"...Από τον Ιούνιο του 1907, όμως, ο αγώνας των Ελλήνων άρχισε να δέχεται ισχυρά πλήγματα από τους Βουλγάρους και τους Τούρκους. Χωριά καταστράφηκαν και εκατοντάδες έλληνες πρόκριτοι συνελήφθησαν και δολοφονήθηκαν. Οι Τούρκοι είχαν καθηλώσει τη δράση των ελληνικών αντάρτικων ομάδων, ενώ έβαλαν και ως στόχο τους την εξουδετέρωση της δράσης των κομιτατζήδων. Εχοντας και την υποστήριξη των Μεγάλων Δυνάμεων επέμεναν στη διατήρηση της επικυριαρχίας της Υψηλής Πύλης σε όλη την περιοχή των Βαλκανίων. Ετσι, οι Βούλγαροι άρχισαν να χάνουν την υπεροχή τους και αποφάσισαν να προχωρήσουν σε αντίποινα εναντίον των Ελλήνων. Στόχος, ο Ελληνισμός της Ανατολικής Ρωμυλίας. Ακολούθησαν προγραμματισμένες σφαγές των κατοίκων, πυρπολήσεις σχολείων και εκκλησιών, αρπαγές περιουσιών. Με παρέμβαση και των Μεγάλων Δυνάμεων, οι Βούλγαροι αναγκάστηκαν να διακόψουν το βάρβαρο έργο τους...."

Aπό "ΤΑ ΝΕΑ"

"ΤΑ ΝΕΑ", 21/02/19

Ιστορίες με...ιστορία

του Γιώργου Ρωμαίου

Μετά τον πόλεμο Ρωσίας και Τουρκίας το 1877, η Βουλγαρία, με την υποστήριξη της Ρωσίας, ήταν η μεγάλη κερδισμένη από τη Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου. Πέτυχε την ανεξαρτησία της από την Οθωμανική Αυτοκρατορία και την ανακήρυξή της σε αυτόνομη ηγεμονία. Το 1885, με την ανοχή των Μεγάλων Δυνάμεων και της Τουρκίας, νίκησε τη Σερβία και προσάρτησε την Ανατολική Ρωμυλία. Ακολούθησε η ίδρυση της Βουλγαρικής Εξαρχίας και το σχίσμα με το Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως.

Τα μακροπρόθεσμα σχέδια των Βουλγάρων εκφράζονταν με το σύνθημα: «Η Μακεδονία διά τους Μακεδόνες». Στην προπαγάνδα προς το εξωτερικό εμφάνιζαν όλους τους κατοίκους ως Βουλγάρους ή βουλγαρίζοντες και τους Ελληνες ως Μακεδόνες. Με εκβιασμούς και τρομοκρατία επιχειρούσαν να εντάξουν τους έλληνες χριστιανούς στη Βουλγαρική Εξαρχία και να τους απομακρύνουν από το Οικουμενικό Πατριαρχείο.

Πριν από τον πόλεμο του 1897, με πρωτοβουλία της Εθνικής Εταιρείας και της υπό τον Νεοκλή Καψάζη Εταιρείας «Ελληνισμός», οργανώθηκαν αντάρτικες ομάδες με σκοπό να εξεγείρουν τους Ελληνες με την προοπτική του ελληνοτουρκικού πολέμου. Μετά την ήττα του 1897 οι εν Μακεδονία Ελληνες αφέθηκαν «στο έλεος» των Βουλγάρων.

ΒΟΥΛΓΑΡΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ. Στις αρχές του 1902, οι Βούλγαροι έκαναν ένα ακόμη βήμα. Με υπόμνημα προς την Υψηλή Πύλη και τις Μεγάλες Δυνάμεις πρότειναν την αυτονόμηση της Μακεδονίας. Οριζαν και τα όρια: «Τα σημερινά βιλαέτια Θεσσαλονίκης, Μοναστηρίου και Σκοπίων θα αποτελέσουν ένα βιλαέτι με πρωτεύουσα τη Θεσσαλονίκη». Πονηρό το σχέδιό τους. Με την προσθήκη του βιλαετίου του Κοσσυφοπεδίου, όπου οι Ελληνες αποτελούσαν την πλειοψηφία, και τον αποκλεισμό από την «Αυτόνομη Επαρχία της Μακεδονίας» των βιλαετίων Ιωαννίνων και Αδριανούπολης, όπου η πλειονότητα ήταν Ελληνες, στη νέα αυτή «Αυτόνομη Επαρχία» οι Ελληνες θα ήταν μειονότητα.

Οι ελληνικές κυβερνήσεις παρακολουθούσαν τις εξελίξεις και τα σχέδια των Βουλγάρων μάλλον με απάθεια και αδιαφορία.

Από το 1903 οι εξελίξεις ήταν πλέον ραγδαίες. Το «Βουλγαρικό Κομιτάτο» κήρυξε, ουσιαστικά, επανάσταση κατά της τουρκικής τυραννίας. Αρχισε (Απρίλιος 1903) με σειρά τρομοκρατικών ενεργειών στη Θεσσαλονίκη. Ανατίναξε γαλλικό εμπορικό σκάφος, την Οθωμανική Τράπεζα, τους σωλήνες αεριόφωτος και τις σιδηροδρομικές γραμμές. Οι κομιτατζήδες επιδόθηκαν σε σφαγές στις κυριότερες πόλεις της Μακεδονίας. Στόχος δεν ήταν μόνο οι Τούρκοι, αλλά και οι Ελληνες. Η δράση των κομιτατζήδων ανησύχησε τη Ρωσία και την Αυστρία, που είχαν τον έλεγχο της περιοχής. Αποφάσισαν να προχωρήσουν σε κάποιες μεταρρυθμίσεις, οι οποίες όμως εφαρμόστηκαν πλημμελώς και προκάλεσαν μεγαλύτερη σύγχυση. Το «Βουλγαρικό Κομιτάτο», αφού εξαγόρασε ξένους αξιωματούχους που είχαν ως αποστολή την εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων, αύξησε και επεξέτεινε την εγκληματική δραστηριότητά του.

Σύμφωνα με έγκυρα στοιχεία, ενώ το 1902 είχαν δολοφονηθεί 187 Ελληνες και 283 το 1903, το 1904, έτος εφαρμογής των μεταρρυθμίσεων, οι δολοφονίες ελλήνων προκρίτων έφθασαν τις 365. Τα θύματα ήταν, κυρίως, ιερείς, διδάσκαλοι, επιστήμονες και έμποροι. Μέχρι το 1904, περισσότερες από 130 ελληνικές κοινότητες εξαναγκάστηκαν διά της βίας να υποταγούν και να υπαχθούν στη Βουλγαρική Εξαρχία. Τους Ελληνες που υπάγονταν στη Βουλγαρική Εξαρχία, η βουλγαρική προπαγάνδα τους εμφάνιζε ως Βουλγάρους ή βουλγαρίζοντες.

Η αβουλία, μέχρι ανοχής, των ελληνικών κυβερνήσεων αποθράσυνε τους Βουλγάρους, οι οποίοι διέσπειραν πράκτορες στην Αθήνα, στον Πειραιά, στον Βόλο, τη Λάρισα και τον Τύρναβο! Στην Αθήνα είχε εγκατασταθεί κλιμάκιο του Κομιτάτου, το οποίο προμηθευόταν όπλα, πυρομαχικά και ενδύματα και τα διοχέτευε από τη Θεσσαλία στη Μακεδονία. Επετύγχανε, ακόμη, και την περίθαλψη, σε ελληνικές πόλεις, τραυματισμένων λήσταρχων και κομιτατζήδων!

Την κυβέρνηση αφύπνισαν οι Μακεδόνες της Αθήνας με πρωτοβουλία του εκ Μακεδονίας πολιτικού Στ. Δραγούμη. Η ιδέα της ενόπλου δράσης ήταν του ανθυπολοχαγού Πυροβολικού Παύλου Μελά, γαμπρού του Στ. Δραγούμη και του υπολοχαγού Πεζικού Αλεξ. Κουτούλη. Την ιδέα ενίσχυσε ο ιδιοκτήτης της εφημερίδας «Εμπρός» Δημήτριος Καλαποθάκης, με την ίδρυση του «Μακεδονικού Κομιτάτου».

Η κυβέρνηση Γ. Θεοτόκη ενέκρινε την αποστολή στη Μακεδονία των αξιωματικών Π. Μελά, Γ. Κολοκοτρώνη, Αλ. Κουτούλη και Αν. Παπούλα με σκοπό να διερευνήσουν την κατάσταση και να συντάξουν σχετική έκθεση με τις προτάσεις τους. Με την επιστροφή τους διαπιστώθηκε διαφωνία. Κατέθεσαν δύο προτάσεις. Η μία προέβλεπε την αποστολή από την Ελλάδα στρατιωτικών σωμάτων με διοικητές και στελέχη αξιωματικούς. Η δεύτερη πρόταση προέβλεπε τη συγκρότηση ενόπλων ομάδων από τους ντόπιους Ελληνες με την ενίσχυση της ελληνικής κυβέρνησης.

Πριν επιλεγεί κάποια από τις δύο προτάσεις, η κυβέρνηση Γ. Θεοτόκη προχώρησε σε σημαντικές κινήσεις οργάνωσης του αμυντικού Κέντρου. Διορίστηκε στη Θεσσαλονίκη Γενικός Πρόξενος ο δημοσιογράφος Λάμπρος Κορομηλάς, τον οποίο πλαισίωσαν, ως «υπάλληλοι ιδιώτες», οι αξιωματικοί Σπυρομήλιος, Εξαδάκτυλος, Βλαχογιάννης, Τσιρογιάννης, Κουρέβελης, Αλ. Μαζαράκης, Μοραΐτης, Φραγκόπουλος και άλλοι. Στο Μοναστήρι στάλθηκε ο Ν. Κοντογούρης και στην Αδριανούπολη ο Στυλιανός Γονατάς, που επρόκειτο τα μετέπειτα χρόνια να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο ως στρατηγός και πολιτικός.

Τον Αύγουστο του 1904, ο Παύλος Μελάς ορίστηκε από το «Μακεδονικό Κομιτάτο» αρχηγός των περιφερειών Μοναστηρίου και Καστοριάς και προχώρησε στη συγκρότηση ένοπλου σώματος από υπόδουλους Μακεδόνες, Κρήτες και Λάκωνες. Πριν από την άφιξη του Μελά, δύο μόνο σώματα ενόπλων υπόδουλων Ελλήνων δρούσαν για την προστασία των Ελλήνων. Το ένα υπό τον εκ Καστοριάς καπετάν Βαγγέλη και το άλλο υπό τον καπετάν Κώτα. Ο πρώτος δολοφονήθηκε, σε ενέδρα, από τους Βουλγάρους και ο δεύτερος συνελήφθη και απαγχονίστηκε από τους Τούρκους στο Μοναστήρι τον Ιούνιο του 1904.

Ιστορική ημερομηνία για τον Μακεδονικό Αγώνα είναι η 13η Οκτωβρίου 1904. Ο Παύλος Μελάς προδόθηκε από τους βουλγάρους κομιτατζήδες στους Τούρκους, οι οποίοι κύκλωσαν την ομάδα του στο χωριό Κονοπλάτι της Στάτιστας. Ο Μελάς επιχείρησε να διασπάσει τον τουρκικό κλοιό, αλλά δέχθηκε τη θανάσιμη σφαίρα και εξέπνευσε το ίδιο βράδυ της 13ης Οκτωβρίου.

Είναι ιστορικά δεδομένο ότι ο θάνατος του Παύλου Μελά συνδέθηκε με τον Μακεδονικό Αγώνα. Υπήρξαν πολλοί ήρωες και πριν αλλά και μετά τον θάνατό του. Ο θάνατος του Μελά συγκίνησε την κοινωνία και κατέστησε τον Μακεδονικό Αγώνα πανελλήνια υπόθεση. Αξιωματικοί και πολίτες τάχθηκαν εθελοντικά στις ανταρτικές ομάδες και ενώθηκαν με τους αυτόχθονες Ελληνες σε συγκροτημένο, πλέον, αγώνα κατά των Τούρκων και των κομιτατζήδων. Στις αρχές του 1907, μετά την επιτυχία των εκκαθαριστικών επιχειρήσεων, εδραιώθηκε η ελληνική παρουσία. Η συμμετοχή και η συμπαράσταση των Ελλήνων της Μακεδονίας ήταν καθολικές.

Από τον Ιούνιο του 1907, όμως, ο αγώνας των Ελλήνων άρχισε να δέχεται ισχυρά πλήγματα από τους Βουλγάρους και τους Τούρκους. Χωριά καταστράφηκαν και εκατοντάδες έλληνες πρόκριτοι συνελήφθησαν και δολοφονήθηκαν. Οι Τούρκοι είχαν καθηλώσει τη δράση των ελληνικών αντάρτικων ομάδων, ενώ έβαλαν και ως στόχο τους την εξουδετέρωση της δράσης των κομιτατζήδων. Εχοντας και την υποστήριξη των Μεγάλων Δυνάμεων επέμεναν στη διατήρηση της επικυριαρχίας της Υψηλής Πύλης σε όλη την περιοχή των Βαλκανίων.

Ετσι, οι Βούλγαροι άρχισαν να χάνουν την υπεροχή τους και αποφάσισαν να προχωρήσουν σε αντίποινα εναντίον των Ελλήνων. Στόχος, ο Ελληνισμός της Ανατολικής Ρωμυλίας. Ακολούθησαν προγραμματισμένες σφαγές των κατοίκων, πυρπολήσεις σχολείων και εκκλησιών, αρπαγές περιουσιών. Με παρέμβαση και των Μεγάλων Δυνάμεων, οι Βούλγαροι αναγκάστηκαν να διακόψουν το βάρβαρο έργο τους.

Με την απαγόρευση, όμως, της λειτουργίας των σχολείων και των εκκλησιών, αλλά και άλλα καταπιεστικά μέτρα, εξανάγκασαν μεγάλο τμήμα του ελληνικού πληθυσμού να μεταναστεύσει στην Ελλάδα. Στους μετανάστες από την Ανατολική Ρωμυλία προστέθηκαν και χιλιάδες Ελληνες που είχαν εκδιωχθεί από τη Ρουμανία. Οι Ρουμάνοι εκμεταλλεύτηκαν τα γεγονότα στη Βουλγαρία για να επιχειρήσουν τη δική τους «εθνοκάθαρση» εναντίον των Ελλήνων.

Το αδύναμο ελληνικό κράτος βρέθηκε τότε σε εξαιρετικά δυσχερή θέση. Η δράση των αντάρτικων ομάδων είχε αρχίσει να φθίνει, το ελληνικό στοιχείο στη Μακεδονία είχε εξασθενήσει, το Προσφυγικό ήταν ένα ακόμη πρόβλημα και οι Μεγάλες Δυνάμεις κατηγορούσαν την Ελλάδα ως υπεύθυνη των δραματικών γεγονότων στη Μακεδονία και την αποτυχία στην εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων! Το κίνημα των Νεότουρκων (Ιούλιος 1908) έθεσε τέρμα στην ένοπλη περίοδο (1904-1908) του Μακεδονικού.

Ο Γιώργος Ρωμαίος είναι δημοσιογράφος - συγγραφέας.

Βιβλία: Το τετράτομο «Η περιπέτεια του κοινοβουλευτισμού», «Η Ελλάδα των δανείων και των χρεοκοπιών», «Από τον Οθωνα στην καγκελάριο Μέρκελ - 180 χρόνια οι Γερμανοί στην Ελλάδα», «Η Ευρώπη και η Ελλάδα - Από την κρίση στην ελπίδα» (εκδόσεις Πατάκη)