Πώς είναι δυνατόν σε μια τουριστικά ανθούσε περιοχή το ταμείο να είναι μείον; Ο δήμαρχος εξηγεί: τα έσοδα από τις πύλες εισόδου, και το λιμάνι και το αεροδρόμιο, είναι μηδενικά. Εξαίρεση, η κρουαζιέρα που από πέρυσι το καλοκαίρι αποδίδει στον δήμο 1 ευρώ ανά άτομο. Σχεδόν τίποτα. Και βέβαια, λέει ο δήμαρχος, «το τέλος διανυκτέρευσης, ή όπως αλλιώς λέγεται, που αποδίδει δεκάδες εκατομμύρια στο κράτος, δεν αφήνει ούτε ένα ευρώ στο νησί – αφού το σύνολο του ποσού καταλήγει στο δημόσιο ταμείο». Παρά τα πενιχρά απευθείας έσοδα, ο δήμος πρέπει να ανταποκρίνεται στις υποχρεώσεις του. Στην πόλη, παράγονται τεράστιες ποσότητες απορριμμάτων, κυρίως από την τουριστική δραστηριότητα. Χωρίς προς το παρόν να διαθέτει εγκαταστάσεις διαχείρισης απορριμμάτων, το νησί στέλνει τα σκουπίδια του στα εργοστάσια Ιωαννίνων και Κοζάνης με τεράστιο κόστος. Αν και έχουν αυξηθεί τα τέλη καθαριότητας, η συνολική ετήσια δαπάνη δεν καλύπτεται. Και δεν φτάνει αυτό. Ο δήμος είναι υποχρεωμένος να διαθέτει κάθε χρόνο πάνω από δύο εκατ. ευρώ, για τη λειτουργία των προνοιακών του δομών και την καθαριότητα στα σχολεία. Ανάλογη είναι οικονομική κατάσταση της επιχείρησης ύδρευσης και αποχέτευσης (ΔΕΥΑΚ). «Παραλάβαμε χρέη μεγαλύτερα των 50 εκατομμυρίων», λέει ο δήμαρχος. Μεγάλο μέρος των χρεών είναι ανεξόφλητοι λογαριασμοί της ΔΕΗ. Τα χρέη αυτά, κάποια στιγμή ρυθμίστηκαν. Δεν καταβλήθηκαν όμως οι προβλεπόμενες δόσεις με αποτέλεσμα ποινή που αποκλείει τη ΔΕΥΑΚ από νέες συνδέσεις παροχών. Η επιχείρηση καταφεύγει σε ιδιώτες παρόχους με την ελπίδα να αντιμετωπίσει το πρόβλημα, ιδιαίτερα στη λειτουργία νέων αντλιοστασίων του πολύπλοκου υδρευτικού της συστήματος». Τρόμος. Ολα αυτά έχουν συνέπεια ο δήμος να δυσκολεύεται να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της καθημερινής ζωής στην πόλη και την ύπαιθρο. Αλλωστε, εκτείνεται σε επιφάνεια 235 τετραγωνικών χιλιομέτρων και αποτελείται, εκτός της πόλης, από 45 κοινότητες, καθεμιά από τις οποίες έχει τα δικά της ιδιαίτερα προβλήματα. Ολα αυτά συνθέτουν μια εικόνα που δεν έχει ουσιαστικά στοιχεία ομοιότητας με τους αστικούς δήμους, και ιδιαίτερα αυτούς που βρίσκονται γύρω από την Αθήνα.

 Από "ΤΑ ΝΕΑ"

"ΤΑ ΝΕΑ", 26/05/26

ΤΟΥ ΗΛΙΑ ΚΑΝΕΛΛΗ

Η έμμεση σχέση μου με την Κέρκυρα δεν είναι από την ταινία με τη Βλαχοπούλου αλλά από τη λογοτεχνία του Λόρενς Ντάρελ. Ενα νησί με τεράστια πολιτισμικά αποθέματα, όπου έζησαν δύο από τους μεγαλύτερους ποιητές μας του 19ου αιώνα, κατά πολλούς και της νεότερης Ελλάδας: ο Σολωμός κι ο Κάλβος.

Είναι ένα νησί πλούσιο, λόγω και του συνεχούς τουριστικού κύματος – το νησί έχει περισσότερους από 4 εκατομμύρια επισκέπτες τον χρόνο. Θα έλεγε κανείς ότι σ’ αυτόν τον παράδεισο δεν έχουν θέση τα μεγάλα προβλήματα.

Δεν είναι έτσι, γι’ αυτό ο δήμαρχος Κεντρικής Κέρκυρας, Στέφανος Πενηντάρχου Πουλημένος, τραβάει ζόρια. Το βασικό πρόβλημα της πόλης είναι το οικονομικό. Κι ο αντίκτυπός του είναι η αδυναμία εκσυγχρονισμού των υποδομών, οι οποίες έχουν μείνει δραματικά πίσω. Οι περισσότεροι δρόμοι είναι προδιαγραφών της δεκαετίας του 1970. Τα δίκτυα ύδρευσης και αποχέτευσης είναι πεπαλαιωμένα και φθαρμένα.

Πώς είναι δυνατόν σε μια τουριστικά ανθούσε περιοχή το ταμείο να είναι μείον; Ο δήμαρχος εξηγεί: τα έσοδα από τις πύλες εισόδου, και το λιμάνι και το αεροδρόμιο, είναι μηδενικά. Εξαίρεση, η κρουαζιέρα που από πέρυσι το καλοκαίρι αποδίδει στον δήμο 1 ευρώ ανά άτομο. Σχεδόν τίποτα. Και βέβαια, λέει ο δήμαρχος, «το τέλος διανυκτέρευσης, ή όπως αλλιώς λέγεται, που αποδίδει δεκάδες εκατομμύρια στο κράτος, δεν αφήνει ούτε ένα ευρώ στο νησί – αφού το σύνολο του ποσού καταλήγει στο δημόσιο ταμείο».

Παρά τα πενιχρά απευθείας έσοδα, ο δήμος πρέπει να ανταποκρίνεται στις υποχρεώσεις του. Στην πόλη, παράγονται τεράστιες ποσότητες απορριμμάτων, κυρίως από την τουριστική δραστηριότητα. Χωρίς προς το παρόν να διαθέτει εγκαταστάσεις διαχείρισης απορριμμάτων, το νησί στέλνει τα σκουπίδια του στα εργοστάσια Ιωαννίνων και Κοζάνης με τεράστιο κόστος. Αν και έχουν αυξηθεί τα τέλη καθαριότητας, η συνολική ετήσια δαπάνη δεν καλύπτεται.

Και δεν φτάνει αυτό. Ο δήμος είναι υποχρεωμένος να διαθέτει κάθε χρόνο πάνω από δύο εκατ. ευρώ, για τη λειτουργία των προνοιακών του δομών και την καθαριότητα στα σχολεία.

Ανάλογη είναι οικονομική κατάσταση της επιχείρησης ύδρευσης και αποχέτευσης (ΔΕΥΑΚ). «Παραλάβαμε χρέη μεγαλύτερα των 50 εκατομμυρίων», λέει ο δήμαρχος. Μεγάλο μέρος των χρεών είναι ανεξόφλητοι λογαριασμοί της ΔΕΗ. Τα χρέη αυτά, κάποια στιγμή ρυθμίστηκαν. Δεν καταβλήθηκαν όμως οι προβλεπόμενες δόσεις με αποτέλεσμα ποινή που αποκλείει τη ΔΕΥΑΚ από νέες συνδέσεις παροχών. Η επιχείρηση καταφεύγει σε ιδιώτες παρόχους με την ελπίδα να αντιμετωπίσει το πρόβλημα, ιδιαίτερα στη λειτουργία νέων αντλιοστασίων του πολύπλοκου υδρευτικού της συστήματος». Τρόμος.

Ολα αυτά έχουν συνέπεια ο δήμος να δυσκολεύεται να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της καθημερινής ζωής στην πόλη και την ύπαιθρο. Αλλωστε, εκτείνεται σε επιφάνεια 235 τετραγωνικών χιλιομέτρων και αποτελείται, εκτός της πόλης, από 45 κοινότητες, καθεμιά από τις οποίες έχει τα δικά της ιδιαίτερα προβλήματα. Ολα αυτά συνθέτουν μια εικόνα που δεν έχει ουσιαστικά στοιχεία ομοιότητας με τους αστικούς δήμους, και ιδιαίτερα αυτούς που βρίσκονται γύρω από την Αθήνα.

Η εύλογη ερώτησή μου είναι γιατί ο δήμος δεν αναζητεί λύσεις στα ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά προγράμματα. «Είναι η μοναδική μας ελπίδα», απαντά ο δήμαρχος. Προσπαθούν, λέει, να τα αξιοποιήσουν μέσα από υπηρεσίες που τα τελευταία χρόνια έχουν αποδυναμωθεί από το στελεχικό τους δυναμικό, καθώς η υπηρέτηση στον δήμο δεν είναι ελκυστική υπόθεση για πολλές κατηγορίες επιστημονικού προσωπικού, λόγω χαμηλών μισθών και ανταγωνισμού. Με αποτέλεσμα, ο δήμαρχος να θεωρεί άθλο την υλοποίηση στόχων που έχουν τεθεί για προγραμματισμένα έργα τα οποία εκτελούνται, μέσω ΕΣΠΑ ή Ταμείου Συνοχής. Καλά ξεμπερδέματα.

Μια τρελή κερκυραϊκή ιστορία

Από την αφήγηση του δημάρχου Κέρκυρας για την πόλη του κρατώ μια ιστορία, που δείχνει πόσο δύσκολο είναι να είσαι δραστήριος αυτοδιοικητικός και να θέλεις να κάνεις τη δουλειά σου.

Με τεχνικά έργα, πριν εκατό και πλέον χρόνια, έχει δημιουργηθεί μεταξύ παλιάς και νέας παραλίας ένα αλσύλλιο μικρού πλάτους και μεγάλου μήκους, επιφάνειας περίπου 40 στρεμμάτων. Πρόκειται για το άλσος Γαρίτσας – Ανεμομύλου, που ανήκει στον δήμο και είναι χαρακτηρισμένο ως χώρος αστικού πρασίνου. Στην περιοχή αυτή λειτουργούν, επί δεκαετίες, μικρά οικογενειακά εστιατόρια, κάτι που προβλεπόταν στο σχέδιο ανάπλασης του άλσους, το οποίο ενέκρινε η Περιφερειακή Διεύθυνση Δασών Πάτρας, που επιβεβαιώθηκε από απόφαση του υπουργείου Πολιτισμού το 2019.

Αλλά η Δασική Υπηρεσία Κέρκυρας, υποστηρίζει ότι οι χώροι αστικού πρασίνου υπάγονται στη δασική νομοθεσία με τους περιορισμούς που αυτή προβλέπει. Και σήμερα απαγορεύει εκεί κάθε επαγγελματική δραστηριότητα.

Αποτέλεσμα; Επειτα από δεκαετίες, οι καταστηματάρχες ειδοποιούνται να μαζέψουν τα τραπεζοκαθίσματα και ουσιαστικά να κλείσουν τις επιχειρήσεις τους. Κι αν ο δήμαρχος δεν κλείσει τις επιχειρήσεις, θα πάει κατηγορούμενος. «Το άλσος δεν κινδυνεύει. Είναι ιδιοκτησία του δήμου, αλλά κουμάντο κάνει η Δασική Υπηρεσία», λέει ο δήμαρχος. Και κουνάει το κεφάλι του, μονολογώντας: «μερικές φορές, νομίζω ότι κάθομαι σε ηλεκτρική καρέκλα»!

Για να είμαι ειλικρινής δεν ξέρω τι ψάρια θα πιάσει ο Τσίπρας στο come back του κι ούτε μπορώ να ξέρω. Οι σχέσεις μου με την Πυθία είναι εξαιρετικά περιορισμένες. Το εγχείρημα όμως έχει το γούστο του. Κατ’ αρχάς, ο Τσίπρας δεν είναι ατάλαντος, ούτε ασυμπαθής, ούτε κανένας αποσυνάγωγος. Το αντίθετο. Κι άλλωστε κανείς δεν πιστεύει ότι είναι ο Τσίπρας του 2015. Ούτε όμως και του 2019. Ο κόσμος από τότε έχει τρέξει με απίστευτες ταχύτητες. Ο πλανήτης, η χώρα, οι άνθρωποι, τα πράγματα έχουν αλλάξει. Από την άλλη ο Τσίπρας δεν έχει να αντιμετωπίσει και τίποτα ογκόλιθους, τουλάχιστον στον φυσικό πολιτικό του χώρο. Στον χώρο αυτόν μάλιστα προσφέρει μια αξιοπρεπή λύση, έστω για να υπάρξει πολιτικά και κοινοβουλευτικά. Διότι με τις σημερινές συνθήκες μάλλον δύσκολα θα επιβιώσει. Το πραγματικό λοιπόν ερώτημα είναι αν ο Τσίπρας θα μπορέσει να αμφισβητήσει την κυριαρχία του Μητσοτάκη και της Κεντροδεξιάς. Δεν θα είναι απλό. Η πολιτική όμως είναι σαν το ποδήλατο. Αν δεν κάνεις πετάλι, πέφτεις. Ενα ζητούμενο είναι λοιπόν η διάρκεια. Ενδεχομένως ο Τσίπρας δεν θα αμφισβητηθεί αν χάσει στις επόμενες εκλογές. Αλλά παραμονή δεν σημαίνει απαραιτήτως διάρκεια. Ακόμη κι αν βγει δεύτερος, στην Αμερική λένε «ο πρώτος είναι πρώτος, ο δεύτερος δεν είναι τίποτα». Μόνο που με τα σημερινά δεδομένα μια δεύτερη θέση του Τσίπρα θα έχει την αξία της. Σημαίνει μήπως ότι θα οδηγηθούμε σε ένα σύστημα με τον Μητσοτάκη να κυριαρχεί στη διακυβέρνηση και τον Τσίπρα στην αντιπολίτευση; Δεν το ξέρω. Θα έπρεπε να γίνω και Πυθία και Τειρεσίας μαζί. Αλλά το έχουμε ξαναζήσει. Το 2019-2023. Με τη γνωστή κατάληξη. Και πάμε στην ουσία. Ολη η υπόθεση θα εξαρτηθεί από το αν ο Τσίπρας έχει κάτι καινούργιο να πει. Περιμένω να το ακούσω. Αν όμως δεν το βρει, θα γίνει κάτι σαν το ΠΑΣΟΚ που κάθε «Τρίτη του Σεπτέμβρη» μαζεύονται κι αναπολούν τον Ανδρέα και τον Σημίτη. Και θα περιμένω με υπομονή. Κυρίως επειδή έχω χρόνια να ακούσω κάτι καινούργιο, αξιόπιστο και συναρπαστικό στον πολιτικό διάλογο. Εως τώρα η αντιπαράθεση συνοψίζεται σε ατέρμονους, κουραστικούς και συνήθως ακατάληπτους καβγάδες. Συνεπώς αυτή είναι η πραγματική πρόκληση για τον Τσίπρα. Οχι μόνο να ενώσει αλλά και να ξεπεράσει τον φυσικό πολιτικό του χώρο. Να συνομιλήσει και με άλλα ακροατήρια. Δεν το κατάφερε στο παρελθόν κι ούτε ξέρω πόσο απλό είναι. Αλλά το αφήνω στην κρίση σας.΅...

 Από "ΤΑ ΝΕΑ"

"ΤΑ ΝΕΑ", 26/05/26

Έχω ζητήσει από τον Υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης να μας κάνει μια παρουσίαση, μεταφέροντάς μας και την ευρωπαϊκή του εμπειρία για το πώς προδιαγράφονται διαπραγματεύσεις οι οποίες θα είναι εκ των πραγμάτων σύνθετες. Για ένα πράγμα νομίζω ότι είμαστε απολύτως βέβαιοι -νομίζω ότι εδώ εκφράζω και τις απόψεις της πλειοψηφίας των ευρωπαϊκών χωρών-, ότι δεν πρόκειται να δεχθούμε περικοπή των πόρων, ούτε όσον αφορά την Κοινή Αγροτική Πολιτική ούτε όσον αφορά τις πολιτικές Συνοχής και ούτε, προφανώς, κάποια ανακατανομή που θα εντείνει τις ανισότητες μεταξύ των κρατών μελών. Θέλουμε απλοποίηση των κανόνων χρηματοδότησης, θέλουμε ευελιξία με βάση τις εθνικές ιδιαιτερότητες. Νομίζω ότι και τα θέματα αυτά αναδεικνύουν από τώρα την τεράστια σημασία της ελληνικής προεδρίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία θυμίζω ότι ξεκινά τον Ιούλιο του 2027 και, κατά πάσα πιθανότητα, κανονιστικά θα κληθεί να αντιμετωπίσει πάρα πολλές από τις εκκρεμότητες οι οποίες θα αφορούν την οριστικοποίηση του νέου ευρωπαϊκού προϋπολογισμού....

Εισαγωγική τοποθέτηση Πρωθυπουργού στη συνεδρίαση 

του Υπουργικού Συμβουλίου 

της 26ης Μαΐου 2026

Καλή σας ημέρα, κυρίες και κύριοι συνάδελφοι. Έχουμε μια πλούσια ατζέντα σήμερα στο Υπουργικό, το οποίο, όμως, δυστυχώς για ακόμα μία φορά διεξάγεται σε εξαιρετικά αβέβαιες διεθνείς συνθήκες, με τις συνέπειες από την κρίση στο Ιράν να εξακολουθούν να σκιάζουν την παγκόσμια οικονομία, προκαλώντας μία παρατεταμένη, θα έλεγα, αβεβαιότητα, η οποία μόνο καλό δεν κάνει.

Ενώ και στην εσωτερική πολιτική σκηνή, ειδικά στην αντιπολίτευση, θα έλεγα ότι τα πράγματα γίνονται ακόμα πιο σύνθετα, από παράλληλες εξελίξεις των τελευταίων ημερών.

Από τη μία πλευρά εξαγγέλλονται νέα κόμματα, τα οποία, όμως, φαίνεται να επαναλαμβάνουν παλιές λογικές, με πρωτοεμφανιζόμενους ή επανεμφανιζόμενους πρωταγωνιστές, οι οποίοι φορούν ένα άλλο προσωπείο όταν είναι ήδη γνωστοί από τη δημόσια παρουσία τους, είτε στο άμεσο είτε στο απώτερο παρελθόν.

Και από την άλλη, βέβαια, θεσμικές -υποτίθεται- δυνάμεις εμφανίζονται να χάνουν ολοένα και περισσότερο τη σοβαρότητα και την αξιοπιστία τους, σε μία πολιτική Βαβέλ, η οποία έχει έναν μόνο κοινό τόπο, και αυτός είναι η καταγγελία της κυβέρνησης.

Για παράδειγμα, θα έχουμε σήμερα την ευκαιρία να επικυρώσουμε την ανανέωση της θητείας του Γιάννη Στουρνάρα στην Τράπεζα της Ελλάδος. Το ΠΑΣΟΚ χθες δεν υπερψήφισε, κι όμως ήταν το ίδιο το οποίο συμμετέχοντας σε μία κυβέρνηση τον είχε τοποθετήσει στη θέση αυτή.

Είναι ένα πρόσωπο το οποίο έχει εμπειρία, έχει διεθνή αποδοχή, βοήθησε την Ελλάδα να μείνει στο ευρώ, έγινε μάλιστα και το ίδιο στόχος μίας σκευωρίας, της σκευωρίας Novartis, δίπλα σε στελέχη της Νέας Δημοκρατίας, δίπλα σε στελέχη του ΠΑΣΟΚ.

Πρόκειται, πράγματι, για φαινόμενα αναντίστοιχα, θα έλεγα, της κρισιμότητας των καιρών, γι’ αυτό και η δική μας απάντηση δεν μπορεί να είναι άλλη και πρέπει να είναι διπλή: να εξακολουθούμε να στηρίζουμε τα εισοδήματα απέναντι σε έκτακτες κρίσεις και, βέβαια, να προωθούμε τις μεγάλες αλλαγές οι οποίες προωθούν την πορεία προόδου της πατρίδας μας.

Έτσι, και σε συνεννόηση με το Υπουργείο Οικονομικών, θα παρατείνουμε την επιδότηση του diesel στο δίκτυο με 15 λεπτά. Είναι μία παρέμβαση που προβλέπεται ότι θα κρατήσει το πετρέλαιο κίνησης φθηνότερο κατά 30 λεπτά σε σχέση με αυτό που ήταν τον Μάρτιο.

Ενώ θα πρέπει να θυμίσουμε ότι έχουμε ήδη αποφασίσει και θα καταβληθεί στα τέλη Ιουνίου η εφάπαξ ενίσχυση των οικογενειών, ύψους 150 ευρώ για κάθε παιδί, χωρίς μάλιστα καμία ειδική αίτηση και με βάση πολύ διευρυμένα εισοδηματικά κριτήρια, τα οποία καλύπτουν άνω του 80% των νοικοκυριών της επικράτειας. Σχεδόν ένα εκατομμύριο οικογένειες με παιδιά θα ωφεληθούν από το μέτρο αυτό.

Αξίζει να θυμίσουμε ότι, μέχρι στιγμής, τα μέτρα τα οποία έχει λάβει η κυβέρνηση για να αντιμετωπίσει την ενεργειακή κρίση ξεπερνούν τα 800 εκατομμύρια ευρώ.

Είναι, όμως, το αποτέλεσμα μιας συνετής πολιτικής που μεταφράζει το πλεόνασμα της οικονομίας σε ένα συνεχές μέρισμα προς την κοινωνία. Προφανώς όχι αυτό το οποίο θα θέλαμε, αλλά σίγουρα αυτό το οποίο μπορούμε.

Βαδίζοντας, όμως, σε έναν δρόμο που θα επιτρέπει η φροντίδα για την βελτίωση της καθημερινής ζωής να μπορεί να γίνεται ολοένα και μεγαλύτερη. Και, νομίζω, είναι ένας δρόμος σταθερότητας και σιγουριάς, τη σημασία των οποίων είμαι βέβαιος ότι αντιλαμβάνονται και οι πολίτες εν μέσω τόσης αβεβαιότητας γύρω μας.

Θα έλεγα ότι αυτό ήταν και το πολύ ενδιαφέρον μήνυμα το οποίο εκπέμφθηκε και από τις βουλευτικές εκλογές στην Κύπρο. Ξέρω ότι αρκετά από τα στελέχη μας βρέθηκαν στη Μεγαλόνησο για να στηρίξουν το αδελφό κόμμα, τον Δημοκρατικό Συναγερμό.

Και εκεί εκδηλώθηκαν πολλές, θα έλεγα, απόπειρες λαϊκισμού, δήθεν αντισυστημισμού, γκάλοπ τα οποία προέβλεπαν τον πολυκερματισμό, τη δραματική πτώση των παραδοσιακών πολιτικών δυνάμεων. Τελικά, όμως, οι πολίτες, οι ψηφοφόροι της Κύπρου είχαν άλλη άποψη.

Νομίζω ότι, βλέποντας από κοντά και τη συνολική αστάθεια του διεθνούς περιβάλλοντος, εμπιστεύθηκαν για ακόμη μια φορά τον Δημοκρατικό Συναγερμό, περιορίζοντας σε πολύ χαμηλότερα ποσοστά από τα προβλεπόμενα τους κάθε λογής δημαγωγούς.

Ερχόμαστε τώρα στα δικά μας και στην πολύ πλούσια ατζέντα του Υπουργικού Συμβουλίου. Να ξεκινήσω με το νομοσχέδιο του Υπουργείου Εργασίας για την αρχή της ίσης αμοιβής για ίση εργασία. Είναι μία αρχή που ναι μεν κατοχυρώνεται και συνταγματικά και ευρωπαϊκά, όμως υπάρχει ακόμα μισθολογικό χάσμα, το οποίο είναι υπαρκτό και στη χώρα μας, όπως είναι υπαρκτό και στην Ευρώπη. Είναι ένα κενό το οποίο πρέπει πια οριστικά να εξαλειφθεί.

Ξέρω ότι αρκετά από τα στελέχη μας βρέθηκαν στη Μεγαλόνησο για να στηρίξουν το αδελφό κόμμα, τον Δημοκρατικό Συναγερμό. Και εκεί εκδηλώθηκαν πολλές, θα έλεγα, απόπειρες λαϊκισμού, δήθεν αντισυστημισμού, γκάλοπ τα οποία προέβλεπαν τον πολυκερματισμό, τη δραματική πτώση των παραδοσιακών πολιτικών δυνάμεων. Τελικά, όμως, οι πολίτες, οι ψηφοφόροι της Κύπρου είχαν άλλη άποψη. Νομίζω ότι, βλέποντας από κοντά και τη συνολική αστάθεια του διεθνούς περιβάλλοντος, εμπιστεύθηκαν για ακόμη μια φορά τον Δημοκρατικό Συναγερμό, περιορίζοντας σε πολύ χαμηλότερα ποσοστά από τα προβλεπόμενα τους κάθε λογής δημαγωγούς.

 

Στο εξής λοιπόν -θα μας τα πει πιο αναλυτικά η Νίκη- οι εργοδότες θα πρέπει να γνωστοποιούν τις απολαβές για κάθε θέση, χωρίς να ζητούν συγκεκριμένα γυναίκα ή άντρα υποψήφιο, παρά μόνο να προσδιορίζουν τα προσόντα τα οποία απαιτούνται.

Ταυτόχρονα, επιχειρήσεις με πάνω από 100 απασχολούμενους, όπως και δημόσιοι φορείς, θα καταθέτουν τακτικά στοιχεία για τυχόν διαφορές στις αμοιβές μεταξύ των δύο φύλων, και αν υπάρχουν αδικαιολόγητες αποκλίσεις, θα πρέπει να αναπροσαρμόζουν τη μισθολογική τους δομή

Και κάτι ακόμα, το οποίο δεν αφορά μόνο το Υπουργείο Εργασίας αλλά αφορά και το Υπουργείο Υγείας: στο ίδιο νομοσχέδιο η πρόθεση της κυβέρνησης είναι να περιλάβει την ένταξη όλων των νοσηλευτών, των οδηγών των πληρωμάτων των ασθενοφόρων, του ΕΣΥ και του ΕΚΑΒ, στην κατηγορία των βαρέων και ανθυγιεινών επαγγελμάτων. Κάτι το οποίο σημαίνει προφανή οφέλη ως προς τη συνταξιοδότησή τους.

Είναι ένα, νομίζω, αίτημα πολλών ετών, δεκαετιών, το οποίο θα υλοποιήσει αυτή η κυβέρνηση και νομίζω ακόμα μια δέσμευση που θα μπορούμε, αφού το έχουμε νομοθετήσει, να πούμε ότι «το είπαμε και το κάνουμε».

Το επόμενο θέμα μας είναι η Κοινή Αγροτική Πολιτική 2028 – 2034. Έχω ζητήσει από τον Υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης να μας κάνει μια παρουσίαση, μεταφέροντάς μας και την ευρωπαϊκή του εμπειρία για το πώς προδιαγράφονται διαπραγματεύσεις οι οποίες θα είναι εκ των πραγμάτων σύνθετες.

Για ένα πράγμα νομίζω ότι είμαστε απολύτως βέβαιοι -νομίζω ότι εδώ εκφράζω και τις απόψεις της πλειοψηφίας των ευρωπαϊκών χωρών-, ότι δεν πρόκειται να δεχθούμε περικοπή των πόρων, ούτε όσον αφορά την Κοινή Αγροτική Πολιτική ούτε όσον αφορά τις πολιτικές Συνοχής και ούτε, προφανώς, κάποια ανακατανομή που θα εντείνει τις ανισότητες μεταξύ των κρατών μελών.

Θέλουμε απλοποίηση των κανόνων χρηματοδότησης, θέλουμε ευελιξία με βάση τις εθνικές ιδιαιτερότητες. Νομίζω ότι και τα θέματα αυτά αναδεικνύουν από τώρα την τεράστια σημασία της ελληνικής προεδρίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία θυμίζω ότι ξεκινά τον Ιούλιο του 2027 και, κατά πάσα πιθανότητα, κανονιστικά θα κληθεί να αντιμετωπίσει πάρα πολλές από τις εκκρεμότητες οι οποίες θα αφορούν την οριστικοποίηση του νέου ευρωπαϊκού προϋπολογισμού.

Μια ξεχωριστή αναφορά στο νέο πλαίσιο του Υπουργείου Ανάπτυξης για τη διευκόλυνση των ξένων άμεσων επενδύσεων, με ειδικά κίνητρα για στρατηγικούς τομείς: τη βιομηχανία, την έρευνα, την άμυνα, την υγεία.

Θέλουμε επενδύσεις με υψηλή προστιθέμενη αξία, με ποιοτική τεχνογνωσία, με μεταφορά τεχνογνωσίας. Έχουμε ήδη κάνει ένα σημαντικό βήμα: έχουμε μειώσει το επενδυτικό κενό με την Ευρώπη άνω του 50%. Υπάρχει ακόμα δρόμος να διανύσουμε και γι’ αυτό η διαρκής προσέλκυση ποιοτικών επενδύσεων βρίσκεται στο επίκεντρο της οικονομικής αλλά και της αναπτυξιακής μας πολιτικής.

Θα υπάρχει, βέβαια, και η τακτική παρουσίαση πια από τον Αναπληρωτή Υπουργό Οικονομικών για την πρόοδο του Ταμείου Ανάκαμψης. Μπαίνουμε πια για τα καλά στην τελική ευθεία. Είναι μια ευκαιρία, κυρίες και κύριοι Υπουργοί, ο καθένας ξεχωριστά να προβάλλει το σημαντικό έργο το οποίο έχει επιτευχθεί, ως αποτέλεσμα της χρηματοδότησης του Ταμείου Ανάκαμψης.

Είναι πολλά τα οφέλη για την ελληνική κοινωνία, και σε πολλά διαφορετικά επίπεδα, τα οποία αξίζουν να προβληθούν. Και βέβαια, έχω ζητήσει και από τα συναρμόδια Υπουργεία, με την ολοκλήρωση του Ταμείου Ανάκαμψης, να κάνουν μία συνολική αποτίμηση του οφέλους για την ελληνική οικονομία. Νομίζω ότι θα είναι και ο καλύτερος τρόπος να αποδείξουμε ότι τελικά αυτή η πολύ σημαντική πρόσθετη χρηματοδότηση που έλαβε η ελληνική οικονομία επ’ αφορμή της υγειονομικής κρίσης του Covid, τελικά αξιοποιήθηκε προς όφελος της κοινωνίας και όλων των Ελλήνων πολιτών.

Έχουμε ακόμα μία πρωτοβουλία, από το Υπουργείο Δικαιοσύνης, που ενσωματώνει και διευρύνει όλες τις δυνατότητες του εξωδικαστικού συμβιβασμού. Είναι προβλέψεις που αφορούν εκατομμύρια πολίτες.

Και έχουμε, βέβαια, και την υιοθέτηση του Κανονισμού του ΑΙ, του ΑΙ Act, που αφορά την τεχνητή νοημοσύνη, ένα σύνθετο νομοθέτημα το οποίο καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στα προφανή οφέλη της τεχνητής νοημοσύνης, αλλά και στην προστασία και στους κανόνες που θα πρέπει να διέπουν τη χρήση της και θα διασφαλίζουν τα δικαιώματα όλων από την κακή χρήση της τεχνητής νοημοσύνης.

Να θυμίσω ότι η Ελλάδα είναι μια από τις πρώτες χώρες που διαθέτει μία Εθνική Στρατηγική για την τεχνητή νοημοσύνη. Θέλω να τονίσω ότι ήδη αξιοποιούμε την τεχνητή νοημοσύνη σε πολλά διαφορετικά επίπεδα και θέλω να θυμίσω αυτό το οποίο είχα πει και σε προηγούμενο Υπουργικό Συμβούλιο: το θεωρώ απαραίτητο ο καθένας και η καθεμία από εσάς να έχετε έναν τουλάχιστον σύμβουλο ο οποίος θα ασχολείται αποκλειστικά με θέματα τεχνητής νοημοσύνης, διότι είναι μία οριζόντια τεχνολογική επανάσταση, η οποία μπορεί να εφαρμοστεί σε όλα τα πεδία άσκησης δημόσιας πολιτικής.

Αναμένουμε, αγαπητέ Δημήτρη, και τα εγκαίνια στο Λαύριο του νέου υπερυπολογιστή, του «Δαίδαλου», που και αυτός χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης. Νομίζω ότι είναι μία πολύ σημαντική υπολογιστική προσθήκη στις δυνατότητες και του ελληνικού Δημοσίου, αλλά και των ελληνικών startup επιχειρήσεων.

Δεν θα επεκταθώ περισσότερο. Θα πω μόνο, γιατί αξίζει να το αναφέρουμε, ότι σήμερα κατατίθεται στη Βουλή το νομοσχέδιο για το άσυλο, το οποίο έχει συζητηθεί πολλές φορές. Ο Υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης με άλλη ιδιότητα είχε παίξει έναν καθοριστικό ρόλο στο να πετύχουμε αυτή την πολύ σημαντική συμφωνία.

Έχει διατάξεις οι οποίες είναι καλό να τις γνωρίζουμε όλοι, ως προς την ταχύτερη διαδικασία απονομής ασύλου, τη γρήγορη έκδοση αποφάσεων απόρριψης, τη διεύρυνση της δυνατότητας διοικητικής κράτησης σε περιπτώσεις που η διοίκηση το κρίνει αυτό απαραίτητο έως ότου εκδοθεί μία απόφαση ασύλου, με τη δημιουργία return hubs, δομών επιστροφής σε τρίτες χώρες.

Είναι μία σειρά από πολύ σημαντικές παρεμβάσεις, οι οποίες πρέπει να νομοθετηθούν, διότι το νέο Σύμφωνο για το άσυλο τίθεται σε ισχύ την 12η Ιουνίου του 2026.

Μια μεγάλη υποχρέωση την οποία έχουμε εμείς ως κυβέρνηση -το γνωρίζει πολύ καλά η Υπουργός- είναι να διευρύνουμε διαρκώς το πρόγραμμα επιδότησης των βρεφονηπιακών και παιδικών σταθμών. Είμαστε σε αριθμούς-ρεκόρ. Το να μπορεί μία νέα οικογένεια να είναι σίγουρη ότι το παιδί της είναι σε καλά χέρια είναι πολύ σημαντικό. Το πρόγραμμα «Νταντάδες της Γειτονιάς», το οποίο αρχίζει και υλοποιείται, είναι ένα καινοτόμο πρόγραμμα -έχουμε πολύ ενδιαφέρουσα και πολύ θετική ανταπόκριση- το οποίο πάλι έρχεται να αντιμετωπίσει το πρόβλημα της φροντίδας των παιδιών, ενίοτε επιβραβεύοντας και οικονομικά αυτούς οι οποίοι θα έκαναν ούτως ή άλλως αυτή την εργασία. Διότι η ελληνική οικογένεια είναι μια οικογένεια στην οποία παππούδες και γιαγιάδες παίζουν ακόμα -ευτυχώς, θα έλεγα- έναν σημαντικό ρόλο. Από εκεί και πέρα, άκουσα με πολύ ενδιαφέρον αυτά τα οποία είπε ο κ. Καραβίας. Μπορούμε να διευκολύνουμε τις γυναίκες, μέσα από πιο ευέλικτα προγράμματα εργασίας, να περνούν περισσότερο καιρό στο σπίτι τους; Η εποχή του Covid μάς άνοιξε τα μάτια ως προς τις δυνατότητες της τηλεργασίας και αυτό νομίζω ότι είναι κάτι πάρα πολύ σημαντικό. Μια σειρά από Οδηγίες οι οποίες «περνούν» ώστε να εξασφαλίσουμε ότι γυναίκες και άνδρες έχουν πραγματικά την ίδια αμοιβή -είναι ευρωπαϊκή μας υποχρέωση, δεν είμαστε εκεί σήμερα και πρέπει να είμαστε ειλικρινείς σε αυτό- ή ότι δεν υπάρχει καμία απολύτως διάκριση μεταξύ ανδρών και γυναικών ως προς την πρόσληψη σε μία θέση εργασίας. Όλα αυτά, νομίζω, θα χειραφετήσουν τις γυναίκες περισσότερο, θα τους δώσουν μεγαλύτερη οικονομική ανεξαρτησία, άρα και μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση, ώστε να προχωρήσουν στο βήμα να κάνουν παιδί ή να κάνουν περισσότερα παιδιά...

 

Συνέντευξη Πρωθυπουργού  

στο δημοσιογράφο 

Νίκο Χατζηνικολάου, 

στο πλαίσιο του συνεδρίου 

«Δημογραφικό 2026»6

25 Μαϊου 2026

Νίκος Χατζηνικολάου: Θα θέσω ευθέως το ερώτημα: πώς είδατε τη χθεσινή επιτυχία του Ολυμπιακού; Για να έχω ένα σχόλιό σας, που φαντάζομαι περιμένουμε όλοι οι φίλοι του Ολυμπιακού αλλά και όλοι οι φίλοι του ελληνικού μπάσκετ να το ακούσουν.

Κυριάκος Μητσοτάκης: Καταρχάς, θερμά συγχαρητήρια στον Ολυμπιακό. Νομίζω μας έδωσε πολύ μεγάλη χαρά η κατάκτηση του τέταρτου ευρωπαϊκού τροπαίου από μία ομάδα η οποία ήταν η καλύτερη καθόλη τη διάρκεια της σεζόν και το απέδειξε τελικά και στο γήπεδο, αν και μας καρδιοχτύπησε λίγο στα τελευταία λεπτά.

Εγώ να πω από πλευράς πολιτείας ότι εμείς, κ. Χατζηνικολάου, αναλάβαμε ένα ρίσκο, ουσιαστικά, φέρνοντας τη διοργάνωση της Ευρωλίγκας στην πρωτεύουσα. Εμείς χρηματοδοτήσαμε αυτή την επένδυση και προφανώς είναι πολύ όμορφο ότι αυτή η προσπάθεια -η οποία συνδυάστηκε, πιστεύω, με μία άρτια διοργάνωση αυτής της απαιτητικής μπασκετικής γιορτής-, είναι πολύ θετικό ότι αυτό συνδυάστηκε και με τον θρίαμβο μίας ελληνικής ομάδος.

Οπότε εγώ το μόνο το οποίο μπορώ να ευχηθώ, για να επιχειρήσω να κάνω τη «γέφυρα» στην οποία αναφερθήκατε, είναι να έχουμε και περισσότερους νέους Έλληνες παίκτες στις ομάδες μας. Νομίζω βλέπουμε περισσότερους, εξάλλου, στο ελληνικό πρωτάθλημα, αλλά σε κάθε περίπτωση, ασχέτως θα έλεγα των ομαδικών ή οπαδικών προτιμήσεων του καθενός, πιστεύω ότι όλοι οι υγιείς φίλαθλοι χαίρονται όταν μία ελληνική ομάδα σηκώνει ένα ευρωπαϊκό τρόπαιο.

Νίκος Χατζηνικολάου: Σας ευχαριστώ, κ. Πρόεδρε.

Έρχομαι στο θέμα του συνεδρίου μας και θέλω να ξεκινήσω ρωτώντας αν υπάρχουν κάποια επόμενα άμεσα μέτρα που σχεδιάζει η κυβέρνηση για να στηρίξει τα νέα ζευγάρια που θέλουν να αποκτήσουν παιδιά.

Κυριάκος Μητσοτάκης: Καταρχάς, εισαγωγικά, κ. Χατζηνικολάου, χαίρομαι για το γεγονός ότι διοργανώνεται για μία ακόμα φορά αυτό το συνέδριο, για ένα θέμα το οποίο, όπως είπατε κι εσείς, απασχολεί ολοένα και περισσότερο την ελληνική κοινωνία, και απολύτως δικαιολογημένα.

Να εκφράσω κι εγώ τη χαρά μου διότι συμμετέχουν σε αυτό το συνέδριο σημαντικές ιδιωτικές επιχειρήσεις, με πρώτη τη Eurobank, η οποία στα πλαίσια της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης έχει αναπτύξει ένα πλέγμα δράσεων υποστήριξης νέων οικογενειών, αναδεικνύοντας με τον δικό της τρόπο το ζήτημα αυτό ως κορυφαία προτεραιότητα για την τράπεζα.

Προφανώς, εμείς επιδιώκουμε πάντα τη σύμπραξη του Δημοσίου με τον ιδιωτικό τομέα, πόσω μάλλον για ένα θέμα το οποίο είναι τόσο σύνθετο.

Εισαγωγικά να πω κάτι το οποίο νομίζω ότι είναι γνωστό αλλά πρέπει να το επαναλαμβάνουμε: η κατάρρευση των γεννήσεων δεν είναι μόνο ελληνικό πρόβλημα, είναι παγκόσμιο πρόβλημα. Δεν είναι καν μόνο ευρωπαϊκό πρόβλημα.

Προφανώς συνδέεται σε έναν βαθμό και με οικονομικούς παράγοντες, όμως χώρες εξαιρετικά πλούσιες αντιμετωπίζουν το πρόβλημα σε ακόμα μεγαλύτερη ένταση. Ειδικά να αναφέρω ότι η Νότια Κορέα είναι πολύ κάτω του αριθμού 1 ως προς τον αριθμό των γεννήσεων ανά γυναίκα. Άρα, το πρόβλημα εξ ορισμού είναι ένα πρόβλημα πολύ πιο σύνθετο.

Εμείς επιλέξαμε να έχουμε ένα Υπουργείο αρμόδιο για τα ζητήματα της Κοινωνικής Συνοχής και της Οικογένειας, γιατί κρίναμε ότι δεν υπήρχε μία οργανωτική δομή η οποία θα μπορούσε να συνθέσει μια σειρά από πρωτοβουλίες που έχουν να κάνουν με τη στήριξη της οικογένειας, και θα συνεχίσουμε να παρεμβαίνουμε, στο μέτρο του εφικτού, ώστε να μπορούμε να στηρίζουμε τις νέες οικογένειες μέσα από οικονομικά και όχι μόνο μέτρα.

Ενδεικτικά να αναφέρω, διότι το είπαμε πριν από έναν μήνα αλλά δεν νομίζω ότι έχει τύχει της ανάλογης προσοχής, ότι στα πλαίσια των δυνατοτήτων του προϋπολογισμού επιλέξαμε μέρος του μεγάλου πλεονάσματος το οποίο δημιούργησε η ελληνική οικονομία το 2025 να το επιστρέψουμε ως ένα έκτακτο βοήθημα σε οικογένειες με παιδιά. Θα καταβληθεί μέσα στον επόμενο μήνα, 150 ευρώ ανά παιδί ανά οικογένεια. Προφανώς έρχεται και προστίθεται στο επίδομα γέννησης, το οποίο είναι ένα από τα εμβληματικά επιδόματα τα οποία, θα έλεγα, υλοποιεί αυτή η κυβέρνηση και το οποίο συνδέεται και με μια σειρά άλλων παρεμβάσεων γύρω από τη στήριξη της οικογένειας.

Νίκος Χατζηνικολάου: Εδώ το κρίσιμο ερώτημα, κ. Πρόεδρε, είναι αν το θέμα είναι μόνο οικονομικό. Πράγματι οι νέες οικογένειες έχουν να αντιμετωπίσουν το αυξανόμενο κόστος της στέγασης, για παράδειγμα. Έχουν να αντιμετωπίσουν μια σειρά από οικονομικά θέματα, αλλά είναι μόνο οικονομικό;

Σας άκουσα πριν από λίγο να λέτε ότι και σε χώρες οικονομικά ισχυρές παρουσιάζεται το ίδιο πρόβλημα.

Κυριάκος Μητσοτάκης: Δεν είναι μόνο οικονομικό, αλλά είναι και οικονομικό. Αλλάζει ο τρόπος ζωής. Οι γυναίκες κάνουν παιδιά σε μεγαλύτερη ηλικία. Η αίσθηση του τρόπου με τον οποίο βλέπουν τα νέα ζευγάρια τη γονεϊκότητα είναι πια διαφορετική. Και σίγουρα κανένα πατερναλιστικό κράτος δεν μπορεί να υποχρεώσει ένα ζευγάρι ή μια γυναίκα μόνη της να προχωρήσει σε αυτή την επιλογή.

Αυτό το οποίο μπορούμε εμείς να κάνουμε είναι να διευκολύνουμε με οικονομικά και άλλα μέτρα τις οικογένειες οι οποίες παίρνουν αυτή την απόφαση. Θέλω να θυμίσω ότι το επίδομα γέννας το δρομολόγησε αυτή η κυβέρνηση και είναι μια οικονομική ανακούφιση για…

Νίκος Χατζηνικολάου: Στη στέγαση;

Κυριάκος Μητσοτάκης: Θα έρθω και στο θέμα της στέγασης. Απλά να αναφερθώ λίγο και στη φορολογική μας πολιτική, διότι πιστεύω ότι και αυτή έχει αρκετά μεγάλη σημασία. Διότι όταν βλέπαμε τη φορολογική επιβάρυνση των Ελλήνων πολιτών, διαπιστώναμε ότι ουσιαστικά δεν είχαμε πραγματικά κίνητρα για τις οικογένειες με παιδιά.

Και όταν κάναμε τη μεγάλη φορολογική μεταρρύθμιση, η οποία υλοποιείται από φέτος, για πρώτη φορά πήραμε την απόφαση να μειώνουμε τους φορολογικούς συντελεστές ανάλογα με τον αριθμό παιδιών μιας οικογένειας.

Αυτή είναι μια μεγάλη τομή ως προς το πώς αντιλαμβανόμαστε τη φορολογική μας πολιτική, διότι το κράτος έρχεται και αναγνωρίζει ότι μια οικογένεια με παιδιά προφανώς έχει περισσότερα έξοδα, άρα πρέπει να βοηθηθεί περισσότερο από την ελληνική πολιτεία.

Πριν έρθω στη στέγη, να πω ότι τίποτα από όλα αυτά δεν θα μπορούσε να είχε υλοποιηθεί αν η ελληνική οικονομία δεν είχε την απόδοση που έχει τελευταία, εάν δεν είχαμε υγιή πλεονάσματα και εάν δεν μπορούσαμε να δημιουργούμε τον δημοσιονομικό χώρο ώστε να κάνουμε τέτοιες επιλογές, να στηρίζουμε τις οικογένειες μέσα από φορολογικές ελαφρύνσεις, όπως αυτές που ανέφερα.

Έρχομαι τώρα στο θέμα της στέγης, γιατί προφανώς είναι ένα θέμα το οποίο είναι απολύτως κρίσιμο.

Νίκος Χατζηνικολάου: Κομβικό.

Κυριάκος Μητσοτάκης: Το ζήτημα των ενοικίων αυτή τη στιγμή, της αύξησης των ενοικίων, έχει αναχθεί στο πιο σημαντικό πρόβλημα για τις οικογένειες οι οποίες δεν έχουν σπίτι.

Προφανώς έχουμε πολλούς συμπολίτες μας οι οποίοι έχουν σπίτι. Υπάρχουν πολλοί, όμως, οι οποίοι νοικιάζουν και για τους οποίους η απόκτηση σπιτιού είναι το μεγαλύτερο όνειρο το οποίο η πολιτεία πρέπει με κάποιον τρόπο να υποστηρίξει ώστε να μπορεί να υλοποιηθεί.

Τα προγράμματα «Σπίτι Μου Ι» και «Σπίτι Μου ΙΙ» -μάλιστα, το «Σπίτι Μου ΙΙ» πήρε και μια σχετική διαδικαστική παράταση ώστε να διεκπεραιωθούν όλες οι αιτήσεις- έδωσε τη δυνατότητα σε σχεδόν 25.000 οικογένειες να αποκτήσουν το σπίτι τους.

Δεν είναι μικρός αριθμός, 25.000 οικογένειες, αυτή τη στιγμή, που ουσιαστικά έχουν τη δυνατότητα να πληρώνουν στεγαστικό δάνειο χαμηλότερο του ενοικίου που θα πλήρωναν για ένα αντίστοιχο σπίτι, έχοντας όμως το δικό τους σπίτι.

Και ενδεχομένως, κ. Χατζηνικολάου, να υπάρχουν και οικονομικές δυνατότητες για να μπορέσουμε να υλοποιήσουμε ένα ακόμα αντίστοιχο τέτοιο πρόγραμμα. Δεν είμαι έτοιμος ακόμα να σας το ανακοινώσω συγκεκριμένα, αλλά σε αυτή την κατεύθυνση πάντως εργαζόμαστε.

Από εκεί και πέρα, το ζήτημα της στέγης έχει πολλές διαφορετικές εκφάνσεις. Είναι ζήτημα προσφοράς και ζήτημα ζήτησης. Πρέπει να χτίσουμε περισσότερα σπίτια στην πατρίδα μας.

Πρέπει να δρομολογήσουμε, όπως ήδη το κάνουμε, το ζήτημα της κοινωνικής αντιπαροχής. Το πώς το κράτος, δηλαδή, αξιοποιεί ακίνητη περιουσία, σε συνεννόηση με τον ιδιωτικό τομέα, ώστε να χτίσουμε σπίτια, κάποια εκ των οποίων θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για κοινωνική κατοικία.

Θα πρέπει να είμαστε ακόμα πιο τολμηροί στα μέτρα τα οποία θα δώσουν κίνητρα ώστε κλειστά διαμερίσματα να ανοίξουν και να ξαναμπούν στην αγορά.

Μόνο αν αυξηθεί η προσφορά ακινήτων μπορούμε να ελπίζουμε ότι θα μειωθεί ο ρυθμός αύξησης των ενοικίων, έτσι ώστε η αγορά να μπορέσει να ισορροπήσει σε ένα ικανοποιητικό σημείο.

Εμείς, πάντως, έχουμε παραπάνω από 40 διαφορετικές πρωτοβουλίες για τα ζητήματα της στέγης. Όπως και οι πρωτοβουλίες για τα θέματα της οικογένειας, παρουσιάζονται όλες στους σχετικούς ιστότοπους της Ελληνικής Κυβέρνησης. Το λέω και νομίζω ότι αξίζει να το επαναλαμβάνουμε, γιατί πολλές φορές αισθάνομαι ότι και οι πολίτες μπορεί να μην γνωρίζουν όλο το πλέγμα των παρεμβάσεων τις οποίες έχουμε υλοποιήσει.

Νίκος Χατζηνικολάου: Θέλω να έρθω για λίγο, κ. Πρόεδρε, στην ποιότητα εργασίας και στην προοπτική για τους νέους. Στο πώς μπορεί, δηλαδή, να αντιμετωπιστεί το αίσθημα ανασφάλειας που οδηγεί πολλούς νέους στην αναβολή της δημιουργίας οικογένειας. Με ποιους τρόπους μπορεί η αγορά εργασίας να γίνει πιο φιλική προς τους νέους γονείς;

Κυριάκος Μητσοτάκης: Καταρχάς, μια μεγάλη υποχρέωση την οποία έχουμε εμείς ως κυβέρνηση -το γνωρίζει πολύ καλά η Υπουργός- είναι να διευρύνουμε διαρκώς το πρόγραμμα επιδότησης των βρεφονηπιακών και παιδικών σταθμών. Είμαστε σε αριθμούς-ρεκόρ. Το να μπορεί μία νέα οικογένεια να είναι σίγουρη ότι το παιδί της είναι σε καλά χέρια είναι πολύ σημαντικό.

Το πρόγραμμα «Νταντάδες της Γειτονιάς», το οποίο αρχίζει και υλοποιείται, είναι ένα καινοτόμο πρόγραμμα -έχουμε πολύ ενδιαφέρουσα και πολύ θετική ανταπόκριση- το οποίο πάλι έρχεται να αντιμετωπίσει το πρόβλημα της φροντίδας των παιδιών, ενίοτε επιβραβεύοντας και οικονομικά αυτούς οι οποίοι θα έκαναν ούτως ή άλλως αυτή την εργασία. Διότι η ελληνική οικογένεια είναι μια οικογένεια στην οποία παππούδες και γιαγιάδες παίζουν ακόμα -ευτυχώς, θα έλεγα- έναν σημαντικό ρόλο.

Από εκεί και πέρα, άκουσα με πολύ ενδιαφέρον αυτά τα οποία είπε ο κ. Καραβίας. Μπορούμε να διευκολύνουμε τις γυναίκες, μέσα από πιο ευέλικτα προγράμματα εργασίας, να περνούν περισσότερο καιρό στο σπίτι τους; Η εποχή του Covid μάς άνοιξε τα μάτια ως προς τις δυνατότητες της τηλεργασίας και αυτό νομίζω ότι είναι κάτι πάρα πολύ σημαντικό.

Μια σειρά από Οδηγίες οι οποίες «περνούν» ώστε να εξασφαλίσουμε ότι γυναίκες και άνδρες έχουν πραγματικά την ίδια αμοιβή -είναι ευρωπαϊκή μας υποχρέωση, δεν είμαστε εκεί σήμερα και πρέπει να είμαστε ειλικρινείς σε αυτό- ή ότι δεν υπάρχει καμία απολύτως διάκριση μεταξύ ανδρών και γυναικών ως προς την πρόσληψη σε μία θέση εργασίας.

Όλα αυτά, νομίζω, θα χειραφετήσουν τις γυναίκες περισσότερο, θα τους δώσουν μεγαλύτερη οικονομική ανεξαρτησία, άρα και μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση, ώστε να προχωρήσουν στο βήμα να κάνουν παιδί ή να κάνουν περισσότερα παιδιά.

Νίκος Χατζηνικολάου: Το brain drain, η μετανάστευση νέων ανθρώπων για να βρουν καλύτερους όρους εργασίας, έχει επηρεάσει και σε ποιο βαθμό τη δημογραφική εικόνα της χώρας; Και οι πρωτοβουλίες που έχει αναλάβει η κυβέρνηση για το brain regain, για την επιστροφή αυτών των νέων, λειτουργούν;

Κυριάκος Μητσοτάκης: Καταρχάς, όταν βλέπουμε το δημογραφικό ισοζύγιο της χώρας, ξέρουμε ότι οι αριθμοί μας θα μειώνονται και ξέρουμε επίσης ότι η κοινωνία θα γερνάει. Η ενεργός γήρανση είναι η άλλη πτυχή του δημογραφικού, για την οποία δεν μιλάμε πολύ και θα ήθελα να μιλήσουμε λίγο περισσότερο, διότι εκεί μπορούμε ενδεχομένως να έχουμε μέτρα άμεσης απόδοσης.

Διότι μην ξεχνάμε ότι και τώρα, αν με κάποιο μαγικό τρόπο αυξάναμε τον αριθμό των γεννήσεων, ο οικονομικός αντίκτυπος αυτής της πολιτικής θα φαινόταν σε 25 χρόνια. Άρα, από την άλλη, η ενεργός γήρανση και η φροντίδα ενός γηρασμένου πληθυσμού πρέπει να αποτελέσει κεντρική προτεραιότητα για οποιαδήποτε κυβέρνηση.

Και, ενόψει του προγράμματός μας για τις επόμενες εκλογές, το ζήτημα των φροντιστών και της φροντίδας της τρίτης ηλικίας θα πρέπει να μπει στο επίκεντρο των δικών μας πολιτικών, διότι αυτό είναι ένα πρόβλημα το οποίο το αντιμετωπίζουμε σήμερα.

Να σταθώ, πριν έρθω στο ζήτημα του brain regain, στην πάρα πολύ σημαντική πρωτοβουλία μας να σταματήσουμε να «τιμωρούμε» τους συνταξιούχους οι οποίοι εργάζονται, με το να μπορούν να λαμβάνουν όλη τη σύνταξή τους και να φορολογούνται αυτοτελώς μόνο για το συμπληρωματικό τους εισόδημα. Ήταν μία πολύ τολμηρή και πάρα πολύ ουσιαστική πρωτοβουλία. Έχουμε παραπάνω από 250.000 συνταξιούχους οι οποίοι σήμερα εργάζονται.

Αυτό σημαίνει μεγαλύτερη συμμετοχή στον ενεργό, εργαζόμενο πληθυσμό, καλύτερο εισόδημα για τους συνταξιούχους, αλλά πιστεύω και μία ικανοποίηση, προσωπική ικανοποίηση, διότι πολλοί συνταξιούχοι οι οποίοι εργάζονται δεν το κάνουν μόνο για τα χρήματα τα οποία εισπράττουν, το κάνουν διότι οι ίδιοι αισθάνονται ακόμα ότι έχουν πράγματα να προσφέρουν.

Και όλες οι έρευνες για την ενεργό γήρανση μας λένε ότι όσο πιο ενεργοί είναι οι συνταξιούχοι μας τόσο λιγότερα ιατρικά προβλήματα αντιμετωπίζουν και τόσο λιγότερο ακριβή, θα έλεγα, γίνεται και η περίθαλψή τους. Ζητήματα που αφορούν χρόνιες νευρολογικές παθήσεις, άνοια, Alzheimer’s, πώς τα αντιμετωπίζουμε.

Γενικά η θεσμοθέτηση ενός νέου πλαισίου για τη φροντίδα ηλικιωμένων, που δεν θα μεταφέρει αυτό το βάρος μόνο στην οικογένεια, πρέπει να αποτελέσει κεντρική πολιτική προτεραιότητα για οποιαδήποτε κυβέρνηση προκύψει από τις επόμενες εκλογές.

Έρχομαι, όμως, στο brain regain, γιατί εκεί έχουν γίνει πολύ σημαντικά βήματα, κ. Χατζηνικολάου. Έχει αντιστραφεί το brain drain, το δείχνουν οι αριθμοί τα τελευταία τρία χρόνια τουλάχιστον, και αυτό έγινε επειδή λάβαμε πολύ συγκεκριμένα κίνητρα, φορολογικά κίνητρα γι’ αυτούς οι οποίοι εργάζονται στο εξωτερικό.

Τα επεκτείναμε, μάλιστα, και γι’ αυτούς οι οποίοι θα βρουν δουλειά στο Δημόσιο. Γιατί υπήρχε μία αδικία: είχαμε ευνοϊκά φορολογικά κίνητρα μόνο γι’ αυτούς που επιστρέφουν στον ιδιωτικό τομέα, δεν τα είχαμε για το Δημόσιο. Διορθώσαμε και αυτή τη στρέβλωση πρόσφατα.

Να αναφέρω ενδεικτικά μία πολύ εντυπωσιακή εκδήλωση η οποία έγινε στο Λονδίνο από το Υπουργείο Εργασίας πριν από περίπου δέκα μέρες, με εντυπωσιακή προσέλευση και επιχειρήσεων αλλά και εργαζόμενων οι οποίοι θέλουν να γυρίσουν στην Ελλάδα. Και όλες οι μεγάλες επιχειρήσεις πηγαίνουν αυτή τη στιγμή και αναζητούν καλά βιογραφικά στο εξωτερικό.

Διότι Έλληνες θέλουν πια να γυρίσουν στην πατρίδα τους και θέλουν να γυρίσουν όχι μόνο γιατί τους δίνουμε κίνητρα, κ. Χατζηνικολάου. Παρά τις δυσκολίες, οι οποίες αναντίρρητα υπάρχουν, αυτός ο οποίος θα επιλέξει να επιστρέψει -και εγώ το έκανα πριν από σχεδόν 30 χρόνια- το κάνει πρωτίστως γιατί πιστεύει στις μακροπρόθεσμες προοπτικές της χώρας και στο γεγονός ότι εδώ μπορεί να βρει μια καλή δουλειά η οποία θα του επιτρέψει να υποστηρίξει την οικογένειά του.

Αυτό, λοιπόν, γίνεται και είναι η καλύτερη απόδειξη και απάντηση στη μιζέρια όσων επιμένουν να περιγράφουν μία Ελλάδα η οποία ακόμα, στο δικό τους μυαλό, μπορεί να ανήκει στην προηγούμενη δεκαετία.

Νίκος Χατζηνικολάου: Τώρα, θέλω να πάμε στην περιφέρεια, στο πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί η πληθυσμιακή συρρίκνωση μικρών πόλεων και χωριών. Νομίζω ότι εκεί είναι μεγαλύτερο το πρόβλημα και θέλω να ρωτήσω αν έχετε κάποιες σκέψεις στην κυβέρνηση, κ. Πρόεδρε, για ειδικά φορολογικά ή επενδυτικά κίνητρα σε ακριτικές ή σε ορεινές περιοχές. Πώς μπορεί να ενισχυθεί, για παράδειγμα, η πρόσβαση σε υγεία, παιδεία, ψηφιακές υπηρεσίες, εκτός των μεγάλων αστικών κέντρων;

Κυριάκος Μητσοτάκης: Το ζήτημα της περιφερειακής ανάπτυξης μας απασχολεί πολύ. Χαίρομαι που βλέπω εδώ όχι μόνο τον αγαπητό Περιφερειάρχη Αττικής, αλλά και τον Περιφερειάρχη Νοτίου Αιγαίου. Ο ίδιος γνωρίζει πολύ καλά πόσο δύσκολη αλλά και πόσο όμορφη μπορεί να είναι η ζωή σε ένα μικρό νησί.

Και όταν αναλαμβάνουμε πρωτοβουλίες όπως αυτή που ανακοινώσαμε πρόσφατα -πάλι σύμπραξη ιδιωτικού και δημόσιου τομέα- με τον Στέλιο Χατζηιωάννου, όπου ουσιαστικά διπλασιάζουμε τους μισθούς των γιατρών οι οποίοι θα έρθουν να υπηρετήσουν στα μικρά νησιά μας, απαντούμε ακριβώς σε τέτοιου είδους προβλήματα.

Υγεία. Παρουσία γιατρών, η λογική της τηλεϊατρικής, η οποία πια μπορεί να μας δώσει πολλές απαντήσεις, το γεγονός ότι στέλνουμε πια τις Κινητές Ομάδες Υγείας, οι οποίες πηγαίνουν οι ίδιες στα χωριά και παρέχουν υπηρεσίες πρωτοβάθμιας υγείας, είναι μια τεράστια τομή, κυρίως για τους ηλικιωμένους συμπολίτες μας οι οποίοι ζουν σε αυτά τα χωριά, ώστε να μην αισθάνονται σε καμία περίπτωση ξεχασμένοι.

Θέλω να αναφέρω ενδεικτικά ότι έχουμε ανακαινίσει πολλά και θα ανακαινίσουμε τελικά πάνω από 150 κέντρα υγείας, τα οποία πρωτίστως είναι στην περιφέρεια -κάποια καλύπτουν ακριβώς ορεινές και ακριτικές περιοχές-, στα πλαίσια του Ταμείου Ανάκαμψης.

Και βέβαια, θέλουμε να δώσουμε και παραπάνω κίνητρα σε νέους ανθρώπους να πάνε στην περιφέρεια. Έχουμε προγράμματα στον Έβρο, δεν έχουμε μέχρι στιγμής πολύ ενθαρρυντικά στοιχεία, αλλά δοκιμάζουμε και εμείς πολιτικές για να δούμε τον αντίκτυπό τους. Δίνουμε 10.000 μετρητά σε όποιον θέλει να μετεγκατασταθεί στους Δήμους του βόρειου Έβρου.

Και βέβαια, για να πάει κάποιος νέος στην περιφέρεια, πρέπει πρωτίστως να έχει δουλειά. Ποια μπορεί να είναι η δουλειά σε αυτές τις περιοχές; Είτε θα δουλεύει εξ αποστάσεως, γιατί η τεχνολογία εκεί μας δίνει δυνατότητες. Ένας προγραμματιστής, ας πούμε, ο οποίος δουλεύει από το σπίτι του, από τη στιγμή που έχει καλό διαδίκτυο μπορεί να δουλεύει από οπουδήποτε.

Και δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι γι’ αυτόν που θα το επιλέξει, αν είναι λυμένα τα ζητήματα παιδείας και υγείας, η ποιότητα ζωής στην περιφέρεια είναι και πιο καλή και πιο φτηνή.

Άρα, πρέπει να δει κανείς, να αντιμετωπίσει αυτά τα κρίσιμα ζητήματα. Και νομίζω ότι όσο αλλάζουν και οι προτεραιότητες των ανθρώπων -η ζωή στις πόλεις εκ των πραγμάτων έχει πολλά πλεονεκτήματα αλλά έχει και πολλά μειονεκτήματα-, η ιδέα ότι «θα μπορέσω να γυρίσω στην περιφέρεια» έχει πολλή λογική.

Σκεφτόμαστε και άλλα κίνητρα. Πώς μπορούμε, παραδείγματος χάριν, να βοηθήσουμε στο να επισκευαστούν σπίτια τα οποία υπάρχουν στα χωριά. Ήδη μηδενίζουμε τον ΕΝΦΙΑ. Αλλά ενδεχομένως και εκεί, μαζί και με τραπεζικά ιδρύματα να μπορούμε να σκεφτούμε κάποια καινοτόμα προγράμματα για το πώς θα επισκευάσει κάποιος το σπίτι το οποίο μπορεί να είναι στο χωριό. Εκεί μπορεί να έχουμε προγράμματα και γύρω από το νέο ΕΣΠΑ, διότι δεν είναι μόνο η Ελλάδα που αντιμετωπίζει τέτοια προβλήματα περιφερειακής εγκατάλειψης.

Είναι ένα ζήτημα το οποίο το θέτω και σε επίπεδο Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Διότι αν μπορείς να δώσεις σε κάποιον και τη δυνατότητα να ξαναφτιάξει το σπίτι του στο χωριό, έναν νέο άνθρωπο, το οποίο συχνά είναι εγκαταλελειμμένο, μετά τα οικονομικά αρχίζουν και γίνονται πιο ελκυστικά για μια τέτοια ενδεχόμενη κίνηση.

Χρειαζόμαστε, όμως, και να κλείσω με αυτό, και τη συμμετοχή των τοπικών αρχών. Έχουμε Δημάρχους οι οποίοι έχουν αγκαλιάσει πολύ αυτό το ζήτημα και κάποια πολύ επιτυχημένα παραδείγματα. Είχα πάει στη Φουρνά Ευρυτανίας, ας πούμε, όπου έχουμε τέτοια παραδείγματα, όπου οι ίδιοι οι Δήμοι έδωσαν κίνητρα για να επιστρέψει νέος κόσμος στα χωριά.

Αλλά πιστεύω ότι στον τομέα αυτόν έχουμε δρομολογήσει και θα δρομολογήσουμε ακόμα πολιτικές που θα κάνουν κάποια διαφορά.

Νίκος Χατζηνικολάου: Κλείνω, κ. Πρόεδρε, με την εικόνα που εμφανίζει η Ευρώπη στο θέμα. Το αναφέρατε στο ξεκίνημα της τοποθέτησής σας, ότι δεν είναι ελληνικό πρόβλημα, είναι παγκόσμιο πρόβλημα και ιδίως ευρωπαϊκό πρόβλημα. Υπάρχουν χώρες που έχουν εφαρμόσει επιτυχημένες πολιτικές για να αντιμετωπίσουν το δημογραφικό; Θέλω να πω, υπάρχουν χώρες από τις οποίες κάτι μπορούμε να διδαχθούμε; Και πώς επηρεάζουν οι γεωπολιτικές εξελίξεις και οι μεταναστευτικές ροές τη δημογραφική ισορροπία της Ευρώπης και της Ελλάδας;

Κυριάκος Μητσοτάκης: Φοβάμαι ότι δεν υπάρχει κάποια χώρα στην Ευρώπη η οποία να έχει αντιμετωπίσει το πρόβλημα στη ρίζα του. Βλέπετε χώρες με πολύ ανεπτυγμένο κοινωνικό κράτος, οι σκανδιναβικές χώρες, και αυτές έχουν αντίστοιχα ζητήματα.

Η Ουγγαρία δαπάνησε απίστευτα πολλά λεφτά, και για πολιτικούς λόγους, σε μια δημογραφική πολιτική. Απέτυχε οικτρά. Ουσιαστικά είδε μια μικρή αύξηση των γεννήσεων για έναν χρόνο και μετά οι γεννήσεις επέστρεψαν σε καθοδική πορεία. Άρα, πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι το πρόβλημα είναι πολύ πιο σύνθετο και πολύ πιο πολυπαραγοντικό.

Βλέποντας τώρα την αγορά εργασίας συνολικά στη χώρα, μιας και με ρωτήσατε για την πρόκληση της μετανάστευσης, τι βλέπουμε; Βλέπουμε μία αγορά εργασίας στην οποία η ανεργία έχει πάει από το 18% στο 8% και θα συνεχίσει πτωτικά. Βλέπουμε ελλείψεις σε συγκεκριμένους τομείς και κλάδους της οικονομίας μας οι οποίες δύσκολα καλύπτονται από εγχώριο εργατικό δυναμικό.

Από την άλλη, έχουμε δύο τάσεις που μας βοηθούν σε αυτή την κατεύθυνση: από τη μία, είναι οι άνθρωποι που γυρίζουν από το εξωτερικό, και είναι πολλοί αυτοί, από την άλλη, η τεχνητή νοημοσύνη εκ των πραγμάτων θα δημιουργήσει σημαντικές αναταράξεις στην αγορά εργασίας και θα μας βοηθήσει να βελτιώσουμε την παραγωγικότητά μας.

Όμως, είναι αρκετά πιθανό ότι σε συγκεκριμένους κλάδους και με στοχευμένες πολιτικές οργανωμένης μετανάστευσης θα πρέπει και θα μπορούμε κάλλιστα να φέρνουμε εργαζόμενους από το εξωτερικό, αλλά θα το επιλέγουμε εμείς.

Εμείς από την πρώτη στιγμή είπαμε: κανείς δεν θα μπαίνει παράνομα στη χώρα, δεν θα αποφασίζουν οι διακινητές ποιος θα μπαίνει στην πατρίδα μας. Αλλά, αν εμείς επιλέξουμε, παραδείγματος χάρη, ότι θέλουμε να φέρουμε εργάτες γης από την Αίγυπτο ή εργάτες κατασκευών από την Ινδία, θα το κάνουμε με οργανωμένες διμερείς συμφωνίες με τις χώρες αυτές, ώστε να καλύψουμε τις ανάγκες μας, με κεντρικό έλεγχο, σε συνεννόηση με τον ιδιωτικό τομέα, ο οποίος είναι και ο εργοδότης, και με μεγαλύτερη ευελιξία στο πλαίσιο των μετακλήσεων, από τη στιγμή που καλύπτουν πραγματικές ανάγκες.

Σε αυτή την πολιτική θα επιμείνουμε και δεν έχουμε κάτι να φοβηθούμε από αυτή την πολιτική. Από τη στιγμή που είμαστε πολύ αυστηροί ως προς τον περιορισμό της παράνομης μετανάστευσης, έχουμε τη δυνατότητα στη νόμιμη, οργανωμένη μετανάστευση να επιλέξουμε χώρες και κλάδους οι οποίοι πρέπει να στηριχθούν μέσα από στοχευμένες μετακλήσεις εργατικού δυναμικού, γιατί αυτό επιτάσσουν οι ανάγκες της ελληνικής οικονομίας.

Νίκος Χατζηνικολάου: Σας ευχαριστώ θερμά, κ. Πρόεδρε, που ήσασταν και φέτος μαζί μας.

Κυριάκος Μητσοτάκης: Κι εγώ σας ευχαριστώ.

Σύμφωνα με την αντιπολίτευση, η κυβέρνηση είναι «συμμορία», «παρακράτος», «μαφία», «υπόκοσμος» και παλιοχαρακτήρες. Ζήτησε λοιπόν από την κυβέρνηση που είναι τα παραπάνω να συμφωνήσει σε μια εξεταστική επιτροπή ώστε να διαπιστωθούν τα παραπάνω και να θυμώσουν μαζί. Παραδόξως, η κυβέρνηση μπορεί να μην έχει ανακαλύψει την πυρίτιδα ή το τσίπουρο χωρίς αλκοόλ, αλλά δεν μοιάζει για κορόιδο. Κι εκεί λοιπόν που θα έπεφτε προ ημερών με την προ ημερησίας επιδρομή του Ανδρουλάκη, πέρασε προανακριτικές και εξεταστικές χωρίς να ιδρώσει. Τι μένει; Μια πρόταση δυσπιστίας; Περνάει γρήγορα και χωρίς θυμούς. Ερώτηση κρίσεως. Ποιος είναι λοιπόν το κορόιδο στην παρέα; Δεν ξέρω, αλλά θα ρωτήσω και τον πρόεδρο Αντώνη μήπως έχει κάποια ιδέα. Μένει η φίλη Κοβέσι. Τι έλεγε στους Δελφούς; Πως αν δεν της κάνουν το χατίρι για τη θητεία των εντεταλμένων εισαγγελέων θα πάει το θέμα στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο. Της έκαναν το χατίρι; Οχι. Πήγε στο δικαστήριο; Ούτε. Κατάλαβε πως μόνο για να το συζητήσει χρειάζονται 12-14 μήνες. Ζήσε, Μάη μου…. Προσέφυγε λοιπόν στην Κομισιόν επειδή τώρα την ενοχλεί κι ένας νόμος του Φλωρίδη για την επιτάχυνση της απονομής δικαιοσύνης σε περιπτώσεις βουλευτών. Παρόλο που δεν είναι δουλειά της. Η Κομισιόν, υποθέτω, θα πράξει τα νόμιμα. Αλλά, ούτως ή άλλως, η Ευρώπη κρατάει την ανάσα της. Το είπε και η Ευαγγελία Λιακούλη που πρώτη άκουσε την «ευρωπαϊκή κατακραυγή» και ταράχτηκε. Είναι αλήθεια ότι η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ερευνά και άλλες υποθέσεις κακοδιαχείρισης κοινοτικών πόρων. Στην Ελλάδα και αλλού. Αυτό είναι δουλειά της και κανένα πρόβλημα. Ούτως Ή άλλως όμως η συνέχεια είναι θέμα της εθνικής δικαιοσύνης. Οι ελεγχόμενοι θα καταλήξουν σε έναν ανακριτή, ενδεχομένως σε δικαστικό συμβούλιο και μετά (αν χρειαστεί) στο δικαστήριο. Γεγονός που θα προφυλάξει και την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία από τυχόν στραβοτιμονιές. Είναι προφανώς ένας χρήσιμος θεσμός στα πλαίσια των αρμοδιοτήτων που της έχει αναθέσει η Ευρωπαϊκή Ενωση. Είμαι λοιπόν αισιόδοξος ότι θα δούμε το Μουντιάλ με την ησυχία μας; Οχι. Διότι σε αυτή τη χώρα δεν ησυχάζεις ποτέ. Ασε που δεν το λέει κι η ψυχή μου. Θα καταρρέει γύρω μας το κράτος δικαίου και εμείς θα βλέπουμε αμέριμνοι Κατάρ – Νότια Κορέα και Αϊτή – Κουρασάο;

 Από "ΤΑ ΝΕΑ"

"ΤΑ ΝΕΑ", 25/.05/26

Κι αφού λύσαμε τα θέματα με το καιρικό, ας αναφερθούμε στο ουσιαστικό ζήτημα της εκδήλωσης: πόσοι συριζαίοι βουλευτές θα δώσουν το «παρών». Παρότι δεν θα υπάρχει… εξώστης, εκτός κι αν τους στείλει όσους πάνε στην ταράτσα του γειτονικού «Φίλοιστρον», ενδιαφέρον θα έχει να δούμε πόσοι και ποιοι θα αψηφήσουν τη «γενική κατεύθυνση» του αρχηγού με τίτλο «δεν θέλω βουλευτές κοντά μου, όποιος θέλει να έρθει, πρέπει να παραιτηθεί». Κι επειδή καλά τα ιδεολογικά, καλύτερος όμως ο μισθουλάκος 5χίλιαρο, μήνας μπαίνει – μήνας βγαίνει, πραγματικά αξίζει να δούμε ποιοι θα τολμήσουν. Κατά τα λοιπά, αναμονή… Τη μεγάλη ήττα την έχει φάει ήδη ο πρόεδρος Σωκράτης (Φάμελλος). Ο φουκαράς πάσχιζε καιρό να αποτελέσει προνομιακό συνομιλητή του Τσίπρα, αλλά ο άλλος (και σωστά) σου λέει, σιγά να μην καθίσω να συνομιλήσω με πεθαμένους, για να τους αναστήσω. Εξ ου και η εκπρόσωπος του «κόμματος» Τσίπρα έθεσε οριστικά τέλος στο παραμύθι περί συμπράξεων, συνεργασιών, προοδευτικών μετώπων για την ανατροπή κι άλλα τέτοια παραμύθια για μεγάλα παιδιά. Οπως είπε η εκπρόσωπος κ. Κουφονικολάκου σε μια τηλεφωνική της συνέντευξη (στον Real FM) «δεν υπολογίζουμε καθόλου στις συνεργασίες. Ο ίδιος ο πρώην πρωθυπουργός (ο Τσίπρας δηλαδή) έχει πει δεν μας αφορά η πρόσθεση σε αυτό το σημείο πολλαπλών προκλήσεων. Σε αυτό το σταυροδρόμι εμείς θέλουμε τον πολλαπλασιασμό». Και προωθούν τη διαίρεση, θα προσθέσω εγώ, διότι η ίδια σκοπίμως το απέφυγε. Κανένα θέμα. Δεν τους θέλει, δεν πιστεύει στα μέτωπα, και δεν έχει κανένα πρόβλημα να τους αφήσει να σαπίσουν. Προσωπικά δεν τους λυπάμαι. Θα έχουν το τέλος που τους αξίζει. Απλώς άργησε μερικά χρόνια…

 Από "ΤΑ ΝΕΑ"

Εχω εξηγήσει πολλές φορές γιατί η στοχοποίηση από δυτικούς ακτιβιστές των ισραηλινών πολιτών και των εβραίων όπου Γης, επειδή το Ισραήλ διεκδικεί το δικαίωμά του να υπάρχει, δεν είναι αντιφασισμός αλλά αντισημιτισμός – έστω, προοδευτικός αντισημιτισμός, επειδή οι επιθέσεις γίνονται στο όνομα του αντισιωνισμού, του σύγχρονου δηλαδή αντισημιτισμού. Είναι γεγονός ότι τον εικοστό αιώνα ο αντιφασισμός αποτελούσε καθοριστικό χαρακτηριστικό της αριστερής ή της προοδευτικής πολιτικής. Αλλά από τα χρόνια του 1960, οι αριστεροί του δυτικού κόσμου άλλαξαν νόημα στον αντιφασισμό για να τον στρέψουν εναντίον του Ισραήλ. Με αποτέλεσμα, σήμερα, πογκρόμ που αντλούν έμπνευση από πρακτικές διωγμών του εβραϊκού πληθυσμού στην Ευρώπη να εμπνέουν τη δράση του προοδευτισμού – ο οποίος υιοθετεί στην πράξη συνεπείς ρατσιστές και αντισημίτες όπως π.χ. οι ισλαμιστές τρομοκράτες της Χαμάς. Από τα παραπάνω, προκύπτει μια εύλογη ενόχληση από όσους ανησυχούν για τη δημοκρατία στη χώρα και τις αξίες της. Ιδίως η αποδοχή του εκβιασμού μιας ομάδας αντισημιτών στο όνομα της Αριστεράς από τη διοίκηση του Εθνικού Θεάτρου (πρόεδρος Βασίλης Πουλαντζάς) και η ανοχή αυτής της επιλογής από την καλλιτεχνική διευθύντρια Αργυρώ Χιώτη είναι συμπεριφορές απαράδεκτες και, πάντως, ελέγξιμες. Από πότε σε αυτή τη χώρα αποκλείονται, βίαια ή μη, συμμετέχοντες στην ακαδημαϊκή, την καλλιτεχνική και γενικότερα στη δημόσια ζωή της Ελλάδας επειδή είναι Εβραίοι; Από πότε οι ακαδημαϊκοί και οι καλλιτεχνικοί θεσμοί ανέχονται μειοψηφίες να τους επιβάλλουν όρια στην ακαδημαϊκή και την καλλιτεχνική ελευθερία; Και εν τέλει, θα ανεχτεί η δημοκρατία μας μια επερχόμενη ελληνική Νύχτα των Κρυστάλλων;...

 Από "ΤΑ NEA"

"TA NEA", 25/05/26

TOY HΛΙΑ ΚΑΝΕΛΛΗ

Η Μάργκαλιτ Φίνκελμπεργκ, πιθανότατα, δεν σας λέει τίποτα. Την ξέρουν όμως οι σοβαροί κλασικοί φιλόλογοι – και τη θαυμάζουν. Είναι μια από τις διεισδυτικότερες μελετήτριες του Ομήρου και, ευρύτερα, της αρχαίας ελληνικής ποίησης, πριν απ’ τον Αριστοτέλη. Μεταξύ άλλων, είχε την επιμέλεια της πρώτης Εγκυκλοπαίδειας του Ομήρου, που θεωρείται το πρώτο ολοκληρωμένο έργο αναφοράς στα ομηρικά έπη. Καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ, συνεργάτρια μεταξύ άλλων των Πανεπιστημίων του Πρίνστον και της Οξφόρδης, συγγραφέας του βιβλίου «Ελληνες και Προ-Ελληνες: Προϊστορία του Αιγαίου και ελληνική ηρωική παράδοση» και ακαδημαϊκός στο Ισραήλ, ήταν ίσως η πιο εκλεκτή προσκεκλημένη σε διεθνές συνέδριο για τις «Σύγχρονες τάσεις στην Κλασική Φιλολογία», διοργανωμένο από το Τμήμα Φιλολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.

Εδώ αρχίζουν οι κραδασμοί. Επειδή η παρουσία της Μάργκαλιτ Φίνκελμπεργκ στο συγκεκριμένο συνέδριο τάραξε την ηρεμία μιας ομάδας αριστεριστών στο Πανεπιστήμιο που επ’ ουδενί ήθελαν να βγάζει λόγους στο μαγαζί του πατέρα τους μια Εβραία, μπήκαν στην αίθουσα του συνεδρίου φωνάζοντας συνθήματα κατά του Ισραήλ και απαιτώντας την εκδίωξή της. Το συνέδριο διακόπηκε, και ευτυχώς συνεχίστηκε αργότερα, αφού απομακρύνθηκαν οι αγανακτισμένοι. Προς τιμήν του συνεδρίου, φτιάχτηκαν οι κατάλληλες συνθήκες ώστε η Μάργκαλιτ Φίνκελμπεργκ να μπορέσει να κάνει την εισήγησή της. Τέλος του επεισοδίου.

Κάτι αντίστοιχο έγινε στην Αθήνα, στο Εθνικό Θέατρο. Το οποίο ακύρωσε περφόρμανς, η οποία θα διεξαγόταν στο ξενοδοχείο Brown. Επίσης, ακυρώθηκε δημόσια συζήτηση για τον χαρακτήρα της Πλατείας Ομονοίας που θα γινόταν χθες, επειδή στη συζήτηση θα συμμετείχε στέλεχος της Brown Hotels στην Ελλάδα, ενώ το Εθνικό Θέατρο αφαίρεσε την αλυσίδα των συγκεκριμένων ξενοδοχείων από τον κατάλογο των χορηγών. Ο λόγος; «Η δημόσια κατακραυγή απέναντι σε μια βαθιά προβληματική επιλογή ενός κρατικού θεσμού, που χρηματοδοτείται από την κοινωνία, να συνδεθεί με επιχειρηματικά συμφέροντα τα οποία μάλιστα συνδέονται με το κράτος απαρτχάιντ του Ισραήλ».

Εχω εξηγήσει πολλές φορές γιατί η στοχοποίηση από δυτικούς ακτιβιστές των ισραηλινών πολιτών και των εβραίων όπου Γης, επειδή το Ισραήλ διεκδικεί το δικαίωμά του να υπάρχει, δεν είναι αντιφασισμός αλλά αντισημιτισμός – έστω, προοδευτικός αντισημιτισμός, επειδή οι επιθέσεις γίνονται στο όνομα του αντισιωνισμού, του σύγχρονου δηλαδή αντισημιτισμού.

Είναι γεγονός ότι τον εικοστό αιώνα ο αντιφασισμός αποτελούσε καθοριστικό χαρακτηριστικό της αριστερής ή της προοδευτικής πολιτικής. Αλλά από τα χρόνια του 1960, οι αριστεροί του δυτικού κόσμου άλλαξαν νόημα στον αντιφασισμό για να τον στρέψουν εναντίον του Ισραήλ. Με αποτέλεσμα, σήμερα, πογκρόμ που αντλούν έμπνευση από πρακτικές διωγμών του εβραϊκού πληθυσμού στην Ευρώπη να εμπνέουν τη δράση του προοδευτισμού – ο οποίος υιοθετεί στην πράξη συνεπείς ρατσιστές και αντισημίτες όπως π.χ. οι ισλαμιστές τρομοκράτες της Χαμάς.

Από τα παραπάνω, προκύπτει μια εύλογη ενόχληση από όσους ανησυχούν για τη δημοκρατία στη χώρα και τις αξίες της. Ιδίως η αποδοχή του εκβιασμού μιας ομάδας αντισημιτών στο όνομα της Αριστεράς από τη διοίκηση του Εθνικού Θεάτρου (πρόεδρος Βασίλης Πουλαντζάς) και η ανοχή αυτής της επιλογής από την καλλιτεχνική διευθύντρια Αργυρώ Χιώτη είναι συμπεριφορές απαράδεκτες και, πάντως, ελέγξιμες. Από πότε σε αυτή τη χώρα αποκλείονται, βίαια ή μη, συμμετέχοντες στην ακαδημαϊκή, την καλλιτεχνική και γενικότερα στη δημόσια ζωή της Ελλάδας επειδή είναι Εβραίοι; Από πότε οι ακαδημαϊκοί και οι καλλιτεχνικοί θεσμοί ανέχονται μειοψηφίες να τους επιβάλλουν όρια στην ακαδημαϊκή και την καλλιτεχνική ελευθερία;

Και εν τέλει, θα ανεχτεί η δημοκρατία μας μια επερχόμενη ελληνική Νύχτα των Κρυστάλλων;

Να μη γυρίσουμε πίσω

Δεν υπάρχει αναπτυξιακό έργο στη μεταπολιτευτική Ελλάδα που να μην πολεμήθηκε με σφοδρότητα από το λεγόμενο προοδευτικό κίνημα. Το αεροδρόμιο των Σπάτων; Το μετρό, Αθήνας και Θεσσαλονίκης; Οι ανεμογεννήτριες; Τα παραδείγματα είναι πολλά και τα επιχειρήματα συνήθη: η βασική αντίρρηση επικαλείται τη διατάραξη της περιβαλλοντικής ισορροπίας, στο όνομα του περιβάλλοντος γίνονταν τα παλιότερα χρόνια οι διαμαρτυρίες. Τα τελευταία χρόνια, όμως, έχει προστεθεί και η αρχαιότητα.



Το αρχαίο κλέος, η συνέχεια του έθνους από την αρχαιότητα έως σήμερα τις πρώτες δεκαετίες της μεταπολίτευσης δεν συγκινούσαν την Αριστερά. Επιχειρήματα που αντλούνταν από αυτές τις ιδέες θεωρούνταν εθνικιστικά, και η Αριστερά διεκδικούσε την αντεθνικιστική καθαρότητα. Ωστόσο, με αποκορύφωμα την προσπάθεια να μη γίνει το μετρό Θεσσαλονίκης και να ακυρωθεί η ανάπλαση του Ελληνικού, υιοθετήθηκαν ως προοδευτικά επιχειρήματα και τα αρχαία, η παράδοσή μας, η τρισχιλιετής ιστορία μας. Πιο πρόσφατη διαμαρτυρία αυτής της αισθητικής είναι η σύγκριση της Ακρόπολης με τον ουρανοξύστη του Ελληνικού. Τον βέβηλο ουρανοξύστη, κάρφο στον οφθαλμό της αθώας ελληνοπρεπούς τσιμεντούπολης. Διαβάζω μια πονεμένη αρχαιολάτρη αριστερίστρια κι είναι σαν να ακούω κάτι γυμνασιάρχες μας, τον μακαριστό Χριστόδουλο – ή έστω τον πατέρα Πλεύρη. Θαύμα, θαύμα, που έλεγε κι ο Γιάννης Ιωάννου: η επέλαση της μετανεωτερικότητας διεκδικεί να γυρίσουμε πίσω.

Το σύγχρονο ναυτικό περιβάλλον έχει υπερβεί τη γραμμική αντίληψη της αντιπαράθεσης μονάδων επιφανείας. Η απειλή δύναται να εκδηλωθεί ως πυραυλικό πλήγμα, μη επανδρωμένο μέσο, ηλεκτρονική παρεμβολή, κυβερνοεπίθεση, υπονόμευση λιμενικής λειτουργίας, στοχοποίηση ενεργειακής εγκατάστασης ή προσβολή υποθαλάσσιου δικτύου. Ιδίως ο βυθός αναδεικνύεται σε αυτοτελή και κρίσιμη διάσταση των σύγχρονων ναυτικών επιχειρήσεων: καλώδια επικοινωνιών, αγωγοί, δίκτυα αισθητήρων, αυτόνομα συστήματα επιτήρησης, μη επανδρωμένα υποβρύχια οχήματα (UUVs), έξυπνα sonar και συστήματα συλλογής και επεξεργασίας δεδομένων σε πραγματικό χρόνο διαμορφώνουν ένα νέο πεδίο ανταγωνισμού, η προστασία του οποίου καθίσταται εξίσου ζωτική με εκείνη του χερσαίου και εναέριου χώρου. Η διατήρηση ανοικτών εμπορικών διαύλων, η αντιμετώπιση παράνομων ή αποσταθεροποιητικών δραστηριοτήτων, όπως η πειρατεία, η παράνομη αλιεία και η εργαλειοποίηση μεταναστευτικών ροών, καθώς και η θωράκιση νευραλγικών εγκαταστάσεων, απαιτούν συνεκτική δράση των Ενόπλων Δυνάμεων, του Λιμενικού Σώματος, των αρμόδιων κρατικών φορέων και των διεθνών μας εταίρων....

ΟΜΙΛΙΑ ΑΡΧΗΓΟΥ ΓΕΕΘΑ ΣΤΡΑΤΗΓΟΥ ΔΗΜ. ΧΟΥΠΗ ΣΤΟ BLUE STRATEGY SUMMIT 2026 

Η Ελλάδα στρατηγικός κρίκος 

Ευρώπης – Αμερικής – Ασίας 

Περιποιεί ιδιαίτερη τιμή η συμμετοχή μου στο Blue Strategy Summit 2026, μία θεσμική συνάντηση η οποία προσεγγίζει, υπό ενιαίο στρατηγικό πρίσμα, τη σύζευξη της θαλάσσιας ισχύος με τη ναυπηγική, την εθνική άμυνα και αμυντική βιομηχανία, την τεχνολογική υπεροχή και την εν συνόλω ανθεκτικότητα της Χώρας. 

Η θάλασσα, για την Ελλάδα, υπήρξε διαχρονικά ο πλέον θεμελιώδης πυλώνας της ιστορικής της ταυτότητας και της εθνικής της αυτοσυνειδησίας, καθώς και πεδίο οικονομικής εξωστρέφειας, κυριαρχικής παρουσίας και στρατηγικής αναμέτρησης. Σήμερα, υπό το βάρος νέων γεωπολιτικών, ενεργειακών, τεχνολογικών και υβριδικών προκλήσεων, η ναυτική διάσταση της εθνικής ισχύος προσλαμβάνει έτι κρισιμότερο περιεχόμενο, καθόσον συναρτάται ευθέως προς την αποτροπή, τη στρατηγική κινητικότητα, την ασφάλεια των θαλασσίων γραμμών επικοινωνίας, την προστασία κρίσιμων υποδομών και τη δυνατότητα του Κράτους να ενεργεί με συνέπεια, ταχύτητα και αξιοπιστία. 

Η θεματική του Συνεδρίου, «Η Ελλάδα ως στρατηγικός κρίκος Ευρώπης – Αμερικής – Ασίας», αναδεικνύει εναργώς τη στρατηγική ευθύνη της Χώρας σε έναν χώρο όπου η ασφάλεια στη θάλασσα, η ενεργειακή συνέχεια, οι συμμαχικές δεσμεύσεις και η εθνική άμυνα συνδέονται αδιάρρηκτα. Ως μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΝΑΤΟ, η Ελλάδα ευρίσκεται εντός διττού στρατηγικού περιβάλλοντος: 2 αφενός μετέχει σε χώρο θεσμικής «ασταθούς σταθερότητας» και ισχνής συμμαχικής ασφάλειας· αφετέρου γειτνιάζει με γεωστρατηγικό τόξο ενδημικής «σταθερής αστάθειας», μία «διακεκαυμένη ζώνη» από τη Μέση Ανατολή έως τη Βόρεια Αφρική, όπου συναρθρώνονται αναθεωρητισμός, υβριδικές απειλές, ενεργειακοί ανταγωνισμοί, κρίσεις δια θαλάσσης και σύνθετες προκλήσεις ασφαλείας. 

Για τις Ένοπλες Δυνάμεις, η αξία της γεωγραφικής θέσης της Χώρας κρίνεται στην ικανότητα άμεσης αξιοποίησής της στο πεδίο: στην επίγνωση του χώρου, στην ταχύτητα λήψης απόφασης, στη διακλαδική συνέργεια, στην υπεροχή μέσων και πληροφοριών και στην αξιόπιστη παραγωγή αποτρεπτικού αποτελέσματος. Η μετάβαση από τη γεωγραφική θέση στη δυνατότητα και από τη δυνατότητα στην ισχύ ευρίσκεται στον πυρήνα της σημερινής συζήτησης. 

Το σύγχρονο ναυτικό περιβάλλον έχει υπερβεί τη γραμμική αντίληψη της αντιπαράθεσης μονάδων επιφανείας. Η απειλή δύναται να εκδηλωθεί ως πυραυλικό πλήγμα, μη επανδρωμένο μέσο, ηλεκτρονική παρεμβολή, κυβερνοεπίθεση, υπονόμευση λιμενικής λειτουργίας, στοχοποίηση ενεργειακής εγκατάστασης ή προσβολή υποθαλάσσιου δικτύου. Ιδίως ο βυθός αναδεικνύεται σε αυτοτελή και κρίσιμη διάσταση των σύγχρονων ναυτικών επιχειρήσεων: καλώδια επικοινωνιών, αγωγοί, δίκτυα αισθητήρων, αυτόνομα συστήματα επιτήρησης, μη επανδρωμένα υποβρύχια οχήματα (UUVs), έξυπνα sonar και συστήματα συλλογής και επεξεργασίας δεδομένων σε πραγματικό χρόνο διαμορφώνουν ένα νέο πεδίο ανταγωνισμού, η προστασία του οποίου καθίσταται εξίσου ζωτική με εκείνη του χερσαίου και εναέριου χώρου.  

Η διατήρηση ανοικτών εμπορικών διαύλων, η αντιμετώπιση παράνομων ή αποσταθεροποιητικών δραστηριοτήτων, όπως η πειρατεία, η παράνομη αλιεία και η εργαλειοποίηση μεταναστευτικών ροών, καθώς και η θωράκιση νευραλγικών εγκαταστάσεων, απαιτούν συνεκτική δράση των Ενόπλων Δυνάμεων, του Λιμενικού Σώματος, των αρμόδιων κρατικών φορέων και των διεθνών μας εταίρων. 

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται η προσήλωσή μας στο Δίκαιο της Θάλασσας, ως όρος ασφαλούς ναυσιπλοΐας και στρατηγικής προβλεψιμότητας, καθώς και η συμμετοχή του Πολεμικού μας Ναυτικού σε επιχειρήσεις και δραστηριότητες διεθνούς βεληνεκούς, όπως οι EUNAVFOR ASPIDES, EUNAVFOR MED IRINI και EUNAVFOR ATALANTA στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και οι Sea Guardian και Aegean Activity σε νατοϊκό πλαίσιο, οι οποίες αποτυπώνουν εν τοις πράγμασι την ελληνική ναυτική παρουσία σε εθνικό, ευρωπαϊκό και συμμαχικό επίπεδο. 

Εντός αυτού του περιβάλλοντος, το Πολεμικό Ναυτικό συνιστά κεφαλαιώδη πυλώνα της εθνικής αποτροπής. Η αποστολή του στο Αιγαίο, στην Ανατολική Μεσόγειο και στους ευρύτερους χώρους συμμαχικού ενδιαφέροντος συμπυκνώνει την επιτήρηση των συνόρων, την αντιμετώπιση εκτάκτων αναγκών, ασύμμετρων και υβριδικών απειλών και πάσης φύσεως προκλητικών ενεργειών, την προστασία κρίσιμων διαύλων, την υποστήριξη διακλαδικών επιχειρήσεων και την προβολή αξιόπιστης ισχύος όπου και όποτε διακυβεύονται ζωτικά εθνικά συμφέροντα. 

Η ενίσχυση του Πολεμικού Ναυτικού, στο πλαίσιο της Ατζέντας 2030 και της νέας Δομής Δυνάμεων, συνιστά κομβικό στοιχείο συνολικής μεταβολής της αποτρεπτικής μας αρχιτεκτονικής. Στο νέο περιβάλλον, οι δυνατότητες μη επανδρωμένων μέσων αποκτούν στρατηγικό νόημα ως οργανικά στοιχεία πλέγματος ναυτικής ισχύος, ικανού να παράγει επίγνωση, ταχεία αντίδραση, κρούση σε βάθος και αξιόπιστη αποτροπή. 

Στην ίδια λογική εγγράφεται και η «Ασπίδα του Αχιλλέα». Οι αντιαεροπορικές και αντιβαλλιστικές δυνατότητες, η αντιμετώπιση μη επανδρωμένων απειλών, η πυραυλική αποτροπή στα Πελάγη, η προστασία κρίσιμων υποδομών και η διασύνδεση αισθητήρων, μέσων και κέντρων λήψης απόφασης συνιστούν εκφάνσεις ενιαίου διακλαδικού αμυντικού σχεδιασμού. Το ζητούμενο είναι η προληπτική συγκρότηση αρχιτεκτονικής που επιτρέπει έγκαιρη αναγνώριση, ασφαλή διακίνηση της πληροφορίας, ταχεία απόφαση και επιβολή κόστους στον αντίπαλο πριν αυτός διαμορφώσει τετελεσμένα. 

Στο αυτό πλαίσιο, η προοπτική ναυπήγησης ενός ελληνικού πλοίου κοινής επιχειρησιακής χρήσης και η διαρκής συνέργεια των Ενόπλων Δυνάμεων και του Λιμενικού Σώματος – Ελληνικής Ακτοφυλακής αποκτά ιδιαιτέρως κρίσιμη διάσταση. 

Εντός αυτής της ολιστικής αντίληψης, η εθνική ναυπηγική και αμυντική βιομηχανική βάση αναδεικνύεται σε κρίσιμη υποδομή εθνικής ασφάλειας και σε οργανικό συντελεστή αυτονομίας, διαθεσιμότητας και αποτροπής. Για τις Ένοπλες Δυνάμεις, η συμμετοχή της ελληνικής βιομηχανίας σε εξοπλιστικά προγράμματα συνέχεται άρρηκτα με την αναγκαιότητα συγκρότησης εγχώριας ικανότητας τεχνικής υποστήριξης, συντήρησης, αναβάθμισης λογισμικού, κυβερνοπροστασίας και άμεσης επισκευαστικής ανταπόκρισης των κύριων οπλικών συστημάτων και ναυτικών υποδομών μας. 

Υπό το πρίσμα αυτό, οι στοχευμένες επενδύσεις σε παραγωγικές δυνατότητες, εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό, τεχνολογίες διττής χρήσης (dual-use technologies) –όπως αισθητήρες, αυτόνομα συστήματα, δορυφορικές επικοινωνίες, κυβερνοασφάλεια και τεχνητή νοημοσύνη– καθώς και σε συνέργειες με πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα, νεοφυείς και ταχέως αναπτυσσόμενες επιχειρήσεις, start-ups και scale-ups, συνιστούν προϋποθέσεις ασφάλειας εφοδιασμού και επιχειρησιακής ανθεκτικότητας. 

Σε αυτή την κατεύθυνση, ο ΣΤ΄ Κλάδος του ΓΕΕΘΑ και το Ελληνικό Κέντρο Αμυντικής Καινοτομίας λειτουργούν ως μηχανισμοί επιχειρησιακής ωρίμανσης της καινοτομίας, μετατρέποντας τις ανάγκες του πεδίου σε τεχνολογικές προτεραιότητες, ερευνητικά προγράμματα, πρωτότυπα και, τελικώς, αξιοποιήσιμες επιχειρησιακές δυνατότητες. 

Συναφώς διατείνομαι ότι η μελλοντική μας στρατηγική οφείλει να κινηθεί σε τέσσερις κομβικής σημασίας, αλληλένδετους άξονες: 

• Πρώτον, στην περαιτέρω ενίσχυση της εθνικής ναυπηγικής ικανότητας, όχι μόνο ως δυνατότητας ναυπήγησης νέων μονάδων, αλλά κυρίως ως εγχώριας δυνατότητας και επάρκειας υποστήριξης, επισκευής, εκσυγχρονισμού και ενσωμάτωσης νέων τεχνολογιών καθ’ όλο τον κύκλο ζωής των μέσων· 
• Δεύτερον, στην επιτάχυνση της ανάπτυξης αυτόνομων συστημάτων χαμηλού κόστους και υψηλής επιχειρησιακής αξίας, τα οποία δύνανται να παραχθούν, να δοκιμασθούν και να ενταχθούν 6 ταχέως στο πεδίο, λειτουργώντας ως πολλαπλασιαστές ισχύος για την επιτήρηση, την προστασία κρίσιμων υποδομών και την αποτροπή· 
• Τρίτον, στη μετάβαση σε δικτυοκεντρικά συστήματα ανοικτής αρχιτεκτονικής, ώστε η αναβάθμιση λογισμικού, η διασύνδεση αισθητήρων, η αξιοποίηση δεδομένων και η επιχειρησιακή προσαρμογή να μπορούν να υποστηρίζονται από το εγχώριο τεχνολογικό οικοσύστημα· 
• Τέλος, στην αποφασιστική ενίσχυση της κυβερνοασφάλειας, της ηλεκτρονικής προστασίας και των συστημάτων Διοίκησης και Ελέγχου, ως κρίσιμων προϋποθέσεων ανθεκτικότητας, συνέχειας και υπεροχής σε ένα περιβάλλον όπου η πληροφορία, το ηλεκτρομαγνητικό φάσμα και τα δίκτυα αποτελούν πλέον πεδία ισχύος ισότιμα με την πλατφόρμα και το όπλο. 

Εκ των ανωτέρω καθίσταται πρόδηλο ότι η Ελληνική Γαλάζια Στρατηγική προς το 2035 οφείλει να ανταποκριθεί στη διαμόρφωση ενός συνεκτικού οικοσυστήματος ναυτικής ισχύος, εντός του οποίου η ναυπηγική ικανότητα, η διαθεσιμότητα, η καινοτομία, η στρατηγική κινητικότητα και η διακλαδική αποτροπή θα λειτουργούν ως αλληλένδετες συνιστώσες κοινής εθνικής επιδίωξης. 

Στον σύγχρονο ανταγωνισμό ισχύος, το διακύβευμα, τελικώς, είναι σαφές: μία Ελλάδα η οποία αναβαθμίζει τη γεωγραφική της θέση σε διαρκές επιχειρησιακό και τεχνολογικό πλεονέκτημα, τη ναυτική της παράδοση σε σύγχρονη αποτρεπτική ισχύ, συμπεριλαμβανομένης της υβριδικής τοιαύτης, τη ναυπηγική της ανασυγκρότηση σε πυλώνα βιομηχανικής ανθεκτικότητας και την τεχνολογική της φιλοδοξία σε πραγματική υπεροχή, επιβεβαιώνοντας εμπράκτως τον ρόλο της ως διαχρονικού θεματοφύλακα ασφάλειας, αξιοπιστίας και σταθερότητας στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο. 

Σας ευχαριστώ.

Το επάγγελμα του αεροπόρου μαχητικών είναι από τα πιο δύσκολα και απαιτητικά στον κόσμο. Χρειάζονται χρόνια εξαντλητικής εκπαίδευσης, ατσάλινα νεύρα και απόλυτη πειθαρχία. Οι χειριστές καλούνται να παίρνουν αποφάσεις μέσα σε δευτερόλεπτα, πετώντας με πολύ υψηλές ταχύτητες και πολλές φορές σε συνθήκες ακραίας πίεσης. Στο Αιγαίο, μάλιστα, το περιθώριο λάθους είναι σχεδόν μηδενικό. Μια λανθασμένη εκτίμηση, ένας επικίνδυνος ελιγμός ή μια στιγμή απροσεξίας μπορούν να οδηγήσουν στον θάνατο. Κι όμως, αυτοί οι άνθρωποι συνεχίζουν καθημερινά να απογειώνονται. Οχι για τη δόξα ή τις τιμές, αλλά γιατί αυτό επιβάλλει το καθήκον τους. Οι περισσότεροι Ελληνες κοιμούνται ήσυχοι τα βράδια χωρίς να γνωρίζουν ότι υπάρχουν πιλότοι που βρίσκονται σε επιφυλακή έτοιμοι μέσα σε λίγα λεπτά να σηκωθούν στον αέρα για να αντιμετωπίσουν μια νέα παραβίαση. Είναι μια αθέατη μάχη που δίνεται κάθε μέρα πάνω από το Αιγαίο. Ο Κωνσταντίνος Ηλιάκης ανήκε σε εκείνη τη σπάνια κατηγορία αεροπόρων που δεν ξεχώριζαν μόνο για τις ικανότητές τους, αλλά και για το ήθος τους. Συνάδελφοί του τον περιέγραφαν ως χαμηλών τόνων, σοβαρό και απόλυτα αφοσιωμένο στην αποστολή του. Δεν ήταν άνθρωπος των μεγάλων λόγων. Ηταν άνθρωπος της πράξης. Και ίσως γι’ αυτό η απώλειά του άφησε τόσο βαθύ αποτύπωμα στην Πολεμική Αεροπορία....

 Από "ΤΑ ΝΕΑ/ΣΑΒΒΑΤΟΚΥΡΙΑΚΟ"

"ΤΑ ΝΕΑ/ΣΑΒΒΑΤΟΚΥΡΙΑΚΟ",23-24/05/26

ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ ΙΑΤΡΙΔΗ

Η 23η Μαΐου του 2006 δεν ήταν απλώς άλλη μία δύσκολη ημέρα στο Αιγαίο. Ηταν η ημέρα που η Ελλάδα έχασε έναν από τους πιο έμπειρους και ικανότερους αεροπόρους της. Ο σμηναγός Κωνσταντίνος Ηλιάκης έπεσε εν ώρα καθήκοντος πάνω από την Κάρπαθο, υπερασπιζόμενος τον ελληνικό εναέριο χώρο απέναντι σε μια ακόμη τουρκική πρόκληση. Είκοσι χρόνια μετά, το όνομά του εξακολουθεί να προκαλεί συγκίνηση, αλλά και οργή, γιατί ο θάνατός του υπενθύμισε με τον πιο σκληρό τρόπο ότι στο Αιγαίο ο κίνδυνος δεν είναι θεωρητικός. Είναι καθημερινός, πραγματικός και πολλές φορές θανατηφόρος.

Το πρωινό εκείνης της ημέρας σήμανε συναγερμός στη βάση της Σούδας. Τουρκικά μαχητικά, συνοδεύοντας αεροσκάφος ηλεκτρονικής αναγνώρισης, είχαν εισέλθει παράνομα στο FIR Αθηνών πραγματοποιώντας αποστολή καταγραφής στρατιωτικών εγκαταστάσεων στην περιοχή της Κρήτης. Για τους έλληνες χειριστές αυτό δεν ήταν κάτι πρωτόγνωρο. Οι παραβιάσεις και οι αναχαιτίσεις αποτελούν εδώ και δεκαετίες μέρος μιας επικίνδυνης καθημερινότητας που εκτυλίσσεται μακριά από τις κάμερες και τα δελτία ειδήσεων.

Ανάμεσα στους πιλότους που απογειώθηκαν ήταν και ο Κώστας Ηλιάκης. Ενας άνθρωπος με χιλιάδες ώρες πτήσης, ψυχραιμία και βαθιά γνώση του επιχειρησιακού περιβάλλοντος του Αιγαίου. Στον ουρανό νοτίως της Καρπάθου εκτυλίχθηκαν δραματικές στιγμές. Κατά τη διαδικασία αναγνώρισης των τουρκικών αεροσκαφών, ο τούρκος χειριστής πραγματοποίησε επικίνδυνο ελιγμό, με αποτέλεσμα να συγκρουστεί με το ελληνικό F-16 του Ηλιάκη. Η σύγκρουση ήταν καταστροφική. Ο έλληνας σμηναγός δεν πρόλαβε να εγκαταλείψει το αεροσκάφος του και σκοτώθηκε ακαριαία, πέφτοντας στο Αιγαίο που υπηρέτησε μέχρι την τελευταία στιγμή της ζωής του.

Πίσω όμως από τον τίτλο του ήρωα υπήρχε ένας άνθρωπος. Ενας πατέρας, ένας σύζυγος, ένας αξιωματικός που είχε οικογένεια, όνειρα και δύο μικρά παιδιά που μεγάλωσαν χωρίς τον πατέρα τους. Και αυτή είναι ίσως η πιο σκληρή πλευρά της ιστορίας. Οι πιλότοι της Πολεμικής Αεροπορίας δεν είναι άτρωτοι ούτε ζουν μέσα σε κινηματογραφικές εικόνες ηρωισμού. Είναι άνθρωποι που κάθε φορά που φορούν τη φόρμα πτήσης γνωρίζουν πως μπορεί να μην επιστρέψουν σπίτι τους.

Το επάγγελμα του αεροπόρου μαχητικών είναι από τα πιο δύσκολα και απαιτητικά στον κόσμο. Χρειάζονται χρόνια εξαντλητικής εκπαίδευσης, ατσάλινα νεύρα και απόλυτη πειθαρχία. Οι χειριστές καλούνται να παίρνουν αποφάσεις μέσα σε δευτερόλεπτα, πετώντας με πολύ υψηλές ταχύτητες και πολλές φορές σε συνθήκες ακραίας πίεσης. Στο Αιγαίο, μάλιστα, το περιθώριο λάθους είναι σχεδόν μηδενικό. Μια λανθασμένη εκτίμηση, ένας επικίνδυνος ελιγμός ή μια στιγμή απροσεξίας μπορούν να οδηγήσουν στον θάνατο.

Κι όμως, αυτοί οι άνθρωποι συνεχίζουν καθημερινά να απογειώνονται. Οχι για τη δόξα ή τις τιμές, αλλά γιατί αυτό επιβάλλει το καθήκον τους. Οι περισσότεροι Ελληνες κοιμούνται ήσυχοι τα βράδια χωρίς να γνωρίζουν ότι υπάρχουν πιλότοι που βρίσκονται σε επιφυλακή έτοιμοι μέσα σε λίγα λεπτά να σηκωθούν στον αέρα για να αντιμετωπίσουν μια νέα παραβίαση. Είναι μια αθέατη μάχη που δίνεται κάθε μέρα πάνω από το Αιγαίο.

Ο Κωνσταντίνος Ηλιάκης ανήκε σε εκείνη τη σπάνια κατηγορία αεροπόρων που δεν ξεχώριζαν μόνο για τις ικανότητές τους, αλλά και για το ήθος τους. Συνάδελφοί του τον περιέγραφαν ως χαμηλών τόνων, σοβαρό και απόλυτα αφοσιωμένο στην αποστολή του. Δεν ήταν άνθρωπος των μεγάλων λόγων. Ηταν άνθρωπος της πράξης. Και ίσως γι’ αυτό η απώλειά του άφησε τόσο βαθύ αποτύπωμα στην Πολεμική Αεροπορία.

Αν ο Ηλιάκης ζούσε σήμερα, πιθανότατα θα βρισκόταν στις ανώτερες βαθμίδες της Πολεμικής Αεροπορίας. Θα ήταν ένας από εκείνους τους πολύτιμους αξιωματικούς που μεταφέρουν την εμπειρία τους στις νεότερες γενιές χειριστών. Οι νέοι Ικαροι θα μάθαιναν από έναν άνθρωπο που είχε ζήσει πραγματικές εμπλοκές στο Αιγαίο και γνώριζε όσο λίγοι τι σημαίνει επιχειρησιακή ετοιμότητα. Ανθρωποι σαν τον Ηλιάκη δεν αντικαθίστανται εύκολα. Η εμπειρία τους είναι ανεκτίμητη και η απώλειά τους αφήνει κενό που δύσκολα καλύπτεται.

Ο θάνατός του αποκάλυψε και κάτι ακόμη. Πόσο εύθραυστη είναι η ισορροπία στο Αιγαίο. Οι αερομαχίες μπορεί να μη χαρακτηρίζονται επίσημα πολεμικές συγκρούσεις, όμως για τους ανθρώπους που πετούν εκεί πάνω, ο κίνδυνος είναι απολύτως αληθινός. Κάθε αναχαίτιση μπορεί να εξελιχθεί σε τραγωδία μέσα σε ελάχιστα δευτερόλεπτα.

Η ελληνική πολιτεία τίμησε τη μνήμη του όπως άρμοζε σε έναν πεσόντα αξιωματικό. Του απονεµήθηκε µεταθανάτια ο βαθµός του αντιπτεράρχου, ενώ μνημεία, πλατείες και δρόμοι σε πολλές περιοχές της χώρας φέρουν το όνομά του. Στην Κάρπαθο, εκεί όπου χάθηκε, δεσπόζει το μνημείο του, κοιτάζοντας συμβολικά το Αιγαίο που υπερασπίστηκε μέχρι τέλους.

Είκοσι χρόνια μετά, ο Κωνσταντίνος Ηλιάκης δεν αποτελεί απλώς μια ιστορική ανάμνηση. Είναι σύμβολο καθήκοντος, αυταπάρνησης και εθνικής αξιοπρέπειας. Σε μια εποχή όπου οι αξίες συχνά ξεθωριάζουν και η έννοια της προσφοράς αμφισβητείται, η θυσία του υπενθυμίζει ότι υπάρχουν ακόμη άνθρωποι που βάζουν την πατρίδα πάνω από τον εαυτό τους.

Δεν αποτελεί απλώς ένα μνημόσυνο στη μνήμη ενός πεσόντος αξιωματικού. Είναι μια υπενθύμιση ότι η ελευθερία δεν είναι δεδομένη. Κερδίζεται και διατηρείται καθημερινά χάρη σε ανθρώπους όπως ο Ηλιάκης, που αρνήθηκαν να κάνουν πίσω, που επέλεξαν να κοιτάξουν τον κίνδυνο στα μάτια και να θυσιάσουν το δικό τους αύριο για το δικό μας σήμερα.

Οι ήρωες δεν ζητούν ανταμοιβή. Ούτε επιδιώκουν να γίνουν σύμβολα. Απλώς κάνουν το καθήκον τους. Και ο Κώστας Ηλιάκης το έκανε μέχρι την τελευταία του πτήση.

Ο Κωνσταντίνος Ιατρίδης είναι αντιπτέραρχος (Ι) ε.α., επίτιμος διοικητής ΔΑΥ, επίτιμος πρόεδρος Ενωσης Αποστράτων Αξιωματικών Αεροπορίας και αμυντικός αναλυτής

Το ζήτημα αφορά πρωτίστως τον κόσμο που παρακολουθεί τα αντιπολιτευτικά κόμματα γιατί αυτός έχει συσσωρεύσει μια συναισθηματική απογοήτευση από τη διάψευση των προσδοκιών που επένδυσε κατά την περίοδο της χρεοκοπίας στην αντιμνημονιακή υπόσχεση. Αυτός ο κόσμος έμεινε ακαθοδήγητος μετά το 2019, οι πολιτικοί του ηγέτες, αντί να του προσφέρουν μια πειστική ιστορική και πολιτική ερμηνεία της εθνικής μας περιπέτειας, επιδόθηκαν σε μια δαιμονοποίηση του αντιπάλου, με ακραία τοξικότητα και φτηνή προπαγάνδα. Κυριολεκτικά trash talking democracy που δεν έπεισε ούτε τους δικούς τους, όπως φάνηκε στις εκλογές του 2023-2024 και τη μετέπειτα διάλυση του ΣΥΡΙΖΑ. Αυτός ο χώρος σήμερα αναδεύεται και πάλι με την εμφάνιση δύο νέων κομμάτων. Ποια μπορεί να είναι η επίδρασή τους; Δεν αναφέρομαι στα ποσοστά και στους συσχετισμούς. Αναφέρομαι στο πολιτικό κλίμα και στον δημόσιο λόγο που εδώ μας ενδιαφέρουν. Από αυτή την άποψη, το κόμμα Καρυστιανού δεν νομίζω ότι μας επιφυλάσσει εκπλήξεις. Ενας λόγος ακροδεξιού «αντισυστημισμού», με έντονες νότες ψεκασμού και συνωμοσιολογίας, είναι το πιθανότερο σενάριο. Αυτό που εκπλήσσει και ανησυχεί είναι ότι η ελληνική πολιτική ζωή περιλαμβάνεται ευθέως στην προσπάθεια επηρεασμού που επιχειρεί με ποικίλα μέσα το πουτινικό καθεστώς, όπως συμβαίνει σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες. Διαφορετική είναι προφανώς η κουβέντα για το κόμμα Τσίπρα λόγω του προσωπικού βάρους και της πορείας του προσώπου. Αλλά και λόγω της αδιευκρίνιστης ακόμα επιλογής που θα κάνει. Οι σχολιαστές εστιάζουν κυρίως στον ανταγωνισμό που θα έχει για τη δεύτερη θέση με τον Ανδρουλάκη και το ΠΑΣΟΚ. Εξίσου όμως σημαντικό και αδιευκρίνιστο είναι αν θα διαφοροποιηθεί πολιτικά και αισθητικά ως προς τον αντιπολιτευτικό λόγο. Μία περίπτωση είναι να ενταχθεί απλώς στο γενικό αντιπολιτευτικό κλίμα του κραυγάζοντος «αντιμητσοτακισμού» και της γενικευμένης καταγγελίας. Μια άλλη όμως περίπτωση θα είναι να πολιτικοποιήσει τον αντιπολιτευτικό λόγο διαφοροποιούμενος από τον χύμα «αντισυστημισμό» και από τη μονομέρεια του πασοκικού λόγου που, κατά πολλούς, συχνά δικηγορεί αντί να πολιτεύεται. Είναι δυνατόν να υπάρξει ένας πιο «θεσμικός» Τσίπρας; Δεν είναι πολλοί που το πιστεύουν, αλλά σε αυτή την περίπτωση θα ωθείτο και το ΠΑΣΟΚ να αναπροσανατολίσει τον λόγο του και την πολιτική του παρουσία. Υπό αυτή την έννοια, ο χαρακτήρας που θα πάρει η αντιπαράθεση Τσίπρα – Ανδρουλάκη αφορά το συνολικό πολιτικό σύστημα γιατί μπορεί να διευρύνει την περίμετρο των θεσμικών παικτών και της αντίστοιχης εκλογικής τους βάσης, σπρώχνοντας στο περιθώριο τις δυνάμεις και τους πρωταγωνιστές του ψεκασμένου «αντισυστημισμού» και της τοξικής πόλωσης...

 Από "ΤΑ ΝΕΑ/ΣΑΒΒΑΤΟΚΥΡΙΑΚΟ"

"ΤΑ ΝΕΑ/ΣΑΒΒΑΤΟΚΥΡΙΑΚΟ", 23-24/05/26

ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΒΟΥΛΓΑΡΗ

Το έχουμε πλέον εμπεδώσει εδώ και δεκαετίες. Εκτός από τη σωματική βία υπάρχει και η λεκτική βία. Δεν ασκείται μόνο κατά προσώπων. Ασκείται και κατά των δημοκρατικών θεσμών. Και το πρόβλημα δεν είναι η έκφραση αγανάκτησης του απλού πολίτη κατά του κράτους, των πολιτικών, των κομμάτων, της Βουλής ή όποιου άλλου. Το σημαντικό είναι όταν η λεκτική βία κατά των δημοκρατικών θεσμών εκφέρεται από τους ίδιους τους πολιτικούς.

Οταν δηλαδή ο δημόσιος λόγος κατακλύζεται από επιθέσεις και ύβρεις κατά των αντιπάλων, των θεσμών και των καθιερωμένων διαδικασιών. Δεν είναι τυχαίο ότι στο λεξιλόγιο της Πολιτικής Επιστήμης εμφανίζεται προσφάτως ο όρος trash talking democracy (Stokes Susan, Why Elected Leaders Subvert Democracy, Journal of Democracy, αρ. 2, Απρίλιος 2026). Δημοκρατικό ξεκατίνιασμα είναι μία από τις μεταφράσεις που θα βρείτε αν το γκουγκλάρετε.

Ο όρος περιγράφει κατ’ αρχάς την υπόσκαψη της εμπιστοσύνης προς τη δημοκρατία που προκαλεί η εξαχρείωση του δημόσιου λόγου και της κομματικής αντιπαράθεσης. Επιπλέον όμως αναλύει πώς αυτού του είδους ο λόγος υιοθετείται συνειδητά και εμπρόθετα από πολιτικούς για να απαξιώσει συγκεκριμένους θεσμούς και διαδικασίες όταν θεωρούν ότι εμποδίζουν την επίτευξη κάποιου στόχου τους. Χαρακτηριστικά πεδία μελέτης αυτών των φαινομένων είναι χώρες της Λατινικής Αμερικής, οι ΗΠΑ, η Τουρκία, η Ουγγαρία του Ορμπαν κ.ά. Και στη χώρα μας όμως συναντάμε όλο και πιο συχνά ανάλογες συμπεριφορές με προτιμώμενους στόχους εσχάτως τους δικαστές και κορύφωση τις επιθέσεις που δέχτηκαν στην υπόθεση των Τεμπών.

Είναι προφανές ότι η λεκτική βία και το trash talking αποτελούν κεφάλαιο του γενικότερου προβλήματος της οξύτατης πολιτικής και συναισθηματικής πόλωσης που εκδηλώνεται σε πολλές δυτικές κοινωνίες. Πρόβλημα που με τη σειρά του συνδέεται με την ποιότητα της δημοκρατίας και τη γνωστή διαπίστωση ότι η φιλελεύθερη δημοκρατία βρίσκεται σε φάση οπισθοχώρησης. Στη δημοκρατία υπάρχει μια υγιής και αναγκαία μορφή πολιτικής πόλωσης που οργανώνει την κοινωνική διαλεκτική, εξασφαλίζει αντιπροσώπευση στις αντιτιθέμενες ταξικές και πολιτισμικές δυνάμεις, προσφέρει ιστορικότητα στις επιμέρους πολιτικές παρατάξεις. Στην εποχή μας όμως, όλο και περισσότερο, επικρατεί μια τοξική πόλωση που εκμηδενίζει τον εποικοδομητικό ρόλο του κομματικού ανταγωνισμού, παράγει κοινωνική εχθροπάθεια, στερείται οραμάτων για το μέλλον, υποσκάπτει την αποτελεσματική διακυβέρνηση των χωρών.

Στην Ελλάδα την περίοδο της χρεοκοπίας ζήσαμε μια τέτοια κατάσταση πληρώνοντας το αντίστοιχο κόστος. Εκτοτε προσπαθούμε να ανακτήσουμε τις οικονομικές απώλειες, αλλά υποτιμούμε και παραβλέπουμε τις πολιτικές. Οχι μόνο την παραμένουσα τοξικότητα, αλλά και τη διάχυτη αποθάρρυνση, την έλλειψη εμπιστοσύνης στους δημοκρατικούς θεσμούς που ουσιαστικά είναι έλλειψη εμπιστοσύνης στις ίδιες μας τις δυνάμεις. Και αυτό παρά τα μεγάλα και ουσιαστικά βήματα που έγιναν σε πολλούς τομείς, όπως η γεωπολιτική αναβάθμιση της χώρας και η δημοσιονομική σταθερότητα.

Η τοξική πόλωση είναι μια απειλή που πρέπει να συνυπολογίσουμε τώρα που ανοίγει η προεκλογική φάση, όποτε και αν γίνουν οι εκλογές. Το μείζον θέμα θα είναι ασφαλώς η κυβερνησιμότητα στην οποία θα κληθούν να απαντήσουν όλα τα θεσμικά κόμματα, το καθένα με τον δικό του τρόπο. Τα ίδια αυτά κόμματα έχουν όμως την ευθύνη να συμβάλουν κατά την προεκλογική περίοδο ώστε η τοξικότητα, είτε κληρονομημένη είτε διαρκώς τροφοδοτούμενη από τις δήθεν «αντισυστημικές» φωνές, να μην επιδεινωθεί ακόμα περισσότερο. Κοντολογίς, κυβερνησιμότητα και εξορθολογισμός του κομματικού ανταγωνισμού αλληλεπιδρούν και αλληλενισχύονται. Αντιθέτως, η αχαλίνωτη τοξικότητα θα τραυματίσει ακόμα περισσότερο τους δημοκρατικούς θεσμούς και την εμπιστοσύνη των πολιτών στην ικανότητα της δημοκρατίας να λύνει τα προβλήματα της ζωής τους.

Το ζήτημα αφορά πρωτίστως τον κόσμο που παρακολουθεί τα αντιπολιτευτικά κόμματα γιατί αυτός έχει συσσωρεύσει μια συναισθηματική απογοήτευση από τη διάψευση των προσδοκιών που επένδυσε κατά την περίοδο της χρεοκοπίας στην αντιμνημονιακή υπόσχεση. Αυτός ο κόσμος έμεινε ακαθοδήγητος μετά το 2019, οι πολιτικοί του ηγέτες, αντί να του προσφέρουν μια πειστική ιστορική και πολιτική ερμηνεία της εθνικής μας περιπέτειας, επιδόθηκαν σε μια δαιμονοποίηση του αντιπάλου, με ακραία τοξικότητα και φτηνή προπαγάνδα. Κυριολεκτικά trash talking democracy που δεν έπεισε ούτε τους δικούς τους, όπως φάνηκε στις εκλογές του 2023-2024 και τη μετέπειτα διάλυση του ΣΥΡΙΖΑ.

Αυτός ο χώρος σήμερα αναδεύεται και πάλι με την εμφάνιση δύο νέων κομμάτων. Ποια μπορεί να είναι η επίδρασή τους; Δεν αναφέρομαι στα ποσοστά και στους συσχετισμούς. Αναφέρομαι στο πολιτικό κλίμα και στον δημόσιο λόγο που εδώ μας ενδιαφέρουν. Από αυτή την άποψη, το κόμμα Καρυστιανού δεν νομίζω ότι μας επιφυλάσσει εκπλήξεις. Ενας λόγος ακροδεξιού «αντισυστημισμού», με έντονες νότες ψεκασμού και συνωμοσιολογίας, είναι το πιθανότερο σενάριο. Αυτό που εκπλήσσει και ανησυχεί είναι ότι η ελληνική πολιτική ζωή περιλαμβάνεται ευθέως στην προσπάθεια επηρεασμού που επιχειρεί με ποικίλα μέσα το πουτινικό καθεστώς, όπως συμβαίνει σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες. Διαφορετική είναι προφανώς η κουβέντα για το κόμμα Τσίπρα λόγω του προσωπικού βάρους και της πορείας του προσώπου. Αλλά και λόγω της αδιευκρίνιστης ακόμα επιλογής που θα κάνει.

Οι σχολιαστές εστιάζουν κυρίως στον ανταγωνισμό που θα έχει για τη δεύτερη θέση με τον Ανδρουλάκη και το ΠΑΣΟΚ. Εξίσου όμως σημαντικό και αδιευκρίνιστο είναι αν θα διαφοροποιηθεί πολιτικά και αισθητικά ως προς τον αντιπολιτευτικό λόγο. Μία περίπτωση είναι να ενταχθεί απλώς στο γενικό αντιπολιτευτικό κλίμα του κραυγάζοντος «αντιμητσοτακισμού» και της γενικευμένης καταγγελίας. Μια άλλη όμως περίπτωση θα είναι να πολιτικοποιήσει τον αντιπολιτευτικό λόγο διαφοροποιούμενος από τον χύμα «αντισυστημισμό» και από τη μονομέρεια του πασοκικού λόγου που, κατά πολλούς, συχνά δικηγορεί αντί να πολιτεύεται. Είναι δυνατόν να υπάρξει ένας πιο «θεσμικός» Τσίπρας;

Δεν είναι πολλοί που το πιστεύουν, αλλά σε αυτή την περίπτωση θα ωθείτο και το ΠΑΣΟΚ να αναπροσανατολίσει τον λόγο του και την πολιτική του παρουσία. Υπό αυτή την έννοια, ο χαρακτήρας που θα πάρει η αντιπαράθεση Τσίπρα – Ανδρουλάκη αφορά το συνολικό πολιτικό σύστημα γιατί μπορεί να διευρύνει την περίμετρο των θεσμικών παικτών και της αντίστοιχης εκλογικής τους βάσης, σπρώχνοντας στο περιθώριο τις δυνάμεις και τους πρωταγωνιστές του ψεκασμένου «αντισυστημισμού» και της τοξικής πόλωσης.

Τελικά, στην εποχή της αβεβαιότητας και της ανασφάλειας που ζούμε, η ποιότητα της δημοκρατίας και του δημόσιου λόγου πηγαίνει αντάμα με την κυβερνησιμότητα της χώρας. Ο εκφυλισμός και ο εκτραχηλισμός του κομματικού ανταγωνισμού, η απαξίωση του πολιτικού προσωπικού δεν μας επιτρέπουν να σηκώνουμε αδιάφορα τις πλάτες λέγοντας «δεν βαριέσαι, έτσι είναι στην Ελλάδα η πολιτική». Μια κοινωνία και ένα πολιτικό σύστημα που δεν μπορεί να συζητήσει τις μεγάλες προκλήσεις που έχουν μπροστά τους, κάποια στιγμή θα πληρώσουν τον λογαριασμό.

Υστερόγραφο. Ως γνωστόν, η Ελλάδα παράγει περισσότερους συνταγματολόγους και συνταγματικές αναθεωρήσεις από όσο μπορεί να καταναλώσει. Ας το θυμόμαστε γιατί ο τρόπος που ξεκίνησε η συζήτηση και η βροχή προτάσεων που εμφανίζονται ευτελίζουν συχνά το εγχείρημα.

-Ο Γιάννης Βούλγαρης είναι ομότιμος καθηγητής Πολιτικής Κοινωνιολογίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο

Κανείς δεν περιμένει από την κυρία Καρυστιανού να πάρει σβάρνα την Ελλάδα και να χοροπηδάει φωνάζοντας: – Ζήτω η λεβέντισσα η Μαρία! Τούτων δοθέντων όμως η ανασύσταση ενός Ρωσικού Κόμματος φαίνεται πως επανήλθε στην ημερήσια διάταξη με το «κόμμα Καρυστιανού». Δεν είναι μεμονωμένο, ούτε αθώο γεγονός. Ούτε καν τυχαίο. Ούτως ή άλλως, η προσπάθεια διείσδυσης και επηρεασμού των πραγμάτων στη Δυτική Ευρώπη από τη Ρωσία φαίνεται ότι αποτελεί συντεταγμένο σχέδιο της Μόσχας και έχει αποκαλυφθεί και καταγγελθεί από πολλές ευρωπαϊκές δημοκρατίες. Ακόμη και σε εκλογές προσπάθησαν οι Ρώσοι να βάλουν χέρι (Ρουμανία, Μολδαβία). Από ένα τέτοιο σχέδιο αποσταθεροποίησης δεν θα μπορούσε να απουσιάζει ως στόχος η Ελλάδα. Για πολλούς λόγους. Υπάρχει κατ’ αρχήν στην ελληνική κοινή γνώμη ένα ρεύμα ακατανόητα φιλικό για τη Ρωσία, κυρίως ακροαριστερό και ακροδεξιό. Εχουν καλλιεργηθεί σχέσεις με εκκλησιαστικούς και μοναστικούς κύκλους ιδίως στη Βόρειο Ελλάδα. Η Ορθοδοξία λειτουργεί σαν άλλοθι κάλυψης σε κάθε λογιών νταραβέρια. Ενώ ο τετριμμένος αντιαμερικανισμός και αντιδυτικισμός της ελληνικής κοινωνίας βρίσκει εύκολα θαλπωρή στη ρωσική αγκαλιά. Ακόμη κι αν είναι η αγκαλιά του Πούτιν ή της Ζαχάροβα! Φυσικά η ελληνική κοινή γνώμη ήταν προφανώς αρνητική απέναντι στην εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Αλλά όχι στον βαθμό και με την ένταση των άλλων ευρωπαϊκών δημοκρατιών (2022). Μόνο στη χώρα μας είχαμε συναυλίες και εκδηλώσεις από το ΚΚΕ ή διάφορους καλλιτέχνες που δεν δήλωναν μεν φιλορώσοι αλλά «με τον άνθρωπο». Λίγο αργότερα εμφανίστηκαν και πολιτικοί που αμφισβήτησαν με τον έναν ή τον άλλον τρόπο την υποστήριξη στην Ουκρανία ή διαφώνησαν με τη διατάραξη των ελληνορωσικών σχέσεων (Α. Τσίπρας, Κ. Καραμανλής κ.ά.). Και φυσικά δεν πρέπει να παραγνωρίσουμε ένα τσούρμο τσαρλατάνων «αναλυτών» της άμυνας ή της γεωπολιτικής που περιφέρονται στα κανάλια κι αραδιάζουν ό,τι κουταμάρα κατεβάζει το κεφάλι τους. Θυμάμαι έναν καθηγητή που αμέσως μετά την εισβολή προέβλεπε ότι οι Ρώσοι θα μπουν στο Κίεβο σε… πέντε μέρες και τόσους άλλους που ενδόμυχα ή ακόμη και απροκάλυπτα εύχονταν την κατάρρευση της Ουκρανίας. Αλλωστε όλο αυτό το διάστημα είχαμε πραγματικές ρωσικές εστίες στα μέσα ενημέρωσης που λειτουργούσαν σαν αναμεταδότες της «φωνής του Κρεμλίνου». Δεν υπάρχει φυσικά αμφιβολία πως οι περισσότερες από αυτές τις περιπτώσεις (που δεν είναι λίγες…) θα μπορούσαν να εξασφαλίσουν ικανοποιητική νοσηλεία σε πολλά ψυχιατρικά ιδρύματα. Αλλά αυτό δεν αλλάζει το επιχείρημα για ποιον λόγο η Ελλάδα μπορεί να αποτελεί πρόσφορο έδαφος σε μια ρωσική επιχείρηση αποσταθεροποίησης....

 Από "ΤΑ ΝΕΑ/ΣΑΒΒΑΤΟΚΥΡΙΑΚΟ"

"ΤΑ ΝΕΑ/ΣΑΒΒΑΤΟΚΥΡΙΑΚΟ", 23-24/05/26

ΤΟΥ Ι .Κ. ΠΡΕΤΕΝΤΕΡΗ

Το Ρωσικό Κόμμα, όπως το Αγγλικό και το (κάπως μακροβιότερο) Γαλλικό, είχαμε να το ακούσουμε από τη δεκαετία του 1840, άντε και του 1850.

Δεν ξέρουμε ούτε πότε ιδρύθηκαν, ούτε πότε διαλύθηκαν, άλλωστε δεν ήταν «κόμματα» με τη σύγχρονη έννοια του όρου. Περισσότερο έμοιαζαν με φατρίες, χωρίς καταστατικά, συνέδρια, όργανα και προγράμματα.

Είναι λογικό λοιπόν να έχουν χάσει επεισόδια όσοι επιχειρούν να τα αναβιώσουν τώρα.

Στην πραγματικότητα δεν τα έλεγαν καν όπως τα έχουμε συνηθίσει. Το Ρωσικό Κόμμα για παράδειγμα ήταν το «κόμμα των Ναπαίων» από το όνομα κάποιου «κόντε Νάπα», υποτίθεται Κερκυραίου και οπαδού του Καποδίστρια.

Μερικοί θεωρούν ότι ο «κόντε Νάπας» που καυχιόταν για τα ανύπαρκτα κατορθώματά του ήταν το κοροϊδευτικό προσωνύμιο του Αυγουστίνου Καποδίστρια, του αδελφού του Κυβερνήτη.

Αλλοι υποστηρίζουν πως υπήρχε όντως κάποιος Νάπας, ημίτρελος και μεθύστακας, που τριγύριζε στο Ναύπλιο και καμάρωνε για τις παλικαριές του.

Οταν του έδιναν μερικά κέρματα χόρευε, πηδούσε και φώναζε:

– Ζήτω το παλικάρι ο Νάπας!

Δεν μπορώ να πω ποια εκδοχή ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα διότι εκείνα τα χρόνια οι μύθοι και τα γεγονότα βάδιζαν χέρι-χέρι.

Αλλωστε μικρή σημασία έχει. Κανείς δεν περιμένει από την κυρία Καρυστιανού να πάρει σβάρνα την Ελλάδα και να χοροπηδάει φωνάζοντας:

– Ζήτω η λεβέντισσα η Μαρία!

Τούτων δοθέντων όμως η ανασύσταση ενός Ρωσικού Κόμματος φαίνεται πως επανήλθε στην ημερήσια διάταξη με το «κόμμα Καρυστιανού».

Δεν είναι μεμονωμένο, ούτε αθώο γεγονός. Ούτε καν τυχαίο.

Ούτως ή άλλως, η προσπάθεια διείσδυσης και επηρεασμού των πραγμάτων στη Δυτική Ευρώπη από τη Ρωσία φαίνεται ότι αποτελεί συντεταγμένο σχέδιο της Μόσχας και έχει αποκαλυφθεί και καταγγελθεί από πολλές ευρωπαϊκές δημοκρατίες.

Ακόμη και σε εκλογές προσπάθησαν οι Ρώσοι να βάλουν χέρι (Ρουμανία, Μολδαβία).

Από ένα τέτοιο σχέδιο αποσταθεροποίησης δεν θα μπορούσε να απουσιάζει ως στόχος η Ελλάδα.

Για πολλούς λόγους. Υπάρχει κατ’ αρχήν στην ελληνική κοινή γνώμη ένα ρεύμα ακατανόητα φιλικό για τη Ρωσία, κυρίως ακροαριστερό και ακροδεξιό. Εχουν καλλιεργηθεί σχέσεις με εκκλησιαστικούς και μοναστικούς κύκλους ιδίως στη Βόρειο Ελλάδα. Η Ορθοδοξία λειτουργεί σαν άλλοθι κάλυψης σε κάθε λογιών νταραβέρια.

Ενώ ο τετριμμένος αντιαμερικανισμός και αντιδυτικισμός της ελληνικής κοινωνίας βρίσκει εύκολα θαλπωρή στη ρωσική αγκαλιά.

Ακόμη κι αν είναι η αγκαλιά του Πούτιν ή της Ζαχάροβα!

Φυσικά η ελληνική κοινή γνώμη ήταν προφανώς αρνητική απέναντι στην εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Αλλά όχι στον βαθμό και με την ένταση των άλλων ευρωπαϊκών δημοκρατιών (2022).

Μόνο στη χώρα μας είχαμε συναυλίες και εκδηλώσεις από το ΚΚΕ ή διάφορους καλλιτέχνες που δεν δήλωναν μεν φιλορώσοι αλλά «με τον άνθρωπο».

Λίγο αργότερα εμφανίστηκαν και πολιτικοί που αμφισβήτησαν με τον έναν ή τον άλλον τρόπο την υποστήριξη στην Ουκρανία ή διαφώνησαν με τη διατάραξη των ελληνορωσικών σχέσεων (Α. Τσίπρας, Κ. Καραμανλής κ.ά.).

Και φυσικά δεν πρέπει να παραγνωρίσουμε ένα τσούρμο τσαρλατάνων «αναλυτών» της άμυνας ή της γεωπολιτικής που περιφέρονται στα κανάλια κι αραδιάζουν ό,τι κουταμάρα κατεβάζει το κεφάλι τους.

Θυμάμαι έναν καθηγητή που αμέσως μετά την εισβολή προέβλεπε ότι οι Ρώσοι θα μπουν στο Κίεβο σε… πέντε μέρες και τόσους άλλους που ενδόμυχα ή ακόμη και απροκάλυπτα εύχονταν την κατάρρευση της Ουκρανίας.

Αλλωστε όλο αυτό το διάστημα είχαμε πραγματικές ρωσικές εστίες στα μέσα ενημέρωσης που λειτουργούσαν σαν αναμεταδότες της «φωνής του Κρεμλίνου».

Δεν υπάρχει φυσικά αμφιβολία πως οι περισσότερες από αυτές τις περιπτώσεις (που δεν είναι λίγες…) θα μπορούσαν να εξασφαλίσουν ικανοποιητική νοσηλεία σε πολλά ψυχιατρικά ιδρύματα.

Αλλά αυτό δεν αλλάζει το επιχείρημα για ποιον λόγο η Ελλάδα μπορεί να αποτελεί πρόσφορο έδαφος σε μια ρωσική επιχείρηση αποσταθεροποίησης.

Φυσικά μπορεί να θεωρείται κάτι σαν «αδύναμος κρίκος» σε όλο το δημοκρατικό ευρωπαϊκό σύστημα. Αλλά από την άλλη, η προσπάθεια δεν θα είναι τόσο απλή.

Για τρεις λόγους:

-Πρώτον, το φιλορωσικό ρεύμα εξακολουθεί να παραμένει μειοψηφικό όπως δείχνουν όλα τα στοιχεία που έχουμε στα χέρια μας.

Παρ’ όλο που είναι υπαρκτό. Θα μπορούσε θαυμάσια να τροφοδοτήσει ένα κόμμα μικρομεσαίου μεγέθους με τη φιλοδοξία να διαδραματίσει κάποιον ρυθμιστικό ρόλο σε κάποια κρίσιμη στιγμή.

-Δεύτερον, ακόμη κι ένα μικρομεσαίο κόμμα δεν είναι εύκολη υπόθεση να δημιουργηθεί και να στηθεί στα πόδια του.

Πέρα από την ίδια την κυρία Καρυστιανού, κάποιον δημοσιογράφο των ρωσικών υπηρεσιών, τον πρόεδρο της ελληνικής κοινότητας Αγίας Πετρούπολης, έναν αμφιλεγόμενο εμπειρογνώμονα δυστυχημάτων κι όσους ψεκασμένους μπορούν να μαζέψουν δεξιά κι αριστερά, χρειάζονται κι άλλα πράγματα.

Τα περισσότερα προς το παρόν λείπουν.

-Τρίτον, σε κάθε περίπτωση για να παίξει ένα τέτοιο κόμμα τον ρόλο για τον οποίο το προορίζουν δεν αρκεί μόνο η πρόθεση, άντε και λίγο χρήμα. Δεν αρκούν καν οι (προς απόδειξη) ικανότητες εκείνων που το διευθύνουν.

Χρειάζεται να δημιουργηθούν και οι συνθήκες. Συνθήκες αναταραχής και καταστάσεις απώλειας της πολιτικής σταθερότητας.

Προς το παρόν δεν βλέπουμε κάτι τέτοιο. Και οι συνθήκες αυτές θα είναι δύσκολο να δημιουργηθούν τουλάχιστον στο ορατό μέλλον.

Μπορεί οι περσινές διαδηλώσεις για τα Τέμπη να δημιούργησαν κάποια στιγμή την ψευδαίσθηση ότι «κάτι συμβαίνει». Αλλά τελικά δεν συνέβη τίποτα περισσότερο από την ολοκλήρωση της ανάκρισης και την έναρξη της δίκης.

Με άλλα λόγια, μπορεί όντως η Ελλάδα να θεωρηθεί «ένας αδύναμος κρίκος». Αλλά αδύναμος κρίκος ποιου πράγματος;

Και για ποιον λόγο να πρέπει να βάλουμε τα γιορτινά μας και να τρέξουμε στις πλατείες μιας αλλοπρόσαλλης οργής;

Για να χοροπηδάμε και να φωνάζουμε:

– Ζήτω το παλικάρι ο Νάπας;

Η Μαρία Καρυστιανού δεν έχει το μονοπώλιο στην επίκληση της τιμιότητας (αν και για την ίδια εκκρεμεί μια εξήγηση στις φορολογικές Αρχές, σχετική με τα χρήματα της μεγάλης συναυλίας στο Παναθηναϊκό Στάδιο για τα Τέμπη – και πιθανόν στο άμεσο μέλλον θα κληθεί να εξηγήσει πόθεν τα χρήματα για τη δημιουργία κόμματος). Οι παλιότεροι θυμόμαστε τον Ιωάννη Λαδά, υφυπουργό Εσωτερικών της χούντας, ο οποίος είχε κερδίσει το προσωνύμιο «κύριος καθαρά χέρια». Ηθελε να δείχνει ότι διαχειρίστηκε έντιμα το δημόσιο χρήμα, αν και κάποια στιγμή υπήρξε πρωταγωνιστής οικονομικού σκανδάλου, του σκανδάλου με τα θαλασσοδάνεια, όπως ονομάστηκε. Παρά τη δημόσια εικόνα του, ως «αδιάφθορου», το όνομά του συνδέθηκε με προνομιακά δάνεια εκατομμυρίων που δόθηκαν χωρίς εγγυήσεις σε ημετέρους της χούντας.

Ανάλογη ήταν η στάση του περίφημου Νίκου Μιχαλολιάκου, ηγέτη της Χρυσής Αυγής ο οποίος τα σκληρά χρόνια, όταν τα μέλη της οργάνωσης διέχεαν τη βία στην κοινωνία μαχαιρώνοντας μετανάστες και όσους θεωρούσαν διαφορετικούς, φρόντιζε να διακηρύξει: «δεν κλέψαμε». Διεκδικούσε την αποδοχή των ψηφοφόρων στο όνομα της προβολής μιας επιφανειακής τιμιότητας. Δεν είναι πάντως παράξενο ότι ο αρχηγός μιας εγκληματικής συμμορίας επικαλούνταν την πιραντελική ηδονή της τιμιότητας· ιδίως την εποχή του ωμά αυτοκριτικού «μαζί τα φάγαμε», που είχε πει ο Θόδωρος Πάγκαλος, οι λαϊκιστές επιχειρούν να ταυτιστούν με έναν λαό, άφθαρτο, αμόλυντο, άχραντο, σε μια μεταφυσική ερμηνεία του κόσμου και της πολιτικής.

Μήπως το ίδιο μοντέλο δεν κανοναρχεί τη στάση της Αριστεράς; Ακόμα και σήμερα, οι πρώην κι οι επόμενοι στο περιβάλλον του Αλέξη Τσίπρα συνεχίζουν να επικαλούνται μια υπερβατική τιμιότητα – την οποία, βεβαίως, περιορίζουν στην οικονομική διαχείριση (η καταδίκη, π.χ., του Νίκου Παππά, για φαλκίδευση των δημοκρατικών θεσμών, με έναν μεταφυσικό τρόπο, από συριζαίους και συγγενείς προβάλλεται ως αγωνιστικός διωγμός).

Υποτίθεται ότι η Αριστερά δεν χρησιμοποιεί το δημόσιο χρήμα, ο ΣΥΡΙΖΑ υποτίθεται δεν είναι εκτεθειμένος σε τραπεζικό δανεισμό, όπως τα άλλα μεγάλα κόμματα. Ωστόσο ούτε αυτή η εικόνα είναι καθαρή – και για να τη δει κανείς ολόκληρη οφείλει να συνυπολογίσει τα παράπονα των εργαζομένων στις κομματικές επιχειρήσεις, ιδίως στα χρεοκοπημένα κομματικά ΜΜΕ, όπου οι οφειλές είναι πολλές και σοβαρές.

Η πολιτική είναι ένα περίεργο άθλημα. Περικυκλωμένη από ένα ηθικολογικό αντισύστημα, η ΝΔ του Κυριάκου Μητσοτάκη θα αντιπαραβάλει επιτεύγματα και προοπτικές. Κυρίως, την ανασυγκρότηση της χώρας και την ανάγκη της αδιατάρακτης συνέχειας της πολιτικής ζωής, σε μια συγκυρία διεθνούς αστάθειας και αλλαγής συσχετισμών. Η ηθικολογία δεν φτάνει να εξηγηθεί αυτός ο περίπλοκος κόσμος. Ούτε να κυβερνηθεί η χώρα. Κι αυτό είναι το στρατηγικό πλεονέκτημα των θεσμικών πολιτικών χώρων, έναντι όσων δεν έχουν να προβάλουν κάτι άλλο πλην της ηδονής της τιμιότητας.