Η κεντροαριστερή ελίτ στην οποία ανήκε ο Κώστας Σημίτης υπήρξε, λόγω της δικτατορίας, ψυχικά και εγκεφαλικά απομακρυσμένη από τις ΕΔ. Ετσι και ανέλαβε το υπουργείο Εθνικής Αμυνας η λαϊκιστική πτέρυγα του ΠΑΣΟΚ που δεν είχε την έφεση και ικανότητα να εκλάβει τον εκσυγχρονισμό των ΕΔ πέρα των ορίων της αγοράς νέων οπλικών συστημάτων. Σε αντιδιαστολή μια προσεκτική ανάγνωση των τοποθετήσεων του Κυριάκου Μητσοτάκη και του Νίκου Δένδια δεν αφήνει καμία αμφιβολία για την τεχνοκρατική συναντίληψή τους αναφορικά με το τι συνίσταται εκσυγχρονισμός για τις ΕΔ. Αυτός ο εκσυγχρονισμός συμπεριλαμβάνει την ποιοτική αναβάθμιση της θητείας, συμπεριλαμβανομένης και της αρχικώς εθελοντικής θητείας των γυναικών, την αναμόρφωση της διαδικασίας επιλογής των αξιωματικών, τη μεθοδική άντληση συμπερασμάτων από τους σύγχρονους πολέμους, την ενσωμάτωση της εγχώριας καινοτομίας στις επιχειρήσεις των ΕΔ κ.ά.

 Από "ΤΑ ΝΕΑ/ΣΑΒΒΑΤΟΚΥΡΙΑΚΟ"

ΚΑΙ  ΜΙΑ ΣΧΕΤΙΚΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ, ΑΠΟ ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΜΟΥ ΑΡΧΕΙΟ: Ημέρες του αείμνηστου Κώστα Σημίτη ως Πρωθυπουργού όταν, συνοδευόμενος από τον αείμνηστο ΥΦΕΘΑ Πτέραρχο Δημ. Αποστολάκη, είχε επισκεφθεί την έδρα των πυροσβεστικών αεροσκαφών της ΠΑ στην μητρική τους Βάση της 112ΠΜ στην Ελευσίνα, γιά να συναντήσει το Προσωπικό της Μοίρας, Ιπταμένους και Τεχνικούς και  να ενημερωθεί γιά το κρίσιμο έργο που προσφέρουν. Στην φωτογραφία ο τότε Διοικητής της 112ΠΜ Ταξίαρχος (Ι) ΄Αρης Δήμου, κατά την προσφορά των αναμνηστικών της Μονάδας προς τον Κώστα Σημίτη γιά την επίσκεψή του.

"ΤΑ ΝΕΑ/ΣΑΒΒΑΤΟΚΥΡΙΑΚΟ", 18-19/01/25

Ο Κώστας Σημίτης και οι Ενοπλες Δυνάμεις

ΤΟΥ ΑΝΤΩΝΗ ΚΑΜΑΡΑ*

Ο αναστοχασμός για την κληρονομιά της πρωθυπουργίας Κώστα Σημίτη θα ήταν ελλιπής αν δεν συμπεριλάβανε τις Ενοπλες Δυνάμεις (ΕΔ). Ενα τόσο επιδραστικό παρελθόν για την παρούσα και μέλλουσα εθνική άμυνα της χώρας δεν είναι σοφό να αφεθεί έρμαιο της ιδεοληπτικής εμπάθειας.

Αρχής γενομένης των Ιμίων πρέπει να πούμε ότι οι επιχειρησιακές ανεπάρκειες που ανέδειξε η κρίση των Ιμίων ήταν αυτές που κατέστησαν αναγκαία την επιδιαιτησία των ΗΠΑ και τις παρεπόμενες προεκτάσεις των «γκρίζων ζωνών». Αυτές οι επιχειρησιακές ανεπάρκειες υπήρξαν αναπόφευκτες λόγω του ότι η Μεταπολίτευση, και ιδίως η προ Σημίτη διακυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ, είχε προκρίνει την πολιτικοποίηση ως βασική συνισταμένη της ανέλιξης του σώματος των ελλήνων αξιωματικών. Στο σύνολο της δημόσιας διοίκησης έχει διαπιστωθεί ότι στη Μεταπολίτευση η τεχνοκρατική επάρκεια ως βασικό κριτήριο επιλογής των ανώτατων στελεχών του κρατικού μηχανισμού εκλαμβανόταν ως νόθευση της λαϊκής κυριαρχίας (βλ. Δημήτρης Α. Σωτηρόπουλος, Η Κορυφή του Πελατειακού Κράτους, 1974-2000, Ποταμός, 2001). Ειδικότερα, το θεσμικό πλαίσιο ανέλιξης των αξιωματικών των ΕΔ, από τον βαθμό των συνταγματαρχών, πλοιάρχων και σμηνάρχων και άνω, επέτρεπε στο πολιτικό σύστημα την αυθαίρετη επιλογή της ιεραρχίας των ΕΔ (Νίκος Κ. Αλιβιζάτος, Η Συνταγματική Θέση των Ενόπλων Δυνάμεων ΙΙ – Δικαιώματα και Υποχρεώσεις των Στρατιωτικών, Σάκκουλας, 1992).

Οταν ανέλαβε λοιπόν την πρωθυπουργία ο Κώστας Σημίτης έλειπε, λόγω δομικών χαρακτηριστικών της ηγεμονίας του Ανδρέα Παπανδρέου, η αναγκαία συνθήκη για την επιτυχή επιχειρησιακή αντιμετώπιση της κρίσης των Ιμίων: ένα διαχρονικά αξιοκρατικά επιλεγμένο σώμα αξιωματικών που θα ήταν σε θέση να εισηγηθεί και υλοποιήσει την υιοθέτηση των κατάλληλων επιχειρησιακών πρακτικών ώστε να είναι σε θέση οι ΕΔ να αποτρέψουν ή να αντιμετωπίσουν το πλέον πιθανόν σενάριο αντιπαράθεσης με την Τουρκία.

Αναφορικά με τη μετά τα Ιμια περίοδο ο Κώστας Σημίτης πρέπει να χρεωθεί την πολιτική ευθύνη για τη φαυλότητα που χαρακτήρισε τις εξοπλιστικές επιλογές, και ιδίως τον υπουργό Εθνικής Αμυνας Ακη Τσοχατζόπουλο, φαυλότητα που οδήγησε στη μετέπειτα υπέρμετρη αντίδραση, δηλαδή σε μια δυσλειτουργική νομοθεσία για την επιλογή και αγορά οπλικών συστημάτων (δεν εξετάζω αν υπήρξε επιλογή του Κώστα Σημίτη να ανεχθεί αυτή τη φαυλότητα χάριν ευρύτερων εθνικών στόχων). Εξίσου όμως πρέπει να πιστωθεί στην πρωθυπουργία Σημίτη το γεγονός ότι αυτές οι εξοπλιστικές επιλογές αποτελούν σήμερα τον πυρήνα της αποτρεπτικής ισχύος της χώρας και θα συνεχίζουν στο μέλλον να είναι συστατικό στοιχείο αυτής της αποτρεπτικής ισχύος (όπως λόγω των αναβαθμίσεων των F16 και, αν κάτι τέτοιο αποφασιστεί, των αναβαθμίσεων των υποβρυχίων Τ214 και των αρμάτων Leopard).

Πώς μας φέρνει αυτή η κληρονομιά στο σήμερα και αύριο των ΕΔ;

Θα διακρίναμε την ικανότητα, λόγω ενός μείγματος ιδεολογικής και γενεαλογικής διαφοροποίησης, η σημερινή κυβέρνηση της ΝΔ να αρθρώσει και υλοποιήσει μια ευρύτερη εκσυγχρονιστική ατζέντα στις ΕΔ από ό,τι η κυβέρνηση Σημίτη. Η κεντροαριστερή ελίτ στην οποία ανήκε ο Κώστας Σημίτης υπήρξε, λόγω της δικτατορίας, ψυχικά και εγκεφαλικά απομακρυσμένη από τις ΕΔ. Ετσι και ανέλαβε το υπουργείο Εθνικής Αμυνας η λαϊκιστική πτέρυγα του ΠΑΣΟΚ που δεν είχε την έφεση και ικανότητα να εκλάβει τον εκσυγχρονισμό των ΕΔ πέρα των ορίων της αγοράς νέων οπλικών συστημάτων. Σε αντιδιαστολή μια προσεκτική ανάγνωση των τοποθετήσεων του Κυριάκου Μητσοτάκη και του Νίκου Δένδια δεν αφήνει καμία αμφιβολία για την τεχνοκρατική συναντίληψή τους αναφορικά με το τι συνίσταται εκσυγχρονισμός για τις ΕΔ. Αυτός ο εκσυγχρονισμός συμπεριλαμβάνει την ποιοτική αναβάθμιση της θητείας, συμπεριλαμβανομένης και της αρχικώς εθελοντικής θητείας των γυναικών, την αναμόρφωση της διαδικασίας επιλογής των αξιωματικών, τη μεθοδική άντληση συμπερασμάτων από τους σύγχρονους πολέμους, την ενσωμάτωση της εγχώριας καινοτομίας στις επιχειρήσεις των ΕΔ κ.ά.

Λαμβανομένου υπόψη της διαπίστωσης του Κώστα Σημίτη ότι η διαδικασία του εκσυγχρονισμού είναι αέναη, και άρα το αντικείμενο του εκσυγχρονισμού διαρκώς μεταβαλλόμενο, μπορούμε να πούμε ότι το κατεξοχήν εκσυγχρονιστικό, με «σημιτικούς» όρους, εγχείρημα της δεύτερης θητείας της κυβέρνησης Μητσοτάκη είναι αυτό της μεταρρύθμισης των ΕΔ. Ακόμα περισσότερο μάλιστα επειδή έχει ένα εύρος που η ίδια η πρωθυπουργία Σημίτη, ως προϊόν της εποχής της και της συγκυρίας της, δεν θα μπορούσε να συλλάβει και να υλοποιήσει.

*Ο Αντώνης Καμάρας είναι ερευνητικός συνεργάτης του ΕΛΙΑΜΕΠ