Αυτά κατά το Σύμβολο της Πίστεως. Παρακαλώ τον επιστολογράφο να εξετάσει τα ακόλουθα πέντε σημεία: α) Η γέννηση όντος από ον δεν είναι ένα ακαριαίο συμβάν, αλλά μια διαδικασία που προϋποθέτει τόπο, χρόνο και κίνηση. Η εκ του μετώπου του Διός γεννηθείσα Αθηνά και ο εκ του μηρού του Διός γεννηθείς Διόνυσος συναποτελούν παραδείγματα διαδικασίας, όχι στιγμιαίου γεγονότος. Συνεπώς, η εκ του Πατρός γέννηση του Υιού, ως διαδικασία, είναι λογικά αδύνατη άνευ τόπου, χρόνου («προ πάντων των αιώνων») και κινήσεως. β) Κάθε γέννηση είναι αποτέλεσμα επιθυμητής πράξης του γεννήτορα. Συνεπώς, και η γέννηση του Υιού ήταν αποτέλεσμα επιθυμίας του Πατρός. Αλλά κάθε επιθυμία αποβλέπει σε κάποιο «ου ένεκα», δηλ. σε κάποιον τελικό σκοπό, σε κάποια σκοπιμότητα. Λέγεται ότι ο σκοπός της γέννησης του Υιού ήταν (και είναι) η σωτηρία των ανθρώπων («διά την ημετέραν σωτηρίαν»). Πλην όμως ούτε με τον Κατακλυσμό ούτε με τις Δέκα Εντολές ούτε με την επίγεια δράση του Υιού η ημέτερη σωτηρία επιτεύχθηκε και τούτο επειδή το σκουλήκι αρνείται να γίνει πεταλούδα! γ) Λέγεται πως η Παναγία γέννησε τον Ιησού Χριστό ως «τέλειο άνθρωπο». Ομως κάποιος οφείλει να ορίσει τον «τέλειο άνθρωπο». Δεν γνωρίζω έναν τέτοιον ορισμό. Ωστόσο, γνωρίζω ότι ο Χριστός, μολονότι δεν εγκατέλειψε τη θεότητά του («μη εκστάς της αυτού θεότητος»), επανειλημμένα έβριζε: «Γεννήματα εχιδνών, τις υπέδειξεν υμίν φυγείν από της μελλούσης οργής;», «γεννήματα εχιδνών, πώς δύνασθαι αγαθά λαλείν πονηροί όντες;», «όφεις, γεννήματα εχιδνών, πώς φύγητε από της κρίσεως της γεένης;» (Ματθαίος, 3:7, 12:34, 23:33, αντίστοιχα). δ) Η λέξη «θεανδρίτης» δεν αποτελεί γλωσσικό σόφισμα. Ο θεολόγος Ιωάννης Δαμασκηνός, στην επιστολή του προς τον βασιλέα Θεόφιλο, κάνει λόγο για «τον του Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού θεανδρικόν χαρακτήρα και της αυτόν τεκούσης Θεομήτορος» (Patrologia Graeca, 95. 356). Εφόσον ο χαρακτήρας του Ιησού Χριστού περιγράφεται ως θεανδρικός, και όχι θεανθρωπικός (και πολύ σωστά διότι και η γυναίκα είναι άνθρωπος), ο «τόκος» της Παναγίας είναι Θεανδρίτης, όχι Θεάνθρωπος. Εξάλλου, ο ίδιος ο επιστολογράφος σημειώνει ότι «στην υμνογραφία αναφερόμαστε στον “θεανδρικόν τόκον” της Παναγίας». ε) Τέλος, η προσωνυμία «Θεομήτωρ» (λέξη ευλόγως άγνωστη στους Ευαγγελιστές και στον Απόστολο Παύλο) είναι μεταγενέστερη επινόηση. Δεδομένου ότι «ο άνθρωπος άνθρωπον γεννά», η Μαρία, άνθρωπος ούσα, τίκτει Χριστό, όχι Θεό, διότι ο Θεός εξ ορισμού είναι αγέννητος....

 Aπό την "ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ"

Με πυξίδα τη μνήμη, ο αναγνώστης της «Κ» κάνει στάση στα μαθητικά τα χρόνια και μοιράζεται μαζί μας στιγμιότυπα αγωνίας, χαράς, ονόματα σοφών δασκάλων –πόσο ακριβοθώρητο ήταν το «Αριστα 10»– και τον αγώνα για την οικογενειακή επιβίωση. Η φωτογραφία της Βούλας Παπαϊωάννου είναι από χρονολογικά όμορα, δύσβατα έτη, με την Ελλάδα να παλεύει να σταθεί στα πόδια της μετά τον πόλεμο, Κατοχή και Εμφύλιο. Στο προαύλιο σχολείου παιδιά, κουρεμένα εν χρω, αφοσιωμένα στην ανάγνωση των εικονογραφημένων σελίδων της «Διάπλασης των Παίδων». Από το παλαιότερο αφιέρωμα της «Κ», «Ελληνες Φωτογράφοι, Επτά Ημέρες».

Ο εξεταστής Κοτρώνης και το «10» το καλό..

Κύριε διευθυντά

Μετά την αποφοίτησή μου από το Β΄ Δημοτικό Σχολείο Τρικάλων, τον Ιούνιο 1948, ήλθε η ημέρα για τις εισαγωγικές εξετάσεις στο Γυμνάσιο (Τρικάλων). Οι εξετάσεις ήταν προφορικές. Εξεταστής μου ήταν ο καθηγητής Γυμνασίου Παναγιώτης Κοτρώνης. Δεν θυμάμαι αν υπήρχε και άλλος εξεταστής. Πάντως, με τον αείμνηστο Κοτρώνη τελείωσε η εξέτασή μου. Δεν λησμονώ τον καταληκτικό διάλογο που είχα μαζί του. Με ρώτησε:

– Τι σημαίνει η λέξις ασκεπής;
– Κάποιος που δεν έχει κάλυμμα στο κεφάλι του.
– Ξεσκούφωτος, δηλαδή.
– Μάλιστα.
– Τι μέρος του λόγου είναι η λέξις ασκεπής; – Τριτόκλιτο επίθετο.
– Πάρε αυτήν την κόλλα χαρτί και κλίνε γραπτώς την λέξιν ασκεπής εις τον ενικόν και εις τον πληθυντικόν.

Δεν είχα καμιά δυσκολία να κλίνω, αλάνθαστα, αυτό το επίθετο. Το ήξερα ήδη από το σχολείο του χωριού μου (Μαλακάσι Καλαμπάκας ). Ο Κοτρώνης με συνεχάρη και μου είπε ότι έγινα γυμνασιόπαις.

Οταν αποφοίτησα από το Δημοτικό, αλλά και όταν έδωσα εξετάσεις για το Γυμνάσιο, ο πατέρας απουσίαζε από τα Τρίκαλα σε δουλειές του. Η μάνα καμάρωνε βλέποντας το απολυτήριό μου, του Δημοτικού, με «Αριστα 10» και περίμενε τον πατέρα να του το δείξει, αλλά και για να του αναγγείλει ότι είχα πετύχει στις εξετάσεις για το Γυμνάσιο. Αυτό το «Αριστα 10» ήταν το μοναδικό μου μέχρι τότε. Τις πέντε πρώτες τάξεις του Δημοτικού τις πέρασα στο Μαλακάσι. Ο εκεί Μαλακασιώτης δάσκαλος, Δημήτριος Καράσης, είχε ως ανώτατη βαθμολογία το 9. Το «Αριστα 10» του Απολυτηρίου μου από το Β΄ Δημοτικό Σχολείο Τρικάλων, που ήταν και το μοναδικό στην τάξη μου στα Τρίκαλα, έφερε την υπογραφή του Βασιλείου Κατράνα, ενός λαμπρού δημοδιδασκάλου. Το οφείλω, όμως, στον Δημήτριο Καράση. 

Για εμένα, η έκτη Δημοτικού στα Τρίκαλα ήταν επανάληψη της πέμπτης Δημοτικού που έκανα στο Μαλακάσι. Μετά που, ως πενταμελής οικογένεια, αναγκασθήκαμε να εγκαταλείψουμε το Μαλακάσι και να μετακομίσουμε στα Τρίκαλα ως «ανταρτόπληκτοι» τον Νοέμβριο 1947, τον πατέρα τον βλέπαμε στο σπίτι ως επισκέπτη. Δεν είχε σταθερή εργασία και κυνηγούσε τα μεροκάματα ως εργάτης στα Τρίκαλα, στην Καλαμπάκα και στα γύρω χωριά. Επρεπε να είναι σε θέση κάθε πρώτη του μηνός να πληρώνει το ενοίκιο του σπιτιού (ένα δωμάτιο) 100 χιλιάδες δραχμές, ώστε οι σχέσεις μας με την κυρα-μάρω Τζιμουράγκα, την ιδιοκτήτρια του σπιτιού με τα δύο ενήλικα αγόρια της, να είναι καλές, γιατί ζούσαμε μαζί τους κυριολεκτικώς στο ίδιο σπίτι. Οταν δεν υπάρχουν οικονομικές διαφορές, και οι κοινωνικές σχέσεις είναι γαλήνιες. 

Κάποιο βράδυ, μετά τις εξετάσεις μου για το Γυμνάσιο, φάνηκε στο σπίτι ο πατέρας, όπως πάντα δίχως καμιά προειδοποίηση. Φαινόταν χαρούμενος, όπως είναι κάποιος που έχει κάτι ευχάριστο να αναγγείλει. Η μάνα τον πρόλαβε με τα δικά της ευχάριστα. Πήρε το απολυτήριο του Δημοτικού από το παράθυρο και με περισσή υπερηφάνεια του το έδωσε, προσθέτοντας συνάμα ότι είχα μπει στο Γυμνάσιο. Ακολούθησε σιγή από όλους μας (εμένα, τη μάνα και δύο νεότερες αδελφές μου), που κράτησε όση ώρα χρειάστηκε ο πατέρας να το διαβάσει νοερά, με έκδηλη ικανοποίηση στο πρόσωπό του. 

Μόλις τελείωσε, ξανάδωσε το Απολυτήριο στη μάνα και, κοιτάζοντάς με εμφανώς ευχαριστημένος, αλλά χωρίς να κομπάζει, μου είπε: «Μέχρι εδώ πολύ καλά. Να δούμε στο Γυμνάσιο πώς θα πας». Δεν το κρύβω ότι περίμενα κάτι παραπάνω ως επιβράβευση! Γνωρίζοντας όμως πολύ καλά τον πατέρα μου, ούτε παραξενεύτηκα ούτε τον παρεξήγησα. Το κακό είναι ότι του έχω μοιάσει. Πάντα εξωτερικεύω λιγότερα απ’ όσα νιώθω. Μετά ήλθε η σειρά του για να μας πει «το δικό του μυστικό». Με κάποιον πολύ γνωστό του από το χωριό Πηγή αγόρασαν ένα μεταχειρισμένο φορτηγό αυτοκίνητο για να εκτελούν μεταφορές. Οι δύο συνέταιροι κατόρθωσαν, ο καθένας από τις πηγές του, να δανεισθούν το μεγαλύτερο ποσό της αξίας του αυτοκινήτου και από την επομένη θα ρίχνονταν στη δουλειά. Για τον πατέρα ήταν ένα καινούργιο επάγγελμα και του ευχηθήκαμε καλή τύχη και προκοπή.

ΥΓ.: Από το βιβλίο μου «Η καρυδιά με τους νουμάδες».

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΟΛΗΣ 

Καρδιοχειρουργός



Η χειροβομβίδα και ο σωτήρας μου

Κύριε διευθυντά

Ξαναδιαβάζοντας την επιστολή του κυρίου Γεωργίου Α. Κουρμούση («Καθημερινή», 5/12/2024) θυμήθηκα δικές μου εμπειρίες, τις οποίες σκέφτηκα να μοιραστώ μαζί σας. Πρώτον, ως προς τη χειροβομβίδα:

Διαρκούσης της Κατοχής, οι Γερμανοί εγκατέλειψαν ένα επιταγμένο ακίνητο στη Χαλέπα Χανίων. Η πιτσιρικαρία εισέβαλε στο ακίνητο και μάζευε στα σκουπίδια ό,τι θεωρούσε χρήσιμο.

Εγώ βρήκα στο πάτωμα μια αγγλική χειροβομβίδα, η οποία ίσως και να είχε αφεθεί δολίως στα σκουπίδια – τι γύρευε άλλωστε εκεί μια αγγλική χειροβομβίδα; Την πήρα, βγήκα έξω, πήγα σε ένα διπλανό στενό και άρχισα να την ξεβιδώνω. Πριν φθάσω στο να τραβήξω την περόνη ασφαλείας με βλέπει ένας μονόφθαλμος οικογενειακός φίλος, μου αρπάζει τη χειροβομβίδα και την πετάει στον κήπο του σπιτιού του. Αφού μπήκε μέσα στο σπίτι ο φίλος, εγώ πηδώ μέσα στον κήπο και η χειροβομβίδα ήταν πάλι στα χέρια μου.

Κατά καλή μου τύχη με βλέπει πάλι ο φίλος, μου αρπάζει από το χέρι τη χειροβομβίδα και με σέρνει πίσω στο ακίνητο και σε έναν Γερμανό που βρισκόταν μέσα. Του δίνει τη χειροβομβίδα και με ένα χαστούκι του τελευταίου γλίτωσα τον διαμελισμό μου. Ποτέ δεν ξέχασα τον ευεργέτη μου. Μετά την Κατοχή ήταν ο πρώτος ταξιτζής –παρότι μονόφθαλμος– που απέκτησε αμερικανική κούρσα-ταξί. Τον προτιμούσαμε πάντα και πάντοτε τον ευχαριστούσα που με είχε προστατεύσει.

Μερικά χρόνια αργότερα, λίγο μετά το 1948, ζήσαμε περιστατικά της άλλης μορφής. Τότε, μέλη της ομάδας Γυπαριτών-βηΤΑ (Οι Γυπαρίτες-αλφα έδρασαν στην Αττική μετά το 1917, έσπειραν τον τρόμο και πολύ ζημίωσαν τον Ελευθέριο Βενιζέλο, που δυστυχώς πλήρωσε για τη δράση τους στις εκλογές του 1920) χρησιμοποιήθηκαν στην καταστολή της ανταρσίας στην Κρήτη και ζούσαν υπό το καθεστώς ατιμωρησίας για ό,τι και αν έκαναν, εκτός καθαρώς στρατιωτικής υπηρεσίας.

Μερικοί από αυτούς θυμήθηκαν το Γυμνάσιο και σε μεγαλύτερη ηλικία συμμετείχαν στις εξετάσεις, με το περίστροφο και τις σημειώσεις των πάνω στο θρανίο.

Αλλες εποχές. Να μην ξανάρθουν ποτέ...

ΔΡ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Γ. ΚΑΣΤΡΙΝΑΚΗΣ
Βούλα


Ο τέλειος άνθρωπος και ο θεανδρικός τόκος

Κύριε διευθυντά

Επιτρέψτε μου να απαντήσω στην επιστολή, με τίτλο «Εκ του Πατρός... προ πάντων των αιώνων» («Καθημερινή», 31/12/2024), του αξιότιμου ιατρού και κατόχου δύο διδακτορικών (εγώ κόλλησα στο ένα!) κ. Αντώνη Παπαγιάννη.

Σχολιάζοντας την πρόσφατη επιστολή μου περί Θεοτόκου και Χριστοτόκου («Καθημερινή», 27.12.2024), ο αγαπητός ιατρός σημειώνει τα ακόλουθα: «...ο Ιησούς Χριστός, “εκ του Πατρός γεννηθείς προ πάντων των αιώνων” ως Θεός... γεννήθηκε από την Παναγία ως τέλειος άνθρωπος “μη εκστάς της αυτού θεότητος”».

Αυτά κατά το Σύμβολο της Πίστεως. Παρακαλώ τον επιστολογράφο να εξετάσει τα ακόλουθα πέντε σημεία: 

α) Η γέννηση όντος από ον δεν είναι ένα ακαριαίο συμβάν, αλλά μια διαδικασία που προϋποθέτει τόπο, χρόνο και κίνηση. Η εκ του μετώπου του Διός γεννηθείσα Αθηνά και ο εκ του μηρού του Διός γεννηθείς Διόνυσος συναποτελούν παραδείγματα διαδικασίας, όχι στιγμιαίου γεγονότος. Συνεπώς, η εκ του Πατρός γέννηση του Υιού, ως διαδικασία, είναι λογικά αδύνατη άνευ τόπου, χρόνου («προ πάντων των αιώνων») και κινήσεως. 

β) Κάθε γέννηση είναι αποτέλεσμα επιθυμητής πράξης του γεννήτορα. Συνεπώς, και η γέννηση του Υιού ήταν αποτέλεσμα επιθυμίας του Πατρός. Αλλά κάθε επιθυμία αποβλέπει σε κάποιο «ου ένεκα», δηλ. σε κάποιον τελικό σκοπό, σε κάποια σκοπιμότητα. Λέγεται ότι ο σκοπός της γέννησης του Υιού ήταν (και είναι) η σωτηρία των ανθρώπων («διά την ημετέραν σωτηρίαν»). Πλην όμως ούτε με τον Κατακλυσμό ούτε με τις Δέκα Εντολές ούτε με την επίγεια δράση του Υιού η ημέτερη σωτηρία επιτεύχθηκε και τούτο επειδή το σκουλήκι αρνείται να γίνει πεταλούδα! 

γ) Λέγεται πως η Παναγία γέννησε τον Ιησού Χριστό ως «τέλειο άνθρωπο». Ομως κάποιος οφείλει να ορίσει τον «τέλειο άνθρωπο». Δεν γνωρίζω έναν τέτοιον ορισμό. Ωστόσο, γνωρίζω ότι ο Χριστός, μολονότι δεν εγκατέλειψε τη θεότητά του («μη εκστάς της αυτού θεότητος»), επανειλημμένα έβριζε: «Γεννήματα εχιδνών, τις υπέδειξεν υμίν φυγείν από της μελλούσης οργής;», «γεννήματα εχιδνών, πώς δύνασθαι αγαθά λαλείν πονηροί όντες;», «όφεις, γεννήματα εχιδνών, πώς φύγητε από της κρίσεως της γεένης;» (Ματθαίος, 3:7, 12:34, 23:33, αντίστοιχα). 

δ) Η λέξη «θεανδρίτης» δεν αποτελεί γλωσσικό σόφισμα. Ο θεολόγος Ιωάννης Δαμασκηνός, στην επιστολή του προς τον βασιλέα Θεόφιλο, κάνει λόγο για «τον του Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού θεανδρικόν χαρακτήρα και της αυτόν τεκούσης Θεομήτορος» (Patrologia Graeca, 95. 356). Εφόσον ο χαρακτήρας του Ιησού Χριστού περιγράφεται ως θεανδρικός, και όχι θεανθρωπικός (και πολύ σωστά διότι και η γυναίκα είναι άνθρωπος), ο «τόκος» της Παναγίας είναι Θεανδρίτης, όχι Θεάνθρωπος. Εξάλλου, ο ίδιος ο επιστολογράφος σημειώνει ότι «στην υμνογραφία αναφερόμαστε στον “θεανδρικόν τόκον” της Παναγίας». 

ε) Τέλος, η προσωνυμία «Θεομήτωρ» (λέξη ευλόγως άγνωστη στους Ευαγγελιστές και στον Απόστολο Παύλο) είναι μεταγενέστερη επινόηση.

Δεδομένου ότι «ο άνθρωπος άνθρωπον γεννά», η Μαρία, άνθρωπος ούσα, τίκτει Χριστό, όχι Θεό, διότι ο Θεός εξ ορισμού είναι αγέννητος.

ΔΡ ΚΩΣΤΑΣ ΒΙΤΚΟΣ

 Μελβούρνη


Προσοχή! Κατάλληλη για άνω των 18..

Κύριε διευθυντά

Εκρινα ότι δεν έπρεπε να κρατήσω για τον εαυτό μου ένα γλωσσικό φίλεμα, παλιοκαιρινής συγχωριανής μου, γνωστότατης για τον θυμόσοφο όσο και βωμολόχο λόγο της, που, στο άκουσμά του, άφησε άφωνη την τοπική ομήγυρη. Και εμένα φυσικά που το πληροφορήθηκα κατά τη φετινή επίσκεψή μου στη γενέτειρα.

Η δωρήτρια του φιλέματος, λοιπόν, με αφορμή τη γενικότερη παρατεταμένη φθινοπωρινή ανομβρία, και ειδικότερα απελπισμένη, οργισμένη καλύτερα, από τις απλώς θωπευτικές τοπικές βροχούλες, σε αντίθεση με τις αλλού, έως και καταστροφικές, βροχοπτώσεις, κοιτάζοντας προς τον... ουρανό, ξεστόμισε τη φράση: «[...] αλλού κατ’ράς κι εδώ έρχεσαι και την τ’νάζς». Τι να πρωτοθαυμάσει κανείς σ’ αυτήν τη ρουμελιώτικη, κακοτράχαλη, μουσική συμφωνία... συμφώνων; Την ευθύβολη ακρίβειά της, την ανεπιτήδευτη μεταφορική ευστοχία της ή την [ανερυθρίαστη!(*)] εκφραστική αυτοπεποίθηση της αθυρόγλωσσης συγχωριανής μου;

(*) Προς άρσιν ενδεχομένων δισταγμών δημοσιεύσεως της παρούσης, επικαλούμαι τη σεβαστή και γενικώς αποδεκτή φράση του Λορέντζου Μαβίλη, «δεν υπάρχουν χυδαίες λέξεις, μόνον χυδαίοι άνθρωποι».

ΓΙΩΡΓΟΣ Ι. ΚΩΣΤΟΥΛΑΣ


Η Αγία Γραφή είναι σαφέστατη

Κύριε διευθυντά

Στην έγκριτη εφημερίδα σας της 27/12/2024 ανέγνωσα επιστολήν υπό τον τίτλον: «Θεοτόκος ή Χριστοτόκος;».

Μη ων θεολόγος ούτε μελετητής, αλλά απλώς αναγνώστης της Αγίας Γραφής, ας μου επιτραπεί να παραπέμψω προς απάντηση του εν λόγω ερωτήματος του αξιότιμου επιστολογράφου σας, στον Ευαγγελιστήν Ιωάννην, καθ’ όν: «Εν αρχή ην ο Λόγος και ο Λόγος ην προς τον Θεόν και Θεός ην ο Λόγος» (Ευαγ. Ιωαν. α΄ 1).

Δεδομένου ότι ο Λόγος είναι ο Χριστός, και εν ταυτώ, ο Λόγος είναι Θεός, ορθώς η τεκούσα τον Χριστόν και, εν ταυτώ, τον Θεόν ονομάζεται Θεοτόκος ή Θεομήτωρ και αμφότερα (βλ. και Λεξικό Γ. Μπαμπινιώτη).

Ο ίδιος Ευαγγελιστής γράφει «Εγώ και ο Πατήρ εν εσμέν» (Ευαγ. Ιωάννη ι΄ 30).

Εξάλλου το Σύμβολο της Πίστεως λέγει: «Πιστεύω εις έναν Θεόν, Πατέρα Παντοκράτορα, ποιητήν ουρανού και γης, ορατών τε πάντων και αοράτων και εις έναν Κύριον Ιησούν Χριστόν τον Υιόν του Θεού τον μονογενή, γεννηθέντα προ πάντων των αιώνων, φως εκ φωτός, Θεόν αληθινόν εκ Θεού αληθινού».κ.λπ.

Τέλος, ο Απόστολος Παύλος, ο οποίος πρώτος εισήγαγε τον Χριστιανισμόν στην Ελλάδα, με ομιλία του γενομένη στην Πνύκα των Αθηνών το έτος 52 μ.χ., γράφει ότι «ο Θεός εφανερώθη εν σαρκί» διά του Ιησού Χριστού (Επιστολή προς Τιμόθεον Α΄ γ΄ 16).

Συνεπώς, ορθώς ο Χριστός ονομάζεται και Θεάνθρωπος (βλ. και Λεξικό Γ. Μπαμπινιώτη). Αυτά τα ελάχιστα εις απάντηση του αξιότιμου επιστολογράφου σας.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΚΑΛΤΣΑΣ

 Καθηγητής Διεθνούς Δικαίου, ε.τ.


Η «Αθηναϊκή Ριβιέρα»... αδικεί την Ιστορία

Kύριε διευθυντά

Το ρεπορτάζ της Οικονομικής «Καθημερινής», της Παρασκευής 3ης Ιανουαρίου 2025 με τον τίτλο «Νέες αντικειμενικές αξίες στην Αθηναϊκή Ριβιέρα», με οδήγησε σε σκέψεις. Αναρωτήθηκα, γιατί πρέπει να αποκαλούμε έτσι τον υπέροχο παράκτιο σχηματισμό, που εκτείνεται, ας πούμε συντομίας ένεκα, από την Ελευσίνα με τα πανάρχαια Μυστήρια, την πατρίδα του Αισχύλου, στο ιερό της οποίας, με το Τελεστήριο να κυριαρχεί, υλοποιήθηκαν τα τελευταία χρόνια σημαντικά έργα προστασίας. Από εκεί και με κατεύθυνση προς τα ανατολικά βρίσκεται κανείς απέναντι από τη Σαλαμίνα, όπου θα νιώσει τους παλμούς της Ιστορίας να τον δονούν, καθώς θα θυμηθεί ότι εδώ ο Θεμιστοκλής καταναυμάχησε τον περσικό στόλο στην παγκοσμίως γνωστή ναυμαχία που έσωσε την Ευρώπη.

Συνεχίζοντας στην ίδια κατεύθυνση γρήγορα θα φτάσει στον Πειραιά, όπου θα αντικρίσει, σε πλήρη εμπορική και μεταγωγική χρήση, το σύμπλεγμα των πολεμικών και εμπορικών λιμένων που ιδρύθηκαν στην ίδια ακριβώς θέση από τον Θεμιστοκλή μετά τη νίκη του. Εδώ βρίσκονταν οι νεώσοικοι, το πειραϊκό τείχος και οι γεμάτες στάρι εμπορικές στοές. Εδώ είναι και η πανέμορφη Καστέλλα, που μέχρι το Κερατσίνι αποτελούσε το μεγαλύτερο στρατόπεδο της Επανάστασης, με 10.000 άνδρες(!) με αρχηγό τον Καραϊσκάκη. Φεύγοντας, σειρά έχουν το μικρό λιμάνι στο Παλαιό Φάληρο το οποίο έπαψε να λειτουργεί από τότε που όλες οι λιμενικές ανάγκες των Αθηνών συγκεντρώθηκαν στον Πειραιά. Στη συνέχεια θα συναντήσει κανείς τον Αλιμο όπου γεννήθηκε ο μέγας ιστορικός Θουκυδίδης.

Χωρίς να αναφερθώ στα ιερά και τις πόλεις μέχρι τον Μαραθώνα και τον Ωρωπό, ο περιορισμένος χώρος του σημειώματος με υποχρεώνει να σταματήσω την απαρίθμηση όλων των σπουδαίων τόπων που αντικρίζει ο επισκέπτης πριν φτάσει στο Σούνιο και στο Θορικό.

Αναρωτιέμαι λοιπόν αν ο όρος «Αθηναϊκή Ριβιέρα» μπορεί να αποδώσει την αξία τόσο στη φυσική ομορφιά αυτής της ακτογραμμής όσο και στη σπουδαιότητα της Ιστορίας της.

ΔΡ ΘΑΝΟΣ ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΟΠΟΥΛΟΣ
Αρχιτέκτων DESA Επίτιμος προϊστάμενος