ΜΠΑΜΠΙΝΙΩΤΗΣ ΑΝΤΙΚΡΟΥΕΙ ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟ: Ο γαλλικός όρος orthopédie πλάστηκε το 1741 από τον Γάλλο γιατρό Nicolas Audry, ο οποίος συνέγραψε πραγματεία με τίτλο Traité d’orthopédie ou l’art de prévenir et corriger dans les enfants les difformités du corps «Πραγματεία περί ορθοπαιδίας ή η τέχνη τής πρόληψης και θεραπείας των σωματικών δυσπλασιών των παιδιών». Σε αυτό το σύγγραμμα ο Audry δηλώνει συγκεκριμένα ότι έπλασε τη λέξη, επειδή είχε κατά νου τις σωματικές δυσπλασίες των παιδιών και συνέστηνε διάφορους (μη χειρουργικούς) τρόπους αντιμετωπίσεώς τους. Το 1771 πλάστηκαν στη Γαλλική τα παράγωγα orthopédique «ορθοπαιδικός» (επίθετο) και orthopédiste «ορθοπαιδικός γιατρός». Ο αντίστοιχος αγγλικός όρος για την επιστήμη είναι orthopaedics. (Οπως είναι φανερό, τόσο το γαλλ. orthopédique με -é- όσο και το αγγλ. orthopaedics με -ae- αποδίδουν το ελληνικό -αι- και όχι -ε-, πράγμα που θα σήμαινε ότι οι ξένοι ακολουθούν την ορθή ετυμολογική γραφή με -αι- και εμείς τη λανθασμένη με -ε-!). Ας σημειωθεί ακόμη ότι το 1996 η ελληνική Εταιρεία Χειρουργικής Ορθοπαιδικής και Τραυματολογίας ζήτησε τη γνώμη τριών καθηγητών γλωσσολογίας σχετικά με τη σωστή ορθογραφία τής λέξεως και κατόπιν υιοθέτησε τη γραφή ορθοπαιδική (με -αι-). Συμπέρασμα. Επειδή ο τρόπος γραφής των λέξεων της ελληνικής γλώσσας ακολουθεί την ιστορική/ετυμολογική ορθογραφία, από τη στιγμή που βρήκαμε ποια είναι η ετυμολογική προέλευση της λέξης, οφείλουμε να τη γράφουμε σωστά ως ορθοπαιδική. Επίσης, ας γίνει αντιληπτό ότι το σημασιακό περιεχόμενο μιας λέξης μπορεί να αλλάζει χρονικά (να μεγαλώνει ή να μικραίνει), αλλά δεν αλλάζει και η ετυμολογική ορθογραφία της λέξης. Αυτά λέει η επιστήμη. Ο κ. Θεοδωρόπουλος λέει άλλα (αντί άλλων).

 Από την "ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ"

"Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ", 03/12/24

Διάγνωση για μία λέξη-πολυτραυματία

Κύριε διευθυντά

Ο εκλεκτός συγγραφέας και αρθρογράφος τής «Καθημερινής» κ. Τάκης Θεοδωρόπουλος, παραδοθείς στα χέρια των ορθοπαιδικών ή πιθανώς των ορθοπεδικών γιατρών συνεπεία ατυχήματος (ειλικρινώς τού ευχόμεθα πλήρη ανάρρωση), μαζί με την αντιμετώπιση του προβλήματος της υγείας του ανέλαβε και «την ανάταξη της ορθογραφίας» της λέξης των γιατρών αυτής της ειδικότητας με (απαξιωτική) αναφορά μάλιστα και στο όνομά μου.

Επιστημονικά – γλωσσολογικά το θέμα της ορθογραφίας της λέξης έχει ως εξής, για να γνωρίζουν το θέμα οι αναγνώστες της «Καθημερινής».

Η λέξη πλάστηκε πρώτα στη Γαλλική (orthopédique, orthopédie) από ελληνικά συνθετικά στοιχεία και αποτελεί ελληνογενή ξένο όρο. Συγκεκριμένα, σχηματίστηκε από τις λέξεις ορθός και παιδικός, επειδή αρχικώς αναφερόταν στις σωματικές δυσπλασίες των παιδιών. Εφόσον οι ελληνογενείς ξένοι όροι διατηρούν την ιστορική γραφή των λέξεων από τις οποίες πλάστηκαν, είναι κατάλληλο η λέξη να ορθογραφείται ορθοπαιδικός και, ως προς την ονομασία τής αντίστοιχης επιστήμης, ορθοπαιδική (με -αι-). Οι συχνές γραφές ορθοπεδικός, ορθοπεδική οφείλονται σε ΠΑΡΕΤΥΜΟΛΟΓΙΚΗ ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ με το αρχ. πέδη «δεσμά» (που απαντά π.χ. στις λέξεις χειρο-πέδες, τροχο-πέδη) ή και με το λατ. pes, pedis «πόδι», επειδή θεωρήθηκε ότι η λέξη δήλωνε τη χρήση δεσμών (πεδών) για την ανάταξη των οστών (π.χ. των ποδιών).

Ειδικότερα: Ο γαλλικός όρος orthopédie πλάστηκε το 1741 από τον Γάλλο γιατρό Nicolas Audry, ο οποίος συνέγραψε πραγματεία με τίτλο Traité d’orthopédie ou l’art de prévenir et corriger dans les enfants les difformités du corps «Πραγματεία περί ορθοπαιδίας ή η τέχνη τής πρόληψης και θεραπείας των σωματικών δυσπλασιών των παιδιών». Σε αυτό το σύγγραμμα ο Audry δηλώνει συγκεκριμένα ότι έπλασε τη λέξη, επειδή είχε κατά νου τις σωματικές δυσπλασίες των παιδιών και συνέστηνε διάφορους (μη χειρουργικούς) τρόπους αντιμετωπίσεώς τους. Το 1771 πλάστηκαν στη Γαλλική τα παράγωγα orthopédique «ορθοπαιδικός» (επίθετο) και orthopédiste «ορθοπαιδικός γιατρός». Ο αντίστοιχος αγγλικός όρος για την επιστήμη είναι orthopaedics. (Οπως είναι φανερό, τόσο το γαλλ. orthopédique με -é- όσο και το αγγλ. orthopaedics με -ae- αποδίδουν το ελληνικό -αι- και όχι -ε-, πράγμα που θα σήμαινε ότι οι ξένοι ακολουθούν την ορθή ετυμολογική γραφή με -αι- και εμείς τη λανθασμένη με -ε-!).

Ας σημειωθεί ακόμη ότι το 1996 η ελληνική Εταιρεία Χειρουργικής Ορθοπαιδικής και Τραυματολογίας ζήτησε τη γνώμη τριών καθηγητών γλωσσολογίας σχετικά με τη σωστή ορθογραφία τής λέξεως και κατόπιν υιοθέτησε τη γραφή ορθοπαιδική (με -αι-).

Συμπέρασμα. Επειδή ο τρόπος γραφής των λέξεων της ελληνικής γλώσσας ακολουθεί την ιστορική/ετυμολογική ορθογραφία, από τη στιγμή που βρήκαμε ποια είναι η ετυμολογική προέλευση της λέξης, οφείλουμε να τη γράφουμε σωστά ως ορθοπαιδική. Επίσης, ας γίνει αντιληπτό ότι το σημασιακό περιεχόμενο μιας λέξης μπορεί να αλλάζει χρονικά (να μεγαλώνει ή να μικραίνει), αλλά δεν αλλάζει και η ετυμολογική ορθογραφία της λέξης. Αυτά λέει η επιστήμη. Ο κ. Θεοδωρόπουλος λέει άλλα (αντί άλλων). 

Γ. ΜΠΑΜΠΙΝΙΏΤΗΣ 

Καθηγητής Γλωσσολογίας Κηφισιά

Ιδιωτικοποίηση των σιδηροδρόμων

Κύριε διευθυντά

Ολόγος που υποστηρίζω την πλήρη ιδιωτικοποίηση των σιδηροδρόμων είναι ότι έχει αποδειχθεί στην πράξη πως ο ιδιωτικός τομέας τα καταφέρνει πολύ καλύτερα στις μεταφορές στην Ελλάδα. Θυμάμαι ότι επί υπουργίας Χατζηδάκη στο Μεταφορών αυτός κατηγορήθηκε για ξεπούλημα όταν ορθώς ιδιωτικοποίησε την Ολυμπιακή. Η τελευταία όσο την είχε ο Ωνάσης ήταν από τις κορυφαίες εταιρείες παγκοσμίως. Από το 1975 και μετά που την πήρε το κράτος έγινε μπάχαλο. Συνεχώς απεργίες, ανίκανες διοικήσεις ημετέρων με παχυλούς μισθούς, πλήρης απαξίωση. Σήμερα η Aegean διαπρέπει έχοντας ένα πολύ καλό όνομα διεθνώς. Σε ό,τι αφορά τα ΚΤΕΛ έχουν αναβαθμίσει τις υπηρεσίες τους και τα περισσότερα λεωφορεία είναι σύγχρονων προδιαγραφών. 

Γιατί λοιπόν ο σιδηρόδρομος να παραμένει πεισματικά ο δημόσιος παρίας της υπόθεσης; Η κατάντια του θυμίζει την Ολυμπιακή πριν από την ιδιωτικοποίησή της. Θα ωφεληθεί και η εθνική οικονομία μιας καταχρεωμένης χώρας όπως η δική μας, αφού δεν θα είναι πλέον δημόσιοι υπάλληλοι οι σημερινοί εργαζόμενοι του ΟΣΕ, ούτε οι διοικήσεις με τις υψηλές απολαβές, συνήθως κομματικές επιλογές με αμφιλεγόμενα κριτήρια. Επιπλέον, θα λειτουργήσει επιτέλους ο υγιής ανταγωνισμός και ουδείς θα έχει το μονοπώλιο των μεταφορών, όπως άλλωστε επιβάλλει και η συμμετοχή της χώρας στην Ε.Ε. ως πλήρες μέλος αυτής, ήδη από το πολύ μακρινό πια 1981. Με σιδηροδρομικό δίκτυο πολύ πιο συρρικνωμένο όμως συγκριτικά με τότε!

ΣΠΥΡΟΣ ΓΙΑΚΟΥΜΑΚΗΣ

Η παρακαταθήκη του Π. Κουντουριώτη

Κύριε διευθυντά

Η 09.23 του πρωινού της 3ης Δεκεμβρίου 1912 είναι μία από τις πλέον ιστορικές στιγμές για το Πολεμικό μας Ναυτικό. Είναι η στιγμή που ο θρυλικός «Αβέρωφ» αρχίζει πυρ από απόσταση 11.000 μέτρων εναντίον του τουρκικού στόλου κατά τη ναυμαχία της «Ελλης» (άκρα, ακρωτήριο Ελλη, στην έξοδο του Ελλησπόντου).

Στις 10.25 το πυρ παύει και από τις δύο πλευρές και ο τουρκικός στόλος ανακρούει πρύμναν και εισέρχεται στα στενά, με τον «Αβέρωφ» να τον καταδιώκει.

Είναι η στιγμή που το άστρο του ναυάρχου Παύλου Κουντουριώτη, του έξοχου αυτού Ελληνα, ηγήτορα, ναυτικού, πατριώτη, αρχίζει να μεσουρανεί και μαζί του το άστρο του θωρηκτού μας «Γ. Αβέρωφ» και ολόκληρου του Ναυτικού μας. Μετά και την επόμενη, νικηφόρο για το Ναυτικό μας, ναυμαχία της «Λήμνου», στις 5 Ιανουαρίου 1913, ο τουρκικός στόλος δεν τόλμησε να ξαναβγεί στο Αιγαίο, στο οποίο κυριάρχησε πλέον ο ελληνικός στόλος, αποτρέποντας έτσι τη μεταφορά πολύτιμων τουρκικών εφοδίων και στρατευμάτων προς τα πολεμικά μέτωπα των Βαλκανίων.

Την 1η Νοεμβρίου 1912 ο ναύαρχος κοινοποιεί στον στόλο τις «Γενικές οδηγίες περί μάχης». Θεωρούμε ότι αξίζει να μνημονεύσουμε αποσπασματικά, για οικονομία χώρου, κάποιες από αυτές, στις οποίες διακρίνεται η ορμητικότητα, η επαγγελματικότητα, το ενδιαφέρον για τα πληρώματα, το ακμαίο ηθικό και η πίστη για τη νίκη του ναυάρχου και των επιτελών του.

Ξεκινάει με γενικές κατευθύνσεις προς τους κυβερνήτες και αξιωματικούς των πλοίων να επιδείξουν σθεναρώς επιθετικό πνεύμα, διότι η επίθεση πτοεί τον εχθρό και φέρει τη νίκη στον επιτιθέμενο, στην οποία και μόνον αποβλέπει και τους τονίζει την ανωτερότητα του ελληνικού στόλου και το εξαίρετο ηθικό αξιωματικών και πληρωμάτων.

Ακολουθούν οδηγίες για την τακτική κατά τη ναυμαχία, για την πειθαρχία πυρός, για τον σχηματισμό και τους χειρισμούς κατά τη μάχη, για τις ενέργειες των αντιτορπιλικών και των ανιχνευτικών και οι οδηγίες καταλήγουν με τις προφυλάξεις προ και κατά τη μάχη. Σ’ αυτές διακρίνει κανείς το ενδιαφέρον για τη μη καταπόνηση των πληρωμάτων, και τις οδηγίες για την προφύλαξή τους κατά τη διάρκεια της μάχης. Ενδεικτικά τονίζεται: «Δέον τα πληρώματα να καταπονώνται όσον το δυνατόν ολιγώτερον, ιδίως δε οι σκοπευταί. Οι κυβερνήται πρέπει να φροντίσωσιν ίνα το πλήρωμα και ιδίως οι άνδρες οίτινες λόγω της θέσεώς των είναι οι μάλλον εκτεθειμένοι, αλλάξωσιν ενδυμασίας και φορέσωσιν εντελώς καθαρά ιμάτια, ει δε δυνατόν απολυμασμένα δι’ εμβαπτίσεως εντός δοχείου περιέχοντος διάλυσιν σουμπλιμέ. Πράγματι γνωστόν τυγχάνει ότι ο κυριώτερος λόγος της κακής μορφής, ην λαμβάνουσι τα τραύματα, είναι τα μικρά τεμάχια της ενδυμασίας, άτινα παρασύρει το βλήμα εντός του σώματος».

Με αυτές τις «Γενικές οδηγίες περί μάχης» και με το γνωστό σήμα του ναυάρχου άρχισε η νικηφόρος ναυμαχία της «Ελλης». Αιωνία σου η μνήμη, γενναίε ναύαρχε. Απετέλεσες και αποτελείς φάρο, πυξίδα και παράδειγμα προς μίμηση για τους επιγενόμενους αξιωματικούς του Ναυτικού μας. 

ΜΑΤΘΑΙΟΣ Μ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ 

Πλοίαρχος Π.Ν. ε.α.