Από την "ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ" (φύλλο 16/05/26)
««Σα βγεις στον πηγαιμό για την Ιθάκη, να εύχεσαι να ’ναι μακρύς ο δρόμος, γεμάτος περιπέτειες, γεμάτος γνώσεις. Τους Λαιστρυγόνας και τους Κύκλωπας, τον θυμωμένο Ποσειδώνα μη φοβάσαι, τέτοια στον δρόμο σου ποτέ σου δεν θα βρεις, αν μέν’ η σκέψις σου υψηλή, αν εκλεκτή συγκίνησις το πνεύμα και το σώμα σου αγγίζει», έγραφε στη δική του Ιθάκη ο ποιητής, περίπου τρεις χιλιετίες μετά την άλωση της Τροίας και το περιπετειώδες ταξίδι επιστροφής του πολύτροπου ήρωα στο βασίλειό του. Στην εικόνα, ο Οδυσσέας και σύντροφοί του βυθίζουν στο μοναδικό μάτι του φοβερού Πολύφημου, κλωνάρι ελιάς, και ταυτόχρονα του προσφέρουν δυνατό κρασί για να τον μεθύσουν. Λεπτομέρεια: Ο ακόρεστος Κύκλωπας κρατάει δύο ανθρώπινα μέλη συντρόφου τους έτοιμος να ολοκληρώσει ένα από τα γεύματα της ημέρας. Την οργή του Ποσειδώνα, πατέρα του Πολύφημου, την έζησαν στη συνέχεια της περιπλάνησής τους στη θάλασσα παλεύοντας με πελώρια, «θεόσταλτα» κύματα. (Λακωνική κύλικα, περί το 550 π.χ., Παρίσι Bibliothèque Nationale. Ελληνική Μυθολογία, τόμος Τρωικός Πόλεμος, της Εκδοτικής Αθηνών).
To... rebranding του (αγνώριστου) Οδυσσέα στην Ιθάκη, ο πιστός Αργος και το κρυφό δάκρυ του ήρωα
Κύριε διευθυντά
Δέκα χρόνια έλειπαν από τις πατρίδες τους οι πολιορκητές της Τροίας. Ο βασιλιάς όμως της Ιθάκης, ο πολυμήχανος Οδυσσέας, χρειάστηκε άλλα δέκα χρόνια περιπλάνησης στη θάλασσα, για να γυρίσει στο νησί-βασίλειό του. Γύρισε μόνος. Αγνωστος και αγνώριστος. Γερασμένος από τα βάσανα και τις ταλαιπωρίες σε στεριές και σε θάλασσες. Οι πολυπληθείς μνηστήρες είχαν εδραιωθεί στο ανάκτορό του από καιρό!
Ντυμένος ζητιάνος, κουρελής, για να μην τον γνωρίσουν. Τον οδηγεί ο Εύμαιος, ο παλιός χοιροβοσκός, που ούτε καν υποψιάζεται ποιος κρύβεται κάτω από τα ράκη, τα πυκνά γένια και τις βαθιές ρυτίδες.
Κοντά στο ανάκτορό του βλέπει ο Οδυσσέας τον αγαπημένο του σκύλο, τον Αργο, σε άθλια κατάσταση, γεμάτον τσιμπούρια, παραμελημένο, ακίνητο. Τότε συμβαίνει το απίστευτο. Ο Αργος αναγνωρίζει τον αφέντη του. Κουνάει λίγο την ουρά του, κίνηση γνωστή για την έκφραση αγάπης και κατεβάζει τ’ αυτιά του, δείγμα υποταγής στον αφέντη του. Μετά γέρνει το κεφάλι στη γη και παύει να αναπνέει!
Αυτή τη στιγμή ανέμενε ο Αργος επί 20 χρόνια! Κανένας από τους ανθρώπους και τους υποταχτικούς δεν αναγνώρισε τον Οδυσσέα. Μόνο ο Αργος τον αναγνώρισε! Ο ομηρικός ήρωας κατασυγκινημένος δεν μπόρεσε να συγκρατήσει ένα δάκρυ, που το σφούγγισε κρυφά για να μην τον δει ο Εύμαιος και υποψιαστεί, (...νόσφιν απομόρξατο δάκρυ).
Στη ραψωδία ρ και στους στίχους 290-327 της Οδύσσειας, ο θείος Ομηρος παρουσιάζει με περίτεχνο τρόπο τη σκηνή αυτή με τον Αργο, που συγκινεί μέχρι σήμερα κάθε ευαίσθητο άνθρωπο.
Ας δούμε όμως και μερικά άλλα στοιχεία για τον Αργο που προκύπτουν από το κείμενο ή συνάγονται από αυτό.
Πριν φύγει για την Τροία ο Οδυσσέας, ο Αργος θα πρέπει να ήταν 1-2 χρόνων. Ο Οδυσσέας τον ασκούσε στο κυνήγι. Ηταν όμορφο, έξυπνο, γρήγορο, τολμηρό, επίμονο, πεισματάρικο και δυνατό σκυλί. Αγρια κατσίκια, ζαρκάδια και λαγοί δεν του ξέφευγαν εύκολα. Με όσφρηση απίθανη. Με μουσούδα προτεταμένη. Με γερά, ψηλά και λεπτά πόδια. Με όλα τα χαρακτηριστικά των κυνηγετικών σκυλιών.
Είκοσι χρόνια πέρασαν κι ο Αργος αντιστεκόταν στη φθορά και στον θάνατο. Αντεχε τις κακουχίες, την παραμέληση, την κακομεταχείριση. Αντεχε τα τσιμπούρια που του ρουφούσαν το αίμα. Αντεχε τις κοπριές των μεγάλων ζώων, πάνω στις οποίες περνούσε τις λίγες μέρες που του απόμεναν (...κείτο εν πολλή κόπρω ημιόνων τε βοών τε...).
Δεν μπορούσε πια ούτε να σταθεί όρθιος. Το τέλος του ήταν τόσο κοντά. Ολα αυτά τα βάσανα ανταμείφθηκαν σε μια στιγμή και μόνο. Τη στιγμή που ο αφέντης του πλησίασε κοντά του (...ως ενόησεν Οδυσσέα εγγύς εόντα...).
Μένει ένα τελευταίο στοιχείο να αναζητήσουμε στη μικρή αυτή αναφορά, που δεν μνημονεύεται στην Οδύσσεια. Τι χρώμα είχε το τρίχωμα του Αργου; Πιστεύουμε ότι περιέχεται στο όνομα. Ο Αργος ήταν ένα λευκό σκυλί.
Κάτασπρο. Θα μπορούσε να λέγεται... Ασπρούλης, γιατί άργος στην Ομηρική και την Αρχαία Ελληνική σημαίνει λευκός, αργυρόχρωμος!...
Ηταν σύμπτωση, προτύπωση, ή κάτι άλλο δυσερμήνευτο, που ο πολύτροπος Οδυσσέας διάλεξε αυτό το όνομα για τον σκύλο του; Είκοσι ολόκληρα χρόνια της ζωής του αφιέρωσε στο... Αργος και στους Ατρείδες!
ΜΙΧΑΛΗΣ ΙΩ. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΎΛΟΣ
Ο ποιητής Χάινε και ο πρόεδρος Τραμπ
Κύριε διευθυντά
Με αναμφισβήτητες και δεδομένες τις αγνές προθέσεις και την πάντα φιλειρηνική διάθεση του συνήθως ευδιάθετου Αμερικανού προέδρου, αλλά κυρίως μετά τα πρόσφατα «φιλικά κτυπήματα» στην πλάτη... των Ιρανών και συγκεκριμένα των ιρανικών δεξαμενοπλοίων, θα ήθελα να μεταφέρω εδώ, για τους αναγνώστες της «Καθημερινής», ένα κείμενο του Χάινριχ Χάινε*, με ταπεινές προσδοκίες (το κείμενο) και απρόβλεπτη κατάληξη. Αλλωστε, σε έναν μεγάλο ποιητή επιτρέπεται να εκφράζει, τουλάχιστον αστειευόμενος(;) αυστηρά απαγορευμένες αλήθειες. Ετσι, ο Χάινε ομολογεί: «Εχω την πιο φιλειρηνική διάθεση. Οι επιθυμίες μου είναι: μια ταπεινή καλύβα, μια αχυρένια στέγη, βέβαια ένα καλό κρεβάτι, καλό φαγητό, ολόφρεσκο γάλα και βούτυρο, λουλούδια στο περβάζι, όμορφα δέντρα μπρος στην πόρτα και, αν ο καλός Θεός θέλει να με κάνει ολότελα ευτυχισμένο, θα με αξιώσει να δω σε τούτα τα δέντρα κάπου έξι, ίσαμε εφτά, από τους εχθρούς μου κρεμασμένους. Συγκινημένος θα συγχωρήσω όσα κακά μου έχουν κάνει πριν πεθάνουν, ναι, πρέπει να συγχωρούμε τους εχθρούς μας, όχι όμως πριν πεθάνουν».
Μου είχε κάνει μεγάλη εντύπωση όταν το άκουσα για πρώτη φορά στο Ινστιτούτο Γκαίτε, αλλά τώρα πια δεν το θυμόμουν ακριβώς. Τελικά το βρήκα, όχι χωρίς κόπο, στο «Heine, Gedanken und Einfälle», αλλά μέσω Φρόιντ!
Μετά ταύτα και αν υπήρχε κάποιος που δεν κατάλαβε τι εννοούσε ο ποιητής, ο καλός μας πρόεδρος το αποσαφήνισε πλήρως, από τον χρυσό του κοιτώνα – και εννοούμε αιώνα.
Η διαφορά με την ταπεινή καλύβα και την αχυρένια στέγη είναι απλά ασυμπτωματικό καλλιτεχνικό επεισόδιο, συμβαίνει και σήμερα, κυρίως στα εικαστικά. Στην περίπτωση που εξετάζουμε, πρόκειται για μια διαφορετική επιλογή δομικών υλικών στην προτίμηση των δύο δημιουργών: ενός σπουδαίου ποιητή και ενός μεγάλου παρα-ποιητή – των ημερών μας και της Νύχτας που μας τυλίγει όλο και πιο απαλά... στα μαύρα μας μεσάνυχτα.
Και αυτό δεν είναι καθόλου, μα καθόλου «αστείο», όπως θα το εννοούσε ο Κούντερα. Είναι απλώς τραγικό.
* Χάινριχ Χάινε, Γερμανός ποιητής και συγγραφέας (Ντίσελντορφ 1797 – Παρίσι 1856).
ΒΙΒΗ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΥ
Βασιλίσσης Ολγας: Η δική μας «Via Dolorosa»
Κύριε διευθυντά,
Συνεχίζεται αμείωτη η άγονη πολιτική διελκυστίνδα με αφορμή την ολοκλήρωση των έργων στην πολύπαθη λεωφόρο Βασιλίσσης Ολγας, που έχει μετατραπεί σε ένα είδος πειραματόζωου και για τους κατοίκους, σε μία σύγχρονη «Via Dolorosa».
Οι πρώτες ιδέες για τον δρόμο αυτό είχαν διατυπωθεί το 1999 στο πλαίσιο της Ενοποίησης των Αρχαιολογικών Χώρων, δηλαδή πριν από 27 ολόκληρα χρόνια! Εκτοτε, η υπόθεση πέρασε από σαράντα κύματα όταν το 2020, ο τότε νεοεκλεγείς δήμαρχος εξήγγειλε τη μετατροπή της Βασιλίσσης Ολγας –ως μέρος του «Μεγάλου Περιπάτου»– σε έναν εκτεταμένο πεζόδρομο, αγνοώντας κάθε άλλη σοβαρή παράμετρο, ωσάν να επρόκειτο για διευθετήσεις σε κάποια ερημική και ακατοίκητη περιοχή.
Η αναφορά στη «δημιουργία ενός ενιαίου πολιτιστικού και περιβαλλοντικού διαδρόμου που ολοκληρώνει τον αρχαιολογικό περίπατο από τον Κεραμεικό έως το Παναθηναϊκό Στάδιο», δύσκολα βρίσκει αντίκρισμα σε πρακτικό επίπεδο. Δεν μπορεί να γίνεται λόγος για πραγματική (και όχι εικονική) «ενοποίηση» αρχαιολογικών χώρων, όταν ανάμεσά τους ρέουν αδιάκοπα ισχυροί κυκλοφοριακοί χείμαρροι, που απλώς προσποιούμαστε ότι δεν τους βλέπουμε. Επίσης, ο ισχυρισμός ότι η απαγόρευση των αυτοκινήτων σε ένα δρόμο λίγων εκατοντάδων μέτρων θα επιφέρει ουσιαστικά περιβαλλοντικά οφέλη, αντίκειται στη λογική και στα πραγματικά δεδομένα καθώς η περιοχή περιβάλλεται από τις ιδιαίτερα επιβαρυμένες λεωφόρους Αμαλίας, Βασ. Κωνσταντίνου, Αρδηττού και Αθαν. Διάκου, όπου η κυκλοφοριακή συμφόρηση παραμένει ασφυκτική και η ατμοσφαιρική ρύπανση ξεπερνά κάθε επιτρεπτό όριο.
Η πρόσφατη ανακοίνωση για την ολοκλήρωση των έργων ανέδειξε ένα αξιοσημείωτο παράδοξο: Ο πρώην δήμαρχος πανηγυρίζει για την πραγμάτωση του ονείρου του και καλεί τους δημότες να «ανακαλύψουν» ένα νέο «ζωντανό δημόσιο χώρο», ενώ και ο δήμαρχος κάνει λόγο για έναν «πολυτροπικό δρόμο, στολίδι για την Αθήνα» που θέτει τέρμα στην ταλαιπωρία των Αθηναίων, χωρίς όμως να αποσαφηνίζει πώς ακριβώς επιτυγχάνεται ο τερματισμός της ταλαιπωρίας τους.
Για τους κατοίκους της περιοχής και ιδιαίτερα της Πλάκας, η Βασιλίσσης Ολγας ήταν από τότε που θυμούνται τον εαυτό τους, ένας ήπιος και σύντομος δρόμος, απαραίτητος για τις καθημερινές μετακινήσεις τους. Από το 2020 όμως, αυτή η δυνατότητα έχει εκλείψει και μαζί άλλαξε ριζικά και η καθημερινότητά τους καθώς επί έξι χρόνια ζουν περίκλειστοι σε ένα ιδιότυπο γκέτο, όμοιο του οποίου δεν υπάρχει σε καμία άλλη γειτονιά της Αθήνας. Στέκονται με έκδηλη απογοήτευση μπροστά σε αυτό το θέατρο του παραλόγου όπου κεντρική εξουσία, δημοτική αρχή και μείζων αντιπολίτευση ερίζουν και πανηγυρίζουν ερήμην των κατοίκων, για την ανάπλαση μιας μικρής λωρίδας δρόμου που μοιάζει περισσότερο με παρέμβαση αισθητικού χαρακτήρα παρά με οραματικό έργο πνοής.
Η λύση του προβλήματος δεν βρίσκεται στη στείρα άρνηση ούτε σε ατελέσφορα ημίμετρα όπως είναι οι πιλοτικές ρυθμίσεις που δεν έχουν πρακτική αξία, έτσι όπως έχουν πλέον διαμορφωθεί οι είσοδοι και οι έξοδοι στα δύο άκρα της λεωφόρου. Πρόκειται περισσότερο για πειραματισμούς παρά για βιώσιμες κυκλοφοριακές ρυθμίσεις που βεβαίως είναι γνωστές αλλά, παραδόξως, μη επιθυμητές από τους αρμοδίους...
Στις αιτιολογίες της ανάπλασης της Βασιλίσσης Ολγας περιλαμβάνεται η ενίσχυση του πρασίνου με δέντρα και φυτά, ωσάν να μην αρκούσε η άμεση γειτνίαση με τον ωραιότερο πράσινο πνεύμονα της πρωτεύουσας περίπου 300 στρεμμάτων με 7.000 δέντρα και 40.000 θάμνους και φυτά! Ο Εθνικός Κήπος και ο περιβάλλων χώρος του Ζαππείου αποτελούν τον τελειότερο ορισμό του «ζωντανού δημόσιου χώρου» και δεν υπήρχε χρεία για έναν άλλο «ζωντανό δημόσιο χώρο» (κατά τον πρώην δήμαρχο) αλλά μάλλον αχρείαστο κατά την κοινή λογική, που απλά αχρήστευσε ένα δρόμο σημαντικό για την αποσυμφόρηση του κυκλοφοριακού φόρτου στο κέντρο της Αθήνας.
Παρά την εύλογη πικρία που ξεχειλίζει, δεν υπάρχει διάθεση αντιπαράθεσης με κανένα θεσμικό φορέα ή δημόσιο πρόσωπο, πέρα από την επισήμανση ενός υπαρκτού προβλήματος που έχει δυσκολέψει αφάνταστα τη ζωή των κατοίκων. Ευελπιστούμε ότι έστω και έπειτα από χρόνια, κάποιοι αρμόδιοι που θα διαθέτουν κοινό νου και την απαιτούμενη ισχύ, θα αναγνωρίσουν και θα διορθώσουν το μεγάλο λάθος που σήμερα συντελείται, αν βέβαια μέχρι τότε η περιοχή του κέντρου και ειδικότερα η Πλάκα θα έχουν ακόμα κατοίκους και δεν θα έχουν αλλοτριωθεί από τη λαίλαπα των Airbnb και του υπερτουρισμού.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΖΗΣΙΜΟΣ Κάτοικος Πλάκας
Ξεφυλλίζοντας συγκινήσεις του 1920
Κύριε διευθυντά,
Τακτοποιώντας τα κατάλοιπα αγαπημένου φίλου, καθηγητή της Φιλοσοφίας στο πανεπιστήμιο, με πραγματική έκπληξη βρήκα ένα παλιό τετράδιο με χρονολογία 1920. Ενα τετράδιο απλό, από αυτά με τις ρίγες. Ενα τετράδιο γεμάτο παιδικές ζωγραφιές.
Τις θυμάστε τις ζωγραφιές, κάτι μικρά χρωματιστά, γυαλιστερά, ντεκουπέ χαρτάκια (κάποιοι τις έλεγαν και χαλκομανίες, αν και χαλκομανίες είναι κάτι άλλο. Λεπτές μεμβράνες, επικολλημένες σε χαρτί, που μπορεί να μεταφερθεί σε μια άλλη επιφάνεια).
Μάζευα κι εγώ ζωγραφιές και τις κόλλαγα σε λεύκωμα τη δεκαετία του ’50, αλλά δεν είχα δει ποτέ μου τόσο παλιές ζωγραφιές, 100 χρόνων.
Το συγκινητικό είναι ότι σε κάθε σελίδα είναι γραμμένο και κάποιο στιχάκι αφιερωμένο στον μικρό Γιούλη, υπογεγραμμένο από κάποιον στενό συγγενή, τον παππού, τη γιαγιά, τον πατερούλη, τη μανούλα, τις θείες, τους θείους, τα ξαδέλφια, τη Σουζάνα, τη Μαριανθούλα, τον Μιχαλάκη. Εικόνες με ζώα, με παιδάκια, με φάτνη για τα Χριστούγεννα, λαγουδάκια για το Πάσχα.
Σήμερα που κυκλοφορούν ένα σωρό παιδικά με χρωματιστές εικόνες, το λεύκωμα αυτό μοιάζει τόσο παλιοκαιρινό και ταυτόχρονα τόσο συγκινητικό. Ολοι μαζί συγγενείς και φίλοι έφτιαξαν με αγάπη ένα παιδικό βιβλίο για τον Γιούλη.
«Ζωγραφιά παλιά παιδιάτικη/τα μαλλιά λυτά, χυμένα,/ στο λαιμό της γύρω απλώνουνε μεταξένια τραχηλιά» έγραφε ο Γ. Δροσίνης.
ΜΑΡΩ ΚΑΡΔΑΜΙΤΣΗ ΑΔΑΜΗ
Ομότιμη καθηγήτρια ΕΜΠ
Ή Κοκκινιά, ο δήμαρχος και ο πρίγκιπας
Κύριε διευθυντά,
Ας μου επιτραπούν ορισμένες παρατηρήσεις αναφορικά με το περιεχόμενο επιστολής του αγαπητού φίλου των φοιτητικών μας χρόνων, δημοσιογράφου κ. Νίκου Γερακάρη, που με τίτλο «Οταν η Κοκκινιά αποθέωσε την Ελισάβετ» δημοσιεύθηκε στην «Κ» (2/5/2026).
Η πρώτη παρατήρηση αναφέρεται στον τόπο καταγωγής του τότε (1950) δημάρχου Νίκαιας (Κοκκινιάς) Πότη Αλμπάνη. Ο τελευταίος γεννήθηκε στη Μεσσήνη (γενέτειρά μου επίσης) και ανήκε σε επιχειρηματική οικογένεια της πόλης μας. Σε νεαρά ηλικία κατετάγη ως εθελοντής και πολέμησε στη Μακεδονία. Η προσφορά του ήταν τέτοια ώστε τιμήθηκε με τον επίζηλο τίτλο του ισόβιου προέδρου των αγωνιστών του «Μακεδονικού Αγώνα». Διετέλεσε δήμαρχος Νίκαιας από το 1946 έως και το 1951 και επί των ημερών του η Κοκκινιά άλλαξε όψη.
Προσωπικότητα πληθωρική, διεκρίνετο για την άνευ ορίων ενεργητικότητά του. Η κατοικία του στο Μικρολίμανο (Τουρκολίμανο), ήταν κέντρο συνάθροισης όλων των πολιτικών της εποχής. Στενός συνεργάτης του Κ. Καραμανλή ανέλαβε τη διεύθυνση της ΕΡΕ στον Πειραιά. Η σύζυγός του (ρουμανικής καταγωγής) συγκατελέγετο μεταξύ των πρώτων γυναικών δημοτικών συμβούλων. Εξελέγη τη δεκαετία του ’50 δημοτική σύμβουλος στον Πειραιά με αξιοσημείωτη κοινωνική δράση.
Πράγματι, όπως τονίζει ο εκλεκτός φίλος Ν. Γερακάρης, ο Π. Αλμπάνης υπηρέτησε υπό τις διαταγές του πρίγκιπα Ανδρέα, στο μικρασιατικό μέτωπο, και συνδέθηκε έκτοτε στενά μαζί του και έτσι η έλευση, το 1950, του διαδοχικού ζεύγους της Μεγάλης Βρετανίας (Ελισάβετ και Φίλιππος) συνδυάστηκε με την επίσκεψή τους στην Κοκκινιά, που οργάνωσε αποκλειστικά ο ίδιος. Ο πρίγκιπας Ανδρέας, αντίθετα απ’ όσα αναφέρονται, επέστρεψε στην Ελλάδα το 1935 και ανέλαβε καθήκοντα αντιπροέδρου του Ευαγούς Ταμείου, που τότε ιδρύθηκε.
Ως προς τη «δίκη των Εξι», στίγμα στον νομικό και πολιτικό πολιτισμό μας, υπενθυμίζω ότι με την υπ’ αριθμόν 1675/2010 απόφαση του Ζ΄ Ποινικού Τμήματος του Αρείου Πάγου, η οποία συμπλήρωσε την προηγούμενη υπ’ αριθμόν 1533/2009 απόφαση του ίδιου Τμήματος, ακυρώθηκε η εις θάνατον απόφαση του Εκτάκτου Επαναστατικού Στρατοδικείου Αθηνών και κήρυξε τους έξι άνδρες (τρεις πρωθυπουργούς, δύο κορυφαίους υπουργούς και τον αρχιστράτηγο) αθώους της βαριάς σκιάς της εσχάτης προδοσίας.
ΙΩΑΝΝΗΣ Κ. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ
Δικηγόρος
