Από την "ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ"
Οι ειδικές εκδόσεις, όπως αυτές της «Κ», μαζί με τον διάλογο ιστορικών για τα «Δεκεμβριανά» του 1944, μετά την κατοχική νύχτα και τα πυκνά τραγικά γεγονότα που ακολούθησαν τα επόμενα χρόνια, φωτίζουν άγνωστες ή γκρίζες πτυχές και από τις δύο όχθες, αναβαθμίζοντας με τεκμηρίωση «υποσημειώσεις» του ελληνικού δράματος σε μείζονα κεφάλαια. Οι τεθνεώτες πάντα έχουν να πουν και να διδάξουν πολλά σε όσους ζώντες θέλουν ν’ ακούν. Στη φωτογραφία (συλλογή Μ. Γ. Τσάγκαρη), άνδρες του Εθνικού Στρατού σε ένα διάλειμμα εκκαθαριστικών επιχειρήσεων στην περιοχή της Κόνιτσας, τον Σεπτέμβριο του 1947. Η αδελφοκτονία είχε ακόμη μακρά, πολυαίμακτη ανηφόρα μπροστά της. Από το παλαιότερο αφιέρωμα της «Κ», Η Ελλάδα τον εικοστό αιώνα, τεύχος 1930-1950, Επτά Ημέρες.
Το φίλιωμα δύο Ελλήνων
από αντίπερα όχθες...
Κύριε διευθυντά
Ο Σωτήρης Τσαμπηράς, ένας Αθηναίος εικοσάχρονος φοιτητής, πήγε στην Ηπειρο και κατετάγη στον «Ιερό Λόχο» του ΕΔΕΣ. Στον ίδιο λόχο είχε καταταγεί και ένας άλλος εικοσάχρονος φοιτητής, ο Καρδιτσιώτης Μένιος Θεολόγης.
Εγραψαν βιβλίο και οι δύο. Ο πρώτος με τίτλο «Ας μη βρέξει ποτέ», παρμένο από το ποίημα του Κάλβου για τους Ιερολοχίτες του Αλέξανδρου Υψηλάντη που έπεσαν στο Δραγατσάνι σε μάχη με τους Τούρκους. Ο δεύτερος με τίτλο «Με τα φτερά της αντίστασης».
Στον «Ιερό Λόχο» υπηρέτησαν αποκλειστικά φοιτητές και μαθητές γυμνασίου. Ο δεκαεξάχρονος συμμαθητής μου Στέλιος Μαλιόπουλος σκοτώθηκε σε μάχη με τους Γερμανούς. Στο βιβλίο του Τσαμπηρά υπάρχει ένα κείμενο με τον τίτλο «Το κουτσό παλικάρι». Οταν διάβασα αυτό το κείμενο του ανθυπολοχαγού Τσαμπηρά, θυμήθηκα κάτι που είχε γράψει γι’ αυτόν ο Μένιος Θεολόγης: «Ο καλός θεός του χάρισε, απλόχερα, λεβεντιά και καλοσύνη».
Κύριε διευθυντά
Ο Σωτήρης Τσαμπηράς, ένας Αθηναίος εικοσάχρονος φοιτητής, πήγε στην Ηπειρο και κατετάγη στον «Ιερό Λόχο» του ΕΔΕΣ. Στον ίδιο λόχο είχε καταταγεί και ένας άλλος εικοσάχρονος φοιτητής, ο Καρδιτσιώτης Μένιος Θεολόγης.
Εγραψαν βιβλίο και οι δύο. Ο πρώτος με τίτλο «Ας μη βρέξει ποτέ», παρμένο από το ποίημα του Κάλβου για τους Ιερολοχίτες του Αλέξανδρου Υψηλάντη που έπεσαν στο Δραγατσάνι σε μάχη με τους Τούρκους. Ο δεύτερος με τίτλο «Με τα φτερά της αντίστασης».
Στον «Ιερό Λόχο» υπηρέτησαν αποκλειστικά φοιτητές και μαθητές γυμνασίου. Ο δεκαεξάχρονος συμμαθητής μου Στέλιος Μαλιόπουλος σκοτώθηκε σε μάχη με τους Γερμανούς. Στο βιβλίο του Τσαμπηρά υπάρχει ένα κείμενο με τον τίτλο «Το κουτσό παλικάρι». Οταν διάβασα αυτό το κείμενο του ανθυπολοχαγού Τσαμπηρά, θυμήθηκα κάτι που είχε γράψει γι’ αυτόν ο Μένιος Θεολόγης: «Ο καλός θεός του χάρισε, απλόχερα, λεβεντιά και καλοσύνη».
Πράγματι, μεγάλη ανθρωπιά, λεβεντιά και καλοσύνη εκπέμπει το κείμενο που ακολουθεί και συγχρόνως αποτελεί ένα κήρυγμα λήθης και συμφιλίωσης. Συνέβη στην Αθήνα μετά τον αφοπλισμό του ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ:
«Ενα πρωί, περιμένοντας τη σειρά μου στα εξωτερικά ιατρεία του νοσοκομείου, βρέθηκα πλάι σ’ ένα παλικάρι με δεκανίκια. Το ένα πόδι κομμένο πάνω από το γόνατο. Φόραγε τη στολή των φαντάρων του σαράντα. Πιάσαμε την κουβέντα: Ελασίτης από την Κοκκινιά... Είχε, λέει, θρέψει η πληγή. Αργότερα θα ’βαζε και τεχνητό μέλος... Από ρουκέτα που έριξε αεροπλάνο εγγλέζικο... στη μάχη της Αθήνας... είχε έρθει κι έσκασε πλάι του... “Να εδωνά, ούτε καν ένα μέτρο, συναγωνιστή ανθυπολοχαγέ”. Μπήκε μέσα πριν από μένα. Ηρθε μετά η σειρά μου. Βγαίνοντας τον είδα που με περίμενε καπνίζοντας. Κατεβήκαμε τη Σπυρίδωνος Τρικούπη. Πηγαίναμε αργά. Ολο και φλυαρούσε για τον Δεκέμβρη. Φτάσαμε στο Πεδίον του Αρεως. Γλυκός ήλιος ανοιξιάτικος. Μοσχομύριζε ο τόπος. Βρήκαμε ένα πάγκο. “Να καθίσουμε”, είπα. Τώρα μιλούσε για τις μάχες της Κοκκινιάς στην Κατοχή με τους τσολιάδες, τον άνθρωπο με την κουκούλα, τον καταδότη, αυτόν που έδινε τους συναγωνιστές στον εχθρό δείχνοντας με το δάκτυλο. “Κι ένα παιδί θεριό, συναγωνιστή ανθυπολοχαγέ, έτσι και γύρισε η κουκούλα και σήκωσε το χέρι προς το μέρος του το ’βαλε στα πόδια. Τον κυνηγήσανε οι τσολιάδες, του ρίξανε μα δεν τον πετύχανε... Τότε έριξε μια ριπή ο Γερμανός και τόνε γάζωσε... Σκορπίσανε τον κόσμο με τα κοντάκια... Νύχτωσε, αλλά οι δικοί μας στήσανε μάχη... Το άλλο πρωί πήγαμε να πάρουμε το λεβέντη να τόνε θάψουμε”. Με ρώτησε για τον πόλεμο στο βουνό. Του είπα τα δικά μας. Τις μάχες με τους Γερμανούς, την πείνα, τις πορείες, την αρρώστια, τη μέρα που πήραμε τα Γιάννενα.
“Καθαρά πράγματα, συναγωνιστή ανθυπολοχαγέ”, λέει. “Τυχεροί είσαστε, άκου μένα που σου λέω. Μονάχα με τους Γερμανούς! Τυχεροί!”.
Μεσημέριαζε. Περπατήσαμε ως την Ομόνοια. “Πάω στη μάνα μου, θα μου ’χει κριθαράκι σήμερα”.
Χωρίσαμε. Δεν τον ξαναείδα τον κουτσό ΕΛΑΣΊΤΗ. Τον θυμήθηκα όμως συχνά στα κατοπινά χρόνια, στον στρατό στη Λάρισα εκείνες τις ατέλειωτες νύχτες του Εμφυλίου.
Και πάλι γύρισαν στο μυαλό μου τα λόγια του τώρα τελευταία ακούγοντας τις αφηγήσεις του Σκωτσέζου Τζορτζ Κρίστι ένα βράδυ στο Βέλγιο. Μόλις είχε γυρίσει από υπηρεσία στην Ελλάδα. Με την ευκαιρία πέρασε για προσκύνημα κι από το βρετανικό νεκροταφείο κοντά στο Καλαμάκι. Ηθελε να επισκεφθεί τους τάφους αγαπημένων συντρόφων, αυτών που χάθηκαν στη μάχη της Αθήνας. Μεσήλικας τώρα, ύστερα από τόσες μάχες στη Βιρμανία, στην Κορέα κι αλλού, αναθυμότανε την εποχή που εικοσάχρονος ανθυπολοχαγός είχε πολεμήσει με λύσσα τους Ελασίτες εκείνο τον Δεκέμβρη με ένα επίλεκτο τμήμα πρασινοσκούφηδων. “Οι Ελληνες όμως, πρέπει να το πω, είχανε θάρρος αφάνταστο κι αψηφούσανε τον θάνατο κι από τις δύο πλευρές που πολεμούσανε. Πουθενά αλλού δεν είδα τέτοιους αντρειωμένους άντρες, με τέτοιο πείσμα. Για να καταλάβεις, το τάγμα μου είχε ξεκινήσει με πεντακόσιους πενήντα μάχιμους. Ε λοιπόν, μέσα σ’ ένα μήνα χάσαμε εκατόν ογδόντα εφτά νεκρούς και τραυματίες”.
Καημένη πατρίδα! Τέτοια γενιά! Τόσα παλικάρια στον κάτω κόσμο! Ας μη βρέξει ποτέ! Ποτέ πια».
Ο Σκωτσέζος αξιωματικός εξυμνεί την παλικαριά των μαχητών του ΕΛΑΣ. Οι άλλοι της ΟΠΛΑ και της πολιτοφυλακής έμπαιναν στα σπίτια άοπλων, τους άρπαζαν και τους πήγαιναν στη λαιμητόμο ή στην ομηρία...
ΑΓΓΕΛΟΣ ΖΑΧΑΡΟΠΟΥΛΟΣ
Εύγε για το αφιέρωμα στα «Δεκεμβριανά»
Κύριε διευθυντά
Με την επιστολή μου θέλω να συγχαρώ την εφημερίδα και ειδικά τους συντελεστές του πολύ καλού ενθέτου των 32 σελίδων για τα «Δεκεμβριανά», το οποίο περιλήφθηκε στην έκδοση της Κυριακής 8ης Δεκεμβρίου. Με την ευκαιρία σας ενημερώνω ότι σε βιβλίο που συνέγραψα (Ιστορία της νεότερης Ελλάδας, πολιτική και στρατιωτική, Β΄ τόμος 1941-1967, Εκδ. University Studio Press, 2017) αναφέρω δέκα γεγονότα που αποδεικνύουν ότι η σύγκρουση του ΕΛΑΣ με το αστικό κράτος είχε αποφασιστεί νωρίτερα, δηλαδή πριν από τα γεγονότα της 3ης Δεκεμβρίου 1944 στην πλατεία Συντάγματος. Φυσικά υπάρχει και η ομολογία του Γιάννη Ιωαννίδη (Νο 2 της ηγεσίας του ΚΚΕ), η οποία περιλαμβάνεται στη συνέντευξή του που δημοσιεύθηκε σε βιβλίο, η οποία επίσης αναφέρεται και στο ένθετο της εφημερίδας σας, ότι από τον Νοέμβριο αποφασίστηκε η σύγκρουση. Ωστόσο, στρατευμένοι Μαρξιστές ιστορικοί εξακολουθούν να γράφουν σε βιβλία και να λένε ψεύδη σε συνεντεύξεις. Η λήθη στο παρελθόν που διακηρύχθηκε από τον Νικόλαο Πλαστήρα και τον Σπύρο Μαρκεζίνη δεν μπορεί να είναι μονόπλευρη. Εχει γεμίσει η χώρα μας από μνημεία που εκθειάζουν τον ΕΛΑΣ, ο οποίος από τα μέσα του 1943 προκάλεσε εμφύλιες συγκρούσεις για να εξαφανίσει κάθε άλλη αντιστασιακή οργάνωση.
Δ. ΚΑΡΑΜΗΤΣΟΣ
Κύριε διευθυντά,
Τα τελευταία χρόνια στη Μεταπολίτευση γίνεται πολύς λόγος στα ΜΜΕ, και στον ημερήσιο Τύπο βεβαίως, ότι η αείμνηστη Μελίνα Μερκούρη ανακίνησε πρώτη το θέμα επαναπατρισμού των Γλυπτών του Παρθενώνα και όσοι, έκτοτε, αναφέρονται σε αυτό μνημονεύουν το όνομά της, αγνοώντας προφανώς τον Ελληνα, που πρώτος ανακίνησε το ως άνω θέμα, όπως κατωτέρω εκθέτω.
Μελετώντας το βιογραφικό του ποιητή του μείζονος ελληνισμού, Κωνσταντίνου Καβάφη, τα ποιήματα του οποίου έχουν μεταφρασθεί σε όλα τα πολιτισμένα κράτη
της Ευρώπης, Αμερικής, Αυστραλίας, Ασίας κ.λπ., διαπίστωσα ότι ο Καβάφης είναι ο πρώτος Ελληνας που ανακίνησε το θέμα των Ελγινείων - Γλυπτών του Παρθενώνα.
Συγκεκριμένα, στο βιογραφικό του ποιητή για τα Ελγίνεια αναφέρεται: Απρίλιος του 1891: Στο Αλεξανδρινό περιοδικό Rivista Quindicinale di Scienza, Lettere e Arti δημοσιεύεται το κείμενο του Καβάφη «Give Back the Elgin Marbles», συντομευμένη μορφή του οποίου παρουσιάζεται σχεδόν ταυτόχρονα στην αθηναϊκή εφημερίδα «Η Εθνική» με τον τίτλο «Τα Ελγίνεια Mάρμαρα».
Στις 29 του μηνός ο Καβάφης επανέρχεται γράφοντας στην ίδια εφημερίδα το κείμενο «Νεώτερα περί των Ελγινείων Μαρμάρων» με την εξής απαισιόδοξη κατακλείδα: «...δεν πιστεύω η Ελλάς να έχει πολλήν τύχην να επανίδη τας ωραίας γλυφάς του Παρθενώνος. Το κόμμα το οποίο εναντιούται εις την απόδοσιν των Ελγινείων Μαρμάρων είναι πολυάριθμον. Οσοι θέτουν τον εγωισμόν υπεράνω της δικαιοσύνης και το συμφέρον υπεράνω της γενναιότητος ανήκουσι εις το κόμμα εκείνο – οι δε τοιούτοι άνθρωποι είναι πολλοί και εν Αγγλία, ως δυστυχώς είναι πολλοί πανταχού».
«Ενα πρωί, περιμένοντας τη σειρά μου στα εξωτερικά ιατρεία του νοσοκομείου, βρέθηκα πλάι σ’ ένα παλικάρι με δεκανίκια. Το ένα πόδι κομμένο πάνω από το γόνατο. Φόραγε τη στολή των φαντάρων του σαράντα. Πιάσαμε την κουβέντα: Ελασίτης από την Κοκκινιά... Είχε, λέει, θρέψει η πληγή. Αργότερα θα ’βαζε και τεχνητό μέλος... Από ρουκέτα που έριξε αεροπλάνο εγγλέζικο... στη μάχη της Αθήνας... είχε έρθει κι έσκασε πλάι του... “Να εδωνά, ούτε καν ένα μέτρο, συναγωνιστή ανθυπολοχαγέ”. Μπήκε μέσα πριν από μένα. Ηρθε μετά η σειρά μου. Βγαίνοντας τον είδα που με περίμενε καπνίζοντας. Κατεβήκαμε τη Σπυρίδωνος Τρικούπη. Πηγαίναμε αργά. Ολο και φλυαρούσε για τον Δεκέμβρη. Φτάσαμε στο Πεδίον του Αρεως. Γλυκός ήλιος ανοιξιάτικος. Μοσχομύριζε ο τόπος. Βρήκαμε ένα πάγκο. “Να καθίσουμε”, είπα. Τώρα μιλούσε για τις μάχες της Κοκκινιάς στην Κατοχή με τους τσολιάδες, τον άνθρωπο με την κουκούλα, τον καταδότη, αυτόν που έδινε τους συναγωνιστές στον εχθρό δείχνοντας με το δάκτυλο. “Κι ένα παιδί θεριό, συναγωνιστή ανθυπολοχαγέ, έτσι και γύρισε η κουκούλα και σήκωσε το χέρι προς το μέρος του το ’βαλε στα πόδια. Τον κυνηγήσανε οι τσολιάδες, του ρίξανε μα δεν τον πετύχανε... Τότε έριξε μια ριπή ο Γερμανός και τόνε γάζωσε... Σκορπίσανε τον κόσμο με τα κοντάκια... Νύχτωσε, αλλά οι δικοί μας στήσανε μάχη... Το άλλο πρωί πήγαμε να πάρουμε το λεβέντη να τόνε θάψουμε”. Με ρώτησε για τον πόλεμο στο βουνό. Του είπα τα δικά μας. Τις μάχες με τους Γερμανούς, την πείνα, τις πορείες, την αρρώστια, τη μέρα που πήραμε τα Γιάννενα.
“Καθαρά πράγματα, συναγωνιστή ανθυπολοχαγέ”, λέει. “Τυχεροί είσαστε, άκου μένα που σου λέω. Μονάχα με τους Γερμανούς! Τυχεροί!”.
Μεσημέριαζε. Περπατήσαμε ως την Ομόνοια. “Πάω στη μάνα μου, θα μου ’χει κριθαράκι σήμερα”.
Χωρίσαμε. Δεν τον ξαναείδα τον κουτσό ΕΛΑΣΊΤΗ. Τον θυμήθηκα όμως συχνά στα κατοπινά χρόνια, στον στρατό στη Λάρισα εκείνες τις ατέλειωτες νύχτες του Εμφυλίου.
Και πάλι γύρισαν στο μυαλό μου τα λόγια του τώρα τελευταία ακούγοντας τις αφηγήσεις του Σκωτσέζου Τζορτζ Κρίστι ένα βράδυ στο Βέλγιο. Μόλις είχε γυρίσει από υπηρεσία στην Ελλάδα. Με την ευκαιρία πέρασε για προσκύνημα κι από το βρετανικό νεκροταφείο κοντά στο Καλαμάκι. Ηθελε να επισκεφθεί τους τάφους αγαπημένων συντρόφων, αυτών που χάθηκαν στη μάχη της Αθήνας. Μεσήλικας τώρα, ύστερα από τόσες μάχες στη Βιρμανία, στην Κορέα κι αλλού, αναθυμότανε την εποχή που εικοσάχρονος ανθυπολοχαγός είχε πολεμήσει με λύσσα τους Ελασίτες εκείνο τον Δεκέμβρη με ένα επίλεκτο τμήμα πρασινοσκούφηδων. “Οι Ελληνες όμως, πρέπει να το πω, είχανε θάρρος αφάνταστο κι αψηφούσανε τον θάνατο κι από τις δύο πλευρές που πολεμούσανε. Πουθενά αλλού δεν είδα τέτοιους αντρειωμένους άντρες, με τέτοιο πείσμα. Για να καταλάβεις, το τάγμα μου είχε ξεκινήσει με πεντακόσιους πενήντα μάχιμους. Ε λοιπόν, μέσα σ’ ένα μήνα χάσαμε εκατόν ογδόντα εφτά νεκρούς και τραυματίες”.
Καημένη πατρίδα! Τέτοια γενιά! Τόσα παλικάρια στον κάτω κόσμο! Ας μη βρέξει ποτέ! Ποτέ πια».
Ο Σκωτσέζος αξιωματικός εξυμνεί την παλικαριά των μαχητών του ΕΛΑΣ. Οι άλλοι της ΟΠΛΑ και της πολιτοφυλακής έμπαιναν στα σπίτια άοπλων, τους άρπαζαν και τους πήγαιναν στη λαιμητόμο ή στην ομηρία...
ΑΓΓΕΛΟΣ ΖΑΧΑΡΟΠΟΥΛΟΣ
Εύγε για το αφιέρωμα στα «Δεκεμβριανά»
Κύριε διευθυντά
Με την επιστολή μου θέλω να συγχαρώ την εφημερίδα και ειδικά τους συντελεστές του πολύ καλού ενθέτου των 32 σελίδων για τα «Δεκεμβριανά», το οποίο περιλήφθηκε στην έκδοση της Κυριακής 8ης Δεκεμβρίου. Με την ευκαιρία σας ενημερώνω ότι σε βιβλίο που συνέγραψα (Ιστορία της νεότερης Ελλάδας, πολιτική και στρατιωτική, Β΄ τόμος 1941-1967, Εκδ. University Studio Press, 2017) αναφέρω δέκα γεγονότα που αποδεικνύουν ότι η σύγκρουση του ΕΛΑΣ με το αστικό κράτος είχε αποφασιστεί νωρίτερα, δηλαδή πριν από τα γεγονότα της 3ης Δεκεμβρίου 1944 στην πλατεία Συντάγματος. Φυσικά υπάρχει και η ομολογία του Γιάννη Ιωαννίδη (Νο 2 της ηγεσίας του ΚΚΕ), η οποία περιλαμβάνεται στη συνέντευξή του που δημοσιεύθηκε σε βιβλίο, η οποία επίσης αναφέρεται και στο ένθετο της εφημερίδας σας, ότι από τον Νοέμβριο αποφασίστηκε η σύγκρουση. Ωστόσο, στρατευμένοι Μαρξιστές ιστορικοί εξακολουθούν να γράφουν σε βιβλία και να λένε ψεύδη σε συνεντεύξεις. Η λήθη στο παρελθόν που διακηρύχθηκε από τον Νικόλαο Πλαστήρα και τον Σπύρο Μαρκεζίνη δεν μπορεί να είναι μονόπλευρη. Εχει γεμίσει η χώρα μας από μνημεία που εκθειάζουν τον ΕΛΑΣ, ο οποίος από τα μέσα του 1943 προκάλεσε εμφύλιες συγκρούσεις για να εξαφανίσει κάθε άλλη αντιστασιακή οργάνωση.
Δ. ΚΑΡΑΜΗΤΣΟΣ
Ομότιμος καθηγητής ΑΠΘ
Συγγραφέας
Η ηρωϊκή δασκάλα και τα εμφύλια πάθη
Κύριε διευθυντά,
Με αφορμή την επιστολή του κ. Γιώργου Κωστούλα στο φ. της 7ης Δεκεμβρίου για ένα περιστατικό της εμφύλιας διαμάχης, των ετών 1946-1949, θα ήθελα να προσθέσω κι εγώ το παρακάτω περιγραφόμενο περιστατικό.
Ξεφυλλίζοντας, λοιπόν, στην Εθνική Βιβλιοθήκη το περιοδικό «Ραδάμανθυς» βρήκα στο τεύχος αυτού της 10.5.1921 την υποσημείωση: «Δίδαν Ουρ. Παναγ. Φώκαιαν Αναμένομεν».
Νομίζω ότι αποκωδικοποίησα το πλήρες όνομα και επώνυμο αυτής, πρέπει να είναι η Ουρανία Παναγιωτοπούλου, Σμυρνιά δασκάλα, στη Φώκαια της Μ. Ασίας.
Με αφορμή την υποσημείωση αυτή θα ήθελα ν’ αναφερθώ στη δραματική ιστορία της Σμυρνιάς δασκάλας, η τύχη της οποίας συνδέεται με τις μεγαλύτερες συμφορές που έπληξαν τον ελληνισμό τον περασμένο αιώνα. Τη Μικρασιατική Καταστροφή και την εμφύλια διαμάχη της δεκαετίας του 1940.
Γεννήθηκε στη Σμύρνη το 1901. Το 1917 πήρε το πτυχίο της δασκάλας από το Κεντρικό Παρθεναγωγείο της Ορθόδοξης Κοινότητος της Σμύρνης και δίδαξε, ως Ελληνίδα δασκάλα, στη Φώκαια της Μ. Ασίας. Στα χρόνια της εξόρμησης του ελληνισμού στην άλλη πλευρά του Αιγαίου, η νεαρή δασκάλα βρίσκεται παράλληλα ως εθελόντρια νοσοκόμα στο πλευρό του Ελληνα στρατιώτη.
Επέζησε της κατακαιόμενης Σμύρνης τον Αύγουστο του 1922, από τους Τούρκους Τσέτες, οι οποίοι εκτέλεσαν τον πατέρα της και τον μικρότερο αδελφό της. Στην Ελλάδα παντρεύτηκε τον χημικό Γιάννη Ηλιόπουλο, από την ορεινή Δωρίδα και από το 1930 υπηρετεί στο Διτάξιο Δημοτικό Σχολείο Κροκυλείου, στα Βαρδούσια.
Στις 6.9.1947 η τραγική Σμυρνιά δασκάλα, χήρα πια, εκτελείται –και χρησιμοποιώ εν προκειμένω την πιο ήπια έκφραση– από τους Ελληνες αντάρτες του ΔΣΕ «ως αντιδραστική». Επικεφαλής των ανταρτών ο καπετάν Γιώτης (Χαρ. Φλωράκης). Είχε προηγηθεί η εκτέλεση της μόλις 17χρονης κόρης της, Ολγας. Την ίδια ημέρα, το ίδιο μαρτυρικό τέλος είχε και η 20χρονη Βασιλική Καφρίτσα, γιατί ένας εξάδελφός της είχε καταταγεί στη Χωροφυλακή. Ο μόνος επιζών της οικογένειάς της ήταν ο 12χρονος γιος της, Γιάννης Ηλιόπουλος, μετέπειτα δάσκαλος, κατοικών στα Κούκουρα Ευπαλίου, ο οποίος εξέδωσε το βιβλίο: «Ουρανία, η ζωή και η προσφορά μιας Ελληνίδας δασκάλας», αφιερωμένο στην τραγική ιστορία της μητέρας του. Και έπραξε ορθώς, γιατί όπως θα έλεγε ο Γερμανοεβραίος στοχαστής Βάλτερ Μπένγιαμιν, «τίποτε απ’ ό,τι έχει συμβεί δεν πρέπει να χαθεί για την Ιστορία».
ΑΝΤΩΝΗΣ Ν. ΒΕΝΕΤΗΣ
Συγγραφέας
Η ηρωϊκή δασκάλα και τα εμφύλια πάθη
Κύριε διευθυντά,
Με αφορμή την επιστολή του κ. Γιώργου Κωστούλα στο φ. της 7ης Δεκεμβρίου για ένα περιστατικό της εμφύλιας διαμάχης, των ετών 1946-1949, θα ήθελα να προσθέσω κι εγώ το παρακάτω περιγραφόμενο περιστατικό.
Ξεφυλλίζοντας, λοιπόν, στην Εθνική Βιβλιοθήκη το περιοδικό «Ραδάμανθυς» βρήκα στο τεύχος αυτού της 10.5.1921 την υποσημείωση: «Δίδαν Ουρ. Παναγ. Φώκαιαν Αναμένομεν».
Νομίζω ότι αποκωδικοποίησα το πλήρες όνομα και επώνυμο αυτής, πρέπει να είναι η Ουρανία Παναγιωτοπούλου, Σμυρνιά δασκάλα, στη Φώκαια της Μ. Ασίας.
Με αφορμή την υποσημείωση αυτή θα ήθελα ν’ αναφερθώ στη δραματική ιστορία της Σμυρνιάς δασκάλας, η τύχη της οποίας συνδέεται με τις μεγαλύτερες συμφορές που έπληξαν τον ελληνισμό τον περασμένο αιώνα. Τη Μικρασιατική Καταστροφή και την εμφύλια διαμάχη της δεκαετίας του 1940.
Γεννήθηκε στη Σμύρνη το 1901. Το 1917 πήρε το πτυχίο της δασκάλας από το Κεντρικό Παρθεναγωγείο της Ορθόδοξης Κοινότητος της Σμύρνης και δίδαξε, ως Ελληνίδα δασκάλα, στη Φώκαια της Μ. Ασίας. Στα χρόνια της εξόρμησης του ελληνισμού στην άλλη πλευρά του Αιγαίου, η νεαρή δασκάλα βρίσκεται παράλληλα ως εθελόντρια νοσοκόμα στο πλευρό του Ελληνα στρατιώτη.
Επέζησε της κατακαιόμενης Σμύρνης τον Αύγουστο του 1922, από τους Τούρκους Τσέτες, οι οποίοι εκτέλεσαν τον πατέρα της και τον μικρότερο αδελφό της. Στην Ελλάδα παντρεύτηκε τον χημικό Γιάννη Ηλιόπουλο, από την ορεινή Δωρίδα και από το 1930 υπηρετεί στο Διτάξιο Δημοτικό Σχολείο Κροκυλείου, στα Βαρδούσια.
Στις 6.9.1947 η τραγική Σμυρνιά δασκάλα, χήρα πια, εκτελείται –και χρησιμοποιώ εν προκειμένω την πιο ήπια έκφραση– από τους Ελληνες αντάρτες του ΔΣΕ «ως αντιδραστική». Επικεφαλής των ανταρτών ο καπετάν Γιώτης (Χαρ. Φλωράκης). Είχε προηγηθεί η εκτέλεση της μόλις 17χρονης κόρης της, Ολγας. Την ίδια ημέρα, το ίδιο μαρτυρικό τέλος είχε και η 20χρονη Βασιλική Καφρίτσα, γιατί ένας εξάδελφός της είχε καταταγεί στη Χωροφυλακή. Ο μόνος επιζών της οικογένειάς της ήταν ο 12χρονος γιος της, Γιάννης Ηλιόπουλος, μετέπειτα δάσκαλος, κατοικών στα Κούκουρα Ευπαλίου, ο οποίος εξέδωσε το βιβλίο: «Ουρανία, η ζωή και η προσφορά μιας Ελληνίδας δασκάλας», αφιερωμένο στην τραγική ιστορία της μητέρας του. Και έπραξε ορθώς, γιατί όπως θα έλεγε ο Γερμανοεβραίος στοχαστής Βάλτερ Μπένγιαμιν, «τίποτε απ’ ό,τι έχει συμβεί δεν πρέπει να χαθεί για την Ιστορία».
ΑΝΤΩΝΗΣ Ν. ΒΕΝΕΤΗΣ
Μοναστηράκι Δωρίδος
Ελεος! Φτάνει! Οχι άλλα ορθοπ(αι)εδικά
Κύριε διευθυντά
Οι Αγγλοι το λένε και το γράφουν orthopedics, οι Γάλλοι orthopedique, οι Ιταλοί και οι Ισπανοί ortopedico, οι Τούρκοι ortopedic, αλλά οι Γερμανοί, από όσο γνωρίζω, orthopädisch. Επιτέλους, ας δώσουμε ένα οριστικό και... τελειωτικό τέλος και εμείς στο ζήτημα αυτό και ας προχωρήσουμε σε κάτι πιο ενδιαφέρον. Υπάρχουν, άλλωστε, τόσα άλλα που μας απασχολούν.
Γ. Α. ΚΟΥΡΜΟΥΣΗΣ
Ο Καβάφης και περί επιστροφής Γλυπτών
Ελεος! Φτάνει! Οχι άλλα ορθοπ(αι)εδικά
Κύριε διευθυντά
Οι Αγγλοι το λένε και το γράφουν orthopedics, οι Γάλλοι orthopedique, οι Ιταλοί και οι Ισπανοί ortopedico, οι Τούρκοι ortopedic, αλλά οι Γερμανοί, από όσο γνωρίζω, orthopädisch. Επιτέλους, ας δώσουμε ένα οριστικό και... τελειωτικό τέλος και εμείς στο ζήτημα αυτό και ας προχωρήσουμε σε κάτι πιο ενδιαφέρον. Υπάρχουν, άλλωστε, τόσα άλλα που μας απασχολούν.
Γ. Α. ΚΟΥΡΜΟΥΣΗΣ
Ο Καβάφης και περί επιστροφής Γλυπτών
Κύριε διευθυντά,
Τα τελευταία χρόνια στη Μεταπολίτευση γίνεται πολύς λόγος στα ΜΜΕ, και στον ημερήσιο Τύπο βεβαίως, ότι η αείμνηστη Μελίνα Μερκούρη ανακίνησε πρώτη το θέμα επαναπατρισμού των Γλυπτών του Παρθενώνα και όσοι, έκτοτε, αναφέρονται σε αυτό μνημονεύουν το όνομά της, αγνοώντας προφανώς τον Ελληνα, που πρώτος ανακίνησε το ως άνω θέμα, όπως κατωτέρω εκθέτω.
Μελετώντας το βιογραφικό του ποιητή του μείζονος ελληνισμού, Κωνσταντίνου Καβάφη, τα ποιήματα του οποίου έχουν μεταφρασθεί σε όλα τα πολιτισμένα κράτη
της Ευρώπης, Αμερικής, Αυστραλίας, Ασίας κ.λπ., διαπίστωσα ότι ο Καβάφης είναι ο πρώτος Ελληνας που ανακίνησε το θέμα των Ελγινείων - Γλυπτών του Παρθενώνα.
Συγκεκριμένα, στο βιογραφικό του ποιητή για τα Ελγίνεια αναφέρεται: Απρίλιος του 1891: Στο Αλεξανδρινό περιοδικό Rivista Quindicinale di Scienza, Lettere e Arti δημοσιεύεται το κείμενο του Καβάφη «Give Back the Elgin Marbles», συντομευμένη μορφή του οποίου παρουσιάζεται σχεδόν ταυτόχρονα στην αθηναϊκή εφημερίδα «Η Εθνική» με τον τίτλο «Τα Ελγίνεια Mάρμαρα».
Στις 29 του μηνός ο Καβάφης επανέρχεται γράφοντας στην ίδια εφημερίδα το κείμενο «Νεώτερα περί των Ελγινείων Μαρμάρων» με την εξής απαισιόδοξη κατακλείδα: «...δεν πιστεύω η Ελλάς να έχει πολλήν τύχην να επανίδη τας ωραίας γλυφάς του Παρθενώνος. Το κόμμα το οποίο εναντιούται εις την απόδοσιν των Ελγινείων Μαρμάρων είναι πολυάριθμον. Οσοι θέτουν τον εγωισμόν υπεράνω της δικαιοσύνης και το συμφέρον υπεράνω της γενναιότητος ανήκουσι εις το κόμμα εκείνο – οι δε τοιούτοι άνθρωποι είναι πολλοί και εν Αγγλία, ως δυστυχώς είναι πολλοί πανταχού».
Εκτοτε τα δύο περί Ελγινείων καβαφικά κείμενα αναδημοσιεύονται αρκετά συχνά, και μάλιστα σε διαφορετικούς ιδεολογικούς «τόπους» (λ.χ. στη Νέα Εστία τον Ιανουάριο του 1960 και στην Επιθεώρηση Τέχνης τον Μάιο του 1963). Από όσα εκτίθενται ανωτέρω προκύπτει ότι ο πρώτος Ελληνας που ανακίνησε το θέμα των Μαρμάρων - Γλυπτών του Παρθενώνα είναι ο ποιητής Κωνσταντίνος Καβάφης, ο ποιητής του μείζονος Ελληνισμού.
ΒΑΣΙΛΗΣ Ν. ΣΑΛΑΚΑΣ
ΒΑΣΙΛΗΣ Ν. ΣΑΛΑΚΑΣ
Επίτιμος Δικηγόρος στον Α.Π. και στο ΣΤΕ
Οχύρωση Αττικής και αποκέντρωση
Κύριε διευθυντά
Ή κλιματική καταιγίδα «Bora» άφησε πίσω της χαλάσματα και νεκρούς στη Ρόδο και στη Λήμνο όπου, και εκεί, οι έκνομες κατασκευές και τα μπαζώματα σε ρέματα-χειμάρρους συνέβαλαν καταστροφικά. Ουδείς επιθυμεί να αναλογιστεί τι θα συνέβαινε στο πολύπαθο αττικό λεκανοπέδιο, αν έπεφταν 300 χιλιοστά βροχής σε λίγες ώρες. Με τη σημερινή αδιέξοδη κατάσταση της πρωτεύουσας (πολεοδομική - περιβαλλοντική - κυκλοφοριακή) ο στόχος που προτείναμε στην επιστολή μας (φ. 1/11/2024) για αποκέντρωση δραστηριοτήτων και ανθρώπινου δυναμικού γίνεται περισσότερο επίκαιρος και επιτακτικός. Αν δεν θεσμοθετηθούν επιδοτήσεις, επενδύσεις, προγράμματα για τουλάχιστον 50 χρόνια, ώστε άνθρωποι και δραστηριότητες να κατευθυνθούν στην Περιφέρεια, όλα τα μέτρα που εξαγγέλλονται για την πρωτεύουσα θα αποδειχθούν αλυσιτελή και αναποτελεσματικά.
Διότι μόνο με την αποκέντρωση θα μπορεί να μειωθεί η υπερβολική τιμή γης και στέγης (δυνατότητα απαλλοτριώσεων). Ετσι:
• Θα είναι δυνατόν να γίνουν κάποιες απαραίτητες διανοίξεις κλεισμένων χειμάρρων, κατεδαφίσεις αυθαιρέτων, αποκατάσταση απορροών των μπαζωμένων ρυακιών, καθώς και έργα πρασίνου ώστε να αμβλυνθούν οι κίνδυνοι κλιματικών καταστροφών.
• Η μείωση δραστηριοτήτων και ανθρώπινου δυναμικού στην πρωτεύουσα θα βελτιώσει βαθμιαία το κυκλοφοριακό χάος, την ατμοσφαιρική ρύπανση και το αποπνικτικό μικροκλίμα της Αθήνας.
• Η εξεύρεση στέγης για νέους θα γίνει φθηνότερη στην πρωτεύουσα, ενώ η επαρχία θα ζωντανέψει οικονομικά και δημογραφικά (ισόρροπη ανάπτυξη - δημογραφικό).
Συμπερασματικά, η ρήση του αείμνηστου Γιάννη Τσαρούχη τα λέει όλα: «Ευεργέτη θα ονομάζουμε πλέον εκείνον που γκρεμίζει κτίρια στην Αθήνα και όχι αυτόν που κτίζει». Μέχρι όμως να συνειδητοποιήσουμε το ανωτέρω πρόβλημα και να δράσουμε αναλόγως, ας σκεφθούμε τον ανώνυμο εργαζόμενο που πηγαίνει και έρχεται από τη δουλειά του, αποκλεισμένος για 2-3 ώρες καθημερινά στο κυκλοφοριακό χάος, το καυσαέριο, τον εκνευρισμό, τη στρεσογόνο αγωνία να φθάσει έγκαιρα. Πώς θα εξελιχθεί η ψυχική του κατάσταση και ποια παραγωγικότητα μπορεί να ζητηθεί από αυτόν;
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΝΙΚ. ΚΑΡΑΜΑΝΖΑΝΗΣ MD, MSC
Οχύρωση Αττικής και αποκέντρωση
Κύριε διευθυντά
Ή κλιματική καταιγίδα «Bora» άφησε πίσω της χαλάσματα και νεκρούς στη Ρόδο και στη Λήμνο όπου, και εκεί, οι έκνομες κατασκευές και τα μπαζώματα σε ρέματα-χειμάρρους συνέβαλαν καταστροφικά. Ουδείς επιθυμεί να αναλογιστεί τι θα συνέβαινε στο πολύπαθο αττικό λεκανοπέδιο, αν έπεφταν 300 χιλιοστά βροχής σε λίγες ώρες. Με τη σημερινή αδιέξοδη κατάσταση της πρωτεύουσας (πολεοδομική - περιβαλλοντική - κυκλοφοριακή) ο στόχος που προτείναμε στην επιστολή μας (φ. 1/11/2024) για αποκέντρωση δραστηριοτήτων και ανθρώπινου δυναμικού γίνεται περισσότερο επίκαιρος και επιτακτικός. Αν δεν θεσμοθετηθούν επιδοτήσεις, επενδύσεις, προγράμματα για τουλάχιστον 50 χρόνια, ώστε άνθρωποι και δραστηριότητες να κατευθυνθούν στην Περιφέρεια, όλα τα μέτρα που εξαγγέλλονται για την πρωτεύουσα θα αποδειχθούν αλυσιτελή και αναποτελεσματικά.
Διότι μόνο με την αποκέντρωση θα μπορεί να μειωθεί η υπερβολική τιμή γης και στέγης (δυνατότητα απαλλοτριώσεων). Ετσι:
• Θα είναι δυνατόν να γίνουν κάποιες απαραίτητες διανοίξεις κλεισμένων χειμάρρων, κατεδαφίσεις αυθαιρέτων, αποκατάσταση απορροών των μπαζωμένων ρυακιών, καθώς και έργα πρασίνου ώστε να αμβλυνθούν οι κίνδυνοι κλιματικών καταστροφών.
• Η μείωση δραστηριοτήτων και ανθρώπινου δυναμικού στην πρωτεύουσα θα βελτιώσει βαθμιαία το κυκλοφοριακό χάος, την ατμοσφαιρική ρύπανση και το αποπνικτικό μικροκλίμα της Αθήνας.
• Η εξεύρεση στέγης για νέους θα γίνει φθηνότερη στην πρωτεύουσα, ενώ η επαρχία θα ζωντανέψει οικονομικά και δημογραφικά (ισόρροπη ανάπτυξη - δημογραφικό).
Συμπερασματικά, η ρήση του αείμνηστου Γιάννη Τσαρούχη τα λέει όλα: «Ευεργέτη θα ονομάζουμε πλέον εκείνον που γκρεμίζει κτίρια στην Αθήνα και όχι αυτόν που κτίζει». Μέχρι όμως να συνειδητοποιήσουμε το ανωτέρω πρόβλημα και να δράσουμε αναλόγως, ας σκεφθούμε τον ανώνυμο εργαζόμενο που πηγαίνει και έρχεται από τη δουλειά του, αποκλεισμένος για 2-3 ώρες καθημερινά στο κυκλοφοριακό χάος, το καυσαέριο, τον εκνευρισμό, τη στρεσογόνο αγωνία να φθάσει έγκαιρα. Πώς θα εξελιχθεί η ψυχική του κατάσταση και ποια παραγωγικότητα μπορεί να ζητηθεί από αυτόν;
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΝΙΚ. ΚΑΡΑΜΑΝΖΑΝΗΣ MD, MSC
Χολαργός
Ο θρυλικός ναύαρχος και
Ο θρυλικός ναύαρχος και
το ζυθεστιατόριον
Κύριε διευθυντά
Διαβάζοντας το ένθετο «ΠΡΟΣΩΠΑ + ΙΣΤΟΡΙΕΣ» για τον θρυλικό ναύαρχο του Πολεμικού Ναυτικού Νικόλαο Βότση, καθώς και πρόσφατη επιστολή στην «Καθημερινή» για τον ίδιο, θυμήθηκα την ταμπέλα μιας ταβέρνας στην παλιά Αθήνα, όπως την παρουσίασε προ ετών μια έκδοση για την Αθήνα των Βαλκανικών πολέμων. Ελεγε η ταμπέλα: Πεφημισμένον οινο-ζυθεστιατόριον «το κατώρθωμα του Βότση – Γεια σου λεβεντόπαιδο!».
Β. ΠΟΥΛΟΠΟΥΛΟΣ Πρώην δίοπος
Πόσο κοστίζει ένα χειροκρότημα;
Κύριε διευθυντά
Στα θυρανοίξια της Παναγίας των Παρισίων, είδαμε τους πυροσβέστες να περνούν μπροστά από τους επισήμους και να χειροκροτούνται από όλους για τις προσπάθειες που έκαναν κατά τη μεγάλη πυρκαγιά του ναού, ώστε να περισωθεί ό,τι ήταν δυνατόν και σήμερα να παραδοθεί στην αρχική του μορφή.
Στα πρόσφατα δικά μας εγκαίνια του μετρό Θεσσαλονίκης, δυστυχώς, δεν είδαμε παρόμοιες εικόνες. Πόσο πιο ωραία, πόσο πιο υπέροχα, δημοκρατικά, θα ήταν να περνούσε μπροστά από τους επισήμους και μη της τελετής των εγκαινίων μια –μικρή έστω– αντιπροσωπεία από μηχανικούς, αρχαιολόγους, ηλεκτρολόγους, εργάτες, που κατασκεύασαν το έργο;
Εχει κανείς την αίσθηση ότι δεν είναι μόνο οι επίσημοι που δεν σκέφτονται, δεν θέλουν(;) να προβληθεί το «πρακτικό», ο «συντελεστής της πράξης», αλλά και καθώς φαίνεται ούτε το «δημόσιο αίσθημα» περιμένει κάτι τέτοιο. Ολα (κι όλοι) βράζουν στο ίδιο καζάνι...
Διαβάζοντας το ένθετο «ΠΡΟΣΩΠΑ + ΙΣΤΟΡΙΕΣ» για τον θρυλικό ναύαρχο του Πολεμικού Ναυτικού Νικόλαο Βότση, καθώς και πρόσφατη επιστολή στην «Καθημερινή» για τον ίδιο, θυμήθηκα την ταμπέλα μιας ταβέρνας στην παλιά Αθήνα, όπως την παρουσίασε προ ετών μια έκδοση για την Αθήνα των Βαλκανικών πολέμων. Ελεγε η ταμπέλα: Πεφημισμένον οινο-ζυθεστιατόριον «το κατώρθωμα του Βότση – Γεια σου λεβεντόπαιδο!».
Β. ΠΟΥΛΟΠΟΥΛΟΣ Πρώην δίοπος
Πόσο κοστίζει ένα χειροκρότημα;
Κύριε διευθυντά
Στα θυρανοίξια της Παναγίας των Παρισίων, είδαμε τους πυροσβέστες να περνούν μπροστά από τους επισήμους και να χειροκροτούνται από όλους για τις προσπάθειες που έκαναν κατά τη μεγάλη πυρκαγιά του ναού, ώστε να περισωθεί ό,τι ήταν δυνατόν και σήμερα να παραδοθεί στην αρχική του μορφή.
Στα πρόσφατα δικά μας εγκαίνια του μετρό Θεσσαλονίκης, δυστυχώς, δεν είδαμε παρόμοιες εικόνες. Πόσο πιο ωραία, πόσο πιο υπέροχα, δημοκρατικά, θα ήταν να περνούσε μπροστά από τους επισήμους και μη της τελετής των εγκαινίων μια –μικρή έστω– αντιπροσωπεία από μηχανικούς, αρχαιολόγους, ηλεκτρολόγους, εργάτες, που κατασκεύασαν το έργο;
Εχει κανείς την αίσθηση ότι δεν είναι μόνο οι επίσημοι που δεν σκέφτονται, δεν θέλουν(;) να προβληθεί το «πρακτικό», ο «συντελεστής της πράξης», αλλά και καθώς φαίνεται ούτε το «δημόσιο αίσθημα» περιμένει κάτι τέτοιο. Ολα (κι όλοι) βράζουν στο ίδιο καζάνι...
ΦΩΤΗΣ ΚΟΥΚΟΥΦΙΚΑΣ
Κτηνίατρος Καστοριά
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου