποτρεπτικές δυνατότητες.
Φιλοδοξία της Ελλάδας είναι να λειτουργήσει ως κόμβος μέσω του οποίου θα σφυρηλατούνται μακρόπνοες συνεργασίες. Αυτό το όραμα ήρθε ξανά στο μυαλό μου νωρίτερα φέτος, όταν υποδέχτηκα τον Πρόεδρο Emmanuel Macron στη Ρωμαϊκή Αγορά της Αθήνας, για να συζητήσουμε τη θέση της Ευρώπης σε ένα ρευστό γεωπολιτικό τοπίο. Το σκηνικό είχε ιδιαίτερη σημασία.
Η Αγορά ήταν ένας χώρος όπου κάποτε συνυπήρχαν το εμπόριο, το δίκαιο και η δημόσια ζωή. Εκεί, αναλογιστήκαμε πώς η Ευρώπη μπορεί να μετατρέψει την κρίση σε ευκαιρία για τη στρατηγική της αυτονομία και να βελτιώσει την ανταγωνιστικότητά της.
Τη στιγμή που προετοιμαζόμαστε να αναλάβουμε την Προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το δεύτερο εξάμηνο του 2027, θα εργαστούμε για μία Ευρώπη που θα είναι πιο ανταγωνιστική, πιο ασφαλής, πιο ικανή να υπερασπιστεί τον εαυτό της και πιο αποτελεσματική στην προστασία των εξωτερικών της συνόρων.
Ένα άλλο δίδαγμα, ωστόσο, γίνεται όλο και πιο σαφές: η συνδεσιμότητα είναι το απτό πρόσωπο της γεωπολιτικής.
Το ενεργειακό τοπίο της περιοχής έχει αλλάξει ριζικά. Τα ηλεκτρικά δίκτυα, οι ενεργειακοί και ψηφιακοί διάδρομοι, τα λιμάνια και οι οδοί θαλάσσιων μεταφορών αποτελούν μοχλούς ισχύος. Η γεωγραφία έχει σημασία.
Φιλοδοξία μας είναι να μετουσιώσουμε τη μοναδική μας θέση σε ισχυρότερους δεσμούς μεταξύ της Ευρώπης, της Μέσης Ανατολής, του Κόλπου και της Βόρειας Αφρικής. Για τον λόγο αυτό, επενδύουμε σε μια νέα γενιά έργων συνδεσιμότητας, όπως το GREGY, το οποίο θα μεταφέρει καθαρή ηλεκτρική ενέργεια από την Αίγυπτο στην Ευρώπη, και το Great Sea Interconnector, το οποίο θα συνδέσει ευρωπαϊκά ηλεκτρικά δίκτυα με την Κύπρο και το Ισραήλ.
Παράλληλα, αξιοποιούμε τη μοναδική γεωγραφική μας θέση για να γίνουμε πάροχος ενεργειακής ασφάλειας στους βόρειους γείτονές μας.
Και, μιλώντας ως Πρωθυπουργός μιας ηγετικής δύναμης στη ναυτιλία, αξίζει να θυμηθούμε ένα αδιαμφισβήτητο γεγονός: παραπάνω από το 90% του παγκόσμιου εμπορίου πραγματοποιείται δια θαλάσσης. Εάν απειλείται συστηματικά η ελευθερία της ναυσιπλοΐας και δεν προστατεύουμε τις ζωτικές θαλάσσιες οδούς, η παγκόσμια οικονομία κινδυνεύει να παραλύσει. Αυτό πρέπει να ενδιαφέρει ιδιαίτερα κάθε χώρα που εκπροσωπείται σε αυτή την εξέχουσα Συνέλευση.
Η ιδέα ότι μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας θα καταλήξουν οικειοθελώς σε κάποια συμφωνία για αυτορρύθμιση της ανάπτυξης της τεχνητής νοημοσύνης είναι αφελής. Έρχεται σε αντίθεση με όλα όσα γνωρίζουμε για την ιστορία του καπιταλισμού. Τα οφέλη για τους νικητές είναι, απλώς, πάρα πολύ μεγάλα για να πιστέψουμε ότι η καλοπροαίρετη μέριμνα για την ευημερία της ανθρωπότητας θα υπερισχύσει της αστείρευτης τάσης του κεφαλαίου να αναζητά συνεχώς καλύτερες αποδόσεις. Δεδομένου ότι τα πιο προηγμένα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης αναπτύσσονται εδώ, στις Ηνωμένες Πολιτείες, αυτό αποτελεί κατά κύριο λόγο ζήτημα που πρέπει να αντιμετωπίσει η αμερικανική κυβέρνηση. Ευτυχώς, υπάρχουν προηγούμενα από τα οποία αντλούμε διδάγματα. Τις δεκαετίες του 1940 και του 1950, η αμερικανική κυβέρνηση επέβαλε αυστηρούς κανονισμούς σε μια άλλη τεχνολογία που ήταν τόσο ισχυρή ώστε οι δημιουργοί της πίστευαν ότι θα μπορούσε να οδηγήσει είτε σε μια χρυσή εποχή ανθρώπινης ευημερίας είτε στο τέλος του κόσμου. Μιλώ για τα πυρηνικά.Το ίδιο πρέπει να συμβεί και τώρα. Και πρέπει να συμβεί γρήγορα. Οι εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης πρέπει να λαμβάνουν άδειες βάσει συγκεκριμένων απαιτήσεων: προσήλωση στις ανθρώπινες αξίες, διαφάνεια και, το πιο σημαντικό, ασφάλεια. Για να πετάξει ένα νέο αεροπλάνο, πρέπει να υποβληθεί σε μια πληθώρα αυστηρών δοκιμών που έχουν εγκριθεί από τη ρυθμιστική αρχή. Το ίδιο δεν ισχύει για ένα προηγμένο μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης.
Κυρίες και κύριοι,
Θα ήθελα να κλείσω με μερικές σκέψεις σχετικά με την τεχνητή νοημοσύνη. Ένα από τα αγαπημένα μου συγκροτήματα όταν μεγάλωνα ήταν οι «Talking Heads». Δεν είχα ιδέα τότε ότι το εμβληματικό τραγούδι του David Byrne, με τον στίχο «We are on a road to nowhere», θα ακουγόταν τόσο προφητικό τέσσερις δεκαετίες αργότερα.
Για πρώτη φορά στην ιστορία του είδους μας, έχουμε δημιουργήσει μια τεχνολογία με την οποία αμφισβητείται ανοιχτά η υπεροχή του ανθρώπινου νου ως αποκορύφωμα της εξέλιξής μας. Δεν θα επεκταθώ στις θετικές μετασχηματιστικές δυνατότητες αυτής της επαναστατικής τεχνολογίας, είτε πρόκειται για την εξάλειψη ασθενειών, είτε για τη βελτίωση της παραγωγικότητας, είτε για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής.
Ωστόσο, είναι απλώς αδύνατο να αγνοήσουμε το γεγονός ότι, επί του παρόντος, μία ανεξέλεγκτη πρόοδος της τεχνητής νοημοσύνης, δίχως ρυθμιστικό πλαίσιο, εγκυμονεί κινδύνους που ενδεχομένως υπερβαίνουν κατά πολύ τα πιθανά οφέλη της.
Όταν αυτοί που αναπτύσσουν την τεχνολογία μάς λένε ανοιχτά ότι «αν αφεθεί ανεξέλεγκτη, η ΤΝ θα μπορούσε να ξεπεράσει την ικανότητά μας να ελέγχουμε αυτά τα συστήματα» και οι ίδιοι παραδέχονται ότι «κατανοούμε μόνο ένα ελάχιστο μέρος του τι συμβαίνει σε αυτά τα μοντέλα», ο συναγερμός θα πρέπει να ηχήσει πολύ δυνατά για όλους μας.
Με απλά λόγια, οι επικεφαλής των μεγαλύτερων επιχειρήσεων στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης μάς λένε ότι δεν έχουν ιδέα πώς λειτουργεί πραγματικά η αναδρομική αυτοβελτίωση, δηλαδή η ικανότητα της τεχνητής νοημοσύνης να δημιουργεί συνεχώς καλύτερες εκδοχές του εαυτού της.
Προσθέστε σε αυτό την πιθανότητα μαζικής απώλειας θέσεων εργασίας, την πιθανότητα δημιουργίας πρωτοφανούς πλούτου στα χέρια ελάχιστων, καθώς και τον αντίκτυπο που μπορεί να έχει η τεχνητή νοημοσύνη στην ίδια τη φύση των ανθρώπινων σχέσεων, ειδικά για τα παιδιά μας, και έχετε όλα τα συστατικά για πολιτική και κοινωνική αναταραχή δίχως προηγούμενο.
Η ιδέα ότι μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας θα καταλήξουν οικειοθελώς σε κάποια συμφωνία για αυτορρύθμιση της ανάπτυξης της τεχνητής νοημοσύνης είναι αφελής. Έρχεται σε αντίθεση με όλα όσα γνωρίζουμε για την ιστορία του καπιταλισμού. Τα οφέλη για τους νικητές είναι, απλώς, πάρα πολύ μεγάλα για να πιστέψουμε ότι η καλοπροαίρετη μέριμνα για την ευημερία της ανθρωπότητας θα υπερισχύσει της αστείρευτης τάσης του κεφαλαίου να αναζητά συνεχώς καλύτερες αποδόσεις.
Δεδομένου ότι τα πιο προηγμένα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης αναπτύσσονται εδώ, στις Ηνωμένες Πολιτείες, αυτό αποτελεί κατά κύριο λόγο ζήτημα που πρέπει να αντιμετωπίσει η αμερικανική κυβέρνηση. Ευτυχώς, υπάρχουν προηγούμενα από τα οποία αντλούμε διδάγματα.
Τις δεκαετίες του 1940 και του 1950, η αμερικανική κυβέρνηση επέβαλε αυστηρούς κανονισμούς σε μια άλλη τεχνολογία που ήταν τόσο ισχυρή ώστε οι δημιουργοί της πίστευαν ότι θα μπορούσε να οδηγήσει είτε σε μια χρυσή εποχή ανθρώπινης ευημερίας είτε στο τέλος του κόσμου. Μιλώ για τα πυρηνικά.
Το ίδιο πρέπει να συμβεί και τώρα. Και πρέπει να συμβεί γρήγορα. Οι εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης πρέπει να λαμβάνουν άδειες βάσει συγκεκριμένων απαιτήσεων: προσήλωση στις ανθρώπινες αξίες, διαφάνεια και, το πιο σημαντικό, ασφάλεια. Για να πετάξει ένα νέο αεροπλάνο, πρέπει να υποβληθεί σε μια πληθώρα αυστηρών δοκιμών που έχουν εγκριθεί από τη ρυθμιστική αρχή. Το ίδιο δεν ισχύει για ένα προηγμένο μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης.
Παράλληλα, λαμβάνω πολύ σοβαρά υπόψη την έκκληση κορυφαίων στελεχών στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης για μια εθελοντική παύση στην ανάπτυξη των μοντέλων τους. Μόνο όμως, επαναλαμβάνω, μόνο ως προσωρινό μέτρο για να κερδηθεί χρόνος έως ότου να συσταθεί μια ισχυρή ρυθμιστική αρχή.
Ο φιλελεύθερος καπιταλισμός έχει ιστορικό περιορισμού των υπερβολών της αγοράς, είτε πρόκειται για τη διάλυση ισχυρών μονοπωλίων είτε για τον καθορισμό κανόνων και προτύπων που επιτρέπουν στην αγορά να λειτουργεί με γνώμονα το κοινό καλό. Το ίδιο πρέπει να συμβεί και τώρα.
Και όσο απαραίτητη κι αν είναι η συνεργασία της Κίνας και του υπόλοιπου κόσμου για την αντιμετώπιση αυτής της τεράστιας πρόκλησης, η τύχη της τεχνητής νοημοσύνης και ο αντίκτυπος που θα έχει στην ανθρωπότητα στο σύνολό της δεν θα αποφασιστούν στις Βρυξέλλες, στο Τόκιο ή στη Μπραζίλια. Θα αποφασιστούν κυρίως εδώ, στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η μεγάλη δύναμη συνεπάγεται μεγάλη ευθύνη. Ας ελπίσουμε ότι η χώρα που μας φιλοξενεί θα σταθεί στο ύψος των περιστάσεων.
στο Πανεπιστήμιο Columbia, με θέμα «Μεταξύ ισχύος και αρχών: Άσκηση εξωτερικής πολιτικής σε έναν κόσμο σε μετάβαση»
Νέα Υόρκη, 23 Σεπτεμβρίου 2026
Αποτελεί ιδιαίτερη τιμή για μένα να βρίσκομαι εδώ, στο Πανεπιστήμιο Columbia, ένα από τα πιο διακεκριμένα ακαδημαϊκά ιδρύματα παγκοσμίως. Οφείλω να ομολογήσω ότι η στιγμή αυτή μου προσφέρει μεγάλη χαρά, καθώς μια μικρή απόδραση από τα καθήκοντά μου ως Υπουργού Εξωτερικών είναι πάντα πολύτιμη για εμένα. Σας ευχαριστώ θερμά που αφιερώσατε χρόνο για να παρευρεθείτε εδώ, και ευχαριστώ το Πανεπιστήμιο, καθώς και τον Alex και τη Στέλλα, για τη φιλοξενία τους σήμερα.
Πράγματι, διανύουμε μια εξαιρετικά απαιτητική εβδομάδα - την εβδομάδα Υψηλού Επιπέδου της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών - ωστόσο θεωρώ τη σημερινή εκδήλωση μία από τις πιο ξεχωριστές στιγμές της εβδομάδας. Μη διστάσετε να εκφραστείτε ελεύθερα. Είναι μια ευκαιρία να συζητήσουμε με ειλικρίνεια και ανοιχτό πνεύμα για ζητήματα που είναι πραγματικά κρίσιμα.
Πάντα αναρωτιέμαι, όταν επισκέπτομαι ένα Πανεπιστήμιο, σε τι ποσοστό οφείλω να επιστρατεύσω την ακαδημαϊκή μου συνείδηση. Έχω αποφασίσει, λοιπόν, να τηρήσω την ακαδημαϊκή ακεραιότητα στις συνομιλίες μας και θα προσπαθήσω να παρουσιάσω όσο το δυνατόν πιο αντικειμενικά όσα συμβαίνουν στον κόσμο.
Θα ξεκινήσω με μια διαπίστωση: η γεωγραφία σήμερα έχει πολύ μικρότερη σημασία απ’ ό,τι στο παρελθόν, και τούτο για πολλούς λόγους. Καταρχάς, οι προκλήσεις είναι πλέον παγκόσμιες. Βλέπουμε ένοπλες συγκρούσεις που έχουν αλυσιδωτές επιπτώσεις σε χώρες που βρίσκονται πολύ μακριά. Βλέπουμε φυσικές καταστροφές που επηρεάζουν ουσιαστικά ολόκληρο τον πλανήτη. Παρατηρούμε φαινόμενα μετακίνησης πληθυσμών και μεταναστευτικές ροές - ιδίως παράτυπες ροές που οφείλονται σε εξωτερικές συνθήκες. Βλέπουμε φαινόμενα που αναπόφευκτα θα επηρεάσουν τη ζωή μας, όπως η λειψυδρία ή η επισιτιστική ανασφάλεια, ζητήματα που θα απασχολήσουν έντονα στον πολιτικό διάλογο το επόμενο διάστημα. Μάλιστα, πιστεύω ότι η διαχείριση των υδάτινων πόρων θα αποτελέσει το κορυφαίο ζήτημα στο άμεσο μέλλον, με τη λειψυδρία να γίνεται ενδεχομένως η πηγή ενόπλων συγκρούσεων.
Δεύτερον, αυτό που παρατηρούμε - στο πλαίσιο της προσέγγισης ότι «η γεωγραφία δεν έχει πλέον τόση σημασία» - είναι ο σχηματισμός συμμαχιών με σαφώς διαπεριφερειακό χαρακτήρα. Δεν βλέπουμε την παραδοσιακή μορφή παγκόσμιας πολυμέρειας, όπως τα Ηνωμένα Έθνη, ούτε περιφερειακές μορφές συνεργασίας τύπου Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτό που βλέπουμε είναι, ουσιαστικά, διαπεριφερειακή συνεργασία. Κάθε κράτος προσπαθεί πλέον να προσεγγίσει πιο απομακρυσμένες χώρες, γεγονός κρίσιμης σημασίας, καθώς επικρατεί η αίσθηση ότι η απόσταση δεν αποτελεί πλέον παράγοντα απομόνωσης ούτε παρέχει προστασία στις χώρες. Επομένως, αυτό που πραγματικά οφείλουμε να κάνουμε είναι να οικοδομήσουμε γέφυρες με χώρες που βρίσκονται αρκετά μακριά από τη δική μας, ώστε να λειτουργήσουν ως πολλαπλασιαστές για τη συλλογική μας προστασία.
Τρίτον, παρατηρούμε εξωτερικές παρεμβάσεις από κράτη σε άλλα κράτη σε πολύ μεγάλη κλίμακα. Η κατάσταση που επικρατεί σήμερα στην Αφρική, για παράδειγμα, είναι πραγματικά συγκλονιστική και λυπηρή. Η αλήθεια είναι ότι, ειδικά στην υποσαχάρια Αφρική και τη ζώνη του Σαχέλ, καταγράφεται σημαντικός αριθμός ένοπλων συγκρούσεων, στις οποίες βλέπουμε να εμπλέκονται εξωτερικοί δρώντες προερχόμενοι από περιοχές πολύ πέραν της Αφρικής. Δεν αποτελούν άμεσα ενδιαφερόμενα μέρη. Προφανώς, όμως, ενδιαφέρονται για τα κρίσιμα ορυκτά ή άλλους περιουσιακούς πόρους των χωρών αυτών. Έτσι, παίρνουν θέση σε εμφύλιους πολέμους ή σε ένοπλες συγκρούσεις μεταξύ κρατών. Η πραγματικότητα είναι ότι η Ρωσία και η Κίνα είναι διαρκώς παρούσες και επιδιώκουν να επηρεάσουν ακόμη και το εκλογικό αποτέλεσμα ή την εξουσία που διαμορφώνεται στις μέρες μας.
Υπό αυτό το πρίσμα, διαπιστώνω ένα παράδοξο, το οποίο θα ονόμαζα «παράδοξο της ισχύος». Πρόκειται για την επιστροφή της πολιτικής της ισχύος στο προσκήνιο της διεθνούς σκηνής, ακριβώς τη στιγμή που η συνεργασία και η πολυμέρεια είναι πιο αναγκαία από ποτέ, λόγω των διαπεριφερειακών προκλήσεων που αντιμετωπίζουμε. Έτσι, η πολιτική της ισχύος αναδεικνύεται και πάλι σε κυρίαρχη τάση στη διεθνή πολιτική.
Πώς θα όριζα καταρχάς την πολιτική της ισχύος; Η πολιτική της ισχύος έχει δύο βασικά χαρακτηριστικά: το πρώτο είναι η μονομέρεια και το δεύτερο η συναλλακτική λογική. Μονομέρεια, διότι παρατηρούμε ότι το Διεθνές Δίκαιο και η πολυμέρεια ουσιαστικά παραχωρούν έδαφος στη μονομερή δράση. Τα κράτη δεν αισθάνονται ότι δεσμεύονται από υποχρεώσεις του Διεθνούς Δικαίου προκειμένου να λάβουν άδεια για να προβούν σε κάποια ενέργεια.
Από την άλλη πλευρά, η συναλλακτική λογική σημαίνει ότι όλα τα κράτη επιδιώκουν να αποκομίσουν οφέλη από κάθε είδους διεθνή δραστηριότητα. Για να επιτραπεί σε ένα κράτος να ενταχθεί σε έναν διεθνή οργανισμό, ενδέχεται να τεθούν όροι από τα υφιστάμενα μέλη οι οποίοι είναι εντελώς άσχετοι με τη συμμαχία αυτή καθαυτή. Αυτού του είδους η συναλλαγή αντικατοπτρίζει, θα έλεγα, μια εμπορική οπτική στη διεθνή πολιτική. Πρόκειται πράγματι για ζήτημα πολιτικής της ισχύος, όπως αυτή διαμορφώνεται στις μέρες μας.
Θεωρώ επίσης σημαντικό - και συζητούσαμε με τον Alex για το βιβλίο του «Dictating the Agenda» - το πώς τα ισχυρά κράτη χρησιμοποιούν πλέον τα παραδοσιακά εργαλεία των φιλελεύθερων δημοκρατιών ακριβώς για να υπονομεύσουν τις ίδιες τις δημοκρατίες, μετατρέποντάς τες σε μη νομιμοποιημένες δημοκρατίες. Και αυτό είναι το σημείο επί του οποίου οφείλουμε να σταθούμε και να προβληματιστούμε σοβαρά. Το πρώτο κανονιστικό ερώτημα είναι αν οι φιλελεύθερες δημοκρατίες και ο φιλελεύθερος θεσμισμός —σύμφωνα με την κλασική θεωρία του Kant— θα έπρεπε να αντικατασταθούν από κάτι πιο ρεαλιστικό, από αυτό που ονομάζουμε πολιτικό ρεαλισμό. Γιατί, άραγε, να τίθεται τέτοιο ζήτημα; Διότι διαπιστώνουμε ότι η πολυμέρεια και η τάξη που βασίζεται σε κανόνες υπονομεύονται σοβαρά, καθώς αποδεικνύονται αναποτελεσματικές.
Επομένως, αυτό που βλέπουμε είναι ότι χρειαζόμαστε ένα απαραίτητο διορθωτικό αντίβαρο στον ουτοπισμό - εφόσον θεωρούμε ότι η τάξη που βασίζεται σε κανόνες αποτελεί ουτοπία. Συνήθως, αναφερόμαστε στον πολιτικό ρεαλισμό συνδέοντάς τον με την αρχαία Ελλάδα και αποδίδουμε την ιδέα αυτή στον περίφημο ιστορικό Θουκυδίδη. Δεν είμαι βέβαιος ότι αυτό ευσταθεί. Θα πω λίγα λόγια για τον Θουκυδίδη, καθώς το θέμα είναι πολύ επίκαιρο και γνωρίζω ότι μελετάτε εκτενώς τα ζητήματα αυτά. Είναι πάντως ενδιαφέρον το γεγονός ότι η ιδέα της απόδοσης του πολιτικού υπόβαθρου του πολιτικού ρεαλισμού στον Θουκυδίδη διατυπώθηκε αρχικά από τον Nietzsche. Και πιστεύω ότι αυτό το δίλημμα ανάμεσα στον πολιτικό ρεαλισμό και τον φιλελεύθερο θεσμισμό είναι σήμερα πιο επίκαιρο από ποτέ.
Ο Θουκυδίδης, λοιπόν υποστήριζε ουσιαστικά δύο θέσεις, και για τον λόγο αυτόν θεωρείται μία από τις πρώιμες αυθεντίες του πολιτικού ρεαλισμού. Η πρώτη είναι αυτό που αναφέρεται πλέον ως «παγίδα του Θουκυδίδη». Τι είναι η «παγίδα του Θουκυδίδη»; Πρόκειται για την αναπόφευκτη σύγκρουση ανάμεσα στην κυρίαρχη και την ανερχόμενη δύναμη. Αυτό που έλεγε ο Θουκυδίδης είναι ότι, όταν υπάρχει μια ανερχόμενη δύναμη —και κατά καιρούς πράγματι εμφανίζονται τέτοιες δυνάμεις, καθώς αυτός είναι ο κύκλος της ιστορίας: χρειάζονται οι ανερχόμενες δυνάμεις ειδάλλως επέρχεται ιστορική στασιμότητα—, τότε η σύγκρουση με την κυρίαρχη δύναμη καθίσταται αναπόφευκτη. Δεν υπάρχει διαφυγή από αυτό. Αυτή, λοιπόν, είναι η πολιτική πραγματικότητα.
Η δεύτερη θέση αφορούσε τη σχετική ισχύ μεταξύ ισχυρών και μικρότερων, δηλαδή αδύναμων, κρατών. Ο Θουκυδίδης διατύπωνε μια άποψη —η οποία θεωρείται κλασική και έγινε ξανά διάσημη όταν την επικαλέστηκε ο Καναδός Πρωθυπουργός— σύμφωνα με την οποία το ζήτημα του δικαίου τίθεται μόνο όταν τα μέρη είναι ισότιμα, σε οποιαδήποτε διαπραγμάτευση. Όταν υπάρχει ανισότητα, τότε η μία πλευρά —η ισχυρή— επιβάλλει τη θέλησή της, ενώ η ασθενέστερη πλευρά υφίσταται τις συνέπειες της διαπραγμάτευσης.
Η αναφορά γίνεται στον πόλεμο εναντίον της Μήλου, ενός ελληνικού νησιού, όπου τίθεται το ζήτημα για το αν η Μήλος έπρεπε να ενταχθεί στη συμμαχία της Αθήνας ή σε εκείνη της Σπάρτης. Θυμάστε ασφαλώς ότι στην αρχαία Ελλάδα υπήρχε ένα πολύ ισχυρό δημοκρατικό κράτος, η Αθήνα, η οποία θεωρείται η γενέτειρα της δημοκρατίας, της άμεσης δημοκρατίας. Από την άλλη, η Σπάρτη ήταν ένα ισχυρό στρατιωτικό κράτος, το οποίο θεωρείται η ισχυρότερη πόλη - κράτος της ελληνικής αρχαιότητας.
Αυτό που συνέβη ήταν ότι οι Αθηναίοι προσπάθησαν κατ’ουσίαν να προσελκύσουν τους Μηλίους στη συμμαχία τους, αποσπώντας τους από τη Σπαρτιατική Συμμαχία. Οι Μήλιοι, ωστόσο, αρνήθηκαν. Γιατί; Επειδή πίστευαν ότι είχαν έναν πολύ ισχυρό δεσμό με κάποιο θεό και στηρίζονταν σε υπέρμετρο βαθμό στη Σπάρτη. Και τελικά, οι Αθηναίοι κατέστρεψαν τη Μήλο.
Υπάρχει μια πλήρης παρερμηνεία σχετικά με το τι υποστηρίζει εδώ ο Θουκυδίδης, αλλά η ουσία —και θεωρώ ότι η ηθική διάσταση ή το ηθικό σκεπτικό της συζήτησης έγκειται σε αυτό— είναι η έννοια της αυταπάτης. Όταν τίθεται ζήτημα διαχείριση της ισχύος, υπάρχει πάντα αυταπάτη, διότι όλοι πιστεύουν ότι, σε μια κατάσταση επιβολής ισχύος, όλοι βγαίνουν χαμένοι. Αυτή είναι η θέση του Θουκυδίδη, καθώς ο ίδιος θεωρεί ότι δεν μπορεί να υπάρξει απόλυτη ισότητα μεταξύ των μερών. Επομένως, εξ ορισμού, αυτό που συμβαίνει είναι ότι υφίσταται μια σχετική ισχύς και, τελικά, όλοι βγαίνουν χαμένοι.
Για ποιο λόγο ουσιαστικά οι Αθηναίοι κατέλαβαν την Μήλο; Επειδή θεωρούσαν ότι η Μήλος έπρεπε να παράσχει κάποια πολεμικά πλοία στην Αθήνα. Όμως, μόλις λίγα χρόνια αργότερα, εξαιτίας των γεγονότων στη Μήλο, διεξήγαγαν μια επιχείρηση στη Σικελία της Ιταλίας, όπου υπέστησαν καταστροφική ήττα, χάνοντας ουσιαστικά το 25% του συνολικού πληθυσμού. Η Μήλος —το ελληνικό νησί— στην ουσία έχασε, καθώς αφανίστηκε. Οι Αθηναίοι κατέστρεψαν ολοσχερώς τη Μήλο, αλλά και η Σπάρτη έχασε την επιρροή που ασκούσε εκεί. Πρόκειται, λοιπόν, για μια κατάσταση από την οποία όλοι βγήκαν χαμένοι.
Επομένως, το ζητούμενο δεν είναι αν πρέπει να αντικαταστήσουμε μια τάξη πραγμάτων που βασίζεται σε κανόνες με μια προσέγγιση πολιτικού ρεαλισμού. Το ερώτημα θα έπρεπε να είναι πώς συνδυάζουμε αυτά τα δύο. Και αυτό είναι το δύσκολο ερώτημα: αν είναι καν εφικτός ένας τέτοιος συνδυασμός. Πιστεύω, ωστόσο, ότι τα ζητήματα αυτά μπορούν να συνδυαστούν. Ο πολιτικός ρεαλισμός πρέπει να συνδυάζεται με μια διεθνή τάξη που βασίζεται σε αρχές, διότι αυτή είναι σαφώς η βέλτιστη προσέγγιση. Τώρα, το υπό ποιες προϋποθέσεις μπορούν αυτά τα δύο να είναι συμβατά είναι κάτι που θα μπορούσαμε να συζητάμε επί ώρες, αλλά θα ήθελα απλώς να θέσω δύο βασικές παραδοχές που είναι σχετικές.
Η πρώτη είναι ότι, όσον αφορά τον πολιτικό ρεαλισμό, πρέπει να δίνουμε έμφαση στην πολιτική ηγεσία και όχι στον ηγεμονισμό. Η διαφορά είναι καθοριστική. Όταν υπάρχει ηγεμονισμός - «ηγεμών», σύμφωνα με την αρχαιοελληνική ορολογία - ασκείται διαρκής καταναγκασμός στους άλλους. Έτσι, αντί να επιδιώκεις απλώς να επιβάλεις τη βούλησή σου, ο καταναγκασμός καθίσταται το κύριο μέσο για την επίτευξη αυτού του σκοπού. Και αυτό ακριβώς είναι που πρέπει να αποφεύγει η πραγματική ηγεσία. Η πραγματική ηγεσία είναι, στην ουσία, ζήτημα πειθούς και όχι καταναγκασμού.
Το δεύτερο χαρακτηριστικό της ηγεσίας είναι η διαβούλευση αντί της συναλλακτικής λογικής. Ποια είναι η διαφορά; Είναι προφανές. Η συναλλακτική λογική —όπως συζητήσαμε— αποτελεί πολύ κοινό χαρακτηριστικό της σημερινής αρχιτεκτονικής διεθνούς ασφάλειας. Ωστόσο, η εμπειρία μου —τουλάχιστον τα τελευταία τρία χρόνια, κατά τα οποία είχαμε την ευκαιρία να συμμετάσχουμε σε σημαντικές διεθνείς διοργανώσεις— δείχνει ότι αυτό που λείπει σήμερα από τη διεθνή πολιτική είναι, πάνω απ' όλα, το πνεύμα διαβούλευσης που απαιτείται για τη λήψη ορθολογικών αποφάσεων.
Είναι ενδιαφέρον —συζητούσαμε με τη Στέλλα πριν ξεκινήσουμε— το θέμα της διαδικασίας λήψης αποφάσεων εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και γνωρίζω ότι είναι ένα από τα αγαπημένα σας θέματα. Ας δούμε, όμως, πώς θεμελιώθηκε η μεταπολεμική αρχιτεκτονική διεθνούς ασφάλειας. Θεμελιώθηκε πάνω στην ιδέα του βέτο. Το βέτο αποτελεί την κυρίαρχη μέθοδο λήψης αποφάσεων παγκοσμίως, για διάφορους λόγους. Υπάρχει, ωστόσο, και ένα παράδοξο.
Υφίσταται ένα παράδοξο του βέτο. Ας δούμε τα Ηνωμένα Έθνη. Ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών βασίζεται στο δικαίωμα βέτο των μονίμων μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας. Οι νικητές του Β' Παγκοσμίου Πολέμου απαίτησαν, ουσιαστικά, να έχουν το πλήρες δικαίωμα να απορρίπτουν οποιοδήποτε ψήφισμα προερχόμενο από το Συμβούλιο Ασφαλείας. Είναι προφανές γιατί, εδώ και πέντε χρόνια σφοδρού επιθετικού πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, δεν υπάρχει ούτε ένα ψήφισμα για την κατάσταση αυτή: εξαιτίας του βέτο. Το βέτο αποσκοπούσε στην προστασία των ισχυρότερων μελών των Ηνωμένων Εθνών, δηλαδή των πέντε ισχυρότερων χωρών. Ουσιαστικά, αποτελούσε το «πυρηνικό όπλο» των νικητών του Β' Παγκοσμίου Πολέμου.
Και στην Ευρωπαϊκή Ένωση εφαρμόζεται το δικαίωμα βέτο. Πού; Στην εξωτερική πολιτική και την πολιτική ασφάλειας. Για να ληφθεί μια απόφαση σχετικά με την εξωτερική πολιτική και την πολιτική ασφάλειας εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, απαιτείται ομοφωνία. Επομένως, κάθε ένα από τα 27 κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης διαθέτει δικαίωμα βέτο. Ωστόσο, υπάρχει μια εντελώς διαφορετική λογική πίσω από αυτή την ιδέα. Γιατί; Διότι εδώ το δικαίωμα βέτο αποτελεί, ουσιαστικά, το όπλο των ασθενέστερων. Τα ισχυρά κράτη — αν ίσχυε η απλή ή ακόμα και η ειδική πλειοψηφία (καθώς σε όλες τις άλλες περιπτώσεις λήψης αποφάσεων, πλην της εξωτερικής πολιτικής και ασφάλειας, ισχύει η ειδική πλειοψηφία: 55% των κρατών που εκπροσωπούν το 65% του πληθυσμού κ.λπ.) — θα μπορούσαν σχετικά εύκολα να σχηματίσουν συνασπισμό και να λάβουν οποιαδήποτε απόφαση. Εντούτοις, οι συνθήκες της Ευρωπαϊκής Κοινότητας προέβλεψαν το δικαίωμα βέτο για κάθε μέλος ξεχωριστά, προκειμένου να προστατεύσουν τα εθνικά συμφέροντα και την εθνική ταυτότητα κάθε κράτους-μέλους.
Παρατηρούμε, λοιπόν, το παράδοξο: στην περίπτωση των Ηνωμένων Εθνών έχουμε την προστασία των ισχυρότερων κρατών-μελών, ενώ στην Ευρωπαϊκή Ένωση την προστασία των μικρότερων κρατών. Πρόκειται, σαφώς, για ένα ζήτημα μεγάλης σημασίας. Πιστεύω ότι υπάρχει λύση. Προσπαθούμε να πλοηγηθούμε – και δεν είναι εύκολη πλοήγηση. Πράγματι, όπως είπε και ο Alex, διαθέτουμε τον μεγαλύτερο εμπορικό στόλο στον κόσμο. Η Ελλάδα αντιπροσωπεύει περισσότερο από το 20% του παγκόσμιου εμπορικού στόλου. Επομένως, διαθέτουμε την τεχνογνωσία για την πλοήγηση. Θεωρώ ότι το σημαντικό είναι να παραμείνει ενωμένη η Δύση. Και αυτό δεν αποτελεί απλώς μια αφηρημένη ή θεωρητική διαπίστωση· είναι, κατά τη γνώμη μου, επιτακτική ανάγκη για εμάς. Το ζήτημα είναι ότι κάθε είδους συμμαχία λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής.
Ο Αριστοτέλης —τον οποίο όλοι γνωρίζουν— το έθεσε πολύ εύστοχα, λέγοντας ότι το όλον είναι μεγαλύτερο από το άθροισμα των μερών του. Κάθε μέρος διαθέτει μια σχετική ισχύ, αλλά αν συνδυαστούν όλα μαζί, τότε το τελικό άθροισμα —αυτό που προκύπτει εντέλει ως αποτέλεσμα— είναι πολύ μεγαλύτερο από μια απλή πρόσθεση. Επομένως, ναι, οφείλουμε να τηρούμε το Διεθνές Δίκαιο. Οφείλουμε να παραμείνουμε προσηλωμένοι στο Διεθνές Δίκαιο. Οφείλουμε να παραμείνουμε προσηλωμένοι στην πολυμέρεια, όχι επειδή δεν έχουμε άλλη επιλογή, αλλά επειδή αποτελεί το βέλτιστο μοντέλο για την ουσιαστική αντιμετώπιση των παγκόσμιων προκλήσεων.
Ναι, οφείλουμε να το πράξουμε αυτό με πνεύμα ουσιαστικού διαλόγου και διαβούλευσης. Ναι, πρέπει να εργαστούμε πάνω στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων, ώστε να τις καταστήσουμε πιο εποικοδομητικές και πιο αποτελεσματικές. Ναι, πρέπει να μετατρέψουμε τους ηγεμόνες σε ηγέτες – πραγματικούς ηγέτες, ηγέτες με παγκόσμια εμβέλεια. Αυτό είναι κάτι που οφείλουμε να υπερασπιστούμε. Δυστυχώς, όμως, διαπιστώνω ότι υπάρχει μια κρίσιμη μάζα ανθρώπων –ακόμη και ηγετών σημαντικών κρατών-μελών– που θεωρούν ήδη ότι η πολυμέρεια έχει πεθάνει.
Για μένα, και πιστεύω για την πλειονότητα των μικρών και μεσαίων κρατών, αυτό αποτελεί κάτι ανησυχητικό. Πρόκειται για μια διαπίστωση εξαιρετικά αμφιλεγόμενη, αλλά και τρομακτική, καθώς είναι σαφές ότι μια διεθνής κοινότητα στερούμενη κανόνων και αρχών δεν είναι παρά μια ζούγκλα. Επομένως, όταν μιλάμε για την πολυμέρεια, παρακαλώ να αποφεύγουμε τη νοσταλγική ρητορική. Η πολυμέρεια παραμένει ζωντανή και οφείλουμε να εργαστούμε για αυτήν.
