Το μυθιστόρημα του Π. Θάνου δεν ανακαλεί απλώς παραστάσεις του παρελθόντος, αλλά και σπεύδει να εξοικειώσει τους νεότερους με ένα κλίμα το οποίο μόνο με μουσειακό είδος δεν μοιάζει, αποτυπώνοντας (και μάλιστα απομυθοποιητικά) την ανάσα και την αναπνοή, τον φόβο και την προσδοκία ή την ενοχή και την ευθυμία μιας σίγουρα χαμένης πλέον καθημερινότητας, ίσως και αθωότητας...

ΒΙΒΛΙΟΚΡΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΒΑΓΓΕΛΗ ΧΑΤΖΗΒΑΣΙΛΕΙΟΥ

Πολύπειρος δημοσιογράφος, ο Π. Θάνος (κατά κόσμον Θάνος Παπαδόπουλος) έχει αποδειχθεί με τα χρόνια και άξιος μυθοπλαστικός τεχνίτης, τον οποίο τρέφουν δύο πρωτίστως στοιχεία: ο ρεαλισμός με τις άμεσες, κοφτές του εικόνες και το χιούμορ (ακόμα περισσότερο η κωμωδία και η σάτιρα) με τις δραστικές του, συχνά καθαρώς πολιτικές παρεμβάσεις. Προς μια τέτοια κατεύθυνση κινείται και το μυθιστόρημα «Υπηρέτης της αγάπης», που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις “Κασταλία” και αποτελεί μια ιστορία, η οποία γεννιέται μέσα στην αναταραχή και στην αντάρα του μεταπολεμικού κόσμου.

Σκοπός του συγγραφέα είναι από τη μια πλευρά να δείξει τη φτώχια, τα συνεχή εμπόδια και τις ποικίλες προκαταλήψεις που αντιμετωπίζουν τα νιάτα της εποχής, συν τα τραγικά περιστατικά τα οποία δεν έχουν πάψει ακόμη να προκαλούν οι συνέπειες του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Από την άλλη μεριά ο Π. Θάνος επιδιώκει να μεταμορφώσει, και αυτό είναι το κυριότερο, την πικρή γεύση των πρώτων μεταπολεμικών δεκαετιών σε ένα είδος μαύρης κωμωδίας και άγριας κοινωνικοπολιτικής σάτιρας τόσο του καθημερινού βίου όσο και θεσμών όπως η Εκκλησία και η αστυνομία, που μπορεί να μπλεχτούν για ψύλλου πήδημα στα πόδια των πολιτών, φέρνοντας τα πάνω κάτω στη ζωή τους.

Μεγαλωμένος στις λαϊκές γειτονιές και στις αλάνες, ο μικρός ήρωας του βιβλίου είναι γνήσιο τέκνο του καιρού και της ηλικίας του: ανυπάκουος και απείθαρχος, σαματατζής και φασαριόζος, αλωνίζει με τους φίλους του τούς δρόμους, ξεφεύγει την τελευταία στιγμή από την αστυνομία για μικροπαραπτώματα και εκ παραλλήλου τρέμει και λατρεύει τη μάνα του.

Δέσμιος μιας ακόρεστης ερωτικής και σεξουαλικής δίψας, μέσω της οποίας ο Π. Θάνος καταγράφει τη νοοτροπία των αγοριών και των κοριτσιών της περιόδου δίχως δεοντολογικούς όρους και καθησυχαστικούς εξωραϊσμούς, ο ήρωας θα ακολουθήσει εντέλει το στάδιο της ιεροσύνης για πολλούς λόγους: για να κρύψει και για να καλύψει τις ακατάβλητες ορμές του, για να ισορροπήσει κοινωνικά τον εκρηκτικό χαρακτήρα του μα και για να καταλήξει ίδιος και χειρότερος, πλαγιάζοντας με αμέτρητες γυναίκες (συζύγους, κόρες, μαθήτριες, καθηγήτριες, σεμνότυφες και τολμηρές, αιδήμονες και απελευθερωμένες) χωρίς να αγνοεί και την αρσενοκοιτία των ράσων.

Ο πρωταγωνιστής δεν προβάλλεται, παρά το σατιρικό του περίβλημα, ως καρικατούρα, πλην ως φυσικό και ως πραγματικό πρόσωπο του οποίου τα σκοπίμως υπερβολικά χαρακτηριστικά δεν φτάνουν ποτέ μέχρι τη λογοτεχνική ύβρη μια και εκείνο το οποίο επιζητεί ο συγγραφέας είναι να υποδείξει με πλάγια μέθοδο την υποκρισία και ταυτοχρόνως την ύποπτη ανεκτικότητα, την ελευθερία και επιπλέον την ψευδεπίγραφη ηθική, τους περιορισμούς και την ίδια ώρα τις δυνατότητες μιας κοινωνίας η οποία κινείται ανάμεσα στην καταπίεση, στην καταστολή, στη συλλογική φίμωση, στην ατομική επιθυμία, στο ανεμπόδιστο γέλιο και στον δραματικό απόηχο των φανερών και των αποσιωπημένων επιλογών της.

Και υπό αυτή την έννοια, το μυθιστόρημα του Π. Θάνου δεν ανακαλεί απλώς παραστάσεις του παρελθόντος, αλλά και σπεύδει να εξοικειώσει τους νεότερους με ένα κλίμα το οποίο μόνο με μουσειακό είδος δεν μοιάζει, αποτυπώνοντας (και μάλιστα απομυθοποιητικά) την ανάσα και την αναπνοή, τον φόβο και την προσδοκία ή την ενοχή και την ευθυμία μιας σίγουρα χαμένης πλέον καθημερινότητας, ίσως και αθωότητας.

Βαγγέλης Χατζηβασιλείου


«ΥΠΗΡΕΤΗΣ
ΤΗΣ ΑΓΑΠΗΣ»
του Π.Θάνου
Επιμέλεια εξωφύλλου: Γ. Κ. Περγαντίνας
Σελίδες: 284
Σχήμα: 14 x 21
Tιμή: 15 €
ISBN: 978-618-5279-24-0


Eκδοτικός Οίκος «ΚΑΣΤΑΛΙΑ»
Σταδίου 33-Αθήνα-ΤΚ 105 59
Τηλ: (210)3215.280-3247.945
Φαξ: (210)3215.281-3315.176
E-Mail: info@kastaliaeditions.gr

Η Μάχη της Κρήτης αποτελεί μοναδικό φαινόμενο αυτοθυσίας και ηρωισμού στα παγκόσμια πολεμικά χρονικά, λόγω της πάνδημης συμμετοχής σε αυτήν του κρητικού λαού και, ιδιαίτερα, των 300 γενναίων πρωτοετών ευελπίδων μας. Είναι γνωστό ότι μετά την κατάληψη των Αθηνών από τους Γερμανούς εισβολείς, την 27η Απριλίου 1941, η ελληνική κυβέρνηση ανεχώρησε στην Κρήτη για να συνεχίσει από εκεί τον αγώνα κατά του κατακτητή. Την ίδια εποχή η Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων έκλεισε και οι δευτεροετείς και τριτοετείς ευέλπιδες, κατόπιν διαταγής, είχαν ενταχθεί στον μαχόμενο στρατό, οι πρώτοι ως ανθυπασπιστές και οι δεύτεροι ως ανθυπολοχαγοί. Οι πρωτοετείς ευέλπιδες έλαβαν διαταγή να μεταβούν στα σπίτια τους επειδή είχαν εισαχθεί στη Σχολή την 8η Οκτωβρίου 1940, δηλαδή μόλις 20 ημέρες προ της κηρύξεως του πολέμου και, συνεπώς, ήσαν απαράσκευοι για πόλεμο. Οι πρωτοετείς ευέλπιδες, όμως, υπακούοντες στη φωνή της μαχόμενης πατρίδας, μετέβησαν εθελοντικά και «ιεροκρυφίως» στην Κρήτη, όπου συμπολέμησαν με τους υπόλοιπους ηρωικά μαχόμενους, γράφοντας σελίδες πρωτοφανούς μεγαλείου και ηρωισμού....

 Από την "ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ" (φύλλο 29/05/26)

Η Μάχη της Κρήτης αποτελεί μοναδικό φαινόμενο αυτοθυσίας και ηρωισμού στα παγκόσμια πολεμικά χρονικά, λόγω της πάνδημης συμμετοχής σε αυτήν του κρητικού λαού και, ιδιαίτερα, των 300 γενναίων πρωτοετών ευελπίδων μας. Είναι γνωστό ότι μετά την κατάληψη των Αθηνών από τους Γερμανούς εισβολείς, την 27η Απριλίου 1941, η ελληνική κυβέρνηση ανεχώρησε στην Κρήτη για να συνεχίσει από εκεί τον αγώνα κατά του κατακτητή. Την ίδια εποχή η Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων έκλεισε και οι δευτεροετείς και τριτοετείς ευέλπιδες, κατόπιν διαταγής, είχαν ενταχθεί στον μαχόμενο στρατό, οι πρώτοι ως ανθυπασπιστές και οι δεύτεροι ως ανθυπολοχαγοί. Οι πρωτοετείς ευέλπιδες έλαβαν διαταγή να μεταβούν στα σπίτια τους επειδή είχαν εισαχθεί στη Σχολή την 8η Οκτωβρίου 1940, δηλαδή μόλις 20 ημέρες προ της κηρύξεως του πολέμου και, συνεπώς, ήσαν απαράσκευοι για πόλεμο. Οι πρωτοετείς ευέλπιδες, όμως, υπακούοντες στη φωνή της μαχόμενης πατρίδας, μετέβησαν εθελοντικά και «ιεροκρυφίως» στην Κρήτη, όπου συμπολέμησαν με τους υπόλοιπους ηρωικά μαχόμενους, γράφοντας σελίδες πρωτοφανούς μεγαλείου και ηρωισμού. Προς επίρρωσιν παραθέτω απόσπασμα άρθρου με τον τίτλο «Η Εποποιία της Κρήτης - Τάγμα υπερανθρώπων», το οποίο δημοσίευσε, μετά το τέλος της μάχης, η εφημερίδα Times της Ιαπωνίας, η οποία ως γνωστόν δεν ήταν χώρα σύμμαχός μας:

«Προτείνομεν, σαν ζήτημα υπερτάτου καθήκοντος τιμής, όπως δημιουργηθή ένα έκτακτον Τάγμα των Ιπποτών της Κρήτης για να τιμηθή με ειδικό παράσημο κάθε πολίτης και κάθε αξιωματικός που έλαβε μέρος στην παραδοξοτέρα και ενδοξοτέρα μάχη της Ιστορίας, την Μάχη της Κρήτης. Οι Αγγλοι και οι Ελληνες στρατιώται, οι άνδρες και αι γυναίκες της Κρήτης, που έλαβον μέρος στη θρυλική μάχη, πρέπει να καταταχθούν με το ονόματά τους σε ένα ειδικόν Τάγμα υπερανθρώπων. Χωρίς ενισχύσεις και εφόδια, χωρίς ανάπαυση, αφού έχασαν τους αρχηγούς τους, γνωρίζοντες το αδύνατο της φυγής τους, χωρίς να έχουν κανένα να δέση τις πληγές τους, οι νεκροί μένοντας άταφοι κοντά στους ζωντανούς, βομβαρδιζόμενοι συνεχώς, εξηντλημένοι, με τα μάτια κατακόκκινα μέσα στη μανία της τρομερής μάχης, γνώριζαν ότι η τύχη τους, η ζωή ή και ο θάνατός τους εξηρτάτο από την μάχην σώμα με σώμα. Μέσα στο δαιμονισμένο μαρτύριο της αγρίας πάλης, γνώριζαν ότι εμάχοντο κατά Αρμαγγεδώνος. Πρέπει να δεχθούν την λατρεία και ευλάβεια όλων των άλλων, των μικροτέρων ανθρώπων, που παρακολουθήσαμε την ένδοξη μάχη τους και δεν μας μένει τίποτε άλλο παρά να τους στολίσωμε με δάφνες. Και αυτοί ακόμη οι Γερμανοί θα σηκώσουν το χέρι τους, θα σταθούν προσοχή και θα χαιρετίσουν ευλαβώς τις δαφνοστεφανωμένες κεφαλές των γενναίων, τις κεφαλές εκείνων που και αιμόφυρτοι ακόμη, τις κράτησαν ψηλά και δεν έσκυψαν. Σ’ αυτήν τη μάχη, στο καμίνι αυτό, εβαπτίσθησαν οι νεοσσοί ευέλπιδες».

Σημειωτέον ότι η επτάμηνη αντίσταση της Ελλάδας (28η Οκτωβρίου 1940 - 31η Μαΐου 1941) κατά του Αξονα υπήρξε ηρωική και η συμβολή της σημαντική για την έκβαση της συμμαχικής νίκης. Οι Σύμμαχοι, ως «ελάχιστη αμοιβή», παρεχώρησαν, με τη Συνθήκη των Παρισίων του έτους 1947, τη Δωδεκάνησο στη μητέρα Ελλάδα.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΊΝΟΣ ΣΚΑΛΤΣΑΣ Καθηγητής Διεθνούς Δικαίου ΣΣΕ, ε.τ.

Ο Νίκος Ανδρουλάκης ζει σε έναν κόσμο ονειρικό. Βρίσκεται επικεφαλής ενός κόμματος που αντιπολιτεύεται συχνά με κραυγές και βαριές κουβέντες. Δεν έχει καταφέρει να μειώσει τη δημοσκοπική διαφορά ανάμεσα στη ΝΔ και το ΠΑΣΟΚ, το οποίο έως πρόσφατα εμφανιζόταν δεύτερο – κάτι που του επέτρεπε να δείχνει ότι εκπροσωπεί μεγάλο ποσοστό ελλήνων πολιτών και να κομπάζει μεταφυσικά ότι στις εκλογές θα είναι πρώτο κόμμα έστω με μια ψήφο. Αδυνατεί να συνθέσει οτιδήποτε βολευόμενος με την ιδέα της ακινησίας στην πολιτική ζωή του τόπου. Αλλα τα μάτια του λαγού… Το πολιτικό σκηνικό το ξέραμε όλοι ότι δεν θα έμενε σταθερό. Και η Μαρία Καρυστιανού και ο Αλέξης Τσίπρας είχαν αναγγείλει από καιρό την κάθοδό τους στις επόμενες εκλογές. Τους περιμέναμε. Οπως περιμένουμε και την τελική απόφαση του Αντώνη Σαμαρά – ή μάλλον την τελική εκτίμηση των συμβούλων του, αν διαφαίνεται είσοδος του κόμματος στη Βουλή ή όχι. Είναι αδιανόητο ότι ο Νίκος Ανδρουλάκης δεν ήταν προετοιμασμένος για τη μέρα της καθόδου των νέων αντιπάλων του, όταν μάλιστα το κόμμα του χρησιμοποιεί μείγμα της πολιτικής τους. Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ διαμαρτύρεται επειδή δύο δημοσκοπήσεις που διενεργήθηκαν τις ίδιες μέρες, πριν από την ίδρυση του κόμματος Τσίπρα, δημοσιεύτηκαν κατά παράβαση της απόφασης του συνδέσμου των εταιρειών δημοσκοπήσεων. Προφανώς, κάνει καταγγελίες επειδή θεωρεί ότι η δημοσίευση των αρνητικών γι’ αυτόν δημοσκοπήσεων είναι αποτέλεσμα της δραστηριότητας κάποιων παραγόντων (ποιων;) που «παίζουν τα ρέστα τους για ένα βολικό πολιτικό σκηνικό». Δεν είναι πρωτοφανής γκρίνια. Κι άλλοι στο παρελθόν έχουν επικαλεστεί ανάλογα επιχειρήματα. Οταν κάτι δεν πάει καλά με ένα κόμμα, αντί να δουν τις αιτίες, ψάχνουν εξωγενείς παράγοντες. Πιο προσιτοί τέτοιοι παράγοντες είναι οι εταιρείες δημοσκοπήσεων. Τις κατήγγελλε ο ΣΥΡΙΖΑ, ήδη επί Τσίπρα, όταν κατέρρεε. Τώρα τη σκυτάλη πήρε το ΠΑΣΟΚ....

 Από "ΤΑ ΝΕΑ"

"ΤΑ ΝΕΑ", 29/05/26

ΤΟΥ ΗΛΙΑ ΚΑΝΕΛΛΗ

Τον καταλαβαίνω τον Νίκο Ανδρουλάκη. Επεσε από τα σύννεφα. Η ανακοίνωση κόμματος από τον ανταγωνιστικό του Αλέξη Τσίπρα ήταν κάτι απροσδόκητο. Ο Τσίπρας έπεσε από τον ουρανό. Ούτε που θα μπορούσε να τον προβλέψει ο μεγάλος ηγέτης, κανείς δεν το συζητούσε, άλλωστε όλα πήγαιναν υπέροχα στον ΣΥΡΙΖΑ, βολεύονταν με την τρίτη ή και την τέταρτη θέση – και άρεσε στους αριστερούς που το ΠΑΣΟΚ είχε τη θέση της αξιωματικής αντιπολίτευσης, γεγονός που τους απάλλασσε από τον πολύ κόπο για αξιοσημείωτη κοινοβουλευτική παρουσία.

Τον καταλαβαίνω πολύ καλά τον Νίκο Ανδρουλάκη. Μη μου τους κύκλους τάραττε. Τι δουλειά έχουν οι δημοσκόποι να μετράνε την εκλογική δύναμη των νέων κομμάτων, του κόμματος Τσίπρα και του κόμματος Καρυστιανού; Από πού κι ως πού πρέπει ντε και καλά να υπολογίσουν τα νέα κόμματα; Και άντε, τα υπολογίζουν. Γιατί δεν βγάζουν τα ίδια συμπεράσματα; Γιατί στις δύο δημοσκοπήσεις που δημοσιεύτηκαν, η μία δίνει μικρή διαφορά στην ΕΛΑΣ από το ΠΑΣΟΚ και η άλλη μεγάλη; Ο Νίκος Ανδρουλάκης έχει έτοιμη την απάντηση: «εξόφθαλμη επιχείρηση χειραγώγησης της κοινής γνώμης από συγκεκριμένα συστήματα, που θέλουν τη διατήρηση της Νέας Δημοκρατίας στη διακυβέρνηση της χώρας».

Ο Νίκος Ανδρουλάκης ζει σε έναν κόσμο ονειρικό. Βρίσκεται επικεφαλής ενός κόμματος που αντιπολιτεύεται συχνά με κραυγές και βαριές κουβέντες. Δεν έχει καταφέρει να μειώσει τη δημοσκοπική διαφορά ανάμεσα στη ΝΔ και το ΠΑΣΟΚ, το οποίο έως πρόσφατα εμφανιζόταν δεύτερο – κάτι που του επέτρεπε να δείχνει ότι εκπροσωπεί μεγάλο ποσοστό ελλήνων πολιτών και να κομπάζει μεταφυσικά ότι στις εκλογές θα είναι πρώτο κόμμα έστω με μια ψήφο. Αδυνατεί να συνθέσει οτιδήποτε βολευόμενος με την ιδέα της ακινησίας στην πολιτική ζωή του τόπου.

Αλλα τα μάτια του λαγού… Το πολιτικό σκηνικό το ξέραμε όλοι ότι δεν θα έμενε σταθερό. Και η Μαρία Καρυστιανού και ο Αλέξης Τσίπρας είχαν αναγγείλει από καιρό την κάθοδό τους στις επόμενες εκλογές. Τους περιμέναμε. Οπως περιμένουμε και την τελική απόφαση του Αντώνη Σαμαρά – ή μάλλον την τελική εκτίμηση των συμβούλων του, αν διαφαίνεται είσοδος του κόμματος στη Βουλή ή όχι. Είναι αδιανόητο ότι ο Νίκος Ανδρουλάκης δεν ήταν προετοιμασμένος για τη μέρα της καθόδου των νέων αντιπάλων του, όταν μάλιστα το κόμμα του χρησιμοποιεί μείγμα της πολιτικής τους.

Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ διαμαρτύρεται επειδή δύο δημοσκοπήσεις που διενεργήθηκαν τις ίδιες μέρες, πριν από την ίδρυση του κόμματος Τσίπρα, δημοσιεύτηκαν κατά παράβαση της απόφασης του συνδέσμου των εταιρειών δημοσκοπήσεων. Προφανώς, κάνει καταγγελίες επειδή θεωρεί ότι η δημοσίευση των αρνητικών γι’ αυτόν δημοσκοπήσεων είναι αποτέλεσμα της δραστηριότητας κάποιων παραγόντων (ποιων;) που «παίζουν τα ρέστα τους για ένα βολικό πολιτικό σκηνικό».


Δεν είναι πρωτοφανής γκρίνια. Κι άλλοι στο παρελθόν έχουν επικαλεστεί ανάλογα επιχειρήματα. Οταν κάτι δεν πάει καλά με ένα κόμμα, αντί να δουν τις αιτίες, ψάχνουν εξωγενείς παράγοντες. Πιο προσιτοί τέτοιοι παράγοντες είναι οι εταιρείες δημοσκοπήσεων. Τις κατήγγελλε ο ΣΥΡΙΖΑ, ήδη επί Τσίπρα, όταν κατέρρεε. Τώρα τη σκυτάλη πήρε το ΠΑΣΟΚ.


Οι εταιρείες δημοσκοπήσεων κάθε φορά μετράνε την πολιτική συγκυρία. Και έχουν νόημα όχι τόσο επειδή λειτουργούν ως ψυχολογικό βαρόμετρο των πολιτών αλλά, κυρίως, επειδή θα μπορούσαν να χρησιμεύουν στα κόμματα ως εργαλείο σύνθεσης και αναπροσανατολισμού. Για το ΠΑΣΟΚ μάλλον ζητώ πολλά. Αντί για τη λογική ανάλυση των δεδομένων προτιμούν να πιστεύουν σε παραμύθια. Και στους δράκους τους.

Δημοκρατία και δικαιοσύνη

«Σημαία μας είναι η δημοκρατία και η δικαιοσύνη», είπε ο Αλέξης Τσίπρας μιλώντας στους δημοσιογράφους έξω από τον Αρειο Πάγο, όπου κατέθεσε την ιδρυτική διακήρυξη του κόμματός του προκειμένου να εγκριθεί η ονομασία του (ΕΛΑΣ) και η λειτουργία του. Εντυπωσιακό, να το δηλώνει αυτό, μάλιστα χωρίς να γελάει, ο πολιτικός που επινόησε την εμπλοκή των βασικών πολιτικών αντιπάλων του στη μεθόδευση γύρω από το σκάνδαλο Novartis, με μόνο στόχο να τους πλήξει ηθικά για να τους αποδυναμώσει πολιτικά στις εκλογές.

Εντυπωσιακό, μάλιστα, είναι ότι ο επικαλούμενος τη δικαιοσύνη πήγε στο ανώτατο δικαστήριο συνοδευόμενος από την πρώην αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Μαρία Λεπενιώτη, πρόεδρο του Εφετείου Κακουργημάτων που καταδίκασε τη Χρυσή Αυγή. Σκέπτομαι ποιοι θα τον συνόδευαν αν δεν κατηγορούνταν συχνά η κυβέρνηση για χειραγώγηση της δικαιοσύνης.

Οσο για τη δημοκρατική σημαία που υπόσχεται να κρατά ο Τσίπρας, δεν ξέρω τι την εγγυάται. Στον ΣΥΡΙΖΑ εμφανιζόταν να θέλει να ανατρέψει το καθεστώς Μητσοτάκη. Παλιότεραη σύζυγός του είχε πει ότι τους ενδιέφερε να ελέγξουν τους αρμούς της εξουσίας. Δεν ξέρω αν όντως έχει τόσο πολύ μεταμεληθεί ο Αλέξης Τσίπρας. Αλλά επειδή δεν έχω ακούσει ίχνος αυτοκριτικής, θα συνεχίσω να πιστεύω ότι τα πρόβατα διεκδικεί να τα φυλάει ο λύκος.

Κατά τα λοιπά, παρατηρώ το στα όρια της πρόκλησης «σπρώξιμο» που γίνεται στο καινούργιο κόμμα, από διάφορες πλευρές, μιντιακές και άλλες, προκειμένου να εγκατασταθεί σε θέση μοναδικού αντιπάλου του προέδρου Κυριάκου του Α’. Από τη μια πλευρά είναι εκείνοι που έχουν συγκεκριμένα (πολιτικά) συμφέροντα να τον στήσουν στη θέση αυτή, πιστεύοντας ότι μπορεί να εκτοπίσει από την εξουσία τον σημερινό Πρωθυπουργό – παραβλέποντας προκλητικά ότι υπάρχει το αδυσώπητο παρελθόν, που καθιστά απαγορευτική την επάνοδό του στην εξουσία. Από την άλλη είναι όσοι (υπο)στηρίζουν τον σημερινό Πρωθυπουργό. Αυτοί θέλουν τον Τσίπρα σε θέση μοναδικού αντιπάλου του προέδρου Κυριάκου του Α’, επειδή, πρώτον, τον έχει κατατροπώσει σε πέντε-έξι εκλογικές αναμετρήσεις, άρα μια ακόμη δεν έχει να κάνει (στο μέτρημα), έχει όμως ως άμεσο παρεπόμενο την παράταση της παραμονής του στην εξουσία. Και δεύτερον, διότι από μόνη της, η παρουσία του ως δεύτερου στο πολιτικό σκηνικό, συντηρεί το δίλημμα «Μητσοτάκης ή χάος». Η ταύτιση ως προς τις επιδιώξεις, είναι εντυπωσιακή. Και συνοδεύεται φυσικά, από επιβεβαιωτικές δημοσκοπήσεις – «ρώτα και τον μπάρμπα μου, τον ψεύτη». Με αυτά και με εκείνα, το μόνο σίγουρο είναι ότι δεν θα πλήξουμε…

 Από "ΤΑ ΝΕΑ", και...

"ΤΑ ΝΕΑ", 29/05/26

Κραυγή αγωνίας γιά το ΣΥΡΙΖΑ

Μεσάνυχτα που η φύση ησυχάζει, και οι άνθρωποι σβήνουν τις τηλεοράσεις και πέφτουν για ύπνο, προκειμένου με το ξημέρωμα να βγουν στο μεροκάματο, μια ψυχή, κλεισμένη σε ένα δωμάτιο κάπου στο Μοσχάτο, την τρώει η αγωνία για το μέλλον του ΣΥΡΙΖΑ. Κι ανάμεσα στις τσικουδιές και τα τσιγάρα που αναπόφευκτα συνοδεύουν τη σκληρή μοναξιά και το «σεκλέτι» το βαρύ, το ασήκωτο, πιάνει το πληκτρολόγιο και αφήνει την αγωνία του, να γίνει κραυγή στο Facebook. Παύλος Πολάκης για το (ΕΑΜ)-ΕΛΑΣ του Τσίπρα, και την αφωνία Φάμελλου:

«24 ώρες μετά την εκδήλωση στο Θησείο και ούτε ο Σωκράτης Φάμελλος ούτε κάποιος από το γραφείο τύπου του ΣΥΡΙΖΑ έχει τοποθετηθεί για το νέο κόμμα ΕΛΑΣ του Αλέξη Τσίπρα!!!!!!

Δεν θα έπρεπε;; Δεν ασκούν τα καθήκοντά τους πλέον;; Τι συμβαίνει;;

Πότε θα συνεδριάσει η ΠΓ και η ΚΕ;;;

Αυτή η κατάσταση απαξίωσης και εξευτελισμού του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ πρέπει να σταματήσει και να αναστραφεί!!!».

Δακρύζω.

(Παύλο, πάρε το «όπλο» σου, και ξεκίνα την επανάσταση!)

Οπαδικά πυρά

Οπως είναι φυσικό, έπειτα από αυτή την ανάρτηση, ξεκίνησε ένα πάρτι που κράτησε ως τις πρώτες πρωινές ώρες, και συνεχίστηκε και χθες το πρωί. Οι οπαδοί του «πολλά βαρύ και όχι» άρχισαν να γράφουν τα άπειρα. Από το να αναλάβει εκείνος τον ΣΥΡΙΖΑ, μέχρι να τα ρίχνουν κανονικά, όχι μόνο στον Φάμελλο, κατά του οποίου είχε στραφεί ο Πολάκης, αλλά και κατά του «τοτέμ» Τσίπρα, που είναι έτσι, αλλιώς και… γιουβέτσι!

Ωραία ατμόσφαιρα, απολαυστική, την οποία συνιστώ να μην τη χάσετε, επισκεπτόμενοι τη σελίδα Πολάκη στο Facebook. Στους χαλεπούς καιρούς που ζούμε, κάτι τέτοια, είναι μια κάποια νότα ευθυμίας…

Ας πούμε θα δείτε φωτογραφία Τσίπρα με… πλάκα τα γαλόνια του αρχηγού της ΕΛΑΣ ή φωτογραφία του… Γρίβα να δείχνει σε κύκλο το Θησείο και να λέει «έμαθα ότι έχετε κάτι προβλήματα με ΕΛΑΣΙΤΕΣ εκεί στο Θησείο»!!

Απολαύστε υπεύθυνα!

«Πού βρήκε τα λεφτά;»

Αγωνίες, και ερωτηματικά, διαφορετικά βέβαια από του άσπονδου φίλου του, Πολάκη, έχει και ο Αδωνις. Ο οποίος έθεσε ένα άλλο θέμα στη δημόσια συζήτηση, το οποίο αφορά την οικονομική στήριξη του νέου πολιτικού εγχειρήματος του Αλ. Τσίπρα. Είπε ο Αδωνις (στον ΣΚΑΪ χθες το πρωί) με εκείνο το γνώριμο ύφος του «επ, σας έπιασα τώρα»:

«Καλό θα είναι, επίσης, επειδή έκανε ένα κόμμα χωρίς κρατική επιχορήγηση, να μας πει (ο Τσίπρας) πού βρήκε τα λεφτά αφού έχουν προηγηθεί και οι καταγγελίες Κασσελάκη για μαύρα ταμεία. Είδα μια εξαιρετική εκδήλωση αρίστη σκηνοθετικά που κοστίζει πολλά λεφτά και ένας άνθρωπος που ξεκινάει τώρα ένα κόμμα με μηδέν στα ταμεία, να μας πει πώς πληρώθηκε»!

Και αν μεν αυτά θα μπορούσαν να προκαλέσουν μία σχετική θυμηδία (διότι σιγά να μην καταδεχτεί να του απαντήσει το αριστερό middle age αγόρι), ο Αδωνις έβαλε μια παράμετρο, που είμαι σίγουρος ότι κάτι υπονοεί ή και προαναγγέλλει: ότι το όνομα του κόμματος ΕΛΑΣ, δύσκολα θα «περάσει» από τον Αρειο Πάγο «γιατί, όπως σημείωσε, υπάρχουν διατάξεις που απαγορεύουν ονόματα κόμματος που παραπέμπουν στο κράτος».

Λες να το δούμε κι αυτό;!

Να κοπεί στον Αρειο Πάγο, το όνομα;

Πρόβλημα (;) με το όνομα «ΕΛΑΣ»

Νομικός, σοβαρός, τώρα, στον οποίο απευθύνθηκα μετά τις δηλώσεις Αδωνη, μου απάντησε ότι όντως διατάξεις που υπάρχουν, καθιστούν προβληματικό το όνομα του νέου κόμματος Τσίπρα. Διότι παραπέμπει ή θυμίζει το όνομα της χώρας. Και μπορεί μεν ορθογραφικά, να υπάρχει μια ορατή διαφορά, το δεύτερο λάμδα που λείπει και με το οποίο θα ταυτιζόταν απολύτως με το όνομα της χώρας, ακουστικά όμως δεν υπάρχει καμία διάκριση. Κάτι που απαγορεύεται εντελώς.

Ρώτησα αν ο Αρειος Πάγος θα αναπέμψει την κατάθεση της ιδρυτικής διακήρυξης του κόμματος, άμεσα. Αν δηλαδή θα κρίνει τώρα, και μετά τη χθεσινή κατάθεση από τον αρχηγό Τσίπρα της ιδρυτικής διακήρυξης, ότι υπάρχει κώλυμα. Η απάντηση του νομικού ήταν, όχι. Μπορεί να κατατεθεί η διακήρυξη με το όνομα και τις υπογραφές ως ΕΛΑΣ, όπως άλλωστε έγινε. Εκεί που θα υπάρξει πρόβλημα θα είναι κατά την ανακήρυξη των κομμάτων που θα λάβουν μέρος στις εκλογές, όποτε κι αν αυτές πραγματοποιηθούν. Πρόκειται για μια διαδικασία που γίνεται αμέσως μετά την προκήρυξή τους, οπότε τα κόμματα δηλώνουν ότι θα μετάσχουν σε αυτές, και ο Αρειος Πάγος εξετάζει σχολαστικά τα πιθανά κωλύματα που ενδεχομένως υπάρχουν.

Για να δούμε τι θα δούμε…

Δημοσκοπικό «σπρώξιμο»

Κατά τα λοιπά, παρατηρώ το στα όρια της πρόκλησης «σπρώξιμο» που γίνεται στο καινούργιο κόμμα, από διάφορες πλευρές, μιντιακές και άλλες, προκειμένου να εγκατασταθεί σε θέση μοναδικού αντιπάλου του προέδρου Κυριάκου του Α’. Από τη μια πλευρά είναι εκείνοι που έχουν συγκεκριμένα (πολιτικά) συμφέροντα να τον στήσουν στη θέση αυτή, πιστεύοντας ότι μπορεί να εκτοπίσει από την εξουσία τον σημερινό Πρωθυπουργό – παραβλέποντας προκλητικά ότι υπάρχει το αδυσώπητο παρελθόν, που καθιστά απαγορευτική την επάνοδό του στην εξουσία. Από την άλλη είναι όσοι (υπο)στηρίζουν τον σημερινό Πρωθυπουργό. Αυτοί θέλουν τον Τσίπρα σε θέση μοναδικού αντιπάλου του προέδρου Κυριάκου του Α’, επειδή, πρώτον, τον έχει κατατροπώσει σε πέντε-έξι εκλογικές αναμετρήσεις, άρα μια ακόμη δεν έχει να κάνει (στο μέτρημα), έχει όμως ως άμεσο παρεπόμενο την παράταση της παραμονής του στην εξουσία. Και δεύτερον, διότι από μόνη της, η παρουσία του ως δεύτερου στο πολιτικό σκηνικό, συντηρεί το δίλημμα «Μητσοτάκης ή χάος».

Η ταύτιση ως προς τις επιδιώξεις, είναι εντυπωσιακή. Και συνοδεύεται φυσικά, από επιβεβαιωτικές δημοσκοπήσεις – «ρώτα και τον μπάρμπα μου, τον ψεύτη».

Με αυτά και με εκείνα, το μόνο σίγουρο είναι ότι δεν θα πλήξουμε…

(Αλλά παράκληση: παιδιά ό,τι κάνετε, μην το κάνετε τόσο ξεδιάντροπα. Ελεος πια, για τον Τσίπρα πρόκειται…)

Η διάκριση Αριστεράς – Δεξιάς

Ελαβα ευγενική επιστολή του επικεφαλής της επιστημονικής ομάδας που συνέταξε το μανιφέστο της ΕΛΑΣ-Τσίπρα, κυρίου Γιώργου Σιακαντάρη. Μια διασταλτική ερμηνεία που έκανα, εν μέρει αυθαίρετη σε όσα δήλωσε (σχετικά πρόσφατα) στο ραδιόφωνο της ΕΡΑ περί κατάργησης των όρων Αριστερά – Δεξιά, ήταν η αφορμή της επιστολής. Οπως μου γράφει, και σωστά, αντιθέτως με τα περί κατάργησης, η άποψή του είναι υπέρ της αναγκαιότητας ανάδειξης της διάκρισης Αριστερά – Δεξιά διότι όπου αυτή εξαφανίζεται, εκεί εμφανίζεται η Δεξιά και η Ακροδεξιά, και αυτό είναι κάτι που έχει κατά καιρούς υπογραμμίσει στην αρθρογραφία του (και σε εμάς εδώ στα «ΝΕΑ»).

Μου γράφει ότι με βάση όσα έχει υποστηρίξει σχετικά, κατά το παρελθόν, θα έπρεπε να με προβληματίσει το «πώς και θα είχα ξεστομίσει μια τόσο μεγάλη ανοησία περί κατάργησης της διάκρισης». Και προσθέτει πως η ακριβής διατύπωσή του, ήταν «από τη μία πλευρά είναι οι λύσεις που είναι υπέρ του μεγάλου πλούτου, άρα είναι λύσεις που σχετίζονται περισσότερο με το πρόταγμα της Δεξιάς και οι λύσεις για τα ίδια θέματα που έχουν το πρόσωπο της Αριστεράς. Διαλέγεις και θεωρείς ποιο από αυτά σου πάει περισσότερο. Γιατί ξέρετε, μιλάμε για τάξεις, μιλάμε για κοινωνικά στρώματα. Εχουμε μια κυβέρνηση που ακολουθεί σαφέστατη ταξική πολιτική για τους χ, ψ, ω λόγους. Αλλά αυτό έχουμε αυτή τη στιγμή. Πρέπει να υπάρχει μία αντίδραση σε αυτό το πράγμα».

...από την "ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ"

"Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ", 29/05/26

ΤΟΥ ΣΑΚΗ ΜΟΥΜΤΖΗ

«Σε μια στιγμή ανάβουν τα φώτα/ κι η μουσική μας φέρνει τους μάγους στη σκηνή»

Αναμφίβολα, επικοινωνιακά, η πρεμιέρα του Αλέξη Τσίπρα πήγε καλά. Εκοψε πολλά εισιτήρια και κέρδισε την αποκλειστικότητα στις ειδήσεις, όχι για τα όσα κοινότοπα είπε, αλλά για τον τίτλο του κόμματός του. Ουδείς ασχολήθηκε με τον «νέο πατριωτισμό» του ή με τη φορολόγηση του πλούτου. Αυτά μας τα έχουν πει και άλλοι. Ολη η κουβέντα έγινε για το «ΕΛΑΣ». Ακόμη και τα ειρωνικά σχόλια αποδεικνύουν πως το επικοινωνιακό τρικ έπιασε, καθώς αυτό ακριβώς ήταν το κόλπο.

Γνώριζε ο Αλ. Τσίπρας πως επί της ουσίας δεν έχει να πει τίποτα. Αδυνατεί να προσφέρει έναν διαφορετικό προγραμματικό λόγο από αυτόν που έχει μάθει στη θητεία του στην Αριστερά. Για ένα φεγγάρι προσπάθησε να γίνει κεντροαριστερός, αλλά τα παράτησε, καθώς αντιλήφθηκε εγκαίρως πως ένας ηγέτης δεν μπορεί να αλλάζει ακροατήριο χωρίς να καταβάλλει και το σχετικό τίμημα. Ετσι, εμφανίστηκε ως ένας μάγος στη σκηνή, για να θυμηθώ και τον μεγάλο Σαββόπουλο.

Τι του απέμεινε για μια θριαμβευτική επάνοδο; Ενα πυροτέχνημα. Και το ανακάλυψε στον τίτλο του κόμματός του, ο οποίος, όπως έχει επισημανθεί, παραπέμπει φωνητικά στον κατοχικό ΕΛΑΣ, στην Ελληνική Αστυνομία και στην ονομασία της πατρίδας μας. Σε έναν ποδοσφαιρικό αγώνα θα φωνάζουν οι φίλαθλοι ΕΛΛΑΣ-ΕΛΛΑΣ και ο Αλ. Τσίπρας θα αγαλλιάζει. Οι πούροι αριστεροί θα φαντασιώνονται μια νέα εθνική αντίσταση και τους εαυτούς τους ως νέους Ελασίτες και οι πολίτες, σε καθημερινή βάση, θα βλέπουν το κόμμα Τσίπρα να κυκλοφορεί με τα αστυνομικά οχήματα.

Οταν η επιστροφή είναι θεαματική, όταν το κόλπο είναι επιτυχημένο, η συνέχεια είναι λιγότερο δύσκολη. Ειπώθηκαν πολλά για το πού αποβλέπει ο Αλ. Τσίπρας με αυτό το όνομα. Δεν νομίζω να υπάρχει κανένα ιδεολογικό συνδηλούμενο, καμιά πρόθεση να πει κάτι παραπάνω από αυτά που ήδη έχει πει. Το ρεπερτόριο έχει εξαντληθεί, το μόνο που αλλάζει είναι ο τίτλος του δίσκου. Βεβαίως, για να τα λέμε όλα, αυτό το τέχνασμα έχει συγκεκριμένη ακτίνα δράσης και κοντινή ημερομηνία λήξης. Στη συνέχεια, το δυνητικό ακροατήριο του κόμματος «ΕΛΑΣ» θα απαιτήσει από τον Αλ. Τσίπρα κάτι διαφορετικό από αυτά που έλεγε και την περίοδο 2019-2023. Διότι, όπως παρατήρησε ο Νίκος Κοτζιάς, ο Αλ. Τσίπρας δεν απέτυχε ως κυβέρνηση, απέτυχε ως αντιπολίτευση.

Αρα, τα δύσκολα θα αρχίσουν όταν θα σβήσουν τα φώτα στη σκηνή και ο μάγος θα πρέπει να βγάλει το ένδυμά του και να αποκαλυφθεί ενώπιον του κοινού. Στην περίπτωσή μας θα φανεί ότι ο βασιλιάς είναι γυμνός. Στο παραμύθι του Χανς Κρίστιαν Αντερσεν ένα παιδάκι ήταν αρκετό για να ειπωθεί αυτό που όλοι έβλεπαν, αλλά αρνούνταν να παραδεχθούν. Για τον Αλ. Τσίπρα υπάρχουν εκατομμύρια «παιδάκια"

Νομίζω πως μια από τις ανίατες ασθένειες της ελληνικής πολιτικής είναι οι αναπόδεικτες αλήθειες. Που συνήθως αποτελούν απλές κουβέντες του καφενείου. Διάβασα με προσοχή την ομιλία του Καραμανλή στην παρουσίαση ενός βιβλίου των Φίλη και Αρβανιτόπουλου (26/5). Και γιατί όχι; Οι απόψεις συμπολιτών μας που υπηρέτησαν τη δημοκρατία στα υψηλότερα αξιώματα αξίζουν και προσοχή και σεβασμό. Ο Καραμανλής έκανε πολλές ορθές παρατηρήσεις, όπως για τον «πολυπολικό κόσμο που αναδύεται» ή για τις διαφορές Ευρώπης και Αμερικής που έκρινε «αγεφύρωτες». Εντυπωσιάστηκα όμως με την επανάληψη ενός αυτάρεσκου μοτίβου που αγγίζει τα όρια της αυταπάτης. Είπε ο Καραμανλής: «Η δική μας κυβέρνηση είχε μια πολυδιάστατη προσέγγιση στην εξωτερική πολιτική της». Ωραία, αλλά πότε συνέβη αυτό; Σε ποια χώρα; Διότι «πολυδιάστατοι» είναι εκείνοι που παίζουν μπάλα παντού με την ισχύ ή τη διπλωματία τους. Αντιθέτως οι κυβερνήσεις Καραμανλή διακρίθηκαν κυρίως από μια ατάραχη ακινησία. Στην εξωτερική πολιτική, την οικονομία και τους περισσότερους τομείς. Ηταν το λεγόμενο «δόγμα του ασάλευτου Προκόπη» που καθιερώθηκε επί το λαϊκότερο ως «έμεινε Προκόπης!». Σιγά-σιγά παιδιά, μη γίνει καμία στραβή και μας πάρουν χαμπάρι. Ετσι χειρίστηκαν το Κυπριακό, έτσι τις σχέσεις με την Τουρκία, έτσι τα επεισόδια του 2008, έτσι την οικονομική κρίση… Υποψιάζομαι ότι στο Μαξίμου ούτε τα τασάκια δεν άδειαζαν μην κάνουν θόρυβο. Οσο για την «πολυδιάστατη προσέγγιση» ο ίδιος ο Καραμανλής εξήγησε τι εννοούσε. «Ναι μεν αλλά…». Καταδίκασε τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία αλλά και η Ευρώπη «δεν ήταν αναμάρτητη». Γιατί αμάρτησε; Επειδή προωθούσε την ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ. Αντί, υποθέτω, να ζητήσει την άδεια της Μόσχας. Αν αυτό θεωρείται «πολυδιάστατη προσέγγιση στην εξωτερική πολιτική», τότε να πάμε όλοι μουζίκοι στη Σιβηρία. Φυσικά ο πρώην πρωθυπουργός δεν παραλείπει να εκφράσει την ανησυχία του για τα «ήρεμα νερά» και τη «Γαλάζια Πατρίδα». Πολύ σωστά ανησυχεί. Αλλωστε το αναθεωρητικό δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» διατυπώθηκε πρώτη φορά το 2006. Ποιος ήταν τότε πρωθυπουργός; Ενας Κώστας Καραμανλής – υποθέτω απλή συνωνυμία… Η αλήθεια όμως είναι απλή. Ποτέ η Ελλάδα δεν είχε πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική. Ούτε θα μπορούσε άλλωστε. Διότι η Ελλάδα είναι μια δυτική ευρωπαϊκή δημοκρατία και οι σοφοί πρόγονοί μας πάσχισαν να την εντάξουν σε διεθνείς συμμαχίες, συνασπισμούς και ενώσεις κρατών ώστε να μη γίνει Αλβανία ή να μην ξεμείνει «ανάδελφο έθνος». Είναι χρήσιμο λοιπόν να ακούμε τους πρώην με προσοχή και σεβασμό. Αρκεί να έχουμε επίγνωση και ποια είναι η πραγματικότητα....

 Από "ΤΑ ΝΕΑ"

"ΤΑ ΝΕΑ", 29/05/26

ΘΟΡΥΒΟΥΝ ΓΙΑ ΚΑΠΟΙΕΣ ΜΕΤΑΤΑΞΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΥΠ, ΑΓΝΟΩΝΤΑΣ ( ; ) ΟΤΙ ΠΡΟΚΕΙΤΑΙ ΓΙΑ ΤΗ ΜΥΣΤΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ....

 Από την "ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ" -Εντός και Εκτός, του Βασίλη Νέδου

λεσε αντιπαράθεση στη Βουλή, έπειτα από ένσταση αντισυνταγματικότητας επί του άρθρου 35 του νομοσχεδίου του υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης που κατέθεσε η Πλεύση Ελευθερίας και υποστήριξαν τα υπόλοιπα κόμματα της αντιπολίτευσης. Η πλειοψηφία απέρριψε την ένσταση αντισυνταγματικότητας, με τον υπουργό Επικρατείας Ακη Σκέρτσο (φωτογραφία) να τη χαρακτηρίζει «προδήλως αβάσιμη, ατελέσφορη, ανυποστήριχτη και απαράδεκτη». Από τους κοινοβουλευτικούς εκπροσώπους των κομμάτων της αντιπολίτευσης κατηγορήθηκε η κυβέρνηση ότι με την εν λόγω νομοθετική παρέμβαση, που δίνει τη δυνατότητα μετάταξης υπαλλήλων στην ΕΥΠ ακόμη και με δημιουργία προσωποπαγών θέσεων, επιχειρεί να δημιουργήσει έναν κομματικό στρατό στην Υπηρεσία Πληροφοριών, με απώτερο στόχο να ελέγξει πιθανές επιπτώσεις από το σκάνδαλο των υποκλοπών. Ο κ. Σκέρτσος επισήμανε στην απάντησή του ότι η ΕΥΠ χρειάζεται να έχει στελεχικό δυναμικό για να μπορεί να ανταποκριθεί στην αποστολή της και να λειτουργεί ως ασφάλεια της χώρας. Αναφερόμενος στις αιτιάσεις που διατυπώθηκαν από την αντιπολίτευση περί παραβίασης της αρχής της ισότητας, τόνισε ότι εκ του νόμου η ΕΥΠ έχει δικό της ειδικό καθεστώς λειτουργίας.

Η Ελλάδα για μια δεκαετία αγωνιζόταν υπό ένα καθεστώς εντατικής εποπτείας. Και πιστεύω ότι ένα από τα προβλήματα, ένας από τους λόγους για τους οποίους δεν βγήκαμε νωρίτερα από αυτή την κρίση, είχε να κάνει με το γεγονός ότι δεν υπήρχε πολιτική συναίνεση για την εφαρμογή μεταρρυθμίσεων που γνωρίζαμε ότι ήταν απαραίτητες και δεν τολμήσαμε ποτέ να τις υιοθετήσουμε και να αναλάβουμε την ευθύνη γι’ αυτές. Πιστεύω λοιπόν ότι αυτό έχει πραγματικά αλλάξει. Αυτή η κυβέρνηση έχει ισχυρή δημοκρατική νομιμοποίηση. Εκλεγήκαμε δύο φορές, με ένα πολύ σαφές πρόγραμμα και μια πολύ ξεκάθαρη πλατφόρμα. Και όταν εξετάζω τις δεσμεύσεις που αναλάβαμε το 2023 και τις συγκρίνω με τα αποτελέσματα το 2026, διαπιστώνω ότι έχουμε εκπληρώσει τις περισσότερες από τις δεσμεύσεις μας. Για παράδειγμα, προσπαθήσαμε να επικεντρωθούμε κατά τη δεύτερη θητεία μας στην αύξηση των μισθών και στη στήριξη του διαθέσιμου εισοδήματος. Κοιτάξτε τον κατώτατο μισθό, ήταν 650 ευρώ όταν αναλάβαμε την εξουσία, τώρα είναι 920 ευρώ. Ο μέσος μισθός για πλήρη απασχόληση έχει ξεπεράσει τα 1.500 ευρώ, στόχος που είχαμε θέσει το 2023. Η ανεργία, πιθανώς η μεγαλύτερη επιτυχία μας. Δεν μιλάμε αρκετά γι’ αυτό. Ήταν στο 18% το 2019, τώρα πέφτει ακόμα και κάτω από το 8%. Μιλάμε για 600.000 θέσεις εργασίας που έχουν δημιουργηθεί. Έλληνες που επιστρέφουν από το εξωτερικό, που συνιστά μία έμπρακτη δήλωση εμπιστοσύνης. Πρόκειται για πολίτες που μετανάστευσαν κατά τη διάρκεια της κρίσης και τώρα επιστρέφουν επειδή υπάρχουν καλές θέσεις εργασίας και πιστεύουν στις προοπτικές της χώρας....

Τοποθετήσεις Πρωθυπουργού  
στη συζήτηση  με την 
καθηγήτρια στο UCL Mariana Mazzucato,  στο πλαίσιο του συνεδρίου «Επενδύοντας στην Αλλαγή: Πώς μεταμορφώνεται 
η Κρήτη»

Ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης συμμετέσχε σήμερα, Παρασκευή-29 Μαΐου 2026, σε συζήτηση με την καθηγήτρια στο University College London Mariana Mazzucato, στο πλαίσιο του συνεδρίου «Επενδύοντας στην Αλλαγή: Πώς μεταμορφώνεται η Κρήτη», που διοργανώνει ο «Economist» σε συνεργασία με το powergame.gr, στα Χανιά. 

Τη συζήτηση συντόνισαν ο συντάκτης χωρών του «The World Ahead» του «Economist» Alasdair Ross και η αναλύτρια για την Ελλάδα και σύμβουλος Ευρώπης του Economist Intelligence Unit (EIU) Joan Hoey. Ακολουθούν οι τοποθετήσεις του Πρωθυπουργού (ανεπίσημη μετάφραση από τα αγγλικά)

Στην εισαγωγική του τοποθέτηση, αναφερόμενος στον οικονομικό μετασχηματισμό της Ελλάδας και τις επενδύσεις που γίνονται στην Κρήτη, ο Πρωθυπουργός σημείωσε:

Καταρχάς, με χαροποιεί ιδιαίτερα που βρίσκομαι εδώ μαζί σας και που αυτό το συνέδριο διοργανώνεται στην πόλη μου, σε αυτό το υπέροχα ανακαινισμένο και πολύ σημαντικό ιστορικό κτήριο. Και θα μου επιτρέψετε να απαντήσω αμέσως στην ερώτησή σας: ναι, τα προηγούμενα χρόνια επικεντρωθήκαμε σε μεγάλο βαθμό στην αποκατάσταση της μακροοικονομικής ισορροπίας, η οποία είχε διαταραχθεί σε μεγάλο βαθμό κατά τη διάρκεια της κρίσης. Δόθηκε μεγάλη έμφαση στην αποκατάσταση της υγείας των δημόσιων οικονομικών μας, στη μείωση του χρέους μας, στο λογικό κόστος δανεισμού, στην απόκτηση επενδυτικής βαθμίδας και στην επίτευξη υγιών πρωτογενών πλεονασμάτων, καθώς είναι απαραίτητα όχι μόνο για τη μείωση του χρέους μας, αλλά και για τη στήριξη δημόσιων πολιτικών που έχουν μεγάλη σημασία για εμάς.

Κατά τη δεύτερη θητεία μας, ωστόσο, πέραν της σταθεροποίησης της οικονομίας μεγάλο μέρος της έμφασης δόθηκε και στη διασφάλιση του μετασχηματισμού της. Σε αυτό το πνεύμα, οι δημόσιες επενδύσεις -και εδώ εισέρχομαι σε ένα ζήτημα που γνωρίζω ότι ενδιαφέρει πάρα πολύ τη Mariana- έχουν διαδραματίσει πάρα πολύ σημαντικό ρόλο.

Βρισκόμαστε στην Κρήτη, ένα νησί που έχει ωφεληθεί ιδιαίτερα από σημαντικές δημόσιες επενδύσεις. Θα ήθελα να επισημάνω τρία έργα μεγάλης σημασίας. Το πρώτο, το οποίο έχει ήδη ολοκληρωθεί, είναι οι δύο ηλεκτρικές διασυνδέσεις μεταξύ της Κρήτης και της ηπειρωτικής χώρας. Είναι σημαντικές όχι μόνο για λόγους ενεργειακής ασφάλειας, αλλά και διότι η Κρήτη έκαιγε ντίζελ για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ τώρα μπορεί να επωφεληθεί από το διασυνδεδεμένο δίκτυο και να αξιοποιήσει το σημαντικό δυναμικό ανανεώσιμων πηγών ενέργειας που διαθέτει το νησί.

Η δεύτερη εξαιρετικά μεγάλη δημόσια επένδυση είναι το νέο αεροδρόμιο στο Ηράκλειο. Όταν εξετάζουμε τις προοπτικές αυτού του νησιού ως το επίκεντρο της δυναμικής ελληνικής τουριστικής βιομηχανίας, δεν μπορούμε να φανταστούμε ένα νησί που αναπτύσσεται στον 21ο αιώνα με υποδομές του 20ού. Το παλιό αεροδρόμιο στο Ηράκλειο δυσκολεύεται να ανταποκριθεί στις αυξημένες απαιτήσεις των ταξιδιωτών που θέλουν να έρθουν στην Κρήτη. Επομένως, η κατασκευή ενός νέου αεροδρομίου ήταν προτεραιότητα για εμάς. Θα είναι, ελπίζουμε, έτοιμο το 2028, το 70% του έργου έχει ολοκληρωθεί.

Και το τρίτο μεγάλο έργο υποδομής είναι η κατασκευή ενός νέου αυτοκινητόδρομου που ουσιαστικά διατρέχει τον βόρειο άξονα του νησιού. Και σε αυτή την περίπτωση πρόκειται για μια πολύ σημαντική δημόσια επένδυση σε υποδομές, η οποία είναι απαραίτητη για το μέλλον του νησιού.

Επομένως, όταν εξετάζουμε το πρόγραμμά μας, οι δημόσιες επενδύσεις πράγματι διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο, παράλληλα με πολιτικές που ενθαρρύνουν την επιχειρηματικότητα, προσελκύουν επενδύσεις και αξιοποιούν τα συγκριτικά πλεονεκτήματα της χώρας μας. Και, βέβαια, όλα αυτά τα έργα κατασκευάζονται από τις μεγάλες κατασκευαστικές εταιρείες μας. Πρόκειται, λοιπόν, ουσιαστικά για μια σύμπραξη δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, δεδομένου ότι πρόκειται για μοντέλα παραχώρησης, τα οποία κατά τη γνώμη μας λειτουργούν πολύ καλά.

Άρα, δεν πρόκειται πλέον μόνο για τη σταθεροποίηση της χώρας και τη βελτίωση της εικόνας της στο εξωτερικό. Πιστεύω ότι αυτό το έργο έχει σε μεγάλο βαθμό ολοκληρωθεί. Ασφαλώς, πρέπει πάντα να είμαστε σε εγρήγορση. Πρόκειται για τη νέα φάση ανάπτυξης, στην οποία οι δημόσιες επενδύσεις διαδραματίζουν πάρα πολύ σημαντικό ρόλο, ειδικά εδώ στην Κρήτη.

Η εναρκτήρια η ομιλία του Προέδρου της Δημοκρατίας:

«Πριν 28 αιώνες την ομορφιά και τον πλούτο της Κρήτης περιγράφει στην Οδύσσεια ο ίδιος ο Οδυσσέας μιλώντας στην Πηνελόπη στην 19η ραψωδία. “Κρήτη τις γαί έστι, μέσω ενι οινόπι πόντω, καλή και πίειρα, περίρρυτος εν δε άνθρωποι πολλοί, απειρέσιοι και εννήκοντα πόληες…” Δηλαδή: “Στη μέση του θαμπού γιαλού ένα νησί είναι η Κρήτη, όμορφη και πολύκαρπη και θαλασσοκλεισμένη πόχει κατοίκους άπειρους και έχει χωριά ενενήντα…”
Γι’ αυτήν την Κρήτη ήρθαμε να μιλήσουμε και σήμερα, για τις ομορφιές και τις δυνατότητες της για τη βιώσιμη αξιοποίηση του φυσικού της πλούτου που τον διατηρεί τόσους αιώνες τώρα.

Λίγοι τόποι στον κόσμο συνδυάζουν τόσο βαθιά ιστορία με τόσες μεγάλες δυνατότητες για το μέλλον. Το να βρισκόμαστε σήμερα εδώ, λοιπόν, έχει τη δική του συμβολική βαρύτητα. Γιατί αιώνες πριν, από τούτο το μέρος ξεκινούσαν πλοία που συνέδεαν την Κρήτη με τον υπόλοιπο κόσμο, έφερναν και έπαιρναν εμπορεύματα, ιδέες και ανθρώπους από τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα.

Σήμερα καλούμαστε να συζητήσουμε το νέο κεφάλαιο της Κρήτης. Ένα κεφάλαιο επενδύσεων, υποδομών και στρατηγικών επιλογών που θα καθορίσουν τη θέση και τη φυσιογνωμία του νησιού στον κόσμο για τις επόμενες δεκαετίες.

Από αυτή τη μεγαλόνησο του νότου, ξεκίνησε ο Ελευθέριος Βενιζέλος για να αλλάξει την Ελλάδα. Έφερε μαζί του το πολιτικό δαιμόνιο, αλλά και τη λεβεντιά της Κρήτης, εκείνη την ιδιότυπη σύνθεση αρετής, θάρρους και οράματος που ανέδειξε το νησί μέσα από αιώνες αγώνων και κατακτήσεων. Ενυπάρχει αυτό το στοιχείο στον τρόπο με τον οποίο η Κρήτη αντιμετωπίζει κάθε νέα πρόκληση. Με ανοιχτούς ορίζοντες και ακλόνητη θέληση.

Η Κρήτη δεσπόζει όχι μόνο στην ιστορία, αλλά και στο παρόν και στο μέλλον της Ελλάδας και της Νοτιοανατολικής Μεσογείου. Είναι απολύτως κομβική η θέση της Κρήτης στον γεωπολιτικό και ενεργειακό σχεδιασμό της Ελλάδας και της ευρύτερης περιοχής. Πρόκειται για έναν φιλόδοξο και μακρόπνοο σχεδιασμό που υλοποιείται τώρα και εξελίσσεται με ορίζοντα τα επόμενα χρόνια και τις επόμενες δεκαετίες.

Είναι κοινή ομολογία ότι η Κρήτη αποτελεί μια από τις πιο νευραλγικές περιοχές της χώρας που διαρκώς αποκτούν μια αυξανόμενη στρατηγική σημασία. Εξελίσσεται σε έναν τόπο από τον οποίο εξαρτάται ολοένα και περισσότερο η οικονομική ανάπτυξη, η σταθερότητα και η ασφάλεια της χώρας μας. Κατά συνέπεια, ιδού πεδίον δόξης λαμπρόν.

Οφείλουμε να προσθέσουμε σε όλα αυτά τη δεσπόζουσα παρουσία των ανώτατων σχολών της Κρήτης, τόσο στις θεωρητικές, όσο και τις θετικές σπουδές. Σχολές του Πανεπιστημίου και του Πολυτεχνείου Κρήτης που διαρκώς παράγουν πολύτιμους καρπούς γνώσης στις επιστήμες και στον στοχασμό. Και συμβάλλουν έτσι ουσιαστικά στην πνευματική και οικονομική ανάπτυξη της Κρήτης, αλλά και ολόκληρης της χώρας. Η Ανώτατη Εκπαίδευση στην Κρήτη προσφέρει εδώ και δεκαετίες σε τόσες νέες και νέους από όλη την Ελλάδα εφόδια και γνώσεις ανεκτίμητες. Στο πλαίσιο αυτό η διαρκής ενίσχυση της ανώτατης εκπαίδευσης στην Κρήτη δεν μπορεί παρά να είναι κεντρικό και αναπόσπαστο κομμάτι του εθνικού σχεδιασμού για το μέλλον της Κρήτης και της Ελλάδας ταυτόχρονα.

Δράττομαι της ευκαιρίας αυτής για να πω δυο λόγια για το εθνικό διακύβευμα της εποχής μας, το οποίο δεν είναι άλλο από τη διαρκή, εντατική και συστηματική ενδυνάμωση της Ελλάδας. Όλοι αντιλαμβανόμαστε, όλοι συζητούμε τον βαθμό αστάθειας και τη ρευστότητα που χαρακτηρίζει τις διεθνείς και τις περιφερειακές εξελίξεις τα τελευταία χρόνια. Η συνειδητοποίηση αυτή δεν πρέπει ούτε να μας σαστίζει, ούτε να μας προκαλεί αμηχανία. Πρέπει, αντιθέτως, να μας κινητοποιεί ακόμα περισσότερο για νέες πρωτοβουλίες και δημιουργία σήμερα. Δημιουργία με πείσμα, με σύστημα, με εφευρετικότητα και με αποφασιστικότητα. Πίσω από κάθε δυσκολία κρύβεται μια νέα ευκαιρία. Να την ανακαλύψουμε και να την αξιοποιήσουμε.

Η ακαδημαϊκή και η επιχειρηματική κοινότητα, οι κρατικοί και οι περιφερειακοί θεσμοί καθώς και σύσσωμη η πολιτική τάξη πρέπει όλοι μαζί χωρίς εξαιρέσεις να παραμερίσουν τα όποια προσωπικά συμφέροντα και τους εγωισμούς και να αφουγκραστούν και να ανταποκριθούν στο κάλεσμα της εποχής μας. Ένα κάλεσμα το οποίο είναι ένα και είναι ξεκάθαρο: Η Ελλάδα πρέπει να τρέξει πιο γρήγορα.

Το κάλεσμα αυτό πρέπει να γίνει αντιληπτό πέρα και πάνω από τις συνήθεις διαχωριστικές γραμμές της πολιτικής αντιπαράθεσης. Όσο καλά κι αν έχουμε πάει ως τώρα, το επόμενο ορόσημο, ο επόμενος στόχος πρέπει άμεσα να τεθεί και σύντομα να κατακτηθεί. Αλλά και όσες υστερήσεις βλέπουμε πως ακόμα επιμένουν, τώρα είναι η ώρα να σηκώσουμε τα μανίκια και να λάβουμε τις αποφάσεις για να τις θεραπεύσουμε και να τις υπερβούμε.

Το κάλεσμα της ενότητας επάνω σε στοιχειώδεις παραδοχές για την εξασφάλιση μιας πορείας διαρκούς προόδου δεν έχει προφανώς κανένα πολιτικό πρόσημο. Όλοι συμφωνούμε σε αυτό. Αυτό το κάλεσμα αφορά φυσικά ολόκληρη την Ελλάδα και όχι μόνο την Κρήτη. Αλλά η Κρήτη προσφέρει πραγματικά ένα προνομιακό πεδίο στο οποίο μπορούν να υλοποιηθούν περισσότερες πρωτοβουλίες πνοής και δημιουργίας. Πρωτοβουλίες από εκείνες που έχει ανάγκη η χώρα μας για να βαδίζει με ασφάλεια στο αύριο.

Η Ελλάδα έκανε μεγάλα βήματα κάθε φορά που τόλμησε να κοιτάξει πέρα από τα στενά όρια του παρόντος. Ο Ιωάννης Καποδίστριας προσπάθησε να χτίσει κράτος από το μηδέν, ο Χαρίλαος Τρικούπης προώθησε έργα και υποδομές, όταν η Ελλάδα ήταν ακόμη φτωχή. Ο Βενιζέλος διπλασίασε την Ελλάδα με όραμα και διπλωματική τόλμη. Ο Καραμανλής την έβαλε στον στενό πυρήνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Σε κάθε περίπτωση, πίσω από τα μεγάλα σχέδια και τις ιστορικές αποφάσεις υπήρχαν άνθρωποι. Πολιτικοί, επιχειρηματίες αλλά και καθημερινοί πολίτες που κοίταξαν με αυτοπεποίθηση το μέλλον.

Αυτό ακριβώς επιδιώκει και το σημερινό συνέδριο. Να φέρει σε διάλογο όσους πιστεύουν ότι η επένδυση στην Κρήτη είναι επένδυση στην Ελλάδα και τους ανθρώπους της. Είναι επένδυση στο μέλλον.

Η Κρήτη σήμερα βρίσκεται σε ένα σταυροδρόμι. Το νησί αναζητά μια νέα ταυτότητα στον χάρτη της Ευρώπης και της Μεσογείου. Φιλοδοξεί να γίνει ενεργειακός κόμβος, πύλη διεθνούς συνδεσιμότητας, προορισμός υψηλής αξίας. Αυτοί οι ρόλοι δεν έρχονται σε αντίθεση με την παράδοση και τον πολιτισμό της. Αντίθετα, τρέφονται από αυτούς, και η πολιτισμική κληρονομιά του νησιού παραμένει το ισχυρότερο συγκριτικό του πλεονέκτημα στη διεθνή σκηνή.

Τα θέματα που θα συζητηθούν στο πολύ ενδιαφέρον σημερινό συνέδριο αποτυπώνουν ακριβώς αυτό το εύρος. Μεγάλα έργα υποδομών που αναλαμβάνει ο ιδιωτικός τομέας σε συνεργασία με τον δημόσιο, ο Βόρειος Οδικός Άξονας, το νέο διεθνές αεροδρόμιο στο Καστέλι και οι ενεργειακές διασυνδέσεις, αλλάζουν ήδη τη φυσιογνωμία του νησιού. Μια ανανεωμένη ενεργειακή στρατηγική με επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές και αξιοποίηση του φυσικού πλούτου της Κρήτης επαναπροσδιορίζει τον ρόλο της στον ευρωπαϊκό ενεργειακό χάρτη. Παράλληλα, μια τουριστική βιομηχανία που επιδιώκει συνειδητά την ποιοτική αναβάθμιση του προϊόντος της, νέοι δρόμοι για ανάπτυξη και εμπορικές δραστηριότητες. Όλα αυτά μαζί σκιαγραφούν ένα νέο παραγωγικό μοντέλο και δίνουν το παράδειγμα σε ολόκληρη την ελληνική περιφέρεια.

Η Μεσόγειος αλλάζει, κυρίες και κύριοι. Η γειτονιά μας αναδιατάσσεται, εντάσεις αναζωπυρώνονται και στην Ανατολική Μεσόγειο κρίνεται ένα μέρος της παγκόσμιας ειρήνης. Σε αυτό το περιβάλλον, μια αναπτυγμένη, συνδεδεμένη και οικονομικά ισχυρή Κρήτη είναι συμβολή στην ασφάλεια και την ειρήνη της περιοχής. Γιατί η ευημερία, εκεί που βάζει ρίζες, γίνεται η πιο αξιόπιστη εγγύηση σταθερότητας.

Καθήκον μας, ως πολιτεία και ως κοινωνία, είναι να διασφαλίσουμε ότι αυτός ο μετασχηματισμός θα έχει διάρκεια και θα ανταποδώσει την ωφέλεια σε αυτούς που τη χρειάζονται περισσότερο, δηλαδή τους ανθρώπους που ζουν και εργάζονται στο νησί. Κάθε επένδυση, κάθε υποδομή, κάθε στρατηγική επιλογή έχει νόημα μόνο αν στο τέλος βελτιώνει την καθημερινή τους ζωή. Αυτή είναι η πραγματική μέτρηση της επιτυχίας.

Τα έργα αυτά, όμως, χρειάζονται κάτι πολυτιμότερο από πόρους και σχέδιο. Χρειάζονται συναίνεση. Τη συλλογική βούληση να τα προωθήσουμε μαζί, πέρα από κόμματα και κυβερνήσεις. Γιατί εκτός από πόρους και σχέδια αυτή η προσπάθεια προϋποθέτει διάρκεια και όχι περικοπή ανάλογα με την εξέλιξη της τρέχουσας πραγματικότητας. Τα μεγάλα έργα ξεκινούν από μια γενιά άλλωστε και τα παραλαμβάνει η επόμενη.

Γι’ αυτό το λόγο και το συνέδριο με θέμα τις μεγάλες επενδύσεις που αλλάζουν την Κρήτη είναι όχι μόνο καίριας σημασίας αλλά και εντελώς επίκαιρο.
Θα περιγραφεί από τις πιο υπεύθυνες φωνές το σημαντικό αναπτυξιακό σταυροδρόμι στο οποίο βρίσκεται η Κρήτη και θα αναδειχθούν οι ελπιδοφόρες προοπτικές της. Χάρη στο πρώτο αυτό ετήσιο συνέδριο που συνδιοργανώνεται από τον οίκο Economist και το powergame.gr που βάσιμα αναμένεται να εξελιχθεί σε θεσμό υψηλού κύρους με εθνική και διεθνή απήχηση, το νέο αναπτυξιακό υπόδειγμα της Κρήτης και η ευρύτερη δυναμική θα αναλυθούν και θα γίνουν κτήμα όλων μας.

Με αυτή τη σκέψη, λοιπόν, και με την πεποίθηση ότι μπορούμε να πετυχαίνουμε περισσότερα ενωμένοι, κοιτώντας την Κρήτη ως κοινό μας τόπο, έχοντας όραμα και αίσθηση ευθύνης απέναντι στο μέλλον, κηρύσσω την έναρξη του συνεδρίου σας, συγχαίροντας ταυτόχρονα τους συνδιοργανωτές για τη γόνιμη πρωτοβουλία τους.

Σας ευχαριστώ»

Ερωτηθείς για την πιο σημαντική αλλαγή που συντελέστηκε στη χώρα κατά τις δύο πρώτες θητείες διακυβέρνησης, ο Κυριάκος Μητσοτάκης απάντησε:

Πιστεύω ότι αυτό που επισημάνατε είναι αρκετά σημαντικό. Η Ελλάδα για μια δεκαετία αγωνιζόταν υπό ένα καθεστώς εντατικής εποπτείας. Και πιστεύω ότι ένα από τα προβλήματα, ένας από τους λόγους για τους οποίους δεν βγήκαμε νωρίτερα από αυτή την κρίση, είχε να κάνει με το γεγονός ότι δεν υπήρχε πολιτική συναίνεση για την εφαρμογή μεταρρυθμίσεων που γνωρίζαμε ότι ήταν απαραίτητες και δεν τολμήσαμε ποτέ να τις υιοθετήσουμε και να αναλάβουμε την ευθύνη γι’ αυτές.

Πιστεύω λοιπόν ότι αυτό έχει πραγματικά αλλάξει. Αυτή η κυβέρνηση έχει ισχυρή δημοκρατική νομιμοποίηση. Εκλεγήκαμε δύο φορές, με ένα πολύ σαφές πρόγραμμα και μια πολύ ξεκάθαρη πλατφόρμα. Και όταν εξετάζω τις δεσμεύσεις που αναλάβαμε το 2023 και τις συγκρίνω με τα αποτελέσματα το 2026, διαπιστώνω ότι έχουμε εκπληρώσει τις περισσότερες από τις δεσμεύσεις μας.

Για παράδειγμα, προσπαθήσαμε να επικεντρωθούμε κατά τη δεύτερη θητεία μας στην αύξηση των μισθών και στη στήριξη του διαθέσιμου εισοδήματος. Κοιτάξτε τον κατώτατο μισθό, ήταν 650 ευρώ όταν αναλάβαμε την εξουσία, τώρα είναι 920 ευρώ. Ο μέσος μισθός για πλήρη απασχόληση έχει ξεπεράσει τα 1.500 ευρώ, στόχος που είχαμε θέσει το 2023.

Η ανεργία, πιθανώς η μεγαλύτερη επιτυχία μας. Δεν μιλάμε αρκετά γι’ αυτό. Ήταν στο 18% το 2019, τώρα πέφτει ακόμα και κάτω από το 8%. Μιλάμε για 600.000 θέσεις εργασίας που έχουν δημιουργηθεί. Έλληνες που επιστρέφουν από το εξωτερικό, που συνιστά μία έμπρακτη δήλωση εμπιστοσύνης. Πρόκειται για πολίτες που μετανάστευσαν κατά τη διάρκεια της κρίσης και τώρα επιστρέφουν επειδή υπάρχουν καλές θέσεις εργασίας και πιστεύουν στις προοπτικές της χώρας.

Και καθώς καταρτίζουμε το σχέδιό μας για μια, ελπίζουμε, τρίτη θητεία -αυτές είναι οι θέσεις που θα καταθέσουμε στους πολίτες-, απαιτούνται ακόμη υψηλότεροι ρυθμοί ανάπτυξης για τη χρηματοδότηση των δημόσιων επενδύσεων, για τη στήριξη του διαθέσιμου εισοδήματος, για τη χρηματοδότηση του κοινωνικού μας κράτους, της υγειονομικής περίθαλψης, της εκπαίδευσης. Επομένως, όλα αυτά έχουν να κάνουν με την ανάπτυξη.

Η ανάπτυξη, ασφαλώς, δεν θα έρθει χωρίς ιδιωτικές επενδύσεις. Θα έρθει, όμως, και μέσω ενός κράτους που αξιοποιεί τον ρόλο του με έξυπνο τρόπο ώστε να τονώσει την ανάπτυξη, χωρίς να υποκαθιστά τον ιδιωτικό τομέα, αλλά αναλαμβάνοντας τον ρόλο του όποτε μπορεί ή όποτε πρέπει, δημιουργώντας τις συνθήκες για να ευδοκιμήσουν οι ιδιωτικές επενδύσεις και αναλαμβάνοντας την ευθύνη για ορισμένα έργα που θα χαρακτήριζα ως δημόσια αγαθά, όπως για παράδειγμα, το ψηφιακό μας κράτος, το οποίο ωφελεί τους πάντες.

Σε ερώτηση σχετικά με το μοντέλο κράτους που επιδιώκει και την έννοια του «έξυπνου κράτους», ο Πρωθυπουργός ανέφερε:

Θα έλεγα ότι χρειαζόμαστε ένα ικανό κράτος. Και, πρωτίστως, ένα κράτος που να μπορεί, στο τέλος της ημέρας, να βασίζεται στον εαυτό του. Και αυτό απαιτεί μια επανεξέταση του τρόπου λειτουργίας του ίδιου του κράτους.

Ένα από τα πρώτα πράγματα που κάναμε το 2019 ήταν να ξαναγράψουμε, εξ ολοκλήρου, το «λογισμικό» της διακυβέρνησης σύμφωνα με αυτό που θεωρούσαμε σωστό, το οποίο σημαίνει ότι χρειάζεσαι ένα ισχυρό κέντρο, ισχυρό συντονισμό, λογοδοσία, χρειάζεται να θέτεις στόχους. Πρέπει να διασφαλίσεις ότι τα Υπουργεία λειτουργούν και συνεργάζονται αποτελεσματικά. Όλα αυτά δεν είναι πυρηνική φυσική, αλλά δεν συνέβαιναν. Και, δυστυχώς, δεν γίνονται ούτε σε πολλές άλλες κυβερνήσεις.

Έχουμε το προνόμιο, την πολυτέλεια να έχουμε μονοκομματική κυβέρνηση. Μπορώ να σας πω ότι ένα από τα μεγάλα προβλήματα όσον αφορά την αποτελεσματική διακυβέρνηση στην Ευρώπη σήμερα είναι κυβερνητικοί συνασπισμοί στους οποίους εκτυλίσσονται συνεχώς εσωτερικές διαμάχες ώστε ο καθένας να διατηρήσει τα δικά του «φέουδα». Αυτός δεν είναι αποτελεσματικός τρόπος λειτουργίας.

Και βέβαια, η επένδυση σε τεχνογνωσία που βρίσκεται μπροστά από τις εξελίξεις. Από τη δική μας πλευρά, ο ψηφιακός μετασχηματισμός άλλαξε τα δεδομένα. Η επόμενη πρόκληση, βεβαίως, είναι η τεχνητή νοημοσύνη, και τι σημαίνει για ένα «έξυπνο κράτος»; Πώς μπορούμε να διατηρήσουμε τις βασικές δυνατότητες αντί να τις αναθέτουμε σε τρίτους;

Γνωρίζω ότι σας ενδιαφέρει πολύ αυτό το ζήτημα. Ασφαλώς, όλες οι κυβερνήσεις συνεργάζονται με εξωτερικούς συνεργάτες, με συμβούλους, αλλά στο τέλος της ημέρας υπάρχει τεχνογνωσία που πρέπει να διατηρούμε «εντός των τειχών». Για παράδειγμα, αναπτύξαμε τις λειτουργίες της πύλης Gov.gr με ίδια μέσα, ουσιαστικά. Διαθέτουμε εσωτερική υποστήριξη. Είχαμε ένα μεγάλο ζήτημα με τις αγροτικές επιδοτήσεις στην Ελλάδα, και ένας από τους λόγους ήταν ότι ποτέ δεν αναλάβαμε πλήρως την κυριότητα του συστήματος που διανέμει τις επιδοτήσεις. Έτσι, τώρα το κάνουμε εσωτερικά και θέλουμε να διασφαλίσουμε ότι αυτό είναι το δικό μας σύστημα.

Στην περίπτωσή μας, λοιπόν, αφορά στην αποτελεσματική παροχή δημόσιων υπηρεσιών και να διασφαλίσουμε ότι δημιουργούμε ισότιμους όρους ανταγωνισμού, ώστε να επιτύχουμε τον διπλό στόχο της βιωσιμότητας και της ανάπτυξης.

Και αν μου επιτρέπετε να σχολιάσω αυτό που μόλις είπατε, μία από τις πιο δύσκολες μεταρρυθμίσεις που εφαρμόζουμε επί του παρόντος έχει να κάνει με τον χωροταξικό σχεδιασμό στην Ελλάδα, ειδικά στα πιο ευαίσθητα οικοσυστήματά μας, και αναφέρομαι συγκεκριμένα στα νησιά μας και ειδικότερα στα μικρά νησιά των Κυκλάδων, όπου γνωρίζουμε ότι πρέπει να περιορίσουμε τη δόμηση. Το λέω με πολύ απλουστευμένο τρόπο.

Πρέπει να εξετάσουμε το ζήτημα του νερού και ενδεχομένως να επιβάλουμε περιορισμούς. Αναφέρατε τις πισίνες, αλλά τελικά οι πισίνες, αν το υπολογίσεις, αντιπροσωπεύουν ένα πάρα πολύ μικρό ποσοστό του νερού που καταναλώνουμε, αν και ακούγεται ωραίο, «πιασάρικο». Αυτό που μπορούμε να κάνουμε και θα ήταν έξυπνη ρύθμιση: αν κάποιος βρίσκεται κοντά στη θάλασσα, να είναι υποχρεωμένος να χρησιμοποιεί θαλασσινό νερό για την πισίνα του. Είναι πολύ απλό. Μπορούμε να το κάνουμε και θα το κάνουμε. Δεν πρόκειται για κάτι ιδιαίτερα περίπλοκο.

Όταν, ωστόσο, μιλάμε για το νερό στην Κρήτη ή το νερό στην Ελλάδα, πρέπει να έχουμε υπόψη μας ότι το 85% της κατανάλωσης εξυπηρετεί την άρδευση, παρά τον τουρισμό, το νερό που πίνουμε ή το νερό για να κάνουμε ντους.

Ποιο είναι λοιπόν το κατάλληλο μοντέλο για επενδύσεις στον τομέα του νερού; Τι σημαίνει αυτό για το ρυθμιστικό περιβάλλον; Πώς μπορεί αυτό να προσελκύσει τον ιδιωτικό τομέα, τηρώντας παράλληλα τις θεμελιώδεις αρχές της βιωσιμότητας; Αυτά είναι σημαντικά ζητήματα προς συζήτηση.

Θα έλεγα όμως ότι, αυτή τη στιγμή, όταν πρόκειται για τομείς όπως η ενέργεια -τομέας απολύτως κρίσιμης σημασίας- πρέπει να επιτύχουμε ισορροπία από ρυθμιστικής άποψης ανάμεσα στην πράσινη μετάβαση, όπου η Ευρώπη και η Ελλάδα κατέχουν ηγετική θέση -παράγουμε πάνω από το 50% της ηλεκτρικής μας ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, οπότε συγκαταλεγόμαστε στις δέκα κορυφαίες χώρες παγκοσμίως τόσο στον τομέα της ηλιακής όσο και της αιολικής ενέργειας- και ταυτόχρονα να διασφαλίσουμε ότι η πράσινη μετάβαση λειτουργεί προς όφελος όλων και, φυσικά, προς όφελος της βιομηχανίας μας.

Διότι αν προχωρήσουμε πολύ γρήγορα, ενώ ο υπόλοιπος κόσμος δεν μας ακολουθεί, αν είμαστε οι μόνοι που έχουμε εμμονή με τη μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, ενώ κανείς άλλος δεν δίνει την ίδια προτεραιότητα, θα καταλήξουμε σε ένα πλήρως αποβιομηχανοποιημένο περιβάλλον στην Ευρώπη και δεν θα έχουμε συμβάλει ουσιαστικά στην αντιμετώπιση της υπερθέρμανσης του πλανήτη.

Ορισμένα, λοιπόν, από αυτά τα προβλήματα είναι ελληνικά, άλλα είναι ευρωπαϊκά, επειδή υπάρχει μεγάλη συνάφεια με το πώς προωθούμε την καινοτομία, πώς ρυθμίζουμε έξυπνα σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Και μπορούν να ειπωθούν κάποια πράγματα σχετικά με την υπερβολική ρύθμιση στην Ευρώπη, με το γεγονός ότι το επιχειρείν στην Ευρώπη καθίσταται ένα πολύ περίπλοκο ζήτημα.

Χθες έλαβα μέρος σε αυτή την εξαιρετική διοργάνωση, τα Panathēnea, μια μεγάλη σύναξη νεοφυών επιχειρήσεων τεχνολογίας και ατόμων που ενδιαφέρονται για το οικοσύστημα των νεοφυών επιχειρήσεων και της τεχνολογίας, συμμετείχαν περίπου 10.000 άτομα, και συνεργαζόμαστε με μια ομάδα Ευρωπαίων επιχειρηματιών για τη δημιουργία αυτού που αποκαλείται «28ο καθεστώς», για την ιδέα ότι μπορείς να ιδρύσεις και να εγγράψεις μια εταιρεία, όπως μια νεοφυή επιχείρηση, σε οποιαδήποτε ευρωπαϊκή χώρα και να ασκήσεις επιχειρηματική δραστηριότητα. Πρέπει βέβαια, να τηρείς, για παράδειγμα, τους εργασιακούς κανόνες της χώρας στην οποία δραστηριοποιείσαι, αλλά πρέπει να βρούμε έναν απλοποιημένο τρόπο που θα επιτρέπει στις νεοφυείς επιχειρήσεις μας να λειτουργούν στην ενιαία αγορά. Αυτή είναι έξυπνη ρύθμιση και όχι ρύθμιση στο όνομα της ρύθμισης.

Θα υποστήριζα λοιπόν την ίδια νοοτροπία, όχι μόνο όσον αφορά την Ελλάδα, αλλά και όσον αφορά την Ευρώπη, όταν εξετάζουμε όλα τα προβλήματα που έχουμε και συνειδητοποιούμε ότι στον πυρήνα των αδυναμιών μας βρίσκεται η απώλεια ανταγωνιστικότητας και ο χαμηλός ρυθμός ανάπτυξης σε σχέση με την Κίνα και τις ΗΠΑ.

Ερωτηθείς για τις εκθέσεις Draghi και Letta αναφορικά με το έλλειμμα ανάπτυξης και παραγωγικότητας στην Ευρώπη και για τον τρόπο με τον οποίο μπορεί κάποιος να περάσει από το σχέδιο στην εφαρμογή, ο Κυριάκος Μητσοτάκης απάντησε:

Θα ήμουν πολύ ευτυχής αν μπορούσαμε να υιοθετήσουμε αύριο το 100% της έκθεσης Letta και το 100% της έκθεσης Draghi, ακόμα κι αν δεν συμφωνώ με όλα τα σημεία. Γιατί το λέω αυτό; Επειδή είναι πολύ εύκολο να διαλέγεις μόνο όσα σε βολεύουν. Διαβάζετε την έκθεση Draghi και λέτε: «Μου αρέσει αυτό, αυτό και αυτό», επειδή φοράω και το εθνικό μου «καπέλο» και πρέπει να ισορροπήσω μεταξύ των εθνικών και των ευρωπαϊκών προτεραιοτήτων μου. Όμως, η διάγνωση είναι σωστή και η συνταγή είναι σωστή.

Να σας δώσω δύο πολύ συγκεκριμένα παραδείγματα. Το πρώτο είναι αυτό που ονομάζουμε Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων. Πού κατευθύνονται οι ευρωπαϊκές αποταμιεύσεις; Καταλήγουν στο εξωτερικό. Όταν εξετάσετε τη ρευστότητα των κεφαλαιαγορών των ΗΠΑ, απλά δεν υπάρχει σύγκριση. Επομένως, σε κάποιο σημείο πρέπει να συγκεντρώσουμε πόρους σε μία κοινή «δεξαμενή» και ορισμένες χώρες πρέπει να συμφωνήσουν ότι πρέπει να το κάνουν αυτό και να εκχωρήσουν μέρος της ρυθμιστικής εξουσίας που έχουν επί των εγχώριων κεφαλαιαγορών τους.

Χθες είχαμε συνάντηση με μια πολύ επιτυχημένη νεοφυή επιχείρηση, ευρωπαϊκή εταιρεία, μόλις υπογράψαμε μνημόνιο κατανόησης. Τι θέλω να πω: έχει νόημα για μια επιτυχημένη εταιρεία να επιλέξει την εισαγωγή σε ευρωπαϊκό χρηματιστήριο, όταν η ρευστότητα στις ΗΠΑ είναι δεκαπλάσια; Όσο και αν αισθάνονται Ευρωπαίοι, θα έλεγαν «μάλλον όχι».

Αυτός είναι λοιπόν ένας απτός στόχος. Πρέπει να επιτευχθεί φέτος. Πρέπει να ξεπεράσουμε την αντίσταση. Η αντίσταση προέρχεται συνήθως από τα κράτη μέλη, οπότε είναι ένα πρόβλημα σε επίπεδο Συμβουλίου, όχι σε επίπεδο Επιτροπής ή Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Το δεύτερο ζήτημα είναι η ενέργεια. Δεν πάμε πουθενά με αυτές τις τιμές ενέργειας, επειδή έχουμε μια κατακερματισμένη αγορά ενέργειας που, τελικά, δεν αξιοποιεί την κλίμακα της ευρωπαϊκής αγοράς ενέργειας. Πιθανώς χρειάζεται ένας ρυθμιστής ενέργειας σε ευρωπαϊκό επίπεδο, πιθανώς χρειάζονται περισσότερες επενδύσεις στα δίκτυα, πρέπει να διασφαλίσουμε ότι, αν έχουμε φθηνότερο ηλεκτρικό ρεύμα, μπορούμε να το εξάγουμε.

Παρεμπιπτόντως, η Ελλάδα έχει μετατραπεί σε σημαντικό καθαρό εξαγωγέα ηλεκτρικής ενέργειας, επειδή παράγουμε μεγάλη ποσότητα από ανανεώσιμες πηγές και είμαστε φθηνότεροι από τους γείτονές μας. Έτσι λειτουργεί η αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.

Αυτά είναι λοιπόν μόνο δύο παραδείγματα συγκεκριμένων προτεραιοτήτων που θέτουν οι εκθέσεις και πρέπει να υλοποιηθούν. Υπάρχει αίσθημα επείγοντος; Νομίζω ναι, σίγουρα στο τραπέζι όπου συνεδριάζει το Συμβούλιο. Είναι εύκολο να προωθηθεί αυτή η συναίνεση και να κινηθούν οι μεγάλες χώρες προς αυτή την κατεύθυνση; Δεν ισχύει πάντα αυτό.

Χρειαζόμαστε χρηματοδότηση, τόσο ιδιωτική όσο και δημόσια; Αναμφίβολα ναι. Πρέπει να εξετάσουμε τους ευρωπαϊκούς προϋπολογισμούς και να αναρωτηθούμε αν υπάρχουν κοινά ευρωπαϊκά αγαθά που θα μπορούσαν και θα έπρεπε να χρηματοδοτηθούν από ευρωπαϊκούς πόρους; Οπωσδήποτε. Διότι, τελικά, αυτή είναι η λογική του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού: να χρηματοδοτεί πράγματα που δεν μπορούν να υλοποιηθούν σε εθνικό επίπεδο. Είναι η άμυνα ένα από αυτά τα κοινά αγαθά; Πιστεύω ότι ναι, απολύτως.

Δεν είμαι υπέρμαχος του μεγάλου δανεισμού. Βασικός μου στόχος είναι να αφήσω, ως παρακαταθήκη, μια Ελλάδα της οποίας το δημόσιο χρέος θα είναι πλήρως βιώσιμο. Όμως, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, αυτό είναι κάτι που σήμερα έχει νόημα, διότι διαφορετικά δεν μπορείς να χρηματοδοτήσεις αυτές τις μακροπρόθεσμες επενδύσεις. Και υπάρχουν επενδύσεις που πρέπει να χρηματοδοτηθούν και για τις οποίες δεν μπορούμε να βασιστούμε στην αγορά. Αν δημιουργούμε έναν υπερυπολογιστή για το οικοσύστημα τεχνητής νοημοσύνης μας -όπως και κάνουμε παρεμπιπτόντως-, χρησιμοποιούμε χρήματα της ΕΕ, επειδή δεν μπορείς να έχεις απόδοση από αυτή την επένδυση. Έτσι, παρέχουμε υπολογιστική ισχύ στο κράτος και σε νεοφυείς επιχειρήσεις.

Πρόκειται, λοιπόν, κατά μία έννοια, για ένα δημόσιο αγαθό και χρειάζεται δημόσια χρηματοδότηση. Και στη συνέχεια πρέπει να προσδιορίσουμε την κατανομή μεταξύ εθνικών και ευρωπαϊκών πόρων. Ωστόσο, αυτή τη στιγμή, πολλές ευρωπαϊκές χώρες αντιμετωπίζουν προβλήματα με τα δημόσια οικονομικά τους. Επομένως, η μόνη λύση θα ήταν να ενισχυθεί ο ευρωπαϊκός προϋπολογισμός και να πραγματοποιηθούν οι επενδύσεις που έκαναν οι ΗΠΑ πριν από πολλές δεκαετίες, χρησιμοποιώντας δημόσια χρήματα, που τελικά είχαν τεράστια διάχυση σε ολόκληρη την οικονομία.

Δεν είναι πολύ αργά. Υπάρχουν μάχες που, κατά τη γνώμη μου, έχουν χαθεί, επειδή οι ΗΠΑ και η Κίνα βρίσκονται πολύ μπροστά από εμάς, αλλά υπάρχουν και άλλες μάχες που μπορούμε και πρέπει να δώσουμε ως Ευρωπαίοι. Και αυτό θα απαιτούσε τη διάθεση σημαντικών κεφαλαίων, τόσο ιδιωτικών όσο και δημόσιων.

Σε ερώτηση αν μπορεί να συγκριθεί η σημερινή κατάσταση στην Ευρώπη με την αίσθηση του επείγοντος που επικράτησε στην Ελλάδα στο παρελθόν, ως αποτέλεσμα της κρίσης, ο Πρωθυπουργός σημείωσε:

Όχι, γιατί οι ευρωπαϊκές χώρες, δόξα τω Θεώ, δεν βίωσαν κεφαλαιακούς περιορισμούς, δεν υπέστησαν κατάρρευση του ΑΕΠ τους κατά 25%. Το πρόβλημα είναι η σταδιακή διάβρωση. Αν υποστείς ένα ξαφνικό σοκ, αναγκάζεσαι να αναγνωρίσεις και να αντιμετωπίσεις τις αδυναμίες σου, κάτι που κάναμε, και αξίζουν μεγάλα εύσημα στον ελληνικό λαό γιατί επέδειξε επιμονή. Δεν πίστευαν πολλοί ότι αυτό ήταν πραγματικά εφικτό. Το πρόβλημα στην Ευρώπη είναι ότι τα πράγματα δεν είναι τόσο σοβαρά, δυστυχώς, αλλά είναι αυτή η σταδιακή διάβρωση που επισημάνθηκε στην έκθεση Letta που είναι εξαιρετικά ανησυχητική.

Και φυσικά, από πολιτική άποψη, τα παραδοσιακά κόμματα αντιμετωπίζουν δυσκολίες, η οικονομική προσιτότητα και ο πληθωρισμός αποτελούν μεγάλο πρόβλημα, και υπάρχουν εύκολες λύσεις που προσφέρονται από λαϊκιστές τόσο από τη δεξιά όσο και από την αριστερά. Υπό αυτή την έννοια, η Ελλάδα έχει ένα πλεονέκτημα, επειδή έχει ήδη πειραματιστεί με τους λαϊκιστές και δεν πήγε και πολύ καλά. Έτσι, όταν οι λαϊκιστές επανεμφανίζονται τώρα, με μια ωραία στρατηγική ανανέωσης της εικόνας τους και λένε τα ίδια πράγματα, οι πολίτες λένε: «Εντάξει, αλλά την τελευταία φορά που το δοκιμάσαμε αυτό σχεδόν χρεοκοπήσαμε». Έτσι, η Ελλάδα έχει αυτά τα δύο πλεονεκτήματα σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες.

Σχετικά με το πώς η ανάδειξη της τεχνητής νοημοσύνης επηρεάζει και θα επηρεάσει τις δημόσιες πολιτικές, ο Πρωθυπουργός ανέφερε:

Αυτή είναι μάλλον η πιο περίπλοκη ερώτηση που θα μπορούσατε να θέσετε, και θα χρειαζόμασταν μια ολόκληρη μέρα για να αναλύσουμε όλες τις επιπτώσεις αυτής της απίστευτης τεχνολογικής επανάστασης. Όλα τα κράτη αντιμετωπίζουν δυσκολίες. Κανείς, νομίζω, δεν έχει καθαρή εικόνα, επειδή η τεχνολογία εξελίσσεται με τόσο γρήγορους ρυθμούς και επειδή, ουσιαστικά, έχουμε δημιουργήσει υπερεθνικούς «παίκτες», τις μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες, οι οποίες διαθέτουν τόση δύναμη που είναι σε θέση να κατευθύνουν και τον δημόσιο διάλογο προς την κατεύθυνση που επιθυμούν.

Φυσικά, όσον αφορά το κράτος, η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης προσφέρει τεράστιες ευκαιρίες για βελτίωση της αποδοτικότητας. Αυτό, φυσικά, απαιτεί να προσδιοριστεί πώς η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί πραγματικά να βελτιώσει την παροχή δημόσιων υπηρεσιών ή τις ίδιες τις διαδικασίες της κυβέρνησης, μέσω της εκπαίδευσης των υπαλλήλων και των δημόσιων λειτουργών ώστε να βλέπουν την τεχνητή νοημοσύνη ως ένα πραγματικό εργαλείο και της διασφάλισης ότι αντιμετωπίζονται οι φόβοι εντός της δημόσιας διοίκησης ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε πραγματικά να καταλάβει θέσεις εργασίας, στην περίπτωση του δημόσιου τομέα δεν υφίσταται τέτοιος άμεσος κίνδυνος.

Στη συνέχεια, φυσικά, η δεύτερη υποχρέωση είναι να εξετάσουμε συγκεκριμένους τομείς ή εκείνους τους τομείς πολιτικής όπου η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να επιφέρει ουσιαστική βελτίωση, όπως η υγειονομική περίθαλψη, όπου το «ισοζύγιο» θα είναι θετικό. Στην περίπτωσή μας, η δημιουργία ενός νέου οικοσυστήματος στην άμυνα και η απομάκρυνση από τα παλαιά συστήματα του Υπουργείου Άμυνας αποτελεί μείζονα προτεραιότητα. Αυτό προκαλεί μεγάλο ενδιαφέρον, επειδή προωθεί επίσης την ανάπτυξη και την καινοτομία, και μεγάλο μέρος της τεχνολογίας που αναπτύσσεται για την άμυνα διαχέεται τελικά στην πραγματική οικονομία.

Φυσικά, όμως, πρέπει επίσης να έχουμε πλήρη επίγνωση του γεγονότος ότι υπάρχουν ρυθμιστικές μάχες που πρέπει να δοθούν στον τομέα της τεχνολογίας. Βρίσκομαι στην πρώτη γραμμή της προσπάθειας προστασίας των παιδιών και των εφήβων μας από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Θα νομοθετήσουμε προς αυτή την κατεύθυνση. Αλλά αυτή είναι μόνο η πρώτη μάχη που θα δώσουμε, γιατί έχουμε αγγίξει μόνο την επιφάνεια όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά και οι έφηβοί μας αλληλεπιδρούν με την τεχνολογία. Μιλούσα χθες γι’ αυτό, για το πώς νιώθουμε για το γεγονός ότι πράκτορες τεχνητής νοημοσύνης που χρησιμοποιούνται τακτικά (AI companions) συνομιλούν με τα παιδιά και τους εφήβους μας και ότι τα παιδιά μας δημιουργούν τέτοιου είδους εικονικές σχέσεις με πράκτορες τεχνητής νοημοσύνης. Έχω την αίσθηση ότι αυτό δεν θα είναι πολύ καλό για την ψυχική τους υγεία.

Τι σημαίνει λοιπόν αυτό, όσον αφορά τη συνεργασία με τις μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας και τον καθορισμό σαφών ορίων ως προς το τι επιτρέπεται και τι δεν επιτρέπεται; Η Ευρώπη έχει υιοθετήσει μια σχετικά προστατευτική στάση ως προς την ψηφιακή αγοράς της και δεν πιστεύω ότι πρέπει να υιοθετήσουμε μια υπερβολικά ρυθμιστική προσέγγιση, αλλά αν υπάρχουν συγκεκριμένα ζητήματα που μας απασχολούν, πρέπει επίσης να το κάνουμε αυτό απολύτως σαφές.

Ασφαλώς, η μεγαλύτερη πρόκληση απ’ όλες είναι η μεγάλη απώλεια θέσεων εργασίας. Σε αυτό το θέμα φοβάμαι ότι καμία χώρα δεν είναι προετοιμασμένη γιατί απλά δεν γνωρίζουμε ακριβώς τι θα συμβεί στην αγορά εργασίας. Κοιτάζοντας για παράδειγμα τις εταιρείες που αναπτύσσουν πολύ εξελιγμένους βοηθούς φωνής με τεχνητή νοημοσύνη -και συνομιλούμε μαζί τους, μάλιστα χθες υπογράψαμε συμφωνία- τι θα συμβεί στους ανθρώπους που εργάζονται στα τηλεφωνικά κέντρα; Διότι μπορώ να σας εγγυηθώ ότι σε 3 έως 5 χρόνια αυτές οι θέσεις εργασίας ενδέχεται να μην υπάρχουν πλέον.

Πρέπει, λοιπόν, να σκεφτούμε με διορατικότητα τις θέσεις εργασίας που σίγουρα θα απειληθούν στην αρχή και τις θέσεις εργασίας του μέλλοντος. Αναφέρατε τους νοσηλευτές. Νοσηλευτές θα υπάρχουν και στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, αλλά αυτή τη στιγμή έχουμε έλλειψη νοσηλευτών στην Ευρώπη.

Τι μπορούμε, λοιπόν, να κάνουμε περισσότερο για να ενθαρρύνουμε τα παιδιά μας να σκεφτούν την καριέρα σε αυτές τις θέσεις εργασίας, οι οποίες γνωρίζουμε ότι θα συνεχίσουν να υπάρχουν ακόμη και στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, που θα αφαιρέσει πολλές θέσεις εργασίας; Πιστεύω ότι αυτή η συζήτηση βρίσκεται ακόμα στα σπάργανα, αλλά φοβάμαι ότι ο ρυθμός της αλλαγής είναι τόσο γρήγορος που οι κυβερνήσεις θα «λαχανιάζουν» για να προλαβαίνουν τις εξελίξεις. Και αυτό δεν είναι μόνο πρόβλημα της Ελλάδας, πιστεύω ότι είναι παγκόσμιο πρόβλημα.

Ερωτηθείς τι θα θεωρούσε επιτυχία για την Ελλάδα το 2030 καθώς και το ποια είναι τα βασικά μαθήματα που μπορεί να αντλήσει η Ευρώπη από την Ελλάδα και τις επιτυχίες της χώρας μας την τελευταία επταετία, ο Κυριάκος Μητσοτάκης τόνισε:

O κύριος στόχος πρέπει να είναι η ταχύτερη σύγκλιση με την Ευρώπη. Αυτό είναι που θα γίνει αντιληπτό από τους πολίτες. Αν εξετάσουμε το ποσό που ξοδεύουν οι άνθρωποι ως ποσοστό του ευρωπαϊκού μέσου όρου -κάτι που, κατά τη γνώμη μου, αποτελεί πολύ καλύτερο δείκτη από το κατά κεφαλήν ΑΕΠ, καθώς το κατά κεφαλήν ΑΕΠ αντανακλά τα δηλωμένα εισοδήματα-, θαρρώ βρισκόμαστε γύρω στο 80% του μέσου όρου της ΕΕ. Επομένως, αν θέλουμε να συγκλίνουμε με την Ευρώπη, πρέπει να αναπτυχθούμε πολύ πιο γρήγορα από την Ευρώπη και δεν θα αναπτυχθούμε χωρίς επενδύσεις. Θα έλεγα, λοιπόν, ότι πρέπει να επικεντρωθούμε σχεδόν εμμονικά στο να διασφαλίσουμε ότι δημιουργούμε το καλύτερο δυνατό επενδυτικό περιβάλλον και ότι χρησιμοποιούμε την ισχύ του κράτους για να προσελκύσουμε το είδος των επενδύσεων που θέλουμε, διότι η πολιτική μας δεν είναι «επενδύσεις με κάθε κόστος», είναι οι «επενδύσεις που προτιμούμε».

Για παράδειγμα, επειδή έχουμε κάνει μεγάλη συζήτηση -αναγνωρίζω ότι αυτό που θα πω δεν προκειται να είναι δημοφιλές εδώ στην Κρήτη-, εάν πρόκειται να χρησιμοποιήσω κρατικές επιδοτήσεις για να στηρίξω επενδύσεις, πήρα τη συνειδητή απόφαση να επενδύσω λιγότερο στον τουρισμό και περισσότερο στη μεταποίηση, επειδή αυτοί είναι οι τύποι θέσεων εργασίας που πιστεύουμε ότι χρειαζόμαστε και επειδή πιστεύω ότι ο τουρισμός τα πάει αρκετά καλά χωρίς να χρειάζεται το ύψος των κινήτρων που λάμβανε στο παρελθόν.

Αυτές, λοιπόν, είναι οι ρυθμιστικές αποφάσεις που πρέπει να λάβουμε, και στη συνέχεια να αναπτύξουμε συγκεκριμένους τομείς αριστείας όπου μπορούμε πραγματικά να ξεπεράσουμε ορισμένους από τους Ευρωπαίους εταίρους μας.

Το ψηφιακό κράτος είναι ίσως το καλύτερο παράδειγμα. Αν κοιτάξετε τον τομέα της υγείας, έχουμε κάνει τεράστιες βελτιώσεις τα τελευταία τέσσερα χρόνια. Μπορείτε πλέον να κλείσετε ραντεβού με γιατρό μέσα από την εφαρμογή «MyHealth» οπουδήποτε στην Ελλάδα, και πιθανότατα θα έχετε ραντεβού μέσα σε μια εβδομάδα. Δεν είμαι σίγουρος ότι αυτό είναι δυνατό στο Εθνικό Σύστημα Υγείας του Ηνωμένου Βασιλείου (NHS). Αυτό είναι λοιπόν ένα πολύ καλό παράδειγμα του πώς μπορεί να χρησιμοποιηθεί η τεχνολογία για να ενδυναμωθούν οι πολίτες, να αυξηθεί η αποδοτικότητα, να μειωθεί το κόστος και να γίνει ολόκληρο το σύστημα πιο διαφανές. Αυτοί είναι λοιπόν μερικοί από τους τομείς στους οποίους σαφώς θα εστίαζα.

Και, φυσικά, πρέπει να φροντίζουμε στη δημόσια παρουσία μας να είμαστε ταπεινοί και να συνεχίζουμε να ακούμε τους πολίτες και τις πραγματικές ανησυχίες τους. Είναι πολύ εύκολο, όταν οδεύεις προς τον όγδοο χρόνο της θητείας σου, ειδικά αν οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι θα κερδίσεις τις επόμενες εκλογές… Αυτός είναι ο μεγαλύτερος κίνδυνος. Έχουμε, λοιπόν, μια εκλογική μάχη να δώσουμε. Γνωρίζουμε ότι έχουμε οδηγήσει τη χώρα προς τη σωστή κατεύθυνση, αλλά γνωρίζουμε επίσης ότι υπάρχει ακόμη πολλή δουλειά που πρέπει να γίνει, και πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι πολλά από τα παράπονα που τροφοδοτούν τα λαϊκιστικά κόμματα στην Ευρώπη είναι πραγματικά παράπονα.

Αν οι πολίτες ανησυχούν για το διαθέσιμο εισόδημά τους, το κάνουν επειδή τα τελευταία τέσσερα χρόνια έχουμε δει ταχύρυθμη αύξηση των τιμών σε ολόκληρη την αγορά, η οποία επιδεινώνεται ακόμη περισσότερο λόγω του πολέμου. Επομένως, πρέπει να γίνουν επιλογές. Και όταν σκεφτόμαστε το κράτος, υπάρχει ο δημόσιος τομέας, υπάρχει η κρατική γραφειοκρατία, αλλά το κράτος, τελικά, είναι άνθρωποι. Είναι οι πολιτικοί που λαμβάνουν αποφάσεις και κάνουν επιλογές.

Εάν διαθέτω δημοσιονομικό πλεόνασμα για να δαπανήσω, έλαβα τη συνειδητή απόφαση να στηρίξω τις οικογένειες με παιδιά. Θα μπορούσα να είχα κάνει κάτι άλλο, θα μπορούσα, για παράδειγμα, να μειώσω τον ΦΠΑ. Αυτές είναι, λοιπόν, οι δύσκολες αποφάσεις που παίρνεις και, τελικά, κρίνεσαι μόνο από το αν αυτές οι αποφάσεις αποδειχθούν επιτυχείς.

Αποκατάσταση ενός ελάχιστου επιπέδου εμπιστοσύνης στους πολιτικούς θεσμούς, κάτι που εν τέλει βασίζεται στη λογοδοσία: πιστεύω ακράδαντα στη λογοδοσία. Θα ήθελα πραγματικά οι πολίτες να εξετάσουν αυτά που τους είπαμε το 2023, να διαβάσουν κυριολεκτικά το μανιφέστο μας και να το τσεκάρουν σημείο προς σημείο. Πιστεύω ότι αν το κάνουν αυτό, θα διαπιστώσουν ότι έχουμε πράγματι υλοποιήσει τις περισσότερες από τις δεσμεύσεις μας.

Ο κόσμος δεν σε ψηφίζει ποτέ για όσα έχεις κάνει. Ίσως δώσουν σε κάποιο κτήριο το όνομά σου, προς τιμήν του έργου σου, αλλά δεν θα κερδίσεις εκλογές με βάση τα πεπραγμένα σου. Εάν, όμως, η διαδρομή σου χαρακτηρίζεται από συνέπεια, τότε οι πολίτες πιθανότατα θα σου δείξουν μεγαλύτερη εμπιστοσύνη αν τους πεις ότι θα κάνεις ακόμα περισσότερα τα επόμενα τέσσερα χρόνια.

Συνεπώς, καθώς προετοιμαζόμαστε -και επιτρέψτε μου να ολοκληρώσω με αυτό- γι’ αυτό που ουσιαστικά θα είναι το τελευταίο αυτής της θητείας διακυβέρνησης, δεν πρέπει ποτέ να ξεχνάμε ότι, τελικά, η πολιτική αφορά βασικά τις πολιτικές, αφορά τις επιλογές, αφορά την αντιμετώπιση πραγματικών προβλημάτων, αφορά τη βελτίωση των δημόσιων μεταφορών, που είναι ένα δημόσιο αγαθό. Θέλω να πω, εάν έχεις προσθέσει περισσότερα από 1.000 νέα λεωφορεία στην Αθήνα, αυτή είναι μια καλή δημόσια επένδυση, επειδή οι δημόσιες συγκοινωνίες είναι μια σημαντική δημόσια υπηρεσία.

Άρα, όλες αυτές οι ωραίες ιδεολογικές συζητήσεις είναι καλές και ενδιαφέρουσες, αλλά τελικά οι άνθρωποι έχουν προβλήματα, περιμένουν λύσεις και, στο τέλος, πιστεύω ότι είναι λογικοί. Καθονται με τις οικογένειές τους, συζητούν και λένε: «Εντάξει, έχουμε προσφέρει σταθερότητα και προβλεψιμότητα, αυτό είναι σημαντικό».

Έχουμε σχέδιο για το πώς θα οδηγήσουμε τη χώρα προς το 2030. Θεωρώ ότι είμαστε το μόνο κόμμα τώρα που μιλάει για την ατζέντα του 2030, και είμαι βέβαιος ότι έχουμε καλές πιθανότητες οι πολίτες να μας εμπιστευτούν ξανά.

Η παλιά σύλληψη όσον αφορά το ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό ιστορικά, στην Πατρίδα μας, είναι «το Ναυτικό μας προστατεύει το Αιγαίο, ο Στρατός την στεριά, το Ναυτικό τη θάλασσα, η Αεροπορία τον αέρα. Εντάξει, αυτονόητο!». Όχι, δεν είναι πια αυτονόητο. Είναι ετερονόητο. Εν πολλοίς πια, οι μεγάλες μας πλατφόρμες δεν έχουν χώρο μέσα σε μια κλειστή θάλασσα, η οποία είναι μια εξαιρετικά επικίνδυνη θάλασσα για μια μεγάλη πλατφόρμα. Άρα λοιπόν, η λογική είναι ότι οι μεγάλες μας πλατφόρμες, οι οποίες έχουν πάντα βέβαια τον παραδοσιακό τους ρόλο, όμως πρέπει να λειτουργούν μέσα σε ένα περιβάλλον που να μην είναι εκτεθειμένες, σε μια επιχείρηση από τη στεριά με την οποία ένα πολύ μικρό drone θαλάσσης που αξίζει 50 ή 100 χιλιάδες ευρώ να καταστρέψει μια Φρεγάτα η οποία αξίζει 1 δισεκατομμύριο. Και θα μπορούσε βεβαίως, δεν θα ήταν ένα μεμονωμένο, θα ήταν ένα σμήνος ολόκληρο, από δέκα, είκοσι, εκατό, πεντακόσια; Και πάλι θα ήταν πολύ πιο φθηνό από τον ίδιο τον Στόλο! Άρα λοιπόν, η λογική είναι να μπορέσει το ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό να λειτουργήσει με έναν συνδυασμό αυτόνομων σκαφών είτε επάνω στη θάλασσα, είτε κάτω από τη θάλασσα και να μπορέσει να χρησιμοποιήσει σαν στρατηγικά εργαλεία της τις μεγάλες του πλατφόρμες, ώστε να μπορούν και αυτές οι οποίες -σημειώνω πια για πρώτη φορά στην ιστορία μας θα έχουν τη δυνατότητα να έχουν στρατηγικά όπλα- να μπορέσουν να παίξουν τον βαρύ ρόλο που το μέγεθός τους και το κόστος τους επιβάλλει....

Τί είπε ο ΥΕΘΑ  στο Defence Side Event  του ΕΛΚΑΚ, με θέμα “Naval Power in a Charging Security Environment”

Ο Υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας συμμετέσχε χθες, Πέμπτη 28 Μαΐου 2026, σε συζήτηση με τον συνιδρυτή και Διευθύνοντα Σύμβουλο της “Saronic Technologies” Ντίνο Μαυρούκα (Dino Mavrookas) και τον δημοσιογράφο Βασίλη Νέδο στο Defence Side Event που διοργάνωσε το Ελληνικό Κέντρο Αμυντικής Καινοτομίας (ΕΛΚΑΚ) στο πλαίσιο των Παναθηναίων, με θέμα “Naval Power in a Charging Security Environment”.

Ο κ. Μαυρούκας ηγείται του σχεδίου ανάπτυξης προϊόντων, σε εφαρμογή του στρατηγικού οράματος της εταιρείας “Saronic Technologies”. Με 11 χρόνια εμπειρίας ως μέλος της Δύναμης Ειδικών Επιχειρήσεων του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ (Navy SEAL) και με 8 αποστολές σε εμπόλεμες ζώνες, διαθέτει άμεση γνώση του κρίσιμου ρόλου που διαδραματίζει η προηγμένη στρατιωτική τεχνολογία. Είναι κάτοχος MBA από το Wharton School of Business και πτυχίου BS Ηλεκτρολόγου Μηχανικού και Μηχανικού Υπολογιστών από το Πανεπιστήμιο Rutgers.

Στη συζήτηση παρέστησαν ο Αρχηγός ΓΕΕΘΑ Στρατηγός Δημήτριος Χούπης, ο Αρχηγός ΓΕΝ Αντιναύαρχος Δημήτριος – Ελευθέριος Κατάρας ΠΝ, ο Αρχηγός ΓΕΑ Αντιπτέραρχος (Ι) Δημοσθένης Γρηγοριάδης, ο Υπαρχηγός ΓΕΣ Αντιστράτηγος Ανδρέας Κορωνάκης, ο Γενικός Διευθυντής Αμυντικών Εξοπλισμών και Επενδύσεων (ΓΔΑΕΕ) του ΥΠΕΘΑ Υποστράτηγος Ιωάννης Μπούρας και ο Διευθυντής του ΣΤ’ Κλάδου του ΓΕΕΘΑ Υποστράτηγος Γεώργιος Πανούσης.

Παρευρέθηκε επίσης ο Αντιπρόεδρος και Διευθύνων Σύμβουλος των Ναυπηγείων Σκαραμαγκά Μιλτιάδης Βαρβιτσιώτης.

Ακολουθεί η συζήτηση με τον δημοσιογράφο Β. Νέδο:

ΒΑΣΙΛΗΣ ΝΕΔΟΣ: Κύριε Υπουργέ, έχει κάνει η Ελλάδα τα τελευταία χρόνια μια τεράστια προσπάθεια να προχωρήσει το κομμάτι του ναυτικού τομέα, να αναπληρώσει προβλήματα του παρελθόντος, κυρίως στο κομμάτι των κύριων μονάδων επιφανείας, αλλά στους πολέμους τα μέτωπα που έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια (μιλώντας για την Ουκρανία, μιλώντας βεβαίως και για τα Στενά του Ορμούζ όπου έχουμε μια κατάσταση ακόμα σε εξέλιξη) βλέπουμε να αναδεικνύεται πάρα πολύ και το κομμάτι των Μη Επανδρωμένων, της τεχνητής νοημοσύνης, της τεχνολογίας αιχμής, αν μου επιτρέπετε να το πω λίγο έτσι γενικά. Εκεί πού είμαστε; Και πού θέλουμε να πάμε;

ΝΙΚΟΣ ΔΕΝΔΙΑΣ: Όπως καλά είπατε, ακριβώς εξαιτίας της μεγάλης κρίσης, της οικονομικής κρίσης της χώρας, μια ολόκληρη δεκαετία μείναμε πίσω. Η πραγματικότητα είναι ότι από το 2010 μέχρι και το 2019 περίπου, δεν είχαμε χρήματα να επενδύσουμε ούτε καν στην συντήρηση για τις βασικές μας πλατφόρμες, πόσο μάλλον να επενδύσουμε σε έρευνα, σε καινοτομία, σε νέες αντιλήψεις.

Άρα, το πρώτο πράγμα που έπρεπε να γίνει όταν η χώρα βγήκε από την κρίση, είναι να αναπληρώσουμε αυτό το κενό που είχαμε στις μεγάλες μας πλατφόρμες και νομίζω ότι είμαστε σε μια αξιοπρεπή βάση. Έχουμε ή θα έχουμε τέσσερα εξαιρετικά γαλλικά βαπόρια, τις FDI, κατά την ταπεινή μου γνώμη στο configuration που εμείς θέλουμε, που είναι standard 2 plus++, ίσως το καλύτερο βαπόρι στον πλανήτη σε αυτή την κατηγορία.

Από εκεί και πέρα, έχουμε μια αρχική συμφωνία με τους Ιταλούς για να πάρουμε 2+2 “Bergamini”, επίσης εξαιρετικά πλοία. Με τη βοήθεια και των Ναυπηγείων Σκαραμαγκά θα κάνουμε ένα πρόγραμμα εκσυγχρονισμου -ήδη έχει υπογραφεί- των τεσσάρων ΜΕΚΟ και κρατώντας και σε ρόλο πια όμως κορβέτας, έναν αριθμό από τις παλιές μας “Kortenaer”, τις φρεγάτες μας “S”. Νομίζω το ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό με τις υπόλοιπες μονάδες θα είναι σε μια εξαιρετική κατάσταση εάν το δούμε συμβατικά.

Πάμε τώρα όμως σε ένα απλό γεγονός, το οποίο βλέπουμε όλοι. Ο πλανήτης έχει αλλάξει. Έχουν αλλάξει όλα. Άρα είμαστε υποχρεωμένοι και σε αυτό να κάνουμε ένα άλμα.

Έχουμε λοιπόν δημιουργήσει μια σειρά από δομές μέσα στο σύστημα των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων, Διεύθυνση Καινοτομίας στο πλαίσιο του ΓΕΕΘΑ και από εκεί και πέρα ανάλογες Διευθύνσεις, είτε Καινοτομίας, είτε Πληροφορικής, είτε νέων δυνατοτήτων σε όλους τους επιμέρους Κλάδους, οι οποίοι έχουν μπει στη λογική της εξέλιξης νέων συστημάτων και νέων πλατφορμών.

Σε αυτό το πράγμα μάς βοηθάει αφενός μεν το ΕΛΚΑΚ, που μας φιλοξενεί σήμερα. Δηλαδή ένα εξαιρετικό νομικό πρόσωπο, μια νέα προσπάθεια η οποία μπορεί χρηματοδοτικά να βοηθήσει την καινοτομία και την εισαγωγή της στις Ένοπλες Δυνάμεις, μέσω μιας καινούργιας αντίληψης που ζητά από το οικοσύστημα Αμυντικής Καινοτομίας, πρώτα της Ελλάδας και μετά των φίλων μας χωρών, όχι να μας δώσουν ή να μας πουλήσουν πλατφόρμες, αλλά να μας προσφέρουν λύσεις στα προβλήματα της επόμενης ημέρας, όπως εμείς τα αντιλαμβανόμαστε.

Ένα παράδειγμα ήδη που έχει υπάρξει απάντηση κι ένα παράδειγμα στο οποίο μέχρι σήμερα δεν έχουμε την απάντηση:

Ένα παράδειγμα που έχει υπάρξει απάντηση είναι πώς αντιμετωπίζουμε σμήνη drones συγκεκριμένης κατηγορίας. Σε αυτό το ερώτημα με τη βοήθεια του ΕΛΚΑΚ, με τη βοήθεια του ΚΕΤΑΚ (που είναι το ερευνητικό κέντρο των Ενόπλων Δυνάμεων), με τη βοήθεια της ΕΑΒ και με τη βοήθεια του ιδιωτικού τομέα, έχουμε δώσει μια απάντηση. Η απάντηση αυτή λέγεται «ΚΕΝΤΑΥΡΟΣ», ένα anti–drone σύστημα, το ξέρουμε όλοι. Δοκιμάστηκε καταρχήν στο Αιγαίο, μετά δοκιμάστηκε σε πραγματικές συνθήκες στην Ερυθρά Θάλασσα, εξοπλίζει τις μεγάλες ναυτικές μας πλατφόρμες.

Ένα παράδειγμα προβλήματος που έχει τεθεί και δεν έχουμε ακόμα πάρει την απάντηση αλλά θα την βρούμε όμως την απάντηση και θα τη δώσουμε: Πώς λειτουργούμε σμήνη από “Unmanned” σκάφη σε ένα περιβάλλον, σε ένα νησιωτικό αρχιπελαγικό περιβάλλον όπως το Αιγαίο, είτε σε αναγνωριστική κατεύθυνση είτε σε επιθετική κατεύθυνση. Σε αυτό δεν έχουμε απάντηση, όμως είναι κάτι πάνω στο οποίο δουλεύουμε.

Δίνω λοιπόν ένα παράδειγμα πώς αντιλαμβανόμαστε το χθες, την ανάγκη δηλαδή να συνεχίσουμε να έχουμε βέβαια και σήμερα τις μεγάλες μας πλατφόρμες, οι οποίες θα λειτουργούν με τον παραδοσιακό τους τρόπο, και επίσης ένα, τα νέα όπλα, τις νέες δυνατότητες οι οποίες θα βοηθήσουν το ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό να έρθει να αντιμετωπίσει προκλήσεις του 21ο αιώνα.

ΒΑΣΙΛΗΣ ΝΕΔΟΣ: Επιτρέψτε μου να συνδέσω την απάντηση του κ. Ντίνου Μαυρούκα με μια ερώτηση που θέλω να σας κάνω για το Αιγαίο συγκεκριμένα, όπου έχουμε ένα πολύ συγκεκριμένο δόγμα το οποίο έχει εμπλουτιστεί τα τελευταία χρόνια, αλλά δεν είναι Ειρηνικός Ωκεανός. Είναι μια κλειστή θάλασσα με πάρα πολλά νησιά και έχετε και εσείς κατά καιρούς μιλήσει για το πώς διαφόρων ειδών δυνατότητες που μπορούν να συνδυαστούν και με το μορφολογικό ανάγλυφο του Αιγαίου. Θέλετε να μας μιλήσετε λίγο για αυτό; Και αν θεωρείτε ότι αυτού του είδους τα Μη Επανδρωμένα μπορούν να παίξουν κάποιο ρόλο εδώ;

ΝΙΚΟΣ ΔΕΝΔΙΑΣ: Θέλω να σας είμαι ειλικρινής. Είναι εδώ ο Αρχηγός του ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού. Είναι ντροπή ένας δικηγόρος να μιλάει για την τακτική του ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού, αλλά το μόνο που μπορώ να κάνω είναι με τελείως υπεραπλουστευμένο τρόπο να εκφράσω τη γενική σύλληψη.

Η παλιά σύλληψη όσον αφορά το ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό ιστορικά, στην Πατρίδα μας, είναι «το Ναυτικό μας προστατεύει το Αιγαίο, ο Στρατός την στεριά, το Ναυτικό τη θάλασσα, η Αεροπορία τον αέρα. Εντάξει, αυτονόητο!». Όχι, δεν είναι πια αυτονόητο. Είναι ετερονόητο. Εν πολλοίς πια, οι μεγάλες μας πλατφόρμες δεν έχουν χώρο μέσα σε μια κλειστή θάλασσα, η οποία είναι μια εξαιρετικά επικίνδυνη θάλασσα για μια μεγάλη πλατφόρμα.

Άρα λοιπόν, η λογική είναι ότι οι μεγάλες μας πλατφόρμες, οι οποίες έχουν πάντα βέβαια τον παραδοσιακό τους ρόλο, όμως πρέπει να λειτουργούν μέσα σε ένα περιβάλλον που να μην είναι εκτεθειμένες, σε μια επιχείρηση από τη στεριά με την οποία ένα πολύ μικρό drone θαλάσσης που αξίζει 50 ή 100 χιλιάδες ευρώ να καταστρέψει μια Φρεγάτα η οποία αξίζει 1 δισεκατομμύριο. Και θα μπορούσε βεβαίως, δεν θα ήταν ένα μεμονωμένο, θα ήταν ένα σμήνος ολόκληρο, από δέκα, είκοσι, εκατό, πεντακόσια; Και πάλι θα ήταν πολύ πιο φθηνό από τον ίδιο τον Στόλο!

Άρα λοιπόν, η λογική είναι να μπορέσει το ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό να λειτουργήσει με έναν συνδυασμό αυτόνομων σκαφών είτε επάνω στη θάλασσα, είτε κάτω από τη θάλασσα και να μπορέσει να χρησιμοποιήσει σαν στρατηγικά εργαλεία της τις μεγάλες του πλατφόρμες, ώστε να μπορούν και αυτές οι οποίες -σημειώνω πια για πρώτη φορά στην ιστορία μας θα έχουν τη δυνατότητα να έχουν στρατηγικά όπλα- να μπορέσουν να παίξουν τον βαρύ ρόλο που το μέγεθός τους και το κόστος τους επιβάλλει.

Καταλαβαίνω πάρα πολύ καλά αυτό που είπε ο κύριος Μαυρούκας πριν. Καταλαβαίνω επίσης, καταλαβαίνουμε όλοι, ότι αυτή είναι η απάντηση στις ανάγκες του αύριο, δηλαδή η δυνατότητα να μπορούν να παράγονται μεγάλοι αριθμοί από μικρού κόστους, αυτόνομες πλατφόρμες, οι οποίες με τη λογική των σμηνών -Swarm Technology- να μπορούν να καλύψουν γεωγραφικούς χώρους. Ιδίως δε σε αρχιπελαγικούς χώρους όπως το Αιγαίο, θεωρώ ότι εδώ θα έχουν ένα πάρα πολύ σημαντικό ρόλο. Άλλωστε, μην κοροϊδευόμαστε τώρα. Ξέρουμε αν κοιτάξουμε την απέναντι ακτή του Αιγαίου, η Τουρκία έχει παράξει έναν πολύ μεγάλο αριθμό, ίσως όχι τόσο εξελιγμένης τεχνολογίας, αλλά έναν πολύ μεγάλο αριθμό από drones θαλάσσης.

Ο ΥΕΘΑ Νίκος Δένδιας και ο Υπουργός Ανάπτυξης Τάκης Θεοδωρικάκος είχαν συνάντηση χθες, Πέμπτη 28 Μαΐου 2026, στο Υπουργείο Εθνικής Άμυνας.

Κατά τη συνάντηση συζητήθηκε, κατ’ αρχάς, η πορεία υλοποίησης του προγράμματος«ΘΩΡΑΞ», το οποίο χρηματοδοτείται από το Υπουργείο Ανάπτυξης με 48.950.000 ευρώ, από πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης.

Το πρόγραμμα «ΘΩΡΑΞ», για το οποίο υπεγράφη η σχετική σύμβαση από τον κ. Δένδια και τον κ. Θεοδωρικάκο στις 24 Μαρτίου 2025, αποτελεί ένα ολοκληρωμένο πληροφοριακό σύστημα υποστήριξης της λήψης αποφάσεων από τις Ένοπλες Δυνάμεις, το οποίο εντάσσεται στην «Ατζέντα 2030».Μέσω του Προγράμματος συλλέγονται δεδομένα από όλους τους αισθητήρες των αρμόδιων κρατικών φορέων (ραντάρ, εναέρια και επίγεια μέσα, UAVs, παρατηρητήρια, ηλεκτρονικά μέσα), τα οποία μετά την κατηγοριοποίηση, την προτεραιοποίηση και την επεξεργασία τους, με τη χρήση και Τεχνητής Νοημοσύνης, διαβιβάζονται στον κατάλληλο φορέα, διευκολύνοντας τη λήψη απόφασης σε επιχειρησιακό επίπεδο.

Με τον τρόπο αυτό, πληροφορίες από τις Ένοπλες Δυνάμεις, την Πολιτική Προστασία και το Λιμενικό Σώμα συγκεντρώνονται και αξιολογούνται συνδυαστικά, ώστε να υποστηρίζεται αποτελεσματικότερα η διαχείριση περιστατικών που συνδέονται με την ασφάλεια της χώρας. Πέραν της αντιμετώπισης στρατιωτικών απειλών, το πρόγραμμα συμβάλλει στην αντιμετώπιση υβριδικών απειλών – όπως η δράση παράνομων κυκλωμάτων διακίνησης μεταναστών – καθώς και στη διαχείριση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης.

Κατά τη συνάντηση πραγματοποιήθηκε επίσης ενημέρωση από τον Υπουργό Ανάπτυξης σχετικά με το νέο καθεστώς του Αναπτυξιακού Νόμου, για την αμυντική βιομηχανία, με στόχο την ενίσχυση της παραγωγικής και τεχνολογικής βάσης της χώρας. Τέλος, συζητήθηκε η συνεργασία του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας με το Υπουργείο Ανάπτυξης σε θέματα Αμυντικής Καινοτομίας, όπου ανοίγονται νέες σημαντικές προοπτικές.

ΒΑΣΙΛΗΣ ΝΕΔΟΣ: Κύριε Δένδια, θέλω να μου μιλήσετε λίγο για το ΕΛΚΑΚ διότι είναι κάτι το οποίο έγινε επί των ημερών σας και αναπτύσσεται ακόμα. Θεωρείτε ότι τεχνολογίες με βάση την τεχνητή νοημοσύνη, τεχνολογίες σύγχρονες, αισθητήρων κτλ, μπορούν να αναπτυχθούν εγχώρια και σε τι βαθμό;

ΝΙΚΟΣ ΔΕΝΔΙΑΣ: Αυτός είναι ο ρόλος που καλείται να παίξει το ΕΛΚΑΚ. Δηλαδή, το ΕΛΚΑΚ καλείται να κινητροδοτήσει μέσω ερωτημάτων, αλλά και να βοηθήσει στην παραγωγή πρωτοτύπων και μετά να διευκολύνει ίσως τη χρηματοδότηση, αλλά ακριβώς λύσεων προβλημάτων σαν αυτές που περιγράψαμε.

Υπάρχει μια ιδιαιτερότητα όσον αφορά την Ελλάδα και ιδιαιτερότητά μας έχει να κάνει με την απλή λογική των αριθμών. Η Ελλάδα δεν κινείται στο κενό, δεν κινείται στη στρατόσφαιρα. Είναι σε ένα συγκεκριμένο γεωγραφικό χώρο γεμάτο προκλήσεις στην ευρύτερη περιοχή της, αλλά και στην στενότερη περιοχή της αντιμετωπίζει μια δεδομένη απειλή. Η ιδιαιτερότητα της απειλής που αντιμετωπίζει έγκειται στο ότι είναι δεκαπλάσια αριθμητικά από εμάς. Πρέπει λοιπόν να χρησιμοποιήσουμε τον μεγάλο εξομοιωτή. Ποιος είναι μεγάλος εξομοιωτής; Η τεχνολογία! Μπορούμε λοιπόν κινητροδοτώντας την τεχνολογία να δημιουργήσουμε τέτοιους πολλαπλασιαστές ισχύος, ώστε να εξισορροπήσουμε τη δυνατότητα που υπάρχει να αντιμετωπίσουμε μια δεκαπλάσια απειλή.

Αν με ρωτήσει κανείς «αυτό είναι εύκολο»; Η απάντηση είναι: ουδέποτε ήταν εύκολο, αλλά θεωρώ ότι είναι η πρώτη φορά στην ιστορία του πλανήτη που αυτό είναι κάτι που μπορεί κανείς τουλάχιστον να συλλάβει ότι είναι δυνατόν να συμβεί.

Είναι προφανές ότι μπορούμε να το καταφέρουμε. Βεβαίως με έξυπνες επιλογές, γιατί υπάρχει και κάτι άλλο. Έχουμε δεδομένο Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν. Έχουμε δεδομένες δυνατότητες της ελληνικής κοινωνίας. Άρα, εάν απορροφήσεις τόσους πόρους ώστε η ελληνική κοινωνία να επιστρέψει σε κατάσταση κρίσης, δεν κέρδισες τίποτα. Μια υπερχρεωμένη χώρα είναι πάντα μια ανίσχυρη χώρα εξ ορισμού. Πρέπει λοιπόν, με δεδομένα οικονομικά να κάνουμε έξυπνες επιλογές, τεχνολογικά προηγμένες, που να λειτουργήσουν ως εξομοιωτές ισχύος και να αποτρέψουμε την απειλή εναντίον μας.

Σας το λέω ειλικρινά ότι είναι ίσως η πρώτη φορά που βλέπω τόσο καθαρά και τόσο αισιόδοξα ότι μπορούμε να το καταφέρουμε εάν συνεχίσουμε να λειτουργούμε με τον τρόπο που λειτουργούμε τα τελευταία χρόνια.

Έχουμε και τη δυνατότητα και επίσης εκτός από τις στενά ελληνικές δυνατότητες, τις δυνατότητες των Ελλήνων της Διασποράς. Θα μου επιτρέψει ο κ. Μαυρούκας, τον θεωρώ Έλληνα της Διασποράς, αλλά επίσης και οι δυνατότητες των Ελλήνων καθηγητών στα καλύτερα πανεπιστήμια του πλανήτη προσαυξάνουν αυτή τη δυνατότητά μας, να βρούμε αυτούς τους μεγάλους εξομοιωτές ισχύος.

Είμαι εξαιρετικά αισιόδοξος κύριε Νέδο για το μέλλον της χώρας, με μία όμως μεγάλη προϋπόθεση, με ένα πολύ σημαντικό κάδρο, ότι θα συνεχίσουμε σε αυτή την πορεία μέσα σε ένα πνεύμα εθνικής ομοψυχίας και συναντίληψης. Δεν θα επιστρέψουμε στα δικά μας να τσακωνόμαστε για τα διάφορα και να μας διαφεύγουν τα σημαντικά.

ΒΑΣΙΛΗΣ ΝΕΔΟΣ: Επιτρέψτε μου γιατί ήθελα να σας το ρωτήσω, αλλά επειδή το θίξατε. Ένας από τους όρους για να γίνει αυτό το οποίο περιγράφετε είναι να υπάρξει και μία, ας πούμε επιστροφή μυαλών. Αντιλαμβάνομαι ότι προφανώς στην Ελλάδα δεν μπορούν οι εταιρείες να δώσουν τα λεφτά που δίνουν στην Αμερική. Αυτό είναι απολύτως κατανοητό, αλλά μπορεί να δημιουργηθεί, να το πω έτσι ένα σύστημα που να είναι αρκετά αξιοκρατικό, αρκετά να το πω έτσι έντιμο ως προς την αντιμετώπιση του απέναντι στους ανθρώπους και τις δυνατότητες τους, ώστε να τραβήξει κάποιους πίσω στη χώρα;

ΝΙΚΟΣ ΔΕΝΔΙΑΣ: Δεν μπορώ να μιλήσω σε αυτή τη συγκυρία μόνο για το στενό σύστημα των Ενόπλων Δυνάμεων της Πατρίδας μας. Σε αυτό το σύστημα έχουμε ήδη δεχτεί βοήθεια από Έλληνες καθηγητές του εξωτερικού και τους είμαστε ευγνώμονες γι’ αυτό. Και πραγματικά βοήθεια χωρίς κανένα όφελος, χωρίς κανένα αντάλλαγμα, σαν προϊόν απλής αγάπης για την Πατρίδα ή για την Πατρίδα των γονιών τους και αγνού Πατριωτισμού.

Πιστεύω όμως πάλι ακράδαντα ότι πάντα, διαχρονικά, στην Ιστορία μας είχαμε τη δυνατότητα να συγκεντρώνουμε δυνάμεις από τον απανταχού Ελληνισμό. Υπάρχει ένα λαμπρό παράδειγμα το οποίο είναι περίπου εννέα χιλιόμετρα από εδώ που βρισκόμαστε. Εάν κατέβει κανείς στην παραλία, μπορεί να δει το μόνο επιπλέον Θωρηκτό του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, το μόνο επιπλέον στον πλανήτη ολόκληρο, το Θωρηκτό «Αβέρωφ».

Το Θ/Κ «Αβέρωφ» φτιάχτηκε, κατασκευάστηκε, αγοράστηκε, αποκτήθηκε σε μεγάλο βαθμό μετά από τη δωρεά ενός ανθρώπου που φέρει το όνομά του, ο οποίος ουδέποτε στη ζωή του πάτησε ελληνικό έδαφος. Δεν ήρθε στην Ελλάδα, όμως, μη όντας στην Ελλάδα, κερδίζοντας πολλά χρήματα έξω από την Ελλάδα, αγαπούσε πάντα την Πατρίδα και μας έδωσε τα εργαλεία που μας επέτρεψαν να κερδίσουμε στους Βαλκανικούς Πολέμους.

Βεβαίως και πιστεύω, κύριε Νέδο, ότι ο απανταχού Ελληνισμός μπορεί και να επιστρέψει. Και να επιστρέψει υπό την έννοια της προσφοράς, δεν είναι κατ’ ανάγκην σωματική επιστροφή και να μας βοηθήσει πάρα πολύ.

ΒΑΣΙΛΗΣ ΝΕΔΟΣ: Δεν λέω ότι θα αγοράσει η Ελλάδα κάτι ποτέ από τη “Saronic”, δεν μπορείτε να το πείτε, αλλά δεδομένου του σχεδιασμού που υπάρχει τα επόμενα χρόνια, θεωρείτε ότι θα μπορούσε η Ελλάδα να κάνει συνεργασίες, ας το πω έτσι, με εταιρείες του εξωτερικού προκειμένου να πάρει και κάποια τεχνογνωσία; Να πω εδώ πέρα και για το κοινό μας ότι ήδη υπάρχει συζήτηση για την «Ασπίδα του Αχιλλέα», ήδη εσείς επιμείνετε στο να υπάρχει ένα 25% συμμετοχής της ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας του τοπικού οικοσυστήματος. Πώς εξασφαλίζεται αυτό; Έχετε διαγνώσει ότι υπάρχουν αυτές οι δυνατότητες στην Ελλάδα;

ΝΙΚΟΣ ΔΕΝΔΙΑΣ: Απολύτως! Κάθε ποσοτικός καθορισμός έχει ένα στοιχείο αυθαιρεσίας. Γιατί 25 κι όχι 26 ή 24%. Αλλά ήταν ακριβώς για να επιβάλλει πλέον να υπάρχει μια επένδυση στη χώρα σε οποιαδήποτε αγορά η χώρα έκανε. Γνωρίζετε πώς γίνονται τα πράγματα στο παρελθόν. Αγοράζαμε συνήθως, χρησιμοποιώ τη λαϊκή έκφραση από «ξένα ράφια» και υπήρχε η λογική των offset, η οποία οδήγησε σε μεγάλο βαθμό σε φαινόμενα τα οποία δεν τιμούσαν ούτε τους προμηθευτές μας, ούτε και τους τότε χειριστές των θεμάτων

Αυτό, λοιπόν, το οποίο προσπαθούμε να πετύχουμε τώρα δεν είναι απλώς να υπάρχει μια παραγωγή της τάξεως του 25% κατ’ ελάχιστον εντός της χώρας. Είναι να μεταφερθεί στη χώρα τεχνογνωσία, η οποία να επιτρέψει στη χώρα και να την αποκτήσει και να την εξέλιξει. Αυτό είναι για μας το βασικό ερώτημα και η βασική πρόκληση.

Και θεωρώ και είμαι απολύτως βέβαιος ότι με τις νέες τεχνολογίες αυτό είναι πολύ πιο εύκολο από ότι ήταν στο παρελθόν. Η μεταφορά γραμμών παραγωγής και η μεταφορά τεχνογνωσίας στη χώρα είναι κάτι το πολύ πιο εύκολο από ό,τι ήταν εδώ και μερικά χρόνια.

Άρα, νομίζω ότι είναι και πάλι μια μοναδική ευκαιρία για εμάς. Και βεβαίως ψάχνουμε για διεθνείς εταίρους. Δεν τα ξέρουμε όλα, δεν μπορούμε να τα κάνουμε όλα μόνοι μας. Ενδιαφερόμαστε όμως αυτή η εταιρική σχέση, ξαναλέω, το λέω τρίτη φορά για να γίνει κατανοητό, να μην είναι μια σχέση αγοραστή προς πωλητή, αλλά μία σχέση συνεταίρου, ο οποίος θα αποκτήσει τεχνογνωσία, θα μπορέσει να την αναπτύξει και να την επανεξάγει.

Διότι πλέον και εμείς με τη σειρά μας ανήκουμε σε μια σημαντική αγορά. Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι μια σημαντική αγορά και η Ευρωπαϊκή Ένωση τα επόμενα χρόνια θα καταναλώσει πολλά χρήματα στην Άμυνα. Και πρέπει να πω και το εξής; είμαι διακηρυγμένα επικριτικός απέναντι στον κανονισμό SAFE και τολμώ να πω και θα με συγχωρήσετε να το πω, έχω απόλυτο δίκιο σε αυτό.

Αυτό το οποίο έκανε η Ευρωπαϊκή Ένωση -θα εξηγήσω πώς δένει με αυτή τη συζήτηση- με τον κανονισμό SAFE I είναι ότι έριξε χρήματα στη ζήτηση όταν η Ευρώπη αντιμετωπίζει πρόβλημα προσφοράς. Η Ευρώπη δεν έχει γραμμές παραγωγής προϊόντων και ιδίως προϊόντων νέας αμυντικής τεχνολογίας. Λέγοντας λοιπόν, ότι «εγώ επιδοτώ τη ζήτηση», δηλαδή δίνω χρήματα για να αγοράσουμε προϊόντα τη στιγμή που δεν έχουν δημιουργηθεί γραμμές παραγωγής και βάζοντας μια ημερομηνία το 2030 για την παραλαβή των προϊόντων, στην πραγματικότητα τι κάνουμε; Αυξάνουμε την τιμή των υπαρχόντων προϊόντων, αφού πρέπει να παραχθούν μόνο από τις υπάρχουσες γραμμές παραγωγής. Ποιος μπορεί να φτιάξει μια πλήρη γραμμή παραγωγής στην Ευρώπη; Να την ολοκληρώσει και να παραδώσει το προϊόν μέχρι το 2030; Αυτά είναι αστεία πράγματα.

Εμείς λοιπόν, τι πρέπει να κάνουμε τώρα; Εμείς πρέπει να ετοιμαστούμε για τον Κανονισμό SAFE II. Για τον Κανονισμό SAFE II θα πρέπει να έχουμε τη δυνατότητα να έχουμε γραμμές παραγωγής, ιδίως σε προϊόντα νέας τεχνολογίας, για να μπορούμε να εξυπηρετήσουμε τη ζήτηση που θα συνεχίσει να υπάρχει από την Ευρώπη στα επόμενα χρόνια. Αυτή είναι η πρόκληση και άρα λοιπόν σε αυτό χρειαζόμαστε και τεχνογνωσία από συνεταίρους, ανθρώπους που θέλουν να έρθουν και να δημιουργήσουν εταιρική σχέση μαζί μας και να παράξουν μεταφέροντας τεχνολογία στην Ελλάδα. Αυτή είναι η σύλληψη την οποία έχω πάνω σε αυτό το ζήτημα.

ΒΑΣΙΛΗΣ ΝΕΔΟΣ: Άρα μου λέτε, όπως και στο SAFE I, περίπου, έτσι και στο SAFE II η γενική ιδέα είναι να πάμε σε προϊόντα εντός εισαγωγικών, εκτός εισαγωγικών, που είναι τεχνολογικής αιχμής, να μην πάμε σε παραδοσιακές πλατφόρμες…

ΝΙΚΟΣ ΔΕΝΔΙΑΣ: Μα βέβαια κύριε Νέδο, δεν είναι προφανές αυτό;

ΒΑΣΙΛΗΣ ΝΕΔΟΣ: Η Πολωνία ας πούμε πήρε 45 δισ.

ΝΙΚΟΣ ΔΕΝΔΙΑΣ: Κοιτάξτε εμείς, το ξαναείπα, δεν είμαστε πλούσιοι και δεν έχουμε ατέλειωτες δυνατότητες. Πρέπει λοιπόν, αφού δεν είμαστε πλούσιοι, η μόνη μας επόμενη επιλογή είναι να είμαστε έξυπνοι. Δεν σημαίνει αυτό ότι εννοώ πως οι άλλοι δεν είναι. Λέω όμως ότι εμείς πρέπει να πάμε σε ευφυείς επιλογές. Εάν πάμε στις ίδιες επιλογές με τους άλλους, δεν οδηγούμαστε κάπου.

Πρέπει να σκεφτούμε πολύ πιο έξυπνα και έχουμε τη δυνατότητα να το κάνουμε. Έχουμε το ανθρώπινο δυναμικό, έχουμε τον τρόπο του σκέπτεσθαι πάντα σαν λαός. Ξέρετε, είμαστε ένας λαός ο οποίος μπορεί να λύνει πρακτικά προβλήματα. Ίσως δεν είμαστε καλοί στο να τρέχουμε μεγάλα συστήματα, να λειτουργούμε σε μεγάλες ομάδες, δεν ακολουθούμε απόλυτα τους κανόνες, καμμιά φορά κόβουμε γωνίες, όμως είμαστε πολύ καλοί στο να λύνουμε προβλήματα με έναν πρωτότυπο τρόπο. Αυτό καλούμαστε να κάνουμε και τώρα. Αυτή είναι η Ιστορία μας

Ο κ. Μαυρούκας προηγουμένως αναφέρθηκε, στη Ναυμαχία της Σαλαμίνας. Πόσο πραγματικά συμβατική ήταν η αντίληψη του Θεμιστοκλή που μας οδήγησε στην νίκη στη Σαλαμίνα; Καθόλου συμβατική δεν ήταν. Η συμβατική αντίληψη θα του έλεγε «είσαι χαμένος από χέρι, πάμε να φύγουμε από εδώ, αυτό έχει τελειώσει». Θα έβγαζε το στόλο στα ανοιχτά. Θα ερχόταν ο περσικός στόλος. Ο περσικός στόλος ήταν δέκα φορές μεγαλύτερος, θα βούλιαζε τα βαπόρια, θα είχαμε τελειώσει. Σκέφτηκε έξω από το κουτί. Αντί να βγει στην ανοιχτή θάλασσα να αντιμετωπίσει τον επιτιθέμενο στόλο, έβαλε το στόλο να μπει μέσα σε ένα στενό και τον διέλυσε.

Άρα λοιπόν, μπορούμε πάντα να χρησιμοποιήσουμε εξομοιωτές. Εκεί ο μεγάλος εξομοιωτής ήταν η γεωγραφία. Η γεωγραφία υποχρέωσε τον περσικό στόλο να εξομοιωθεί με τον αθηναϊκό. Εδώ, σε αυτή τη συγκυρία, ο μεγάλος εξομοιωτής είναι το μυαλό μας. Πρέπει να σκεφτούμε πώς θα τα κάνουμε καλύτερα, αλλά μπορούμε να τα κάνουμε καλύτερα, αλλοίμονο!

ΒΑΣΙΛΗΣ ΝΕΔΟΣ: Ξέρετε στην Ελλάδα κάτι τέτοιο θα ήταν παρεξηγήσιμο να πούμε ότι η τάδε εταιρεία δουλεύει με το Ναυτικό, την Αεροπορία, τον Στρατό Ξηράς. Ήθελα να ρωτήσω και γι’ αυτό, αλλά ήθελα να ρωτήσω και Αρχηγών παρόντων πάσα αρχή παυσάτω διότι εγώ άσχετος είμαι, υπάρχει αυτή η παλιά συζήτηση. Αναφερθήκατε κι εσείς ότι οι Τούρκοι έχουν αναπτύξει αυτές τις δυνατότητες τις μη επανδρωμένες με σμήνη που απειλούν τις Μονάδες κτλ. Μήπως τελικά βγάζαμε ένα κομμάτι του Στόλου από τη Σαλαμίνα, που αναφέρθηκε πολλές φορές η Σαλαμίνα εδώ πέρα για πολλούς και διάφορους λόγους; Αν θεωρείτε ότι αυτή η συζήτηση είναι ακόμα να το πω έτσι σχετική ή είναι κάτι που μπορούμε να το δούμε και στο μέλλον ξανά; Ένα κομμάτι του Στόλου από το Ναύσταθμο Σαλαμίνας, αυτή η παλιά συζήτηση, να τον πηγαίναμε στην Κρήτη, να το πηγαίναμε αλλού.

ΝΙΚΟΣ ΔΕΝΔΙΑΣ: Είναι προφανές ότι υπάρχουν επιλογές πάντα και υπάρχει και η αίσθηση του τι μας απειλεί με την παρούσα διάταξη. Η Ελλάδα είναι μια χώρα η οποία πρέπει να κάνει εξοικονόμηση πόρων. Αυτό τι σημαίνει; Σημαίνει ότι η χώρα δεν μπορεί να λειτουργεί 4-5 ναύσταθμούς μαζί.

Εγώ είδα και έπαθα να κλείσω 180 στρατόπεδα κι ακόμα νομίζω ότι πρέπει να υπάρξει και μια δεύτερη φάση ακόμα μεγαλύτερου συμμαζέματος. Δεν μπορούμε να έχουμε ατέλειωτες δομές. Είμαστε λοιπόν μια μικρή χώρα. Δεν μπορούμε να έχουμε ατελείωτους Ναυστάθμους. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι ο Στόλος για λόγους ασφαλείας, εάν κριθεί ότι υφίσταται απειλή, δεν θα πρέπει να μετεγκατασταθεί. Υπάρχουν τέτοιοι σχεδιασμοί ήδη και το ΓΕΕΘΑ και το Ναυτικό τους ξέρουν πολύ καλά.

Βεβαίως είπατε πριν ότι η άλλη πλευρά έχει δημιουργήσει δυνατότητες. Ξέρετε, ένα λάθος που μπορείς να κάνεις είναι να περιφρονήσεις τον αντίπαλό σου. Δεν το κάνω ποτέ. Σέβομαι απολύτως την Τουρκία και σέβομαι απολύτως αυτό το οποίο έχει κατορθώσει και πρέπει να πω ότι για αυτό που κατόρθωσε είναι αξιέπαινη. Γιατί κατάφερε να δει έγκαιρα την τεχνολογία των αυτόνομων, ιδίως των αυτόνομων στον αέρα και να δημιουργήσει μια μεγάλη παραγωγική βάση. Να δημιουργήσει μια εξαγωγική βάση. Αυτό είναι κάτι το οποίο πρέπει να το αναγνωρίσουμε.

Εμείς εξαιτίας της οικονομικής κρίσης, αν θέλετε, εξαιτίας του ότι δεν είδαμε καθαρά πριν, δεν το κάναμε αυτό. Και μάλιστα είναι γνωστό ότι ο καθηγητής του Bayraktar ήταν Έλληνας καθηγητής στις Ηνωμένες Πολιτείες. Άρα δεν είναι θέμα ύψους, μυαλού και αντιμετώπισης. Είναι θέμα είτε οικονομικής κρίσης, έλλειψης αντίληψης, της ανάγκης να υιοθετήσουμε το καινούργιο.

Τώρα όμως, αντιθέτως, οφείλω να πω ποιο είναι το μεγάλο μας πλεονέκτημα; Αυτό που στα αγγλικά θα λέγαμε “jump-start”. Έχοντας δει τι δεν κάναμε καλά, μπορούμε με ένα πήδημα να ξεπεράσουμε πολλά ενδιάμεσα στάδια και να πάμε σε δυνατότητες του αύριο χωρίς να έχουμε κάνει προηγούμενα στάδια που θα μας απορροφήσουν και πόρους και χρόνο και λάθη. Μπορούμε να μάθουμε από τα λάθη άλλων που πήραν αυτό το δρόμο πριν από μας και νομίζω ότι αυτό κάνουμε και το κάνουμε με εξαιρετικό τρόπο και θα το κάνουμε με εξαιρετικό τρόπο.

Ξαναλέω, το μόνο προαπαιτούμενο, κατά την ταπεινή μου γνώμη, είναι να συνεχίσουμε με μια κοινή αντίληψη αυτή την πορεία που έχουμε ξεκινήσει. Θα πάμε εξαιρετικά. Αυτό που θα είναι το λάθος μας είναι να γυρίσουμε στην παλιά μας ελληνική συνήθεια. Ποιο είναι αυτό που βεβαιώνει τη συνέχεια της φυλής; Γιατί, τι είναι αυτό που βεβαιώνει ότι εμείς και οι αρχαίοι Έλληνες έχουμε κοινό DNA; Η επανάληψη των ίδιων λαθών μέσα στους αιώνες.

Ό, τι κάνανε αυτοί, συνεχίζουμε να το κάνουμε κι εμείς. Το πρώτο και κορυφαίο είναι η διχόνοια. Πάντα! Λοιπόν, εάν μπορέσουμε να ομογενοποιήσουμε πάνω στις βασικές απαραίτητες επιλογές και να τις ακολουθήσουμε για μια ικανή πορεία χρόνου, η χώρα θα φτάσει σε ένα εξαιρετικό επίπεδο γρήγορα στις νέες τεχνολογίες. Έχω απόλυτη πεποίθηση για αυτό.

ΒΑΣΙΛΗΣ ΝΕΔΟΣ: Πάντως αν και η συζήτηση έχει άλλο χαρακτήρα, επειδή το έχετε πει δύο φορές, θέλω να σας ρωτήσω: Θεωρείτε ότι υπάρχει κίνδυνος να υπάρξει έτσι μεγάλη διαφωνία στο πολιτικό σύστημα στην κοινωνία για το ποιοι είναι οι κίνδυνοι που αντιμετωπίζουμε;

ΝΙΚΟΣ ΔΕΝΔΙΑΣ: Όχι δεν θεωρώ. Και θέλω να συνεννοηθούμε και σε αυτό, ουδενός τον πατριωτισμό αμφισβητώ. Εμείς δεν μοιράζουμε πιστοποιητικά πατριωτισμού. Εμείς στη Νέα Δημοκρατία, εμείς στην παρούσα Κυβέρνηση.

Είναι αυτονόητο ότι όλοι οι Έλληνες είναι πατριώτες και όλοι αγαπούν τη χώρα τους, ο καθένας με τον τρόπο που αντιλαμβάνεται την πραγματικότητα. Εγώ τι φοβάμαι και γιατί ανησυχώ; Ένα οξυμένο πολιτικό κλίμα μπορεί να οδηγήσει την πολιτική αντιπαράθεση και σε κομμάτια της δραστηριότητας, στην οποία πρέπει να υπάρχει μια κοινή αντίληψη. Και τα θέματα της Άμυνας είναι κομμάτι ακριβώς αυτής της δραστηριότητας. Προσπάθησα όσο μπορώ και θα προσπαθήσω όσο μπορώ, να δημιουργούνται συναινέσεις ή τουλάχιστον κοινές κατανοήσεις στα θέματα της Άμυνας.

Διότι εδώ πρέπει να γίνουν, κύριε Νέδο, συγκεκριμένες επιλογές και πρέπει να γίνουν γρήγορα. Δεν έχουμε χρόνο. Ένα από τα προβλήματα της τεχνολογίας είναι ότι πρέπει πολύ γρήγορα να καταλήξεις σε λύσεις και αποφάσεις.

Δεν είναι δυνατόν να περιμένεις την εξέλιξη ενός νορμάλ προγράμματος που παραδείγματος χάριν για την απόκτηση ενός καινούργιου υποβρυχίου, ένα πρόγραμμα εξελίσσεται μέσα σε μια ολόκληρη δεκαετία, ίσως και περισσότερο. Για την απόκτηση ενός “Unmanned”, όχι δεν έχουμε μια δεκαετία, αμφιβάλλω και αν έχουμε δέκα μήνες και μετά από δέκα μήνες η τεχνολογία θα αλλάζει κάθε έξι μήνες. Φανταστείτε λοιπόν, να ακολουθούμε τις ίδιες διαδικασίες, με τις ίδιες αντιλήψεις, με τις ίδιες εσωτερικές διαφωνίες που μας επιβάλλουν να κάνουμε δέκα και δεκαπέντε χρόνια να είναι μια απόφαση που κάποιος την παίρνει σε έξι μήνες. Ε, αυτό δεν μπορεί να γίνει.

Πρέπει λοιπόν, να διαμορφώσουμε μια κοινή αντίληψη για τις βασικές μας επιλογές. Να εμπιστευτούμε την ηγεσία των Ενόπλων Δυνάμεων, όχι την παρούσα ηγεσία, την εκάστοτε ηγεσία των Ενόπλων Δυνάμεων, να καταλήξει στις σωστές αποφάσεις και να εξαιρέσουμε από την πολιτική αντιπαλότητα το συγκεκριμένο Υπουργείο, ώστε να μπορεί να κινηθεί.

Ευχαριστώ.