Πέντε σημειώματα για την πολιτική παρακαταθήκη Ομπάμα
Μπαράκ Ομπάμα: ο ρεαλιστής με το ανθρώπινο πρόσωπο
Η ομιλία στην Αθήνα, η βαθιά πίστη του στις ανοιχτές δημοκρατικές κοινωνίες και η ανησυχία του για την επόμενη ημέρα
Του Άγγελου Αλ. Αθανασόπουλου
Ο Μπαράκ Ομπάμα είναι ένας πολιτικός με μεγάλο χάρισμα στις ομιλίες του. Ο τρόπος που μιλάει, η γλώσσα του σώματός του, η αίσθηση της άνεσης (αυτό που οι Αμερικανοί ονομάζουν «cool»), η σύνδεσή του με το πλήθος, όλα μοιάζουν να γίνονται χωρίς κόπο, αλλά με φυσικότητα ασυνήθιστη. Η εκτόξευσή του στο προσκήνιο ξεκίνησε άλλωστε με μια ομιλία συγκλονιστική - εκείνη που εκφώνησε στις 27 Ιουλίου 2004 στο Συνέδριο του Δημοκρατικού Κόμματος στο Ιλινόις. Ως υποψήφιος γερουσιαστής τότε, είχε επιλεγεί ως κεντρικός ομιλητής στο Συνέδριο που θα επικύρωνε την υποψηφιότητα του Τζον Κέρι για την προεδρία - μια μάχη που τελικώς έχασε από τον Τζορτζ Μπους.
Ο ανήσυχος πλανητάρχης
«Δεν υπάρχει μία φιλελεύθερη Αμερική και μία συντηρητική Αμερική. Υπάρχουν οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής». Η φράση αυτή έμεινε στην ιστορία από εκείνη τη 18λεπτη ομιλία. Ο Ομπάμα, για όσους τον έχουν παρακολουθήσει τα τελευταία 12 χρόνια, πίστευε πάντα στη σύνθεση των απόψεων. Ακόμη πιστεύει σε αυτή, παρά τον βαθύ πολιτικό, οικονομικό, φυλετικό και πολιτισμικό διχασμό της χώρας του που εκφράστηκε με τρόπο βίαιο με την εκλογή του Ντόναλντ Τραμπ στην προεδρία.
Οσοι είχαν την τύχη να ακούσουν την ομιλία που εκφώνησε την περασμένη Τετάρτη στο Πολιτιστικό Κέντρο του Ιδρύματος «Σταύρος Νιάρχος» πρέπει να συνειδητοποίησαν ένα πράγμα: ο απερχόμενος πλανητάρχης είναι βαθιά ανήσυχος για την επόμενη ημέρα, τόσο των Ηνωμένων Πολιτειών όσο και της Δύσης. Πέρα από απογοητευμένος από την επικράτηση Τραμπ, εμφανίστηκε προβληματισμένος για την πιθανή αποσύνθεση της μεταπολεμικής τάξης πραγμάτων, την επιστροφή στον εθνικισμό και στον φυλετισμό, ακόμη και για τις ίδιες τις προοπτικές της δημοκρατίας. Ανησυχεί επίσης για την κληρονομιά του που, αν και ημιτελής, κινδυνεύει σε πολλαπλά επίπεδα τόσο στην εσωτερική πολιτική (παιδεία, υγεία, οικονομία) όσο και στην εξωτερική πολιτική (συμφωνία με το Ιράν, συμφωνία για το κλίμα, σχέσεις με την Ευρώπη και τη Ρωσία, εμπόριο).
Η Δημοκρατία και η ευημερία
Η ομιλία του χαρισματικού αμερικανού πολιτικού στην Αθήνα είχε σαφώς έναν σκοπό και ένα μήνυμα ισχυρό. «Οι ανοιχτές, δημοκρατικές κοινωνίες μπορούν να προσφέρουν περισσότερη ευημερία επειδή, όταν οι άνθρωποι είναι ελεύθεροι να σκέφτονται για τον εαυτό τους και να μοιράζονται ιδέες, να ανακαλύπτουν και να δημιουργούν τι είναι ικανοί να κάνουν μέσω του Internet και της τεχνολογίας, τότε είναι που η καινοτομία απελευθερώνεται, που οι οικονομίες πραγματικά ακμάζουν» τόνισε, απευθυνόμενος κυρίως στους νέους ανθρώπους.
Η δε έμφασή του στη δημοκρατία συμπυκνώθηκε σε μια φράση πλατωνική: «Το πιο σημαντικό αξίωμα σε μια χώρα δεν είναι αυτό του προέδρου ή του πρωθυπουργού. Ο σημαντικότερος τίτλος είναι αυτός του "πολίτη"». Διότι, «σε όλα τα έθνη μας, θα είναι οι πολίτες μας που αποφασίζουν τι είδους χώρα θέλουμε να είμαστε, τα ιδανικά που θα διεκδικήσουμε, τις αξίες που θα μας καθορίσουν». Δεν πρέπει να ειπώθηκαν τυχαία τα λόγια αυτά. Ο Ομπάμα δεν μοιάζει ως ακόμη ένας πρώην πρόεδρος που θα μείνει σιωπηλός.
Ο Ομπάμα δεν αρνήθηκε ότι η δημοκρατία αντιμετωπίζει σοβαρές προκλήσεις την εποχή της παγκοσμιοποίησης. Δύο χρήζουν, κατά την άποψή του, προσοχής: η φύση της οικονομίας την εποχή της Πληροφορίας, που οξύνει τις ανισότητες, αλλά παράλληλα η διαφύλαξη της πολυπολιτισμικότητας, της πολυφυλετικότητας και της ανεκτικότητας που σήμερα απειλούνται από την εμφάνιση ενός νεοεθνικισμού.
«Οι ίδιες οι δυνάμεις της παγκοσμιοποίησης, της τεχνολογίας και της ενσωμάτωσης, που έχουν προσφέρει τόση πρόοδο, έχουν δημιουργήσει τόσο πλούτο, έχουν επίσης αποκαλύψει βαθιά χάσματα... Αυτό που επίσης έχουμε παρατηρήσει είναι ότι η παγκόσμια ενσωμάτωση αυξάνει τις τάσεις προς ανισότητα, τόσο εντός χωρών όσο και μεταξύ αυτών» υπογράμμισε. Ως κλασικός ευρωπαίος σοσιαλδημοκράτης, μίλησε για μια «βαθιά αίσθηση αδικίας» όταν υπάρχουν διαφορετικοί κανόνες για τους πλούσιους και τη μεσαία τάξη, όταν οι ισχυροί εκμεταλλεύονται το σύστημα.
«Πρέπει να δούμε μπροστά...»
Η αίσθηση αδικίας δημιουργεί ένα ασταθές μείγμα για τις δυτικές δημοκρατίες. Για αυτό, όπως σημείωσε, εμφανίζονται κατά καιρούς κινήματα τόσο από τα δεξιά όσο και από τα αριστερά του πολιτικού φάσματος που θέλουν να αντισταθούν στην ισχύ της τεχνολογίας. «Αυτή η παρόρμηση να τραβηχτούμε από τον παγκοσμιοποιημένο κόσμο είναι κατανοητή. Αν οι άνθρωποι αισθάνονται ότι χάνουν τον έλεγχο του μέλλοντός τους, θα τραβηχτούν πίσω. Δεδομένης της φύσης της τεχνολογίας όμως, δεν είναι δυνατόν να αποκοπούμε ο ένας από τον άλλον. Δεν μπορούμε να κοιτάξουμε στο παρελθόν για απαντήσεις. Πρέπει να δούμε μπροστά» έδωσε το σύνθημα ο Ομπάμα. Εβαλε δε την εκπαίδευση στο επίκεντρο της νέας προσπάθειας, ώστε να υπάρξει επένδυση στους νέους ανθρώπους και στη σμίλευση των ικανοτήτων τους.
Αν αυτά δεν γίνουν και οι δυτικές οικονομίες παύσουν να λειτουργούν, η διαφορετικότητα των σύγχρονων κοινωνιών κινδυνεύει. «Αντιμετωπίζοντας αυτή τη νέα πραγματικότητα σύγκρουσης κουλτούρας, είναι αναπόφευκτο ότι ορισμένοι θα αναζητήσουν παρηγοριά στον εθνικισμό, στον φυλετισμό, στον εθνοτισμό, στον σεχταρισμό» είπε, «φωτογραφίζοντας» τις πιο αρνητικές πλευρές τόσο της προεκλογικής εκστρατείας Τραμπ όσο και της ρητορικής ευρωπαίων λαϊκιστών τύπου Μαρίν Λεπέν, Νάιτζελ Φάρατζ κ.ά.
Πολιτικοί αυτού του είδους βρίσκουν πρόσφορο έδαφος καθώς «σε έναν κόσμο διευρυνόμενης ανισότητας υπάρχει αυξημένη καχυποψία ή και απέχθεια για τις ελίτ και τους θεσμούς που μοιάζουν απόμακροι από τις καθημερινές ζωές των πολιτών»παραδέχθηκε χωρίς περιστροφές ο Ομπάμα. Μία ημέρα νωρίτερα, στη συνέντευξη Τύπου, είχε πει ότι σε εποχές σημαντικών πιέσεων «ο κόσμος κάτι αναζητεί, χωρίς να ξέρει ενδεχομένως τι, ζητεί μια αλλαγή γενικώς και αορίστως. Πολλές φορές ο κόσμος δεν ξέρει καν η αλλαγή αυτή τι θα φέρει». Για αυτό και οι ηγεσίες θα κριθούν από το αν είναι αποτελεσματικές και αν απαντούν στις καθημερινές ανάγκες των πολιτών.
Περίοδος βαθιάς αλλαγής
Το συμπέρασμα είναι, λοιπόν, ένα. «Ο παγκοσμιοποιημένος κόσμος μας διέρχεται μια περίοδο βαθιάς αλλαγής. Υπάρχουν αβεβαιότητα και ανησυχία και ουδείς γνωρίζει το μέλλον. Η ιστορία δεν κινείται γραμμικά. Η πρόοδος δεν είναι εγγυημένη. Κάθε γενιά πρέπει να την κερδίσει» είπε. Για να προσθέσει, επικαλούμενος τη φράση του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ ότι «το τόξο του ηθικού σύμπαντος είναι μακρύ, αλλά κλίνει προς τη δικαιοσύνη» και εκφράζοντας την προσωπική του βεβαιότητα ότι «τα δημοκρατικά ιδεώδη και οι οικουμενικές αξίες παραμένουν αδιάπτωτα».
Η κληρονομιά και το μέλλον
Αυτός είναι ο Μπαράκ Ομπάμα. Η εκλογή του προκάλεσε έναν άνεμο αισιοδοξίας που μπορεί να μην ευοδώθηκε πλήρως, αλλά αφήνει μια κληρονομιά πίσω του. Αρκεί κανείς να δει τι προηγήθηκε και τι έπεται του Ομπάμα για να το αντιληφθεί. Ο απερχόμενος ένοικος του Λευκού Οίκου είναι ένας άνθρωπος ευγενής που γνώριζε ότι τίποτα δεν είναι εύκολο - ίσως επειδή και στη δική του κοινωνική ανέλιξη τίποτα δεν ήταν δεδομένο. Αντιμέτωπος με ένα Κογκρέσο βαθιά εχθρικό, πολλά από όσα θα ήθελε να κάνει δεν έγιναν πράξη. Και φυσικά ουδείς είναι αλάνθαστος, όπως και ο ίδιος φαίνεται να αναγνωρίζει, αν και δεν απολογείται για τις επιλογές του.
Η παρουσία του στην Αθήνα απέδειξε ότι είναι ένας «ρεαλιστής με ανθρώπινο πρόσωπο» που προτιμά να αναλύει και να αποφασίζει παρά να βιάζεται και να οδηγείται σε λάθη τραγικά, όπως ο πόλεμος στο Ιράκ. Η βασικότερη παρακαταθήκη του είναι η πίστη στη συναίνεση, στον συμβιβασμό, στη δικαιοσύνη και στην πρόοδο. Οι εγχώριοι ταγοί, στην πλειοψηφία τους γαλουχημένοι στον διχασμό και στην πνευματική οκνηρία (ιδιαίτερα οι νεότεροι εξ αυτών), θα είχαν πολλά να μάθουν αν διέθεταν την ικανότητα - ιδιότητα που αναμφίβολα δεν τους χαρακτηρίζει...
Ομιλία-παρακαταθήκη
Ενας πολιτικός διαφορετικός από τα συνήθη
Η ομιλία-παρακαταθήκη στην Αθήνα, αλλά και τα όσα είπε ο αμερικανός πρόεδρος απαντώντας στις ερωτήσεις κατά τη διάρκεια της συνέντευξης μετά τη συνάντησή του με τον Αλέξη Τσίπρα, έδειξαν ότι ο Ομπάμα είναι πριν από όλα ένας άνθρωπος με εσωτερική συστολή, με ενδοσκόπηση, με αναζητήσεις εντυπωσιακές για πολιτικό πρώτης γραμμής (πόσω μάλλον για έλληνες πολιτικούς που αρέσκονται σε λόγο διχαστικό και λύσεις επιδερμικές).
Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι διαβάζει πολύ, ότι δεν αρέσκεται να λαμβάνει αποφάσεις εν θερμώ, αλλά κατόπιν βαθιάς ανάλυσης, ότι παραμένει ταπεινός και μετράει τα λόγια του, ακόμη κι όταν μιλάει δημοσίως. Πόσους πολιτικούς έχουμε δει όλα αυτά τα χρόνια που γέρνουν το κεφάλι προς τα κάτω αντί να ακκίζονται στον φακό; Ηταν σαφές ότι ο προβληματισμός του για τα μελλούμενα είναι έντονος, αν και παράλληλα έχει πίστη στη δική του άποψη για το τι είναι σωστό και τι λάθος.
Ο Ομπάμα, ως άνθρωπος και ως πολιτικός, είναι το κλασικότερο υπόδειγμα του αμερικανικού ονείρου. Εφθασε στο υψηλότερο αξίωμα του κόσμου εκκινώντας πραγματικά από το μηδέν, ίσως πιο γρήγορα από ό,τι αναμενόταν για έναν Αφροαμερικανό - όπως ο ίδιος παραδέχεται στο ρεπορτάζ του Ντέιβιντ Ρένικ για το προσεχές τεύχος του περιοδικού «New Yorker». Η πίστη του στο δυτικό μοντέλο της ελεύθερης οικονομίας και της φιλελεύθερης δημοκρατίας, στην ώσμωση τεχνολογίας και προόδου, στην ύπαρξη ευκαιριών για όλους είναι βαθιά. Γνωρίζει όμως ότι χωρίς δικαιοσύνη και αντιμετώπιση των ανισοτήτων, το μοντέλο αυτό θα συνεχίσει να γεννά κι άλλους Τραμπ. Και ο ίδιος αυτό δεν θα το ήθελε. Σίγουρα, δεν θα το άντεχε...
Το αποχαιρετιστήριο μήνυμα του Ομπάμα
Του Αθανάσιου Έλλις
Η περιοδεία του Μπαράκ Ομπάμα στην Ευρώπη, που άρχισε στην Ελλάδα και ολοκληρώθηκε στη Γερμανία, είχε μια παγκόσμια γεωπολιτική διάσταση. Στόχευε στην προσεκτική οικοδόμηση ενός φιλελεύθερου «αναχώματος» στην επέλαση της λαίλαπας του λαϊκισμού, από τη Δεξιά και την Αριστερά. Η Αθήνα είναι το σημείο αναφοράς, η αφετηρία της Δημοκρατίας. Το Βερολίνο, δυνητικά η νέα ηγέτιδα δύναμη της φιλελεύθερης Δύσης.
Κατά την παραμονή του στην Αθήνα, ο Μπαράκ Ομπάμα, πέρα από τη στήριξη που παρέσχε στην ελληνική οικονομία, την προβολή του ανθρωπισμού των Ελλήνων στο προσφυγικό και τους ύμνους στη Δημοκρατία, ανέδειξε επίσης τον γεωπολιτικό ρόλο της Ελλάδας. Και αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία τη στιγμή που σε πολλές δυτικές πρωτεύουσες αναπτύσσεται έντονος προβληματισμός για τον κίνδυνο οι τεκτονικές ανατροπές που σημειώνονται στις κάλπες των σημαντικότερων δημοκρατικών χωρών να οδηγήσουν όχι μόνο σε υποχώρηση βασικών ελευθεριών, αλλά και στην κατάρρευση σημαντικών πυλώνων της παγκόσμιας τάξης πραγμάτων.
Στο πλαίσιο αυτό, η Ελλάδα, εξαθλιωμένη από τη βαθιά και παρατεταμένη οικονομική κρίση που βιώνει την τελευταία εξαετία, εμφανίζεται ιδιαίτερα ευάλωτη, καθώς βρίσκεται αντιμέτωπη με τις προσφυγικές ροές αλλά και την τρομοκρατική απειλή.
Είναι μέσα και από αυτό το πρίσμα που ο κ. Ομπάμα πρόβαλε το ζήτημα της ελάφρυνσης του ελληνικού χρέους και της αποκατάστασης μιας κανονικότητας στη χώρα το συντομότερο δυνατό. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται η τεράστια προβολή που επέλεξε να δώσει στο γεγονός ότι επισκέφθηκε τη γενέτειρα της Δημοκρατίας και του κράτους δικαίου, και η απόφασή του να εκφωνήσει τη βαρυσήμαντη ομιλία στο Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος για τις αξίες του ανθρωπισμού, της δημοκρατίας, της ελευθερίας και της δικαιοσύνης, η οποία στη σημερινή διεθνή συγκυρία αποκτά μια επιπρόσθετη διάσταση, καθώς δεν αποτελεί μόνο προσωπική πολιτική παρακαταθήκη του Αμερικανού προέδρου αλλά και ένα παγκόσμιο μήνυμα αφύπνισης.
Η ευρύτερη αυτή διάσταση στην όλη προσέγγιση του προέδρου Ομπάμα «αγγίζει» και τα τρία παραπάνω ζητήματα. Η οικονομική και η ανθρωπιστική κρίση απειλούν τη δημοκρατία και κατ’ επέκταση τη συνοχή και την αποτελεσματική λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ενωσης, του ΝΑΤΟ και της διατλαντικής σχέσης.
Σε αυτό το περιβάλλον αποσταθεροποίησης, που επιδεινώθηκε μετά το Brexit και την εκλογή του Ντόναλντ Τραμπ στις ΗΠΑ, ο Μπαράκ Ομπάμα αποκρούει την εσωστρέφεια, καταβάλλει μια ύστατη προσπάθεια να αποτρέψει εξελίξεις όπως η αποδυνάμωση της Ευρωζώνης, χαρακτηρίζει την Ε.Ε. ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα του 20ού αιώνα, σε εθνικό, οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο, και υπογραμμίζει την αναγκαιότητα εμβάθυνσης της ευρωατλαντικής συνεργασίας, σε αντιδιαστολή με τη διαφαινόμενη πρόθεση για την αποδυνάμωσή της. Επιχειρεί να οικοδομήσει γέφυρες και όχι τείχη, να ανοίξει νέους ορίζοντες και να αποτρέψει τη διολίσθηση σε έναν εθνικιστικό παροξυσμό που απειλεί εκ των έσω τις δυτικές δημοκρατίες.
Η σκυτάλη στη Μέρκελ
Απογοητευμένος από τις πρόσφατες πολιτικές εξελίξεις στην Αμερική, εναποθέτει τις ελπίδες του στη Γερμανία. Αυτό φάνηκε και από το εξαιρετικά θερμό κλίμα στις επαφές του με την Αγκελα Μέρκελ στο Βερολίνο.
Ο Αμερικανός πρόεδρος έπλεξε το εγκώμιο της Γερμανίδας καγκελαρίου, την περιέγραψε ως την πιο στενή και αξιόπιστη φίλη, εταίρο και σύμμαχο, και της παρέδωσε τρόπον τινά τη σκυτάλη της ηγεσίας της φιλελεύθερης Δύσης. Εφθασε δε στο σημείο να δηλώσει ότι εάν ήταν Γερμανός πολίτης, θα την ψήφιζε.
Ο άξονας που προώθησε ο απερχόμενος Αμερικανός πρόεδρος τις προηγούμενες ημέρες στην Ευρώπη διαπερνά ιδεολογικές διαιρέσεις, οι οποίες χάνουν τη σημασία τους μπροστά στο νέο, βαθύ και επικίνδυνο ρήγμα που εμφανίζεται ανάμεσα στις μετριοπαθείς δυνάμεις της Κεντροδεξιάς και της Κεντροαριστεράς από τη μια και τους λαϊκιστές της Ακρας Δεξιάς και της Ακρας Αριστεράς από την άλλη. Στο πλαίσιο αυτό, η αμερικανική Κεντροαριστερά, όπως αυτή εκφράζεται από το Δημοκρατικό Κόμμα, και αντίστοιχες πολιτικές δυνάμεις στην Ευρώπη βλέπουν τον Αλέξη Τσίπρα μέσα από το πρίσμα του περισσότερο ρεαλιστικού παρόντος, επιλέγοντας να αφήσουν στο παρελθόν τον ριζοσπαστικό λαϊκισμό της πρώτης κυβερνητικής θητείας, όπως και της περιόδου που βρισκόταν στην αντιπολίτευση. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Αμερικανός πρόεδρος ευχαρίστησε τον, πολέμιο του ΝΑΤΟ κατά το παρελθόν, Ελληνα πρωθυπουργό, για την «αφοσίωσή» του στη Βορειοατλαντική Συμμαχία, καθώς ο κ. Τσίπρας δείχνει να αντιλαμβάνεται τον σταθεροποιητικό και αποτρεπτικό ρόλο του ΝΑΤΟ στο Αιγαίο και στην ευρύτερη περιοχή. Εναν ρόλο που διαδραμάτιζε η Συμμαχία, μέχρι τώρα τουλάχιστον, καθώς ένα πέπλο αβεβαιότητας καλύπτει τις προθέσεις του νέου ενοίκου του Λευκού Οίκου για το ΝΑΤΟ γενικότερα και για τον ρόλο του στην Ανατολική Μεσόγειο ειδικότερα.
Η αποχώρηση Ομπάμα και η έλευση Τραμπ δημιουργούν ένα σκηνικό αβεβαιότητας σε ό,τι αφορά τους συσχετισμούς στην περιοχή. Η δε τοποθέτηση του στρατηγού Μάικλ Φλιν στη θέση του συμβούλου εθνικής ασφαλείας, του βουλευτή Μάικ Πόμπιο στην ηγεσία της CIA, όπως και η παρουσία του νεοεκλεγέντος αντιπροέδρου Μάικ Πενς, γεννούν εύλογες ανησυχίες στην Αθήνα για τις προθέσεις και τη στρατηγική στόχευση της νέας αμερικανικής κυβέρνησης στην περιοχή.
Είναι χαρακτηριστικό ότι, εκτός των διμερών επαφών που είχε με τις κυβερνήσεις της Ελλάδας και της Γερμανίας στο τελευταίο αυτό ταξίδι του στη Γηραιά Ηπειρο, ο Μπαράκ Ομπάμα επέλεξε να συγκαλέσει μια μίνι σύνοδο των ηγετών των μεγαλύτερων ευρωπαϊκών χωρών –Γερμανία, Γαλλία, Βρετανία, Ιταλία, Ισπανία– με τους οποίους συμφώνησε στην ανάγκη συνέχισης της συνεργασίας στο πλαίσιο πολυμερών οργανισμών, όπως το ΝΑΤΟ, και της συλλογικής τους δράσης για την προώθηση της σταθεροποίησης στη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική, καθώς και διευθέτηση με διπλωματικά μέσα των συγκρούσεων στη Συρία και την Ανατολική Ουκρανία.
Αντίο, κ. Ομπάμα, καλωσήλθατε, κ. Τραμπ
Στην Ουάσινγκτον η κατάσταση είναι ακόμη ρευστή, γι' αυτό και οι όποιες δηλώσεις για θέματα στρατηγικού ενδιαφέροντος, όπως οι πολιτικές Ερντογάν και το Κυπριακό, έγιναν με προσεκτικό και «θεσμικό» τρόπο
■ του Κ. Ι. Αγγελοπούλου
Η επίσκεψη του απερχόμενου προέδρου των ΗΠΑ στην Αθήνα αποτελεί ήδη παρελθόν. Ο Μπαράκ Ομπάμα είπε στην ελληνική πολιτική ηγεσία όσα ήθελε και όσα μπορούσε να πει. Και η ελληνική ηγεσία επέστρεψε στην πραγματικότητα, που αυτή την ώρα κανένας «Ομπάμα» δεν μπορεί, βεβαίως, να αλλάξει δραστικά, όποιο «μήνυμα» κι αν μετέφερε η Ουάσινγκτον στο Βερολίνο ή αλλού. Τα όρια του αμερικάνικου ενδιαφέροντος για την κατάσταση της Ελλάδας βρίσκονται, άλλωστε, εκεί όπου τα εδάφη και οι θάλασσες της προσφέρουν επιχειρησιακές δυνατότητες στους στρατηγικούς στόχους των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ. Φάνηκε αυτό και από ορισμένες «προσεκτικές» διατυπώσεις στους λόγους του κ. Ομπάμα στην Αθήνα. Αν, λοιπόν, οι δανειστές της χώρας μας δεν θέτουν σε κίνδυνο αυτήν τη γεωστρατηγική «σταθερά», οι οικονομικές πιέσεις της Ουάσινγκτον προς την Αθήνα για «μεταρρυθμίσεις» και τήρηση των συμφωνιών δεν πρόκειται να χαλαρώσουν, παρότι στις ΗΠΑ το δόγμα της διαρκούς λιτότητας θεωρείται καθαρά αντιαναπτυξιακό. Το χρέος είναι, φυσικά, ένα σοβαρό ζήτημα, αλλά δεν είναι σε καμία περίπτωση το άπαν των εθνικών μας προβλημάτων. Ετσι, τώρα, μετά την εκλογική συντριβή των «φίλων» της Δημοκρατικών, που αφαίρεσε πολιτικό βάρος από την επίσκεψη του κ. Ομπάμα, η κυβέρνηση του Αλέξη Τσίπρα περιμένει να δει πώς θα τοποθετηθεί στο ευρύ πεδίο των γεωπολιτικών υποθέσεων της Ελλάδας ο Ρεπουμπλικάνος νέος πρόεδρος των ΗΠΑ.
Επειδή είναι ακόμη νωρίς για συζήτηση επάνω σε σταθερά δεδομένα, στην Αθήνα διπλωματικοί κύκλοι και πρώην πολιτικοί προϊστάμενοι του υπουργείου Εξωτερικών θέτουν ορισμένα ερωτήματα προτού διακινδυνεύσουν κάποιες προβλέψεις. Οι «απορίες» τους συναντώνται σε συγκεκριμένα σημεία:
Ο Τραμπ, όποιες «νέες» απόψεις μπορεί να έχει για την εξωτερική πολιτική και τα θέματα Αμυνας των ΗΠΑ, πόσο θα μπορεί να αγνοήσει όσα είναι «δεδομένα» για το Πεντάγωνο και τις Υπηρεσίες Πληροφοριών, τα οποία κατευθύνονται καθημερινά προς τον Λευκό Οίκο; Είναι έτοιμος ο κ. Τραμπ να αλλάξει βασικούς στρατηγικούς άξονες, που καθορίζουν σήμερα τη θέση και τα μεγέθη ισχύος των ΗΠΑ σε συγκεκριμένα σημεία του πλανήτη; Εως ποιο σημείο μπορεί να ξηλώσει τις γραμμές της εξωτερικής πολιτικής των Δημοκρατικών και της «φιλοπόλεμης» ομάδας Χίλαρι Κλίντον;
Αν όντως αναζητήσει ο νέος πρόεδρος μια «συνεννόηση» με τη Μόσχα, ποια θα είναι ή έκταση της, σε Ευρώπη και Εγγύς Ανατολή, ποια τα ποιοτικά στοιχεία της; Η Αθήνα έχει, άραγε, λόγους να υποθέσει πως, αν η Ουάσινγκτον θα εκτιμήσει με νέα ματιά τη σπουδαιότητα της Τουρκίας στους «ανασχεδιασμούς» που επιχειρούνται από τους Δυτικούς στην Εγγύς Ανατολή, αυτό θα είναι «ανάγκαστικά» μια αρνητική εξέλιξη για την Ελλάδα και για την υπόθεση της Κύπρου;
Για όλα αυτά δεν υπάρχουν αυτή την ώρα πειστικές απαντήσεις. Αλλωστε, στην Ουάσινγκτον η κατάσταση είναι ακόμη «ρευστή» στο πεδίο της πολιτικής κορυφής. Για τον λόγο αυτό, άλλωστε, ο Μπαράκ Ομπάμα ήταν εξαιρετικά προσεκτικός και «θεσμικός» όταν αναφερόταν σε ορισμένα θέματα ελληνικού στρατηγικού ενδιαφέροντος, όπως οι πολιτικές του Ταγίπ Ερντογάν, το Αιγαίο, το Κυπριακό. Η Ελλάδα έχει πολλά να μελετήσει σήμερα και να λάβει υπόψη της στο διεθνές περιβάλλον της.
Η εσωτερική μάχη μεταξύ ισχυρών ανταγωνιστικών δυνάμεων πολιτικής και οικονομικής εξουσίας στις Ηνωμένες Πολιτείες τώρα ξεκινά. Και αυτή η υπόθεση ακουμπά σε κρίσιμα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής και άμυνας των ΗΠΑ, τα οποία είναι καθοριστικά για τη «λογική» της Δύσης στον τομέα της «διεθνούς ασφάλειας» σε Ευρώπη, Βαλκάνια, Εγγύς και Μέση Ανατολή, σε Β. Αφρική και με προεκτάσεις στην επικίνδυνα «ανήσυχη», πλέον, Σαουδική Αραβία και σης γύρω περιοχές της. Τα διεθνή «σταυρόλεξα» είναι σήμερα όσο ποτέ άλλοτε περίπλοκα. Γι' αυτό και επισημαίνεται από διπλωματικές πηγές ότι η Αθήνα, μετά την εμπειρία της εξωτερικής πολιτικής των Δημοκρατικών στην περιοχή μας και με δεδομένη τώρα την εκλογική νίκη του Ντόναλντ Τραμπ, χρειάζεται μια αύξηση παραγωγικής εργασίας σε όλο το φάσμα των εξωτερικών υποθέσεων της Ελλάδας και στενή συνεργασία με ισχυρούς Ευρωπαίους εταίρους. Οσο κι αν οι τελευταίοι δεν μπορούν ακόμη να συγκροτήσουν κοινή εξωτερική πολιτική, η Αθήνα έχει κάθε λόγο να μοιράζεται μαζί τους προβληματισμούς που άπτονται και ελληνικών συμφερόντων.
Αλλωστε, και ο κ. Ομπάμα στην Αθήνα υπογράμμισε ιδιαίτερα τη σημασία της Ευρώπης, όχι μόνο για τις ΗΠΑ, αλλά και για την Ελλάδα. Από την αμερικανική διπλωματία διακρίνεται ότι ο πρωθυπουργός, κ. Τσίπρας, καλείται εκ των πραγμάτων να προσέξει ιδιαίτερα στο εξής τις σχέσεις του με Ευρωπαίους ηγέτες του Βορρά και του Νότου της Ε.Ε. ως ηγέτης χώρας-μέλους του ΝΑΤΟ, που αποτελεί και ανατολικό σύνορο της Ενωσης. Καλείται, επίσης, το ίδιο όπως και η ηγεσία της ΝΔ να παρακολουθήσει προσεκτικά τις «ευρωπαϊκές» πολιτικές του Ντόναλντ Τραμπ στο επόμενο διάστημα.
Η παρακαταθήκη του Μπ. Ομπάμα
με φόντο τον Ιερό Βράχο
Του ΗΛΙΑ ΜΠΕΝΕΚΟΥ
Μια γλυκόπικρη αίσθηση άφησε στην Ελλάδα η επίσκεψη του Μπαράκ Ομπάμα στην Αθήνα. Από τη μια ο ελληνικός λαός εντυπωσιάστηκε από την ιστορική ομιλία του, τις φιλελληνικές αναφορές του και την ολόθερμη στήριξη του στα αιτήματα για το χρέος. Από την άλλη, όμως, υπάρχει και η μερίδα του πληθυσμού που δεν βλέπει φως στο τούνελ και πως ο «μαύρος Περικλής» όπως χαρακτηρίστηκε ο Ομπάμα, άργησε πολύ να μιλήσει και τώρα δεν έχει τη δύναμη να αλλάξει, ούτε την τύχη της Ελλάδας, ούτε τον πλανήτη.
Ομολογουμένως, τράβηξε τα φώτα της δημοσιότητας, «έκλεψε» τις εντυπώσεις, προβλημάτισε, πυροδότησε συζητήσεις και αντιπαραθέσεις γύρω από την ουσιαστική συμβολή του στα ελληνικά προβλήματα. Η παρουσία του Μπ. Ομπάμα στην Αθήνα και κυρίως η επιλογή του να ξεκινήσει το τελευταίο ταξίδι του στην Ευρώπη, ως Αμερικανός πρόεδρος, από τη χώρα μας και να στείλει παγκοσμίως ισχυρά μηνύματα για τη δημοκρατία και το «αύριο» του πλανήτη, αποτελεί αναμφίβολα γεγονός παγκόσμιας εμβέλειας, κάτι με το οποίο κανείς δεν μπορεί να διαφωνήσει.
«ΥΜΝΟΣ ΣΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ»
Πολλοί μίλησαν για «ομιλία σταθμό», «ύμνο στη δημοκρατία» και ένα «ηχηρό ράπισμα κατά του λαϊκισμού» και εν πολλοίς η στόχευση του Αμερικάνου προέδρου ήταν αυτό ακριβώς: λίγο πριν την παράδοση της σκυτάλης σε έναν αμφιλεγόμενο για τις θέσεις του διάδοχο, σε ένα διεθνές περιβάλλον που δοκιμάζεται από κρίσεις, ο Μπ. Ομπάμα εμφανίστηκε αποφασισμένος να επισημάνει τις προκλήσεις που υπάρχουν, να παραδεχτεί τα λάθη που οδήγησαν στη σημερινή κατάσταση και να κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου για τη σταθερή απομάκρυνση των ανθρώπων από βασικές αξίες και ιδανικά, με σημαντικότερο τη δημοκρατία.
Με φόντο τον Ιερό Βράχο της Ακρόπολης, το μέρος όπου γεννήθηκαν όλες αυτές οι ιδέες, ο πλανητάρχης διεμήνυσε προς πάσα κατεύθυνση ότι «είμαστε μέρος της κοινότητας των εθνών που λύνει προβλήματα και κάνει το καλύτερο για την ανθρωπότητα», επισημαίνοντας παράλληλα την «αξία μιας κυβέρνησης του λαού, από τον λαό, για τον λαό». «Οι άνθρωποι, ανεξαρτήτως του έθνους στο οποίο ανήκουν, θα αποφασίζουν το είδος των χωρών σης οποίες θα ζούμε, τα ιδεώδη που θα επιδιώκουμε και ης αξίες που θα μας ορίζουν», ήταν το βαστκό σχόλιο του βίντεο που επέλεξε να ανεβάσει ο Μπ. Ομπάμα στο Facebook, αποχαιρετώντας την Αθήνα.
Από τον Ξενοφώντα Γιαταγάνα
Η κυβέρνηση είχε επενδύσει πολλά στην επίσκεψη αυτή. Αναμενόμενο, εφόσον ο πρόεδρος Ομπάμα είχε ταχθεί από την πρώτη στιγμή στο πλευρό της χώρας μας με συνεχείς παραινέσεις προς το ΔΝΤ και τους δανειστές μας για άμβλυνση των πολιτικών λιτότητας και ελάφρυνση του χρέους. Αναμενόμενο και αυτό, αφού δεν θα ήταν ούτε προς το συμφέρον των ΗΠΑ οιαδήποτε αποσταθεροποίηση της Ευρωζώνης και της Ελλάδας για λόγους οικονομικούς και γεωστρατηγικούς. Βέβαια η εκλογή Τραμπ σκίασε σε μεγάλο βαθμό την επίσκεψη, εφόσον είναι πλέον πολύ αμφίβολο αν ο διάδοχός του στον Λευκό Οίκο θα ακολουθήσει την ίδια πολιτική, και την εστίασε περισσότερο στο να καθησυχάσει τους Ευρωπαίους σχετικά με τη σταθερότητα της συμμαχίας στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, την καταπολέμηση της τρομοκρατίας, την κλιματική αλλαγή και τις συμφωνίες απελευθέρωσης του διεθνούς εμπορίου.
Παρά ταύτα, η επίσκεψη ήταν σημαντική και θετική για την κυβέρνηση και την Ελλάδα γενικότερα: και οι παραινέσεις επαναλήφθηκαν με έμφαση, αν και συνοδεύτηκαν από την ανάγκη των μεταρρυθμίσεων, και η εικόνα της χώρας ως γενέτειρας της δημοκρατίας, με την επίσκεψη στον Ιερό Βράχο της Ακρόπολης και τον εμπνευσμένο λόγο του στο Ιδρυμα Νιάρχου, ενισχύθηκε και ακούστηκε στα πέρατα της Γης. Περίσσεψαν και οι έπαινοι σχετικά με τη φιλοξενία των προσφύγων. Μέχρις εδώ καλά. Ομως κάναμε πάλι ό,τι μπορούσαμε για να αμαυρώσουμε αυτή τη ζηλευτή και σπάνια ευκαιρία. Πρώτα, στέλνοντας να τον υποδεχθεί ο υπουργός που, μαζί με τη Χρυσή Αυγή και την κυρία Λεπέν, ήταν από τους πρώτους που έσπευσαν να συγχαρούν τον Τραμπ. Υστερα, με τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και τον πρωθυπουργό να εκλιπαρούν σχεδόν αγχωτικά για μια θετική δήλωση, διεκτραγωδώντας τις άπειρες θυσίες του ελληνικού λαού, με έκδηλη την αγωνία να ειπωθεί κάτι σαφές για το χρέος, βάζοντας σε δύσκολη θέση ακόμα και τον ίδιο τον Ομπάμα, που ήθελε, έτσι κι αλλιώς, να μας υποστηρίξει.
Ακόμα χειρότερα, τούτο συνδυάστηκε από τον πρωθυπουργό με μια συμπεριφορά δήθεν άνετη, αλλά εξόχως απρεπή, με τη χρήση του ενικού, τα χτυπήματα στην πλάτη και τη χύδην στάση στην πολυθρόνα, πράγμα που παρέπεμπε περισσότερο σε κουβέντα καφενείου παρά σε συνάντηση αρχηγών κρατών. Και το βράδυ στο δείπνο, τα ανοιχτά πουκάμισα δίπλα στον βαρύ διάκοσμο της τραπεζαρίας, η καθιστική στάση την ώρα της πρόποσης και η εν γένει αμηχανία των συνδαιτυμόνων σηματοδοτούσαν περισσότερο πρόσκληση νεόπλουτων σε κοσμικό γεγονός, που δεν ήξεραν και διερωτώντο μάλιστα για το πώς βρέθηκαν εκεί. Και όλα αυτά σε μια Αθήνα άδεια και βουβή, σχεδόν αποστειρωμένη, που δεν απέφυγε όμως πάλι τη μανία των μπαχαλάκηδων, οι οποίοι τρύπωσαν ξανά μέσα στις εκτός τόπου και χρόνου αντιιμπεριαλιστικές πορείες των πάσης φύσεως αντιεξουσιαστών, αλλά και του ΚΚΕ και των πρώην συντρόφων του ΣΥΡΙΖΑ, καταστρέφοντας για ακόμα μία φορά τη δημόσια περιουσία και εξορμώντας, όπως πάντα, από το ιστορικό κτίριο του Πολυτεχνείου, το οποίο, με το πρόσχημα του ασύλου, έχει μετατραπεί σε άντρο εγκληματιών. Ισως έκαναν προθέρμανση για την επικείμενη εκδήλωση της 17ης Νοεμβρίου, όπου φοβάμαι, την ώρα που γράφω, ότι θα συμβούν πάλι τα ίδια και χειρότερα.
 |
| "ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ", 20/11/16 |
Η ομιλία στην Αθήνα, η βαθιά πίστη του στις ανοιχτές δημοκρατικές κοινωνίες και η ανησυχία του για την επόμενη ημέρα
Του Άγγελου Αλ. Αθανασόπουλου
Ο Μπαράκ Ομπάμα είναι ένας πολιτικός με μεγάλο χάρισμα στις ομιλίες του. Ο τρόπος που μιλάει, η γλώσσα του σώματός του, η αίσθηση της άνεσης (αυτό που οι Αμερικανοί ονομάζουν «cool»), η σύνδεσή του με το πλήθος, όλα μοιάζουν να γίνονται χωρίς κόπο, αλλά με φυσικότητα ασυνήθιστη. Η εκτόξευσή του στο προσκήνιο ξεκίνησε άλλωστε με μια ομιλία συγκλονιστική - εκείνη που εκφώνησε στις 27 Ιουλίου 2004 στο Συνέδριο του Δημοκρατικού Κόμματος στο Ιλινόις. Ως υποψήφιος γερουσιαστής τότε, είχε επιλεγεί ως κεντρικός ομιλητής στο Συνέδριο που θα επικύρωνε την υποψηφιότητα του Τζον Κέρι για την προεδρία - μια μάχη που τελικώς έχασε από τον Τζορτζ Μπους.
Ο ανήσυχος πλανητάρχης
«Δεν υπάρχει μία φιλελεύθερη Αμερική και μία συντηρητική Αμερική. Υπάρχουν οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής». Η φράση αυτή έμεινε στην ιστορία από εκείνη τη 18λεπτη ομιλία. Ο Ομπάμα, για όσους τον έχουν παρακολουθήσει τα τελευταία 12 χρόνια, πίστευε πάντα στη σύνθεση των απόψεων. Ακόμη πιστεύει σε αυτή, παρά τον βαθύ πολιτικό, οικονομικό, φυλετικό και πολιτισμικό διχασμό της χώρας του που εκφράστηκε με τρόπο βίαιο με την εκλογή του Ντόναλντ Τραμπ στην προεδρία.
Οσοι είχαν την τύχη να ακούσουν την ομιλία που εκφώνησε την περασμένη Τετάρτη στο Πολιτιστικό Κέντρο του Ιδρύματος «Σταύρος Νιάρχος» πρέπει να συνειδητοποίησαν ένα πράγμα: ο απερχόμενος πλανητάρχης είναι βαθιά ανήσυχος για την επόμενη ημέρα, τόσο των Ηνωμένων Πολιτειών όσο και της Δύσης. Πέρα από απογοητευμένος από την επικράτηση Τραμπ, εμφανίστηκε προβληματισμένος για την πιθανή αποσύνθεση της μεταπολεμικής τάξης πραγμάτων, την επιστροφή στον εθνικισμό και στον φυλετισμό, ακόμη και για τις ίδιες τις προοπτικές της δημοκρατίας. Ανησυχεί επίσης για την κληρονομιά του που, αν και ημιτελής, κινδυνεύει σε πολλαπλά επίπεδα τόσο στην εσωτερική πολιτική (παιδεία, υγεία, οικονομία) όσο και στην εξωτερική πολιτική (συμφωνία με το Ιράν, συμφωνία για το κλίμα, σχέσεις με την Ευρώπη και τη Ρωσία, εμπόριο).
Η Δημοκρατία και η ευημερία
Η ομιλία του χαρισματικού αμερικανού πολιτικού στην Αθήνα είχε σαφώς έναν σκοπό και ένα μήνυμα ισχυρό. «Οι ανοιχτές, δημοκρατικές κοινωνίες μπορούν να προσφέρουν περισσότερη ευημερία επειδή, όταν οι άνθρωποι είναι ελεύθεροι να σκέφτονται για τον εαυτό τους και να μοιράζονται ιδέες, να ανακαλύπτουν και να δημιουργούν τι είναι ικανοί να κάνουν μέσω του Internet και της τεχνολογίας, τότε είναι που η καινοτομία απελευθερώνεται, που οι οικονομίες πραγματικά ακμάζουν» τόνισε, απευθυνόμενος κυρίως στους νέους ανθρώπους.
Η δε έμφασή του στη δημοκρατία συμπυκνώθηκε σε μια φράση πλατωνική: «Το πιο σημαντικό αξίωμα σε μια χώρα δεν είναι αυτό του προέδρου ή του πρωθυπουργού. Ο σημαντικότερος τίτλος είναι αυτός του "πολίτη"». Διότι, «σε όλα τα έθνη μας, θα είναι οι πολίτες μας που αποφασίζουν τι είδους χώρα θέλουμε να είμαστε, τα ιδανικά που θα διεκδικήσουμε, τις αξίες που θα μας καθορίσουν». Δεν πρέπει να ειπώθηκαν τυχαία τα λόγια αυτά. Ο Ομπάμα δεν μοιάζει ως ακόμη ένας πρώην πρόεδρος που θα μείνει σιωπηλός.
Ο Ομπάμα δεν αρνήθηκε ότι η δημοκρατία αντιμετωπίζει σοβαρές προκλήσεις την εποχή της παγκοσμιοποίησης. Δύο χρήζουν, κατά την άποψή του, προσοχής: η φύση της οικονομίας την εποχή της Πληροφορίας, που οξύνει τις ανισότητες, αλλά παράλληλα η διαφύλαξη της πολυπολιτισμικότητας, της πολυφυλετικότητας και της ανεκτικότητας που σήμερα απειλούνται από την εμφάνιση ενός νεοεθνικισμού.
«Οι ίδιες οι δυνάμεις της παγκοσμιοποίησης, της τεχνολογίας και της ενσωμάτωσης, που έχουν προσφέρει τόση πρόοδο, έχουν δημιουργήσει τόσο πλούτο, έχουν επίσης αποκαλύψει βαθιά χάσματα... Αυτό που επίσης έχουμε παρατηρήσει είναι ότι η παγκόσμια ενσωμάτωση αυξάνει τις τάσεις προς ανισότητα, τόσο εντός χωρών όσο και μεταξύ αυτών» υπογράμμισε. Ως κλασικός ευρωπαίος σοσιαλδημοκράτης, μίλησε για μια «βαθιά αίσθηση αδικίας» όταν υπάρχουν διαφορετικοί κανόνες για τους πλούσιους και τη μεσαία τάξη, όταν οι ισχυροί εκμεταλλεύονται το σύστημα.
«Πρέπει να δούμε μπροστά...»
Η αίσθηση αδικίας δημιουργεί ένα ασταθές μείγμα για τις δυτικές δημοκρατίες. Για αυτό, όπως σημείωσε, εμφανίζονται κατά καιρούς κινήματα τόσο από τα δεξιά όσο και από τα αριστερά του πολιτικού φάσματος που θέλουν να αντισταθούν στην ισχύ της τεχνολογίας. «Αυτή η παρόρμηση να τραβηχτούμε από τον παγκοσμιοποιημένο κόσμο είναι κατανοητή. Αν οι άνθρωποι αισθάνονται ότι χάνουν τον έλεγχο του μέλλοντός τους, θα τραβηχτούν πίσω. Δεδομένης της φύσης της τεχνολογίας όμως, δεν είναι δυνατόν να αποκοπούμε ο ένας από τον άλλον. Δεν μπορούμε να κοιτάξουμε στο παρελθόν για απαντήσεις. Πρέπει να δούμε μπροστά» έδωσε το σύνθημα ο Ομπάμα. Εβαλε δε την εκπαίδευση στο επίκεντρο της νέας προσπάθειας, ώστε να υπάρξει επένδυση στους νέους ανθρώπους και στη σμίλευση των ικανοτήτων τους.
Αν αυτά δεν γίνουν και οι δυτικές οικονομίες παύσουν να λειτουργούν, η διαφορετικότητα των σύγχρονων κοινωνιών κινδυνεύει. «Αντιμετωπίζοντας αυτή τη νέα πραγματικότητα σύγκρουσης κουλτούρας, είναι αναπόφευκτο ότι ορισμένοι θα αναζητήσουν παρηγοριά στον εθνικισμό, στον φυλετισμό, στον εθνοτισμό, στον σεχταρισμό» είπε, «φωτογραφίζοντας» τις πιο αρνητικές πλευρές τόσο της προεκλογικής εκστρατείας Τραμπ όσο και της ρητορικής ευρωπαίων λαϊκιστών τύπου Μαρίν Λεπέν, Νάιτζελ Φάρατζ κ.ά.
Πολιτικοί αυτού του είδους βρίσκουν πρόσφορο έδαφος καθώς «σε έναν κόσμο διευρυνόμενης ανισότητας υπάρχει αυξημένη καχυποψία ή και απέχθεια για τις ελίτ και τους θεσμούς που μοιάζουν απόμακροι από τις καθημερινές ζωές των πολιτών»παραδέχθηκε χωρίς περιστροφές ο Ομπάμα. Μία ημέρα νωρίτερα, στη συνέντευξη Τύπου, είχε πει ότι σε εποχές σημαντικών πιέσεων «ο κόσμος κάτι αναζητεί, χωρίς να ξέρει ενδεχομένως τι, ζητεί μια αλλαγή γενικώς και αορίστως. Πολλές φορές ο κόσμος δεν ξέρει καν η αλλαγή αυτή τι θα φέρει». Για αυτό και οι ηγεσίες θα κριθούν από το αν είναι αποτελεσματικές και αν απαντούν στις καθημερινές ανάγκες των πολιτών.
Περίοδος βαθιάς αλλαγής
Το συμπέρασμα είναι, λοιπόν, ένα. «Ο παγκοσμιοποιημένος κόσμος μας διέρχεται μια περίοδο βαθιάς αλλαγής. Υπάρχουν αβεβαιότητα και ανησυχία και ουδείς γνωρίζει το μέλλον. Η ιστορία δεν κινείται γραμμικά. Η πρόοδος δεν είναι εγγυημένη. Κάθε γενιά πρέπει να την κερδίσει» είπε. Για να προσθέσει, επικαλούμενος τη φράση του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ ότι «το τόξο του ηθικού σύμπαντος είναι μακρύ, αλλά κλίνει προς τη δικαιοσύνη» και εκφράζοντας την προσωπική του βεβαιότητα ότι «τα δημοκρατικά ιδεώδη και οι οικουμενικές αξίες παραμένουν αδιάπτωτα».
Η κληρονομιά και το μέλλον
Αυτός είναι ο Μπαράκ Ομπάμα. Η εκλογή του προκάλεσε έναν άνεμο αισιοδοξίας που μπορεί να μην ευοδώθηκε πλήρως, αλλά αφήνει μια κληρονομιά πίσω του. Αρκεί κανείς να δει τι προηγήθηκε και τι έπεται του Ομπάμα για να το αντιληφθεί. Ο απερχόμενος ένοικος του Λευκού Οίκου είναι ένας άνθρωπος ευγενής που γνώριζε ότι τίποτα δεν είναι εύκολο - ίσως επειδή και στη δική του κοινωνική ανέλιξη τίποτα δεν ήταν δεδομένο. Αντιμέτωπος με ένα Κογκρέσο βαθιά εχθρικό, πολλά από όσα θα ήθελε να κάνει δεν έγιναν πράξη. Και φυσικά ουδείς είναι αλάνθαστος, όπως και ο ίδιος φαίνεται να αναγνωρίζει, αν και δεν απολογείται για τις επιλογές του.
Η παρουσία του στην Αθήνα απέδειξε ότι είναι ένας «ρεαλιστής με ανθρώπινο πρόσωπο» που προτιμά να αναλύει και να αποφασίζει παρά να βιάζεται και να οδηγείται σε λάθη τραγικά, όπως ο πόλεμος στο Ιράκ. Η βασικότερη παρακαταθήκη του είναι η πίστη στη συναίνεση, στον συμβιβασμό, στη δικαιοσύνη και στην πρόοδο. Οι εγχώριοι ταγοί, στην πλειοψηφία τους γαλουχημένοι στον διχασμό και στην πνευματική οκνηρία (ιδιαίτερα οι νεότεροι εξ αυτών), θα είχαν πολλά να μάθουν αν διέθεταν την ικανότητα - ιδιότητα που αναμφίβολα δεν τους χαρακτηρίζει...
Ομιλία-παρακαταθήκη
Ενας πολιτικός διαφορετικός από τα συνήθη
Η ομιλία-παρακαταθήκη στην Αθήνα, αλλά και τα όσα είπε ο αμερικανός πρόεδρος απαντώντας στις ερωτήσεις κατά τη διάρκεια της συνέντευξης μετά τη συνάντησή του με τον Αλέξη Τσίπρα, έδειξαν ότι ο Ομπάμα είναι πριν από όλα ένας άνθρωπος με εσωτερική συστολή, με ενδοσκόπηση, με αναζητήσεις εντυπωσιακές για πολιτικό πρώτης γραμμής (πόσω μάλλον για έλληνες πολιτικούς που αρέσκονται σε λόγο διχαστικό και λύσεις επιδερμικές).
Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι διαβάζει πολύ, ότι δεν αρέσκεται να λαμβάνει αποφάσεις εν θερμώ, αλλά κατόπιν βαθιάς ανάλυσης, ότι παραμένει ταπεινός και μετράει τα λόγια του, ακόμη κι όταν μιλάει δημοσίως. Πόσους πολιτικούς έχουμε δει όλα αυτά τα χρόνια που γέρνουν το κεφάλι προς τα κάτω αντί να ακκίζονται στον φακό; Ηταν σαφές ότι ο προβληματισμός του για τα μελλούμενα είναι έντονος, αν και παράλληλα έχει πίστη στη δική του άποψη για το τι είναι σωστό και τι λάθος.
Ο Ομπάμα, ως άνθρωπος και ως πολιτικός, είναι το κλασικότερο υπόδειγμα του αμερικανικού ονείρου. Εφθασε στο υψηλότερο αξίωμα του κόσμου εκκινώντας πραγματικά από το μηδέν, ίσως πιο γρήγορα από ό,τι αναμενόταν για έναν Αφροαμερικανό - όπως ο ίδιος παραδέχεται στο ρεπορτάζ του Ντέιβιντ Ρένικ για το προσεχές τεύχος του περιοδικού «New Yorker». Η πίστη του στο δυτικό μοντέλο της ελεύθερης οικονομίας και της φιλελεύθερης δημοκρατίας, στην ώσμωση τεχνολογίας και προόδου, στην ύπαρξη ευκαιριών για όλους είναι βαθιά. Γνωρίζει όμως ότι χωρίς δικαιοσύνη και αντιμετώπιση των ανισοτήτων, το μοντέλο αυτό θα συνεχίσει να γεννά κι άλλους Τραμπ. Και ο ίδιος αυτό δεν θα το ήθελε. Σίγουρα, δεν θα το άντεχε...
 |
| "Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ", 20/11/16 |
Του Αθανάσιου Έλλις
Η περιοδεία του Μπαράκ Ομπάμα στην Ευρώπη, που άρχισε στην Ελλάδα και ολοκληρώθηκε στη Γερμανία, είχε μια παγκόσμια γεωπολιτική διάσταση. Στόχευε στην προσεκτική οικοδόμηση ενός φιλελεύθερου «αναχώματος» στην επέλαση της λαίλαπας του λαϊκισμού, από τη Δεξιά και την Αριστερά. Η Αθήνα είναι το σημείο αναφοράς, η αφετηρία της Δημοκρατίας. Το Βερολίνο, δυνητικά η νέα ηγέτιδα δύναμη της φιλελεύθερης Δύσης.
Κατά την παραμονή του στην Αθήνα, ο Μπαράκ Ομπάμα, πέρα από τη στήριξη που παρέσχε στην ελληνική οικονομία, την προβολή του ανθρωπισμού των Ελλήνων στο προσφυγικό και τους ύμνους στη Δημοκρατία, ανέδειξε επίσης τον γεωπολιτικό ρόλο της Ελλάδας. Και αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία τη στιγμή που σε πολλές δυτικές πρωτεύουσες αναπτύσσεται έντονος προβληματισμός για τον κίνδυνο οι τεκτονικές ανατροπές που σημειώνονται στις κάλπες των σημαντικότερων δημοκρατικών χωρών να οδηγήσουν όχι μόνο σε υποχώρηση βασικών ελευθεριών, αλλά και στην κατάρρευση σημαντικών πυλώνων της παγκόσμιας τάξης πραγμάτων.
Στο πλαίσιο αυτό, η Ελλάδα, εξαθλιωμένη από τη βαθιά και παρατεταμένη οικονομική κρίση που βιώνει την τελευταία εξαετία, εμφανίζεται ιδιαίτερα ευάλωτη, καθώς βρίσκεται αντιμέτωπη με τις προσφυγικές ροές αλλά και την τρομοκρατική απειλή.
Είναι μέσα και από αυτό το πρίσμα που ο κ. Ομπάμα πρόβαλε το ζήτημα της ελάφρυνσης του ελληνικού χρέους και της αποκατάστασης μιας κανονικότητας στη χώρα το συντομότερο δυνατό. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται η τεράστια προβολή που επέλεξε να δώσει στο γεγονός ότι επισκέφθηκε τη γενέτειρα της Δημοκρατίας και του κράτους δικαίου, και η απόφασή του να εκφωνήσει τη βαρυσήμαντη ομιλία στο Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος για τις αξίες του ανθρωπισμού, της δημοκρατίας, της ελευθερίας και της δικαιοσύνης, η οποία στη σημερινή διεθνή συγκυρία αποκτά μια επιπρόσθετη διάσταση, καθώς δεν αποτελεί μόνο προσωπική πολιτική παρακαταθήκη του Αμερικανού προέδρου αλλά και ένα παγκόσμιο μήνυμα αφύπνισης.
Η ευρύτερη αυτή διάσταση στην όλη προσέγγιση του προέδρου Ομπάμα «αγγίζει» και τα τρία παραπάνω ζητήματα. Η οικονομική και η ανθρωπιστική κρίση απειλούν τη δημοκρατία και κατ’ επέκταση τη συνοχή και την αποτελεσματική λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ενωσης, του ΝΑΤΟ και της διατλαντικής σχέσης.
Σε αυτό το περιβάλλον αποσταθεροποίησης, που επιδεινώθηκε μετά το Brexit και την εκλογή του Ντόναλντ Τραμπ στις ΗΠΑ, ο Μπαράκ Ομπάμα αποκρούει την εσωστρέφεια, καταβάλλει μια ύστατη προσπάθεια να αποτρέψει εξελίξεις όπως η αποδυνάμωση της Ευρωζώνης, χαρακτηρίζει την Ε.Ε. ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα του 20ού αιώνα, σε εθνικό, οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο, και υπογραμμίζει την αναγκαιότητα εμβάθυνσης της ευρωατλαντικής συνεργασίας, σε αντιδιαστολή με τη διαφαινόμενη πρόθεση για την αποδυνάμωσή της. Επιχειρεί να οικοδομήσει γέφυρες και όχι τείχη, να ανοίξει νέους ορίζοντες και να αποτρέψει τη διολίσθηση σε έναν εθνικιστικό παροξυσμό που απειλεί εκ των έσω τις δυτικές δημοκρατίες.
Η σκυτάλη στη Μέρκελ
Απογοητευμένος από τις πρόσφατες πολιτικές εξελίξεις στην Αμερική, εναποθέτει τις ελπίδες του στη Γερμανία. Αυτό φάνηκε και από το εξαιρετικά θερμό κλίμα στις επαφές του με την Αγκελα Μέρκελ στο Βερολίνο.
Ο Αμερικανός πρόεδρος έπλεξε το εγκώμιο της Γερμανίδας καγκελαρίου, την περιέγραψε ως την πιο στενή και αξιόπιστη φίλη, εταίρο και σύμμαχο, και της παρέδωσε τρόπον τινά τη σκυτάλη της ηγεσίας της φιλελεύθερης Δύσης. Εφθασε δε στο σημείο να δηλώσει ότι εάν ήταν Γερμανός πολίτης, θα την ψήφιζε.
Ο άξονας που προώθησε ο απερχόμενος Αμερικανός πρόεδρος τις προηγούμενες ημέρες στην Ευρώπη διαπερνά ιδεολογικές διαιρέσεις, οι οποίες χάνουν τη σημασία τους μπροστά στο νέο, βαθύ και επικίνδυνο ρήγμα που εμφανίζεται ανάμεσα στις μετριοπαθείς δυνάμεις της Κεντροδεξιάς και της Κεντροαριστεράς από τη μια και τους λαϊκιστές της Ακρας Δεξιάς και της Ακρας Αριστεράς από την άλλη. Στο πλαίσιο αυτό, η αμερικανική Κεντροαριστερά, όπως αυτή εκφράζεται από το Δημοκρατικό Κόμμα, και αντίστοιχες πολιτικές δυνάμεις στην Ευρώπη βλέπουν τον Αλέξη Τσίπρα μέσα από το πρίσμα του περισσότερο ρεαλιστικού παρόντος, επιλέγοντας να αφήσουν στο παρελθόν τον ριζοσπαστικό λαϊκισμό της πρώτης κυβερνητικής θητείας, όπως και της περιόδου που βρισκόταν στην αντιπολίτευση. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Αμερικανός πρόεδρος ευχαρίστησε τον, πολέμιο του ΝΑΤΟ κατά το παρελθόν, Ελληνα πρωθυπουργό, για την «αφοσίωσή» του στη Βορειοατλαντική Συμμαχία, καθώς ο κ. Τσίπρας δείχνει να αντιλαμβάνεται τον σταθεροποιητικό και αποτρεπτικό ρόλο του ΝΑΤΟ στο Αιγαίο και στην ευρύτερη περιοχή. Εναν ρόλο που διαδραμάτιζε η Συμμαχία, μέχρι τώρα τουλάχιστον, καθώς ένα πέπλο αβεβαιότητας καλύπτει τις προθέσεις του νέου ενοίκου του Λευκού Οίκου για το ΝΑΤΟ γενικότερα και για τον ρόλο του στην Ανατολική Μεσόγειο ειδικότερα.
Η αποχώρηση Ομπάμα και η έλευση Τραμπ δημιουργούν ένα σκηνικό αβεβαιότητας σε ό,τι αφορά τους συσχετισμούς στην περιοχή. Η δε τοποθέτηση του στρατηγού Μάικλ Φλιν στη θέση του συμβούλου εθνικής ασφαλείας, του βουλευτή Μάικ Πόμπιο στην ηγεσία της CIA, όπως και η παρουσία του νεοεκλεγέντος αντιπροέδρου Μάικ Πενς, γεννούν εύλογες ανησυχίες στην Αθήνα για τις προθέσεις και τη στρατηγική στόχευση της νέας αμερικανικής κυβέρνησης στην περιοχή.
Είναι χαρακτηριστικό ότι, εκτός των διμερών επαφών που είχε με τις κυβερνήσεις της Ελλάδας και της Γερμανίας στο τελευταίο αυτό ταξίδι του στη Γηραιά Ηπειρο, ο Μπαράκ Ομπάμα επέλεξε να συγκαλέσει μια μίνι σύνοδο των ηγετών των μεγαλύτερων ευρωπαϊκών χωρών –Γερμανία, Γαλλία, Βρετανία, Ιταλία, Ισπανία– με τους οποίους συμφώνησε στην ανάγκη συνέχισης της συνεργασίας στο πλαίσιο πολυμερών οργανισμών, όπως το ΝΑΤΟ, και της συλλογικής τους δράσης για την προώθηση της σταθεροποίησης στη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική, καθώς και διευθέτηση με διπλωματικά μέσα των συγκρούσεων στη Συρία και την Ανατολική Ουκρανία.
 |
| "Επένδυση", 19/11/16 |
Στην Ουάσινγκτον η κατάσταση είναι ακόμη ρευστή, γι' αυτό και οι όποιες δηλώσεις για θέματα στρατηγικού ενδιαφέροντος, όπως οι πολιτικές Ερντογάν και το Κυπριακό, έγιναν με προσεκτικό και «θεσμικό» τρόπο
■ του Κ. Ι. Αγγελοπούλου
Η επίσκεψη του απερχόμενου προέδρου των ΗΠΑ στην Αθήνα αποτελεί ήδη παρελθόν. Ο Μπαράκ Ομπάμα είπε στην ελληνική πολιτική ηγεσία όσα ήθελε και όσα μπορούσε να πει. Και η ελληνική ηγεσία επέστρεψε στην πραγματικότητα, που αυτή την ώρα κανένας «Ομπάμα» δεν μπορεί, βεβαίως, να αλλάξει δραστικά, όποιο «μήνυμα» κι αν μετέφερε η Ουάσινγκτον στο Βερολίνο ή αλλού. Τα όρια του αμερικάνικου ενδιαφέροντος για την κατάσταση της Ελλάδας βρίσκονται, άλλωστε, εκεί όπου τα εδάφη και οι θάλασσες της προσφέρουν επιχειρησιακές δυνατότητες στους στρατηγικούς στόχους των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ. Φάνηκε αυτό και από ορισμένες «προσεκτικές» διατυπώσεις στους λόγους του κ. Ομπάμα στην Αθήνα. Αν, λοιπόν, οι δανειστές της χώρας μας δεν θέτουν σε κίνδυνο αυτήν τη γεωστρατηγική «σταθερά», οι οικονομικές πιέσεις της Ουάσινγκτον προς την Αθήνα για «μεταρρυθμίσεις» και τήρηση των συμφωνιών δεν πρόκειται να χαλαρώσουν, παρότι στις ΗΠΑ το δόγμα της διαρκούς λιτότητας θεωρείται καθαρά αντιαναπτυξιακό. Το χρέος είναι, φυσικά, ένα σοβαρό ζήτημα, αλλά δεν είναι σε καμία περίπτωση το άπαν των εθνικών μας προβλημάτων. Ετσι, τώρα, μετά την εκλογική συντριβή των «φίλων» της Δημοκρατικών, που αφαίρεσε πολιτικό βάρος από την επίσκεψη του κ. Ομπάμα, η κυβέρνηση του Αλέξη Τσίπρα περιμένει να δει πώς θα τοποθετηθεί στο ευρύ πεδίο των γεωπολιτικών υποθέσεων της Ελλάδας ο Ρεπουμπλικάνος νέος πρόεδρος των ΗΠΑ.
Επειδή είναι ακόμη νωρίς για συζήτηση επάνω σε σταθερά δεδομένα, στην Αθήνα διπλωματικοί κύκλοι και πρώην πολιτικοί προϊστάμενοι του υπουργείου Εξωτερικών θέτουν ορισμένα ερωτήματα προτού διακινδυνεύσουν κάποιες προβλέψεις. Οι «απορίες» τους συναντώνται σε συγκεκριμένα σημεία:
Ο Τραμπ, όποιες «νέες» απόψεις μπορεί να έχει για την εξωτερική πολιτική και τα θέματα Αμυνας των ΗΠΑ, πόσο θα μπορεί να αγνοήσει όσα είναι «δεδομένα» για το Πεντάγωνο και τις Υπηρεσίες Πληροφοριών, τα οποία κατευθύνονται καθημερινά προς τον Λευκό Οίκο; Είναι έτοιμος ο κ. Τραμπ να αλλάξει βασικούς στρατηγικούς άξονες, που καθορίζουν σήμερα τη θέση και τα μεγέθη ισχύος των ΗΠΑ σε συγκεκριμένα σημεία του πλανήτη; Εως ποιο σημείο μπορεί να ξηλώσει τις γραμμές της εξωτερικής πολιτικής των Δημοκρατικών και της «φιλοπόλεμης» ομάδας Χίλαρι Κλίντον;
Αν όντως αναζητήσει ο νέος πρόεδρος μια «συνεννόηση» με τη Μόσχα, ποια θα είναι ή έκταση της, σε Ευρώπη και Εγγύς Ανατολή, ποια τα ποιοτικά στοιχεία της; Η Αθήνα έχει, άραγε, λόγους να υποθέσει πως, αν η Ουάσινγκτον θα εκτιμήσει με νέα ματιά τη σπουδαιότητα της Τουρκίας στους «ανασχεδιασμούς» που επιχειρούνται από τους Δυτικούς στην Εγγύς Ανατολή, αυτό θα είναι «ανάγκαστικά» μια αρνητική εξέλιξη για την Ελλάδα και για την υπόθεση της Κύπρου;
Για όλα αυτά δεν υπάρχουν αυτή την ώρα πειστικές απαντήσεις. Αλλωστε, στην Ουάσινγκτον η κατάσταση είναι ακόμη «ρευστή» στο πεδίο της πολιτικής κορυφής. Για τον λόγο αυτό, άλλωστε, ο Μπαράκ Ομπάμα ήταν εξαιρετικά προσεκτικός και «θεσμικός» όταν αναφερόταν σε ορισμένα θέματα ελληνικού στρατηγικού ενδιαφέροντος, όπως οι πολιτικές του Ταγίπ Ερντογάν, το Αιγαίο, το Κυπριακό. Η Ελλάδα έχει πολλά να μελετήσει σήμερα και να λάβει υπόψη της στο διεθνές περιβάλλον της.
Η εσωτερική μάχη μεταξύ ισχυρών ανταγωνιστικών δυνάμεων πολιτικής και οικονομικής εξουσίας στις Ηνωμένες Πολιτείες τώρα ξεκινά. Και αυτή η υπόθεση ακουμπά σε κρίσιμα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής και άμυνας των ΗΠΑ, τα οποία είναι καθοριστικά για τη «λογική» της Δύσης στον τομέα της «διεθνούς ασφάλειας» σε Ευρώπη, Βαλκάνια, Εγγύς και Μέση Ανατολή, σε Β. Αφρική και με προεκτάσεις στην επικίνδυνα «ανήσυχη», πλέον, Σαουδική Αραβία και σης γύρω περιοχές της. Τα διεθνή «σταυρόλεξα» είναι σήμερα όσο ποτέ άλλοτε περίπλοκα. Γι' αυτό και επισημαίνεται από διπλωματικές πηγές ότι η Αθήνα, μετά την εμπειρία της εξωτερικής πολιτικής των Δημοκρατικών στην περιοχή μας και με δεδομένη τώρα την εκλογική νίκη του Ντόναλντ Τραμπ, χρειάζεται μια αύξηση παραγωγικής εργασίας σε όλο το φάσμα των εξωτερικών υποθέσεων της Ελλάδας και στενή συνεργασία με ισχυρούς Ευρωπαίους εταίρους. Οσο κι αν οι τελευταίοι δεν μπορούν ακόμη να συγκροτήσουν κοινή εξωτερική πολιτική, η Αθήνα έχει κάθε λόγο να μοιράζεται μαζί τους προβληματισμούς που άπτονται και ελληνικών συμφερόντων.
Αλλωστε, και ο κ. Ομπάμα στην Αθήνα υπογράμμισε ιδιαίτερα τη σημασία της Ευρώπης, όχι μόνο για τις ΗΠΑ, αλλά και για την Ελλάδα. Από την αμερικανική διπλωματία διακρίνεται ότι ο πρωθυπουργός, κ. Τσίπρας, καλείται εκ των πραγμάτων να προσέξει ιδιαίτερα στο εξής τις σχέσεις του με Ευρωπαίους ηγέτες του Βορρά και του Νότου της Ε.Ε. ως ηγέτης χώρας-μέλους του ΝΑΤΟ, που αποτελεί και ανατολικό σύνορο της Ενωσης. Καλείται, επίσης, το ίδιο όπως και η ηγεσία της ΝΔ να παρακολουθήσει προσεκτικά τις «ευρωπαϊκές» πολιτικές του Ντόναλντ Τραμπ στο επόμενο διάστημα.
 |
| "ΗΜΕΡΗΣΙΑ/ΣΑΒΒΑΤΟΚΥΡΙΑΚΟ", 19-20/11/16 |
με φόντο τον Ιερό Βράχο
Του ΗΛΙΑ ΜΠΕΝΕΚΟΥ
Μια γλυκόπικρη αίσθηση άφησε στην Ελλάδα η επίσκεψη του Μπαράκ Ομπάμα στην Αθήνα. Από τη μια ο ελληνικός λαός εντυπωσιάστηκε από την ιστορική ομιλία του, τις φιλελληνικές αναφορές του και την ολόθερμη στήριξη του στα αιτήματα για το χρέος. Από την άλλη, όμως, υπάρχει και η μερίδα του πληθυσμού που δεν βλέπει φως στο τούνελ και πως ο «μαύρος Περικλής» όπως χαρακτηρίστηκε ο Ομπάμα, άργησε πολύ να μιλήσει και τώρα δεν έχει τη δύναμη να αλλάξει, ούτε την τύχη της Ελλάδας, ούτε τον πλανήτη.
Ομολογουμένως, τράβηξε τα φώτα της δημοσιότητας, «έκλεψε» τις εντυπώσεις, προβλημάτισε, πυροδότησε συζητήσεις και αντιπαραθέσεις γύρω από την ουσιαστική συμβολή του στα ελληνικά προβλήματα. Η παρουσία του Μπ. Ομπάμα στην Αθήνα και κυρίως η επιλογή του να ξεκινήσει το τελευταίο ταξίδι του στην Ευρώπη, ως Αμερικανός πρόεδρος, από τη χώρα μας και να στείλει παγκοσμίως ισχυρά μηνύματα για τη δημοκρατία και το «αύριο» του πλανήτη, αποτελεί αναμφίβολα γεγονός παγκόσμιας εμβέλειας, κάτι με το οποίο κανείς δεν μπορεί να διαφωνήσει.
«ΥΜΝΟΣ ΣΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ»
Πολλοί μίλησαν για «ομιλία σταθμό», «ύμνο στη δημοκρατία» και ένα «ηχηρό ράπισμα κατά του λαϊκισμού» και εν πολλοίς η στόχευση του Αμερικάνου προέδρου ήταν αυτό ακριβώς: λίγο πριν την παράδοση της σκυτάλης σε έναν αμφιλεγόμενο για τις θέσεις του διάδοχο, σε ένα διεθνές περιβάλλον που δοκιμάζεται από κρίσεις, ο Μπ. Ομπάμα εμφανίστηκε αποφασισμένος να επισημάνει τις προκλήσεις που υπάρχουν, να παραδεχτεί τα λάθη που οδήγησαν στη σημερινή κατάσταση και να κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου για τη σταθερή απομάκρυνση των ανθρώπων από βασικές αξίες και ιδανικά, με σημαντικότερο τη δημοκρατία.
Με φόντο τον Ιερό Βράχο της Ακρόπολης, το μέρος όπου γεννήθηκαν όλες αυτές οι ιδέες, ο πλανητάρχης διεμήνυσε προς πάσα κατεύθυνση ότι «είμαστε μέρος της κοινότητας των εθνών που λύνει προβλήματα και κάνει το καλύτερο για την ανθρωπότητα», επισημαίνοντας παράλληλα την «αξία μιας κυβέρνησης του λαού, από τον λαό, για τον λαό». «Οι άνθρωποι, ανεξαρτήτως του έθνους στο οποίο ανήκουν, θα αποφασίζουν το είδος των χωρών σης οποίες θα ζούμε, τα ιδεώδη που θα επιδιώκουμε και ης αξίες που θα μας ορίζουν», ήταν το βαστκό σχόλιο του βίντεο που επέλεξε να ανεβάσει ο Μπ. Ομπάμα στο Facebook, αποχαιρετώντας την Αθήνα.
Σε κάθε περίπτωση η παρουσία του απερχόμενου Αμερικανού προέδρου, στην Ελλάδα, μπορεί να διήρκεσε μόλις 30 ώρες, ωστόσο ήταν πέραν πάσης αμφιβολίας μεστή μηνυμάτων και συμβολισμών, σε πείσμα όλων εκείνων που κλεισμένοι στον «μικρόκοσμο» της Ελλάδας, συνέχιζαν να διαφωνούν από τηλεοπτικών «παραθύρων» για το αν αξιοποιήθηκε δεόντως από την πολιτική ηγεσία και αν θα υπάρξουν μετρήσιμα οφέλη για τη χώρα μας.
Στην ιστορική -εκτός κειμένου ομιλία του, στο Ίδρυμα «Νιάρχος», μπροστά σε ένα ενθουσιώδες κοινά, ο Μπ. Ομπάμα παρουσίασε το περίγραμμα της σύγχρονης δημοκρατικής πολιτείας και τη σημασία των ανοιχτών κοινωνιών. «Στις Δημοκρατίες δεν υπάρχουν αποκλεισμοί. .. Η δημοκρατία είναι το ισχυρότερο και σοφότερο πολίτευμα που έχει επινοήσει ο άνθρωπος. Οι χώρες με δημοκρατικές κυβερνήσεις και κοινωνίες παράγουν ευημερία» επέμεινε, ενώ μοιραζόμενος τα διδάγματα που αποκόμισε από τη δική του θητεία σημείωσε «μετά από οκτώ χρόνια θητείας, αυτό που εγώ μπορώ να τονίσω είναι η αξιοπρέπεια, η ζωή με αξιοπρέπεια και η επιθυμία ο καθένας νά είναι μέλος μιας ευρύτερης κοινότητας».
Η αποστροφή του ότι «ο πιο σημαντικός θώκος και τίτλος δεν είναι του πρωθυπουργού αλλά του πολίτη, ο πολίτης αποφασίζει τί χώρα θα είμαστε, τα ιδανικά που θα παλέψουμε και τις αξίες» ήταν μία από εκείνες που συζητήθηκαν περισσότερο, καθώς λειτούργησε ταυτόχρονα ως «προειδοποίηση» στους κυβερνώντες για την απόσταση που τους χωρίζει από ης πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας, αλλά και ως μήνυμα ελπίδας για εκατομμύρια πολίτες που βιώνουν καθημερινά ένα τεράστιο έλλειμμα εκπροσώπησης. Σε αυτούς ακριβώς απευθυνόταν εξάλλου και η υπόμνηση πως «η δημοκρατία όπως όλοι οι ανθρώπινοι θεσμοί μπορεί να είναι ατελής, αργή, δύσκολη στην υλοποίηση της, αλλά είναι καλύτερη από οποιαδήποτε άλλη εναλλακτική», σε μία εμφανή προσπάθεια να βάλει «φρένο» στην ροπή των κοινωνιών προς ηγεσίες με ακραίες και λαϊκιστικές θέσεις και ρητορική.
Επιχειρώντας μια ανάλυση των γενεσιουργών αιτιών αυτής της κατάστασης, ο Αμερικανός πρόεδρος δεν δίστασε να σταθεί με κριτική διάθεση απέναντι στην παγκοσμιοποίηση και τις ανισότητες που έχει προκαλέσει, χωρίς ωστόσο να παραλείψει με ακριβοδίκαιη διάθεση να αναφερθεί και στα οφέλη της προόδου για ης σύγχρονες κοινωνίες.
ΜΙΑ ΑΝΑΛΥΣΗ
«Τελευταία έχουμε δύο παράδοξα. Οι δυνάμεις της παγκοσμιοποίησης και της τεχνολογίας που έφεραν τόσο πλούτο, έγιναν οι δυνάμεις που επέδειξαν πολλά ελαττώματα», είπε χαρακτηριστικά. Εξήγησε δε πως «η παγκοσμιοπουιμένη τάση αυξάνει τις ανισότητες. «Οι παγκόσμιες ελίτ και οι μεγάλες εταιρείες ζουν με διαφορετικούς κανόνες». Ωστόσο αναδεικνύοντας την ανάγκη επαναφοράς των κοινωνιών στις αξίες της ισότητας ανέδειξε το δικό του πρότυπο αξιοκρατίας ξεκαθαρίζοντας «θέλουμε οι άνθρωποι να ανταμείβονται για τα επιτεύγματα τους».
Δεν παρέλειψε δε να μιλήσει με συγκεκριμένα παραδείγματα, προκειμένου να καταστήσει σαφές το μέγεθος του προβλήματος. «Κάποιοι αισθάνονται ότι χάνουν το μέλλον τους», είπε, για να προσθέσει «το είδαμε στην Ελλάδα, το είδαμε στην περίπτωση του Βrexit. Δεν είναι δυνατόν να αποκοπούμε ο ένας από τον άλλον. Η καλύτερη ελπίδα για πρόοδο σχετίζεται με ανοιχτές αγορές και δημοκρατία». «Χρειαζόμαστε γενναίους πολιτικούς για δημιουργία νέων θέσεων εργασίας. Θέλουμε μεγαλύτερους μισθούς για να έχουν οι εργαζόμενοι περισσότερα χρήματα να δαπανήσουν. Να ενθαρρύνουμε την επιχειρηματικότητα. Να δυναμώσουμε ένα κοινωνικό δίχτυ ασφαλείας», κατέληξε με νόημα ο Μπ. Ομπάμα, επιδιώκοντας το μήνυμα να φτάσει και στους πλέον σκληρούς της Ευρώπης, που με τις επιλογές τους θέτουν το μέλλον της εν αμφιβάλω. Εξάλλου, όπως είπε ο κ. Ομπάμα «η Ε.Ε. από τα πιο σημαντικά επιτεύγματα στην ανθρώπινη ιστορία. Ο κόσμος χρειάζεται μια ευημερούσα και δημοκρατική Ευρώπη».
Η επίσκεψη Ομπάμα...
Στην ιστορική -εκτός κειμένου ομιλία του, στο Ίδρυμα «Νιάρχος», μπροστά σε ένα ενθουσιώδες κοινά, ο Μπ. Ομπάμα παρουσίασε το περίγραμμα της σύγχρονης δημοκρατικής πολιτείας και τη σημασία των ανοιχτών κοινωνιών. «Στις Δημοκρατίες δεν υπάρχουν αποκλεισμοί. .. Η δημοκρατία είναι το ισχυρότερο και σοφότερο πολίτευμα που έχει επινοήσει ο άνθρωπος. Οι χώρες με δημοκρατικές κυβερνήσεις και κοινωνίες παράγουν ευημερία» επέμεινε, ενώ μοιραζόμενος τα διδάγματα που αποκόμισε από τη δική του θητεία σημείωσε «μετά από οκτώ χρόνια θητείας, αυτό που εγώ μπορώ να τονίσω είναι η αξιοπρέπεια, η ζωή με αξιοπρέπεια και η επιθυμία ο καθένας νά είναι μέλος μιας ευρύτερης κοινότητας».
Η αποστροφή του ότι «ο πιο σημαντικός θώκος και τίτλος δεν είναι του πρωθυπουργού αλλά του πολίτη, ο πολίτης αποφασίζει τί χώρα θα είμαστε, τα ιδανικά που θα παλέψουμε και τις αξίες» ήταν μία από εκείνες που συζητήθηκαν περισσότερο, καθώς λειτούργησε ταυτόχρονα ως «προειδοποίηση» στους κυβερνώντες για την απόσταση που τους χωρίζει από ης πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας, αλλά και ως μήνυμα ελπίδας για εκατομμύρια πολίτες που βιώνουν καθημερινά ένα τεράστιο έλλειμμα εκπροσώπησης. Σε αυτούς ακριβώς απευθυνόταν εξάλλου και η υπόμνηση πως «η δημοκρατία όπως όλοι οι ανθρώπινοι θεσμοί μπορεί να είναι ατελής, αργή, δύσκολη στην υλοποίηση της, αλλά είναι καλύτερη από οποιαδήποτε άλλη εναλλακτική», σε μία εμφανή προσπάθεια να βάλει «φρένο» στην ροπή των κοινωνιών προς ηγεσίες με ακραίες και λαϊκιστικές θέσεις και ρητορική.
Επιχειρώντας μια ανάλυση των γενεσιουργών αιτιών αυτής της κατάστασης, ο Αμερικανός πρόεδρος δεν δίστασε να σταθεί με κριτική διάθεση απέναντι στην παγκοσμιοποίηση και τις ανισότητες που έχει προκαλέσει, χωρίς ωστόσο να παραλείψει με ακριβοδίκαιη διάθεση να αναφερθεί και στα οφέλη της προόδου για ης σύγχρονες κοινωνίες.
ΜΙΑ ΑΝΑΛΥΣΗ
«Τελευταία έχουμε δύο παράδοξα. Οι δυνάμεις της παγκοσμιοποίησης και της τεχνολογίας που έφεραν τόσο πλούτο, έγιναν οι δυνάμεις που επέδειξαν πολλά ελαττώματα», είπε χαρακτηριστικά. Εξήγησε δε πως «η παγκοσμιοπουιμένη τάση αυξάνει τις ανισότητες. «Οι παγκόσμιες ελίτ και οι μεγάλες εταιρείες ζουν με διαφορετικούς κανόνες». Ωστόσο αναδεικνύοντας την ανάγκη επαναφοράς των κοινωνιών στις αξίες της ισότητας ανέδειξε το δικό του πρότυπο αξιοκρατίας ξεκαθαρίζοντας «θέλουμε οι άνθρωποι να ανταμείβονται για τα επιτεύγματα τους».
Δεν παρέλειψε δε να μιλήσει με συγκεκριμένα παραδείγματα, προκειμένου να καταστήσει σαφές το μέγεθος του προβλήματος. «Κάποιοι αισθάνονται ότι χάνουν το μέλλον τους», είπε, για να προσθέσει «το είδαμε στην Ελλάδα, το είδαμε στην περίπτωση του Βrexit. Δεν είναι δυνατόν να αποκοπούμε ο ένας από τον άλλον. Η καλύτερη ελπίδα για πρόοδο σχετίζεται με ανοιχτές αγορές και δημοκρατία». «Χρειαζόμαστε γενναίους πολιτικούς για δημιουργία νέων θέσεων εργασίας. Θέλουμε μεγαλύτερους μισθούς για να έχουν οι εργαζόμενοι περισσότερα χρήματα να δαπανήσουν. Να ενθαρρύνουμε την επιχειρηματικότητα. Να δυναμώσουμε ένα κοινωνικό δίχτυ ασφαλείας», κατέληξε με νόημα ο Μπ. Ομπάμα, επιδιώκοντας το μήνυμα να φτάσει και στους πλέον σκληρούς της Ευρώπης, που με τις επιλογές τους θέτουν το μέλλον της εν αμφιβάλω. Εξάλλου, όπως είπε ο κ. Ομπάμα «η Ε.Ε. από τα πιο σημαντικά επιτεύγματα στην ανθρώπινη ιστορία. Ο κόσμος χρειάζεται μια ευημερούσα και δημοκρατική Ευρώπη».
ΣΤΟ ΚΑΔΡΟ ΤΑ ΜΕΓΑΛΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ
Είναι σίγουρο πως η συνολική αποτίμηση της παρουσίας του Μπ. Ομπάμα στο τιμόνι των ΗΠ Α αποτελεί έργο του ιστορικού του μέλλοντος. Το βέβαιο είναι πως ο απερχόμενος πρόεδρος επέλεξε να κλείσει το κύκλο της θητείας του όπως ακριβώς τον άρχισε βάζοντας για μία ακόμη φορά στο κάδρο τα μεγάλα και σημαντικά ζητήματα που απειλούν τις δημοκρατίες και το μέλλον των κοινωνιών. Οσο για τα οφέλη για την Ελλάδα; Το γεγονός και μόνο ότι διαφήμισε τη χώρα μας από τον Ιερό Βράχο της Ακρόπολης και ακούστηκε η ελληνική φωνή μέσω ενός Αμερικανού, αποτελούν ασφαλώς σημαντικές παρακαταθήκες για το άμεσο μέλλον.
 |
| "ΕΘΝΟΣ", 21/11/16 |
Από τον Ξενοφώντα Γιαταγάνα
Η κυβέρνηση είχε επενδύσει πολλά στην επίσκεψη αυτή. Αναμενόμενο, εφόσον ο πρόεδρος Ομπάμα είχε ταχθεί από την πρώτη στιγμή στο πλευρό της χώρας μας με συνεχείς παραινέσεις προς το ΔΝΤ και τους δανειστές μας για άμβλυνση των πολιτικών λιτότητας και ελάφρυνση του χρέους. Αναμενόμενο και αυτό, αφού δεν θα ήταν ούτε προς το συμφέρον των ΗΠΑ οιαδήποτε αποσταθεροποίηση της Ευρωζώνης και της Ελλάδας για λόγους οικονομικούς και γεωστρατηγικούς. Βέβαια η εκλογή Τραμπ σκίασε σε μεγάλο βαθμό την επίσκεψη, εφόσον είναι πλέον πολύ αμφίβολο αν ο διάδοχός του στον Λευκό Οίκο θα ακολουθήσει την ίδια πολιτική, και την εστίασε περισσότερο στο να καθησυχάσει τους Ευρωπαίους σχετικά με τη σταθερότητα της συμμαχίας στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, την καταπολέμηση της τρομοκρατίας, την κλιματική αλλαγή και τις συμφωνίες απελευθέρωσης του διεθνούς εμπορίου.
Παρά ταύτα, η επίσκεψη ήταν σημαντική και θετική για την κυβέρνηση και την Ελλάδα γενικότερα: και οι παραινέσεις επαναλήφθηκαν με έμφαση, αν και συνοδεύτηκαν από την ανάγκη των μεταρρυθμίσεων, και η εικόνα της χώρας ως γενέτειρας της δημοκρατίας, με την επίσκεψη στον Ιερό Βράχο της Ακρόπολης και τον εμπνευσμένο λόγο του στο Ιδρυμα Νιάρχου, ενισχύθηκε και ακούστηκε στα πέρατα της Γης. Περίσσεψαν και οι έπαινοι σχετικά με τη φιλοξενία των προσφύγων. Μέχρις εδώ καλά. Ομως κάναμε πάλι ό,τι μπορούσαμε για να αμαυρώσουμε αυτή τη ζηλευτή και σπάνια ευκαιρία. Πρώτα, στέλνοντας να τον υποδεχθεί ο υπουργός που, μαζί με τη Χρυσή Αυγή και την κυρία Λεπέν, ήταν από τους πρώτους που έσπευσαν να συγχαρούν τον Τραμπ. Υστερα, με τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και τον πρωθυπουργό να εκλιπαρούν σχεδόν αγχωτικά για μια θετική δήλωση, διεκτραγωδώντας τις άπειρες θυσίες του ελληνικού λαού, με έκδηλη την αγωνία να ειπωθεί κάτι σαφές για το χρέος, βάζοντας σε δύσκολη θέση ακόμα και τον ίδιο τον Ομπάμα, που ήθελε, έτσι κι αλλιώς, να μας υποστηρίξει.
Ακόμα χειρότερα, τούτο συνδυάστηκε από τον πρωθυπουργό με μια συμπεριφορά δήθεν άνετη, αλλά εξόχως απρεπή, με τη χρήση του ενικού, τα χτυπήματα στην πλάτη και τη χύδην στάση στην πολυθρόνα, πράγμα που παρέπεμπε περισσότερο σε κουβέντα καφενείου παρά σε συνάντηση αρχηγών κρατών. Και το βράδυ στο δείπνο, τα ανοιχτά πουκάμισα δίπλα στον βαρύ διάκοσμο της τραπεζαρίας, η καθιστική στάση την ώρα της πρόποσης και η εν γένει αμηχανία των συνδαιτυμόνων σηματοδοτούσαν περισσότερο πρόσκληση νεόπλουτων σε κοσμικό γεγονός, που δεν ήξεραν και διερωτώντο μάλιστα για το πώς βρέθηκαν εκεί. Και όλα αυτά σε μια Αθήνα άδεια και βουβή, σχεδόν αποστειρωμένη, που δεν απέφυγε όμως πάλι τη μανία των μπαχαλάκηδων, οι οποίοι τρύπωσαν ξανά μέσα στις εκτός τόπου και χρόνου αντιιμπεριαλιστικές πορείες των πάσης φύσεως αντιεξουσιαστών, αλλά και του ΚΚΕ και των πρώην συντρόφων του ΣΥΡΙΖΑ, καταστρέφοντας για ακόμα μία φορά τη δημόσια περιουσία και εξορμώντας, όπως πάντα, από το ιστορικό κτίριο του Πολυτεχνείου, το οποίο, με το πρόσχημα του ασύλου, έχει μετατραπεί σε άντρο εγκληματιών. Ισως έκαναν προθέρμανση για την επικείμενη εκδήλωση της 17ης Νοεμβρίου, όπου φοβάμαι, την ώρα που γράφω, ότι θα συμβούν πάλι τα ίδια και χειρότερα.
Κρίμα...
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου