"...Είτε γίνεται για εσωτερική κατανάλωση, καθώς ο Ερντογάν βλέπει ότι ισχυροποιείται πολιτικά, είτε γιατι ο Τούρκος ηγέτης πραγματικά πιστεύει ότι η σημερινή Τουρκία είναι μια περιφερειακή υπερδύναμη που «εγκλωβίζεται» στα σημερινά της σύνορα μέσω συνθηκών του παρελθόντος που δεν ανταποκρίνονται στα σύνορα της «καρδιάς του» και οι οποίες χρήζουν αναθεώρησης ή επικαιροποίησης, η εθνικιστική έξαρση δημιουργεί ένα εξαιρετικά επικίνδυνο σκηνικό στο Αιγαίο. Δεν είναι τυχαίο ότι ακόμη και τρίτες χώρες, μεταξύ αυτών και οι ΗΠΑ, εκφράζουν δημόσια ανησυχίες για τον κίνδυνο ενός «ατυχήματος»..."."

Τρεις άμεσες αναλύσεις, από την "ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ"

Πρόωρες εκλογές στην Τουρκία,
ανησυχία στην Ελλάδα

Του Αθανάσιου Έλλις

Η απόφαση του Ταγίπ Ερντογάν να προχωρήσει σε πρόωρες εκλογές στις 24 Ιουνίου αφορά άμεσα την Ελλάδα, περισσότερο από κάθε άλλη φορά, καθώς ο Τούρκος πρόεδρος διολισθαίνει στον εθνικισμό και επενδύει στα πολιτικά οφέλη που μπορεί αυτός να του αποφέρει.

Η συμπόρευση με το ακροδεξιό κόμμα Εθνικιστικής Δράσης του Μπαχτσελί επιβεβαιώνει ότι η «υπερπατριωτική» έξαρση αποτελεί στρατηγική επιλογή του ηγέτη της γειτονικής χώρας. Η υιοθέτηση ακραίας συμπεριφοράς, που δεν περιορίζεται στο ρητορικό επίπεδο, αλλά αντανακλάται και στις στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Συρία, όπως και στις επιθετικές ενέργειες στο Αιγαίο και στην Κύπρο, προκαλεί εύλογη ανησυχία στην Αθήνα και τη Λευκωσία. Και η προεκλογική περίοδος προσφέρεται για εθνικιστικές κορώνες, και έξαρση δηλώσεων, αλλά και κινήσεων «υπερπατριωτισμού», από όλους τους πρωταγωνιστές.

Η μέχρι τώρα στάση της κεμαλικής αντιπολίτευσης, που συχνά εγκαλεί τον Ερντογάν για υποχωρητικότητα έναντι της Αθήνας και τον κατηγορεί για «εκχώρηση» πολλών νησιών του Αιγαίου στην Ελλάδα, επιδεινώνει το σκηνικό και επιβεβαιώνει τους φόβους της ελληνικής και κυπριακής ηγεσίας.

Είτε γίνεται για εσωτερική κατανάλωση, καθώς ο Ερντογάν βλέπει ότι ισχυροποιείται πολιτικά, είτε γιατι ο Τούρκος ηγέτης πραγματικά πιστεύει ότι η σημερινή Τουρκία είναι μια περιφερειακή υπερδύναμη που «εγκλωβίζεται» στα σημερινά της σύνορα μέσω συνθηκών του παρελθόντος που δεν ανταποκρίνονται στα σύνορα της «καρδιάς του» και οι οποίες χρήζουν αναθεώρησης ή επικαιροποίησης, η εθνικιστική έξαρση δημιουργεί ένα εξαιρετικά επικίνδυνο σκηνικό στο Αιγαίο. Δεν είναι τυχαίο ότι ακόμη και τρίτες χώρες, μεταξύ αυτών και οι ΗΠΑ, εκφράζουν δημόσια ανησυχίες για τον κίνδυνο ενός «ατυχήματος».

Από την άλλη, θα μπορούσε κανείς να ισχυρισθεί πως εάν οι εκλογές διεξάγονταν στις 3 Νοεμβρίου του '19, όπως προέβλεπε ο αρχικός σχεδιασμός, η κατάσταση θα μπορούσε να αποδειχθεί ακόμη πιο δύσκολη υπό την έννοια ότι η όξυνση, τόσο στο Αιγαίο όσο και στην κυπριακή Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη, θα επεκτεινόταν χρονικά για ένα 18μηνο.

Σε κάθε περίπτωση, στο εύφλεκτο περιβάλλον που θα διαμορφωθεί κατά την προεκλογική περίοδο στη γείτονα, η αντίδραση της Ελλάδας δεν μπορεί παρά να είναι ένας συνδυασμός συνεχούς ενημέρωσης της διεθνούς κοινότητας και στενής συνεργασίας με εταίρους και συμμάχους στο εξωτερικό, και επιχειρησιακής εγρήγορσης των ενόπλων δυνάμεων και νηφάλιας συμπεριφοράς της πολιτικής και πολιτειακής ηγεσίας στο εσωτερικό.

Τι οδήγησε τον Ερντογάν
στις πρόωρες εκλογές

Του Νίκου Ευσταθίου

Ο εκλογικός κύβος ερρίφθη στην Τουρκία. Στις τέσσερις το απόγευμα, o Τούρκος Πρόεδρος, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ανακοίνωσε την πρόωρη προσφυγή στις κάλπες, θέτοντας ως ημερομηνία των Προεδρικών εκλογών την 24η Ιουνίου. «Oι ασθένειες του παλαιού πολιτικού συστήματος εμφανίζονται σε κάθε βήμα που κάνουμε», ανέφερε ο Ερντογάν σε ομιλία του στην Αγκυρα, τονίζοντας πως οι εκλογές είναι απαραίτητες ώστε να ληφθούν αναγκαία μέτρα για το άμεσο μέλλον της χώρας με τον πιο ισχυρό δυνατό τρόπο.

Πράγματι, οι επερχόμενες εκλογές είναι εξαιρετικής σημασίας για την Τουρκία, καθώς σηματοδοτούν μια ιστορική μετάβαση του τουρκικού καθεστώτος. Ο νικητής των προεδρικών εκλογών θα απολαμβάνει πλέον δραματικά ενισχυμένες εξουσίες, όπως αυτές εγκρίθηκαν με οριακή πλειοψηφία στο δημοψήφισμα του Απριλίου του 2017. Πρακτικά, έπειτα από τις προεδρικές εκλογές, το συνεχώς παρατεταμένο καθεστώς έκτακτης ανάγκης θα είναι πλέον περιττό, καθώς ο Πρόεδρος θα μπορεί να διοικεί την χώρα με προεδρικά διατάγματα και την άσκηση του βέτο.

Παρότι ο Τούρκος Πρόεδρος είχε προηγουμένως διαψεύσει πολλές φορές την φημολογία για πρόωρες εκλογές, η ανακοίνωση του δεν εξέπληξε τους αναλυτές που παρακολουθούν στενά την Τουρκία. Ηδη χθες το μεσημέρι, ο ηγέτης του Εθνικιστικού Κόμματος - και πλέον εκλογικός σύμμαχος του κόμματος του Ερντογάν - Ντεβλέτ Μπαχτσελί, ζήτησε την διεξαγωγή των εκλογών νωρίτερα από την προγραμματισμένη ημερομηνία.

«Είναι πολύ δύσκολο να φτάσουμε στις 3 Νοεμβρίου 2019 με σταθερότητα και ισορροπία υπό τις παρούσες συνθήκες», δήλωσε πυροδοτώντας τον διάλογο για πιθανότητα πρόωρων εκλογών. Οι δύο ηγέτες συναντήθηκαν στο Προεδρικό Μέγαρο το μεσημέρι, και η συζήτηση τους κράτησε μόλις τριάντα λεπτά.

Υπάρχουν δύο προφανείς ερμηνείες για την κήρυξη πρόωρων εκλογών στην Τουρκία. Από την μία, βρίσκεται η κατάσταση της υπερθερμασμένης τουρκικής οικονομίας: το έλλειμμα του ισοζυγίου, ο πληθωρισμός, και τα δάνεια του ιδιωτικού τομέα αυξάνονται δίχως σταματημό, κρούοντας τον κώδωνα του κινδύνου για μια πιθανή οικονομική κρίση στην χώρα. ‘Όσο πληθαίνουν οι οικονομικές αβεβαιότητες, τόσο αυξάνονται οι πολιτικοί κίνδυνοι για το κυβερνών κόμμα που ήδη αντιμετωπίζει σχετική φθορά στα ποσοστά του. Αλλωστε ήταν άλλη μια μεγάλη οικονομική κρίση το 2001 που προκάλεσε την κατάρρευση του τότε κυβερνώντος συνασπισμού, οδηγώντας τον Ερντογάν στην εξουσία - μια αντίστοιχη κρίση θα μπορούσε να σημάνει το τέλος του.

Από την άλλη, το περιθώριο των μόλις δύο μηνών προεκλογικής εκστρατείας είναι μια σαφής κίνηση αποπροσανατολισμού για την τουρκική αντιπολίτευση, που τους τελευταίους μήνες συζητά το ενδεχόμενο συσπείρωσης και εκλογικής συνεργασίας. Το ρεπουμπλικανικό κόμμα του Κεμαλ Κιλιτσιντάρογλου φλερτάρει με την δυναμική Μεράλ Ακσενέρ του νεοσύστατου «Καλού Κόμματος», αλλά και με μικρότερα συντηρητικά κόμματα, όπως το κόμμα της Ευδαιμονίας (Saadet), για το ενδεχόμενο μιας «Συμμαχίας των Αξιών».

Ωστόσο, παρά την ενοποιητική ιδεολογική δέσμευσή τους στις αρχές της δημοκρατίας, τα κόμματα αντιπροσωπεύουν ένα τεράστιο φάσμα της τουρκικής πολιτικής σκηνής, και φαίνεται εξαιρετικά δύσκολο να καταφέρουν να συσπειρωθούν πίσω από έναν ενιαίο υποψήφιο, υπό την πίεση του χρόνου. Στην αντίπερα όχθη, το δίδυμο AKP-MHP έχει μια ισχυρή, αδιαμφισβήτητη επιλογή στο πρόσωπο του Ερντογάν, αλλά και ένα κλίμα εσωτερικών και εξωτερικών ανησυχιών που ευνοεί το αφήγημα του για την ανάγκη μιας σταθερής κυβέρνησής.

Όποια και αν είναι η τελική έκβαση του εκλογικού αποτελέσματος, η κήρυξη πρόωρων εκλογών επιβεβαιώνει την νευρικότητα του Τούρκου Προέδρου, και οι επόμενοι δύο μήνες αναμένεται να είναι θερμοί και απρόβλεπτοι για την γείτονα χώρα. Μάλιστα, λίγα μόλις λεπτά από την ανακοίνωση των εκλογών, οι κάτοικοι της Κωνσταντινούπολης έλαβαν ένα γραπτό μήνυμα που ανακοίνωνε την ενισχυμένη παρουσία της αστυνομίας σε κεντρικά σημεία της πόλης.

Γιατί επέλεξε ο Ερντογάν
τις πρόωρες εκλογές

Toυ Κωνσταντίνου Φίλη*

Οι πρόωρες εκλογές στην Τουρκία είχαν εδώ και λίγο καιρό καταστεί μονόδρομος. Η χώρα εισήλθε σε οιονεί προεκλογική περίοδο μετά το οριακό αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος της 16ης Απριλίου 2017.

Εξετάζοντας τους παράγοντες που συνετέλεσαν στη σχεδόν αναπόφευκτη προσφυγή στις καλπες, κυριότερος αυτών είναι η πορεία της τουρκικής οικονομίας. Παρότι, η ανάπτυξη έκλεισε στο 7,4% για το 2017, η ανεργία βρέθηκε στο 11,7% και ο πληθωρισμός σε διψήφιο ποσοστό (11,06%), το υψηλότερο μετά το 2003. Οι άμεσες ξένες επενδύσεις ακολουθούν πτωτική πορεία από το 2012 (με εξαίρεση το 2015), έχοντας περίπου μειωθεί στο μισό εν συγκρίσει με το 2007 και 2008. Η έκθεση στις διακυμάνσεις του δολαρίου παραμένει αξιοσημείωτη, ενώ οίκοι αξιολόγησης έχουν υποβαθμίσει τα τουρκικά ομόλογα στην κατηγορία «σκουπιδιού», εντοπίζοντας ανησυχητικές τάσεις στους διάφορους οικονομικούς δείκτες και στην τρέχουσα εσωτερική κατάσταση. Οι εξαγωγές επηρεάστηκαν μεν θετικά λόγω της εξασθενημένης λίρας και ο τουρισμός ανέκάμψε, ωστόσο, τα ιστορικά χαμηλά που καταγράφει το τουρκικό νόμισμα έχουν αυξήσει το κόστος εισαγωγών, οδηγώντας σε ανάλογες αυξήσεις (άνω του 10%) σε τρόφιμα, ενέργεια και μεταφορές. 

Στο βαθμό, λοιπόν, που η καθημερινότητα του μέσου πολίτη άρχιζε να αλλάζει επί τα χείρω η πρόωρη προσφυγή στις κάλπες εξελίχθηκε σε αναγκαστική επιλογή. Πολλώ δε μάλλον, που μέχρι τον Ιούνιο η λαϊκιστική πολιτική Ερτογάν των παροχών θα «πιάσει τόπο» χωρίς να προλάβει να γίνει αισθητό το αρνητικό κλίμα και οι διαρθρωτικές αδυναμίες της οικονομίας. Μάλιστα, έχοντας προαναγγείλει έως και 800 χιλιάδες μονιμοποιήσεις συμβασιούχων κάλλιστα προσδοκά να αντισταθμίσει εκλογικές απώλειες και να καλύψει κάποια κενά στον κρατικό μηχανισμό (αποτέλεσμα των μαζικών διώξεων και εκκαθαρίσεων).

Επιπρόσθετα, το πολωτικό κλίμα μεταξύ των πολιτικών δυνάμεων, το ανελέητο κυνηγητό σε βάρος γκιουλενιστών/αντικαθεστωτικών, η διατήρηση της κατάστασης έκτακτης ανάγκης, η εμπλοκή στο Συριακό ζήτημα (χωρίς προοπτική ασφαλούς εξόδου), η συνεπαγόμενη οικονομική αιμορραγία εξαιτίας των επιχειρήσεων και της αναγκαστικής παρουσίας στη Συρία, η σχετική αδυναμία ανάσχεσης της δυναμικής του Κουρδικού και οι τουλάχιστον περίεργες σχέσεις με τη Δύση, έθεσαν τις προϋποθέσεις για την απόφαση Ερντογάν. Οι φόβοι για μία νέα κίνηση υπονόμευσης του καθεστώτος από το -έστω και εξαιρετικά αποδυναμωμένο- δίκτυο Γκιουλέν και τα εναπομείναντα στελέχη του σε κάποιους εκ των μηχανισμών εξουσίας εξίσου πυροδότησε τις εξελίξεις. Άλλωστε, η εξάρθρωση/εξουδετέρωση του FETO αποτελεί την υπ’αριθμόν 1 προτεραιότητα του Ερντογάν. Σύμφωνα, πάντως, με πληροφορίες, οι καθημερινές μετρήσεις/έρευνες κοινής γνώμης μόνο βέβαιη δεν δείχνουν την εκλογή Ερντογάν από τον πρώτο γύρο (απαιτείται 50%+1 των ψήφων), από την άλλη, η παρατεταμένη αβεβαιότητα στα πεδία οικονομίας και εξωτερικής πολιτικής –και δη με την κυβέρνηση να αδυνατεί να καθορίσει τις εξελίξεις στον επιθυμητό για αυτή βαθμό- συνεπάγετο μεγαλύτερο ρίσκο περαιτέρω απομείωσης της εκλογικής επιρροής σε μεγαλύτερο βάθος χρόνου. Τώρα, ο κίνδυνος μία κατάσταση να παρεκτραπεί (π.χ. στο Συριακό ή στο εσωτερικό) περιορίζεται/ελέγχεται τουλάχιστον χρονικά.          

Ασφαλώς, επιχειρήθηκε και ο αιφνιδιασμός της αντιπολίτευσης. Το κεμαλικό κόμμα αναλώθηκε τις προηγούμενες εβδομάδες κατά κύριο λόγο σε διαβουλεύσεις με άλλους κομματικούς σχηματισμούς (ιδίως της Ακσενέρ, η οποία αποχώρησε από το Κόμμα Εθνικιστικής Δράσης) αναφορικά με την ασφάλεια της εκλογικής διαδικασίας.

Δείχνει, ωστόσο, να στερείται ενός συγκεριμένου πλάνου για τις προεδρικές εκλογές, βρισκόμενο σε αναζήτηση συμμαχιών, χωρίς, πάντως, να τις έχει διασφαλίσει. Η αντιπολίτευση λογικά θα δυσκολευθεί, πιεζόμενη από τα χρονοδιαγράμματα, να βρει ένα κοινό υποψήφιο, ικανό να κοιτάξει στα μάτια τον Ερντογάν. Ενώ ανερχόμενα κόμματα, όπως το «Καλό Κόμμα» της Ακσενέρ, πιθανόν δεν θα προλάβουν να βρεθούν σε απόλυτη οργανωτική ετοιμότητα, όπως απαιτούν οι διπλές κάλπες.  Το δε φιλοκουρδικό/φιλοεργατικό κόμμα, HDP, έχει αρκετούς εκ των βουλευτών του, συμπεριλαμβανομένου του συμπροέδρού του, στη φυλακή και παρότι «τσιμπάει» στις δημοσκοπήσεις λόγω της ταύτισης του AKP (Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης) με το εθνικιστικό κόμμα του Μπαχτσελί, ίσως δεν καταφέρει υπό τις παρούσες συνθήκες να υπερβεί το εκλογικό όριο του 10%. Επιπρόσθετα, το σενάριο εξεύρεσης ενός σημαίνοντος στελέχους του AKP (π.χ. Γκιουλ) ώστε να αντιμετώπισει τον Τούρκο πρόεδρο με μεγαλύτερες πιθανότητες επιτυχίας απ’ότι άλλοι υποψήφιοι μάλλον εξασθενεί. Είναι, εντούτοις, και το μόνο που θα προκαλέσει ενδιαφέρον ως προς το τελικό αποτέλεσμα των προεδρικών εκλογών.   

* Διευθυντής Ερευνών Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων & συγγραφέας του βιβλίου «Τουρκία, Ισλάμ, Ερντογάν»