Από την "ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ"
"Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ", 18/03/25
Κύριε διευθυντά,
Λέγεται ότι δεν υπάρχει επιχείρημα, στο οποίο δεν μπορεί να αντιταχθεί αντεπιχείρημα. Ομως απόλυτο δεν υπάρχει. Τα πάντα είναι σχετικά: Στα επιχειρήματα του εξαίρετου κυρίου Ηλία Μαγκλίνη στο άρθρο του «Μπορεί η βλασφημία να είναι τέχνη;» («Κ» της 14.3.2025), που κατά τη γνώμη μου παράγουν πλήρη πειθώ, πιστεύω ότι δεν μπορεί να προβληθεί κανένα αντεπιχείρημα: Πράγμα εξόχως σπάνιο!
Επιτρέψτε μου να διατυπώσω μια-δυο σκέψεις που μου προκλήθηκαν από το άρθρο. Γράφει το Σύνταγμά μας, μεταξύ πολλών άλλων, ότι η τέχνη είναι ελεύθερη. Γράφει επίσης ότι η ιδιοκτησία τελεί υπό την προστασία του κράτους, «τα δικαιώματα όμως που απορρέουν από αυτή δεν μπορούν να ασκούνται σε βάρος του γενικού συμφέροντος», το οποίο καθορίζει εκάστοτε ο νομοθέτης.
Στην ιδιοκτησία αυτή καθ’ εαυτήν αντιτάσσονται «τα δικαιώματα που απορρέουν από αυτή». Το ότι πρόκειται για αντιπαράθεση προκύπτει εμφανώς από τη λέξη «όμως» που χρησιμοποιεί το Σύνταγμά μας. Ετερον λοιπόν ο θεσμός της ιδιοκτησίας, εκάτερον δε τα δικαιώματα που απορρέουν από αυτή. Η ιδιοκτησία ως θεσμός προστατεύεται άνευ ετέρου, απολύτως, τα εξ αυτής όμως απορρέοντα δικαιώματα των προσώπων οριοθετούνται, δηλαδή περιορίζονται.
Ερχομαι στην ελευθερία της τέχνης: Το Σύνταγμά μας την εγγυάται, άραγε, ως δικαίωμα του προσώπου ή ως θεσμό (όπως την ιδιοκτησία); Αν την εγγυάται ως θεσμό, ο νόμος μπορεί ίσως να της θέτει όρια, όπως και στον θεσμό της ιδιοκτησίας, αλλά δεν μπορεί ασφαλώς να την αναιρεί ή να την περιορίζει υπέρμετρα, διότι τότε θα κατέλυε την υπερέχουσα έναντι του νόμου ισχύ του Συντάγματος.
Αν εξ ετέρου εγγυάται την ελευθερία της τέχνης ως δικαίωμα, όρια δεν μπορεί να της θέσει, αφού το Σύνταγμά μας όχι μόνο δεν προβλέπει ρητώς σχετική δυνατότητα του νομοθέτη αλλά ορίζει μάλιστα ότι τα συνταγματικά δικαιώματα μπορούν να περιορίζονται, μόνον αν το ίδιο το Σύνταγμα επιτρέπει στον νόμο να τα περιορίζει («επιφύλαξη υπέρ του νόμου»).
Επομένως το βασικό ζήτημα είναι αν η τέχνη κατοχυρώνεται ως θεσμός που επιδέχεται νομοθετικές και περιοριστικές παρεμβάσεις, χωρίς να απαιτείται συνταγματική επιφύλαξη υπέρ του νόμου, ή αν κατοχυρώνεται ως δικαίωμα.
Ως δικαίωμα πάντως μου φαίνεται ότι βρίσκει τη συνταγματική αναγνώρισή του όχι στη διάταξη που διατρανώνει την ελευθερία της τέχνης ως θεσμού αλλά στη διάταξη για την ελευθερία της έκφρασης των στοχασμών, περιλαμβανομένων και των καλλιτεχνικών στοχασμών, που εκδηλώνεται «τηρώντας τους νόμους του κράτους».
Επομένως ο νόμος μπορεί να περιορίζει την ελευθερία της καλλιτεχνικής έκφρασης.
Αλλά νόμος για τη βλασφημία και την τιμώρησή της δεν υπάρχει πια στην έννομη τάξη μας. Αν υπάρχει άλλος νόμος, περιοριστικός της ελευθερίας της τέχνης, αυτός μπορεί να είναι εφαρμοστέος, αν συνάδει προς τις σχετικές συνταγματικές εγγυήσεις.
ΦΙΛΙΠΠΟΣ Κ. ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ
Κηφισιά
Πυγμή ή ανάπτυξη της συναίσθησης;
Κύριε διευθυντά,
Είμαι βέβαιος ότι, εξαιτίας της παραδειγματικής δημοκρατικότητας της έγκριτης εφημερίδας σας, θα προβάλλατε και μιαν οιονεί-διαφωνία και του τελευταίου αναγνώστη σας – ακόμη και προς κύριο άρθρο της εφημερίδας. Θα ήταν και η περίπτωση αυτής εδώ της επιστολής, σχετικώς με το κύριο άρθρο της Κυριακής 9/3/2025, με τίτλο «“Δανία” στα χαρτιά», το οποίο νομίζω ότι οφείλει να ακουσθεί ως κήρυγμα αγώνα για τη σωτηρία του λαού μας, ενώπιον τεράστιων εσωγενών (και για τούτο δυσδιάκριτων) κινδύνων που τον απειλούν.
Διότι, πράγματι, για το μέγα πλήθος των αρνητικών επιδόσεών μας είναι ορθότατη η ερμηνεία σας: Μέγα είναι και το πλήθος των νόμων και διατάξεων που μένουν ανεφάρμοστα από εμάς τους ίδιους. Τι μέλλον άραγε μας περιμένει ανάμεσα σε ανταγωνιστικούς συντεταγμένους λαούς, αφενός, και σε αδίστακτους δικτάτορες αφετέρου;
Θα ανέμενε λοιπόν κανείς μια θεραπεία συνεπή προς την αιτία της ασθενείας – δηλαδή μια παρέμβαση στο έθος ημών των ιδίων, κι όχι βέβαια νέες απαγορεύσεις ή (όπερ το αυτό) «πολιτικούς με πυγμήν»;
Αλήθεια, πόσοι πυγμικοί πολιτικοί (ή πόσοι πρόσθετοι έλεγχοι) απαιτούνται για να πεισθεί μισό εκατομμύριο δημοσίων λειτουργών κι άλλο μισό εκατομμύριο επαγγελματιών να εκτελούν το καθήκον τους;
Μήπως λοιπόν, αντί της ηγετικής πυγμής, οφείλουμε (με συλλαλητήρια, ναι) να απαιτήσουμε την πλατιά συναίνεση για την πολυετή οργάνωση της ανάνηψης της συνειδήσεως – έργο εξόχως πολιτικό (και όχι «κατηχητικό»);
Θ. Π. ΤΑΣΙΟΣ
Πυγμή ή ανάπτυξη της συναίσθησης;
Κύριε διευθυντά,
Είμαι βέβαιος ότι, εξαιτίας της παραδειγματικής δημοκρατικότητας της έγκριτης εφημερίδας σας, θα προβάλλατε και μιαν οιονεί-διαφωνία και του τελευταίου αναγνώστη σας – ακόμη και προς κύριο άρθρο της εφημερίδας. Θα ήταν και η περίπτωση αυτής εδώ της επιστολής, σχετικώς με το κύριο άρθρο της Κυριακής 9/3/2025, με τίτλο «“Δανία” στα χαρτιά», το οποίο νομίζω ότι οφείλει να ακουσθεί ως κήρυγμα αγώνα για τη σωτηρία του λαού μας, ενώπιον τεράστιων εσωγενών (και για τούτο δυσδιάκριτων) κινδύνων που τον απειλούν.
Διότι, πράγματι, για το μέγα πλήθος των αρνητικών επιδόσεών μας είναι ορθότατη η ερμηνεία σας: Μέγα είναι και το πλήθος των νόμων και διατάξεων που μένουν ανεφάρμοστα από εμάς τους ίδιους. Τι μέλλον άραγε μας περιμένει ανάμεσα σε ανταγωνιστικούς συντεταγμένους λαούς, αφενός, και σε αδίστακτους δικτάτορες αφετέρου;
Θα ανέμενε λοιπόν κανείς μια θεραπεία συνεπή προς την αιτία της ασθενείας – δηλαδή μια παρέμβαση στο έθος ημών των ιδίων, κι όχι βέβαια νέες απαγορεύσεις ή (όπερ το αυτό) «πολιτικούς με πυγμήν»;
Αλήθεια, πόσοι πυγμικοί πολιτικοί (ή πόσοι πρόσθετοι έλεγχοι) απαιτούνται για να πεισθεί μισό εκατομμύριο δημοσίων λειτουργών κι άλλο μισό εκατομμύριο επαγγελματιών να εκτελούν το καθήκον τους;
Μήπως λοιπόν, αντί της ηγετικής πυγμής, οφείλουμε (με συλλαλητήρια, ναι) να απαιτήσουμε την πλατιά συναίνεση για την πολυετή οργάνωση της ανάνηψης της συνειδήσεως – έργο εξόχως πολιτικό (και όχι «κατηχητικό»);
Θ. Π. ΤΑΣΙΟΣ
Πεντέλη
Σύνταγμα και περί ελευθερίας έκφρασης
Κύριε διευθυντά,
Οταν γίνεται συζήτηση για το δικαίωμα της έκφρασης ενός συγγραφέα, ενός καλλιτέχνη, πρέπει η συζήτηση να περιλαμβάνει και τις συνέπειες της ασκήσεως του δικαιώματος της έκφρασης.
Δεν είναι πάνω από κάθε έλεγχο ο ζωγράφος που εκφράζεται με τη δημιουργία ενός άσεμνου πίνακα γιατί προσβάλλει τη δημοσία αιδώ, ή ενός πίνακα που παριστάνει με μορφή ζώου έναν άγιο γιατί έτσι προσβάλλει χιλιάδες ανθρώπους που τον σέβονται.
Για τον λόγο αυτό επιτρέπεται κατά το Σύνταγμα (άθρο 14 παρ. 3 εδ. α΄ και δ΄), όπως και σύμφωνα με όλα τα Συντάγματα που ίσχυσαν κατά καιρούς, η κατάσχεση, πλην άλλων, και κάθε εντύπου που προσβάλλει τη χριστιανική και κάθε άλλη γνωστή θρησκεία και που περιέχει άσεμνα δημοσιεύματα που προσβάλλουν ολοφάνερα τη δημοσία αιδώ.
Η συζήτηση για την καταστροφή των πινάκων στην Εθνική Πινακοθήκη επικεντρώνεται σχεδόν αποκλειστικά στο δικαίωμα έκφρασης του καλλιτέχνη και παραλείπεται η προσβολή των πιστών από την απεικόνιση ενός αγίου με μορφή ζώου, απεικόνιση που θα έπρεπε να έχει ως συνέπεια την κατάσχεση του έργου ως προσβλητικού της χριστιανικής θρησκείας, σύμφωνα με την ανωτέρω συνταγματική διάταξη.
ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΑΝΔΡΙΑΝΟΣ
Σύνταγμα και περί ελευθερίας έκφρασης
Κύριε διευθυντά,
Οταν γίνεται συζήτηση για το δικαίωμα της έκφρασης ενός συγγραφέα, ενός καλλιτέχνη, πρέπει η συζήτηση να περιλαμβάνει και τις συνέπειες της ασκήσεως του δικαιώματος της έκφρασης.
Δεν είναι πάνω από κάθε έλεγχο ο ζωγράφος που εκφράζεται με τη δημιουργία ενός άσεμνου πίνακα γιατί προσβάλλει τη δημοσία αιδώ, ή ενός πίνακα που παριστάνει με μορφή ζώου έναν άγιο γιατί έτσι προσβάλλει χιλιάδες ανθρώπους που τον σέβονται.
Για τον λόγο αυτό επιτρέπεται κατά το Σύνταγμα (άθρο 14 παρ. 3 εδ. α΄ και δ΄), όπως και σύμφωνα με όλα τα Συντάγματα που ίσχυσαν κατά καιρούς, η κατάσχεση, πλην άλλων, και κάθε εντύπου που προσβάλλει τη χριστιανική και κάθε άλλη γνωστή θρησκεία και που περιέχει άσεμνα δημοσιεύματα που προσβάλλουν ολοφάνερα τη δημοσία αιδώ.
Η συζήτηση για την καταστροφή των πινάκων στην Εθνική Πινακοθήκη επικεντρώνεται σχεδόν αποκλειστικά στο δικαίωμα έκφρασης του καλλιτέχνη και παραλείπεται η προσβολή των πιστών από την απεικόνιση ενός αγίου με μορφή ζώου, απεικόνιση που θα έπρεπε να έχει ως συνέπεια την κατάσχεση του έργου ως προσβλητικού της χριστιανικής θρησκείας, σύμφωνα με την ανωτέρω συνταγματική διάταξη.
ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΑΝΔΡΙΑΝΟΣ
Επίτιμος αρεοπαγίτης Καστόρειον Λακωνίας
Ο φίλος-μεταφραστής και ο Παλλαδάς
Κύριε διευθυντά,
Σε πρόσφατο κείμενό του ο κ. Παντελής Μπουκάλας («Η Καθημερινή της Κυριακής», 2/3) αναφέρθηκε μεταξύ άλλων και στον Αλεξανδρινό ποιητή Παλλαδά (4ος αιώνας μ.χ.).
Παίρνω το θάρρος να σημειώσω ότι το σωζόμενο ποιητικό έργο του Παλλαδά έχει μεταφραστεί και σχολιαστεί από τον Τζίμη Παπανικολόπουλο, ο οποίος ήταν φίλος και συγχωριανός μου.
Η πρώτη έκδοση του έργου έγινε το 2004 από το Πολύτυπο και η δεύτερη γύρω στο 2015 από τον Γαβριηλίδη. Θα τα έχει υπόψη του αυτά ο κ. Μπουκάλας.
Δυστυχώς και στις δύο περιπτώσεις Παλλαδάς και Τζίμης ήσαν άτυχοι, γιατί το βιβλίο δεν προωθήθηκε όπως έπρεπε (πέθαναν οι εκδότες).
Ο Τζίμης Παπανικολόπουλος ήταν κυρίως αναγνώστης και ως λογοτέχνης τελειομανής και ολιγογράφος. Δεν επιδίωξε ποτέ τη δημοσιότητα, ούτε έκανε επίσημη παρουσίαση του βιβλίου του, όπως συνηθίζεται τη σήμερον ημέραν για ψύλλου πήδημα.
Εμοιαζε και σε αυτό με τον Παλλαδά. Πέθανε μ’ ένα βιβλίο στο χέρι κατά τη διάρκεια της πανδημίας.
Στα κατάλοιπά του υπάρχουν στην κατοχή της οικογένειας: μια συλλογή διηγημάτων, χρονικό της νεανικής του ηλικίας στο χωριό και μία συλλογή αποφθεγμάτων.
Β. ΠΟΥΛΟΠΟΥΛΟΣ
Ο φίλος-μεταφραστής και ο Παλλαδάς
Κύριε διευθυντά,
Σε πρόσφατο κείμενό του ο κ. Παντελής Μπουκάλας («Η Καθημερινή της Κυριακής», 2/3) αναφέρθηκε μεταξύ άλλων και στον Αλεξανδρινό ποιητή Παλλαδά (4ος αιώνας μ.χ.).
Παίρνω το θάρρος να σημειώσω ότι το σωζόμενο ποιητικό έργο του Παλλαδά έχει μεταφραστεί και σχολιαστεί από τον Τζίμη Παπανικολόπουλο, ο οποίος ήταν φίλος και συγχωριανός μου.
Η πρώτη έκδοση του έργου έγινε το 2004 από το Πολύτυπο και η δεύτερη γύρω στο 2015 από τον Γαβριηλίδη. Θα τα έχει υπόψη του αυτά ο κ. Μπουκάλας.
Δυστυχώς και στις δύο περιπτώσεις Παλλαδάς και Τζίμης ήσαν άτυχοι, γιατί το βιβλίο δεν προωθήθηκε όπως έπρεπε (πέθαναν οι εκδότες).
Ο Τζίμης Παπανικολόπουλος ήταν κυρίως αναγνώστης και ως λογοτέχνης τελειομανής και ολιγογράφος. Δεν επιδίωξε ποτέ τη δημοσιότητα, ούτε έκανε επίσημη παρουσίαση του βιβλίου του, όπως συνηθίζεται τη σήμερον ημέραν για ψύλλου πήδημα.
Εμοιαζε και σε αυτό με τον Παλλαδά. Πέθανε μ’ ένα βιβλίο στο χέρι κατά τη διάρκεια της πανδημίας.
Στα κατάλοιπά του υπάρχουν στην κατοχή της οικογένειας: μια συλλογή διηγημάτων, χρονικό της νεανικής του ηλικίας στο χωριό και μία συλλογή αποφθεγμάτων.
Β. ΠΟΥΛΟΠΟΥΛΟΣ
Επιτάλιον Ηλείας
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου