Ενα πρωινό του 1991, μου τηλεφώνησαν στο μουσείο από το γραφείο της υπουργού Πολιτισμού κ. Μπενάκη ότι είχε έρθει από τη Σάμο μία κυρία και ζητούσε από την υπουργό τον διορισμό της κόρης της. Ως αντάλλαγμα καλής θελήσεως, έδινε στην υπουργό ένα μεγάλο δέμα με χαρτιά, αλληλογραφία και άλλα που είχαν βρεθεί στο σεντούκι της γιαγιάς, η οποία είχε λείψει πριν από λίγο καιρό, τυλιγμένα μέσα σε ένα καφτάνι (ανδρικό ένδυμα προεπαναστατικών χρόνων), χωρίς να γνωρίζει ακριβώς τι είναι. Μου τηλεφώνησε λοιπόν η κ. υπουργός ζητώντας να δούμε για τι χαρτιά επρόκειτο. Ηρθε στο μουσείο η κυρία με την κόρη της και έναν μεγάλο μπόγο. Από την πρώτη στιγμή που ανοίχτηκε το δέμα φάνηκε πως ήταν μια πυκνή ομάδα από γράμματα διαφόρων, που σχεδόν στο σύνολό τους απευθύνονταν στον Εμμανουήλ Ξάνθο της Φιλικής Εταιρείας. Μας ήταν γνωστό ότι ο Ξάνθος, ύστερα από τη συγκρότηση του ελληνικού κράτους, κακόπαθε και αμφισβητήθηκε. Μέσα σ’ αυτή τη δίνη, έζησε δύσκολες στιγμές και τον κατείχε φοβία. Φρόντισε, λοιπόν, να στείλει όλα του τα χαρτιά (γράμματα και άλλα, το αρχείο του δηλαδή) με το καΐκι του γαμπρού του στη Σάμο. Εγινε συνεπώς φανερό ότι επρόκειτο για το αρχείο της Φιλικής Εταιρείας που διατήρησε ο Εμμανουήλ Ξάνθος και ενημερώθηκε η κυρία υπουργός. Φρόντισε τότε η ΙΕΕΕ να διαπραγματευτεί και τελικά να αγοράσει το αρχείο αυτό, σε μια τιμή αρκετά υψηλή, παρά την οικονομική –και τότε– δυσκολία. Ετσι περιήλθε το Αρχείο Εμμανουήλ Ξάνθου στο μουσείο. Δυστυχώς, το σεντούκι και το καφτάνι δεν διασώθηκαν: Είχαν πεταχτεί πριν μάθει κάτι το υπουργείο και εμείς. ζΚατά τα έτη που ακολούθησαν, το Αρχείο Εμμανουήλ Ξάνθου τακτοποιήθηκε, συντηρήθηκε από το ειδικό εργαστήριο χάρτου του μουσείου και τελικά εκδόθηκε σε τέσσερις ογκώδεις τόμους από τις κ. Σένια Τσίμπανη-Δάλα, Μαρία Παπαναστασίου και το λοιπό επιστημονικό προσωπικό της ΙΕΕΕ. Εκδόθηκαν ακόμα και τα γράμματα της Σεβαστίτσας, γυναίκας του Ξάνθου, γεμάτα με χαρακτηριστικές ιδιωτικές αγωνίες του ζευγαριού. Σημειώνω εδώ ότι στην ΙΕΕΕ έχει περιέλθει παλαιότερα και το Αρχείο Παναγιώτη Σέκερη, με τους καταλόγους των μυημένων Φιλικών και τα συνθηματικά τους, που μελετήθηκαν από τον Βαλέριο Μέξα και έχουν εκδοθεί. Τα δύο αυτά αρχεία αποτελούν και τη βάση της γνώσης μας για τη Φιλική Εταιρεία....

Από την "ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ", και..

"Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ", 05/05/20

1. Ασφαλώς και η κρίση άνθρωπον δείκνυσι

Κύριε διευθυντά,

Δεν νομίζω να μη συμφωνεί κανείς με τη θαυμάσια τοποθέτηση του κ. Κώστα Μπουραζέλη, ομότιμου καθηγητή της Αρχαίας Ιστορίας στο ΕΚΠΑ. («Θουκυδίδης, άριστος οιωνός και ο Τσιόδρας»), «Καθημερινή» 24/4/2020.

Και βέβαια «οι δύσκολες ώρες επηρεάζουν αλλά και αποκαλύπτουν τον βαθύτερο χαρακτήρα των ανθρώπων».

Στα δύσκολα φαίνεται ο άνθρωπος και η κρίση άνθρωπον δείκνυσι. Η κάθε κρίση, ειδικά σε περιπτώσεις όπως αυτές που ζούμε και αυτή που περιγράφει τόσο χαρακτηριστικά ο Θουκυδίδης, 2,47 όταν «ούτε ιατροί ήρκουν… ούτε άλλη ανθρωπεία τέχνη ουδεμία».

Σε μια εποχή όπου ο Homo Deus του Harari μοιάζει λίγο αμήχανος, αμφίθυμος και απροετοίμαστος ακόμη για ό,τι συμβαίνει, ο «ανθρώπειος άνθρωπος» των αρχαίων, σίγουρα αποτελεί όχι μόνο ένα διαρκές ζητούμενο αλλά και έναν ιδεατό τίτλο για έναν άνθρωπο που ασκεί την πιο ανθρώπεια τέχνη και όταν άνθρωπος η. Πράγμα καθόλου αυτονόητο βέβαια.

Δρ Βιβή Βασιλοπούλου, Αθήνα

2. Το σεντούκι της γιαγιάς και το αρχείο 

Εμμ. Ξάνθου

Kύριε διευθυντά,

Με αφορμή την παρουσίαση των απομνημονευμάτων του Φιλικού Εμμανουήλ Ξάνθου από την «Καθημερινή» της Κυριακής την ημέρα του Πάσχα, με σχολιασμό της αγαπητής Μαρίας Παπαναστασίου, θα ήθελα να αναφέρω, χάριν των αναγνωστών, με ποιον τρόπο περιήλθε στην Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία της Ελλάδος (ΙΕΕΕ - Εθνικό Ιστορικό Μουσείο) το αρχείο του συνιδρυτή της Φιλικής Εταιρείας. Ενα πρωινό του 1991, μου τηλεφώνησαν στο μουσείο από το γραφείο της υπουργού Πολιτισμού κ. Μπενάκη ότι είχε έρθει από τη Σάμο μία κυρία και ζητούσε από την υπουργό τον διορισμό της κόρης της. Ως αντάλλαγμα καλής θελήσεως, έδινε στην υπουργό ένα μεγάλο δέμα με χαρτιά, αλληλογραφία και άλλα που είχαν βρεθεί στο σεντούκι της γιαγιάς, η οποία είχε λείψει πριν από λίγο καιρό, τυλιγμένα μέσα σε ένα καφτάνι (ανδρικό ένδυμα προεπαναστατικών χρόνων), χωρίς να γνωρίζει ακριβώς τι είναι.

Μου τηλεφώνησε λοιπόν η κ. υπουργός ζητώντας να δούμε για τι χαρτιά επρόκειτο. Ηρθε στο μουσείο η κυρία με την κόρη της και έναν μεγάλο μπόγο. Από την πρώτη στιγμή που ανοίχτηκε το δέμα φάνηκε πως ήταν μια πυκνή ομάδα από γράμματα διαφόρων, που σχεδόν στο σύνολό τους απευθύνονταν στον Εμμανουήλ Ξάνθο της Φιλικής Εταιρείας. Μας ήταν γνωστό ότι ο Ξάνθος, ύστερα από τη συγκρότηση του ελληνικού κράτους, κακόπαθε και αμφισβητήθηκε. Μέσα σ’ αυτή τη δίνη, έζησε δύσκολες στιγμές και τον κατείχε φοβία. Φρόντισε, λοιπόν, να στείλει όλα του τα χαρτιά (γράμματα και άλλα, το αρχείο του δηλαδή) με το καΐκι του γαμπρού του στη Σάμο. Εγινε συνεπώς φανερό ότι επρόκειτο για το αρχείο της Φιλικής Εταιρείας που διατήρησε ο Εμμανουήλ Ξάνθος και ενημερώθηκε η κυρία υπουργός.

Φρόντισε τότε η ΙΕΕΕ να διαπραγματευτεί και τελικά να αγοράσει το αρχείο αυτό, σε μια τιμή αρκετά υψηλή, παρά την οικονομική –και τότε– δυσκολία. Ετσι περιήλθε το Αρχείο Εμμανουήλ Ξάνθου στο μουσείο. Δυστυχώς, το σεντούκι και το καφτάνι δεν διασώθηκαν: Είχαν πεταχτεί πριν μάθει κάτι το υπουργείο και εμείς. ζΚατά τα έτη που ακολούθησαν, το Αρχείο Εμμανουήλ Ξάνθου τακτοποιήθηκε, συντηρήθηκε από το ειδικό εργαστήριο χάρτου του μουσείου και τελικά εκδόθηκε σε τέσσερις ογκώδεις τόμους από τις κ. Σένια Τσίμπανη-Δάλα, Μαρία Παπαναστασίου και το λοιπό επιστημονικό προσωπικό της ΙΕΕΕ. Εκδόθηκαν ακόμα και τα γράμματα της Σεβαστίτσας, γυναίκας του Ξάνθου, γεμάτα με χαρακτηριστικές ιδιωτικές αγωνίες του ζευγαριού. Σημειώνω εδώ ότι στην ΙΕΕΕ έχει περιέλθει παλαιότερα και το Αρχείο Παναγιώτη Σέκερη, με τους καταλόγους των μυημένων Φιλικών και τα συνθηματικά τους, που μελετήθηκαν από τον Βαλέριο Μέξα και έχουν εκδοθεί. Τα δύο αυτά αρχεία αποτελούν και τη βάση της γνώσης μας για τη Φιλική Εταιρεία.

Αυτή είναι η μικρή ιστορία, αγαπητή «Καθημερινή», που συμπληρώνει τη μεγάλη.

Ιωάννης Κ. Μαζαρακης-Αινιάν, τέως γεν. γραμματέας ΙΕΕΕ

3. Λεκτικά φρούτα (και) μέσω βάουτσερ

Κύριε διευθυντά,

Με αφορμή τις ανακοινώσεις των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης, είναι να εκνευρίζεται κανείς, καθώς κάθε λίγο και λιγάκι, ένα νέο αγγλόφερτο λεκτικό φρούτο εισχωρεί τηλεοπτικώς και βέβαια... μεγαλοπρεπώς στη συνείδηση του τηλεθεατή και της τηλεθεάτριας. Τελευταία μάλιστα, βομβαρδιζόμαστε τηλεοπτικώς και κατακλυζόμαστε οπτικώς στον έντυπο λόγο από την επαναλαμβανόμενη λέξη «voucher» (βάουτσερ = απόδειξη πληρωμής, παραστατικό / κουπόνι, δωροεπιταγή), γραμμένη, βέβαια, αγγλιστί.

Εκπλήσσεται, λοιπόν, ο μη αγγλομαθής τηλεθεατής και αναγνώστης με τη νέα αυτή άγνωστη και άκοσμη λέξη που σφηνώνεται στον συνειδησιακό του χώρο ως απρόσκλητος επισκέπτης. Απορεί και θυμώνει. Διαπιστώνει ότι ανεπαίσθητα, συστηματικά αλλά σταθερά, ελεεινά γλωσσικά παρείσακτα μολύνουν τον ενδιάθετο λόγο του, όπως έλεγε για τις διαφημίσεις ο πολύς Ι. Μ. Παναγιωτόπουλος.

Τι ήταν, λοιπόν, ευκολότερο να πει ο πρωτοσυντάκτης ή ο πρωτοχρήστης: το «voucher» των 600 ευρώ δίδεται ύστερα από τηλεκατάρτιση σε επιστήμονες ή η κυβέρνηση, λόγω των πρωτόγνωρων συνθηκών που ζούμε, ενίσχυσε ή πρόσφερε οικονομικό βοήθημα ή επίδομα ή έμβασμα ή δωροεπιταγή 600 ευρώ σε άνεργους επιστήμονες;

Αυτή η ευκολία, η συγχρόνως υφέρπουσα ευρωδουλεία και προπαντός η αυτοκολακευόμενη «σνομπαρία» είναι που ροκανίζει, κατ’ ανεπαίσθητο αλλά επικίνδυνο τρόπο, τη βασική συνιστώσα της ελληνικότητάς μας, τη γλώσσα μας δηλαδή.

Ελεος πια!

Παναγιώτης Ν. Ξηντάρας, Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, Επίτιμος Σχολικός Σύμβουλος Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης

4. Τηλεκπαίδευση και καταλήψεις

Κύριε διευθυντά.

Στην πασχαλινή «Καθημερινή» (18-19/4/2020) βρήκα μιαν ελπιδοφόρο αναφορά, που δεν αφορούσε την πορεία του εστεμμένου κορωνοϊού, την οποία παρακολουθούμε ανελλιπώς τις ατελείωτες εβδομάδες των παθών μας.

Στο άρθρο του εκλεκτού συνεργάτη σας κ. Απ. Λακασά «Τα “ψηφιακά” αμφιθέατρα, απάντηση σε καταλήψεις» περιέχεται το αισιόδοξο μήνυμα: «Ενδεικτικά, αρκετοί είναι εκείνοι που θεωρούν την τηλεκπαίδευση ως μέσο για να αντιμετωπισθούν οι καταλήψεις από μειοψηφικές ομάδες αλλά και να εισαχθεί ευρέως η ηλεκτρονική ψηφοφορία στις εκλογικές διαδικασίες των φοιτητών». Θα ήταν αληθινά «θείο δώρο» οι τηλεσυνεδρίες με ηλεκτρονικές ψηφοφορίες να οδηγήσουν σε έναν υγιή συνδικαλισμό σε όλα τα πεδία και επίπεδα.

Ετσι θα μπορούσαμε, ίσως, να ελπίσουμε ότι το φοιτητικό κίνημα θα παύσει να ταυτίζεται με τους ανεύθυνους ταραχοποιούς του «μπάχαλου» ως αυτοσκοπού. Οι δικαστές θα μπορούσαν να αποφύγουν την εικόνα της εκπροσώπησής τους από συνδικαλιστές που κήρυσσαν απεργιακές κινητοποιήσεις αντίθετες προς το Σύνταγμα (άρθρο 23 παρ. 2). Το υγειονομικό προσωπικό, αυτό που μάχεται με αυταπάρνηση τον κορωνοϊό στα νοσοκομεία αναφοράς, θα μπορούσε να δείξει ότι δεν ταυτίζεται με την ΠΟΕΔΗΝ, που επί μήνες έκλεινε τους δρόμους της Αθήνας με τις ίδιες ανούσιες και ατελέσφορες δισεβδομαδιαίες, τουλάχιστον, «διεκδικητικές» παρελάσεις της. Οι εκπαιδευτικοί θα μπορούσαν να απαλλαγούν από το άγος της ΟΛΜΕ, που μάχεται αμετανόητα κάθε πρόοδο και ειδικά την αξιολόγηση, διεκδικεί την όσο το δυνατόν «ήσσονα προσπάθεια» με όσο το δυνατόν καλύτερες αμοιβές για όσο το δυνατόν περισσότερους «λειτουργούς». Θα ήθελα να ελπίζω ότι η ευοίωνη αυτή προσδοκία μπορεί να επαληθευθεί και δεν θα αποδειχθεί υπεραισιόδοξο «όνειρο θερινής νυκτός». Οτι δεν είναι too good to be true, που θα έλεγαν οι Νεοέλληνες του συρμού.

Κώστας Γ. Μπονιφάτσης

...από την "ΕΣΤΙΑ"

"ΕΣΤΙΑ", 05/05/20