"...Η διαφύλαξη της κοινωνικής ειρήνης δεν επιτυγχάνεται με βάση τις τεχνικές του πολέμου, ούτε με το τυπικό της μονομαχίας. Ουδείς επιτρέπεται να βλέπει και ν' αντιμετωπίζει τον όποιον αντίπαλο σαν «εχθρό» προς εξαφάνισιν. Δεν είναι επίσης νοητό να μη φταίει ποτέ κανείς για τίποτα, μήτε για τα λάθη, μήτε για τα εγκλήματα. Οι νόμοι γεννούν δικαιώματα και υποχρεώσεις και για το κράτος και για τους πολίτες. Ακόμα και οι αυτοαποκαλούμενοι «αντιρρησίες», ανατρεπτικοί, εξεγερμένοι ή ό,τι άλλο, ακόμα κι αυτοί έχουν υποχρεώσεις απέναντι στον πλαϊνό συνάνθρωπο κι απέναντι στην κοινωνία ολόκληρη. Δεν αναγνωρίζονται αθώοι σε αυτό το μεταπολιτευτικό παιχνίδι μεταξύ εξουσίας και αντιεξουσίας ή - όπως σημείωσα πιο πάνω - ανάμεσα σε δύο «κράτη» μέσα στην ελληνική Πολιτεία. Οπότε οι επιλογές του καθενός αλλά και ολόκληρου του λαού, ως προς το μοντέλο συνύπαρξης, πρέπει να είναι καθαρές κι όχι υπονοούμενες ή αμφίσημες. Το κλασικό ερώτημα «με ποιανού το μέρος είσαι;» πρέπει να οριοθετείται στις περιπτώσεις που παύει να είναι ιδεολογικό / πολιτικό ζήτημα και εκφυλίζεται σε ανταλλαγή ιαχών κοινωνικού πολέμου χαρακωμάτων και αμοιβαίου μίσους μεταξύ ομάδων...."

Από "ΤΑ ΝΕΑ"

"ΤΑ ΝΕΑ",  17/12/19

ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΠΑΝΟΥΣΗ

Την ώρα που οι άνθρωποι, μπερδεμένοι στα πάθη τους, σκότωναν και σκοτώνουνταν, δέρναν και δέρνουνταν.... τα στάχυα... έγερναν στη γης το λαιμό τους να θεριστού
Νίκος Καζαντζάκης, Ο Χριστός ξανασταυρώνεται

Τα Πολιτεύματα δεν διακρίνονται από τις a priori διακηρύξεις τους αλλά από την εφαρμογή των αρχών στην πράξη. Είναι όμως δυνατό μέσα σ' ένα Πολίτευμα να χωρούν ή να λειτουργούν κι άλλα υποπολιτεύματα; Μπορεί π.χ. ο δεσποτισμός/αυταρχισμός να ενδημεί σε διάφορα, ακόμα και δημοκρατικά, συστήματα ή από την άλλη μεριά η πολιτική ασυμμετρία, οι αμφιλεγόμενοι θεσμοί και οι κοινωνικές δυσαρμονίες να επιτρέπουν τη δημιουργία πολλών αυτόνομων κέντρων εξουσίας και ν' ακυρώνουν το όποιο γενικό consensus; Nοείται με άλλα λόγια πολυκεντρικό ή άλλιώς πολυ εξουσιαστικό κράτος, στο οποίο συνυπάρχουν (κι όχι πάντοτε ειρηνικά) νόμιμες ή ημινόμιμες δομές, μη δημοκρατικά νομιμοποιημένες; Δομές που συχνά επιβάλλουν τη βούλησή τους (και την όποια ταυτότητά τους) στη λειτουργία του επίσημου κράτους, συνήθως μέσω της απειλής και του φόβου. Διαπιστώνουμε επίσης και μία εσωτερική διάσπαση του προτύπου κοινής συμβίωσης των Ελλήνων. Νομίζει κανείς πως στην Ελλάδα ζουν Ελληνες πολλών διαφορετικών αντιλήψεων περί των βασικών εννοιών (τι εστί Δημοκρατία, Ελευθερία, Ασφάλεια, Δικαιοσύνη κ.λπ.) με αποτέλεσμα να μην είναι εφικτό να συνεννοηθούμε ούτε μεταξύ μας. Αρα διπλή ή και πολλαπλή σχιζοφρενική κατάσταση ψευδοταυτοτήτων και αλληλοταυτίσεων.

Δυστυχώς ο πολιτικός βερμπαλισμός (και κρυφολαϊκισμός), ο οποίος συχνά-πυκνά αναφέρεται στην κουλτούρα και την ταυτότητα του (σαν) Ελληνα(ς), υπερβαίνει - εκ του πονηρού; - το πρόβλημα της ανυπαρξίας κοινού οράματος ή πλαισίου γενικά αποδεκτών αξιών, που επιτρέπουν σαφείς επιλογές θέσεων και ανέχεται την αντικατάσταση του θεσμικού συστήματος από ένα παραθεσμικό συνονθύλευμα, όχι πάντοτε αγαθών, προθέσεων.

Ολα στον αέρα, όλα θολά, όλα αναλώσιμα.

Ολα επιτρεπόμενα, όλα δικαιολογήσιμα, όλα συγχωρητέα.

Αντί για συλλογική κουλτούρα κοινότητας ζωής προτιμάμε τις συλλογικές (διχαστικές) αυταπάτες, οι οποίες δημιουργούνται από μύθους παλαιών ταυτοτήτων ή από ταυτότητα νέων μύθων, μέσω ενός αφασικού λόγου μη δεσμεύσεων κανενός με κανέναν και με τίποτα. Με πυξίδα ζωής και δράσης την ανομία και την ατιμωρησία δεν καλλιεργούμε άλλη κουλτούρα εκτός από εκείνην της γενικευμένης αμφισβήτησης / άρνησης / ανυπακοής σε οτιδήποτε δεν απορρέει από εμάς και τους ομοϊδεάτες μας.

Η τακτική της συνεχούς παραστατικότητας, δηλαδή του μόνιμου ανατρεπτικού προτύπου, παραμορφώνει την πραγματική κατάσταση γιατί η σύγχρονη ελληνική κοινωνία δεν χαρακτηρίζεται μόνον από μηχανικά ρολόγια (τηλεκατευθυνόμενων) πολιτών κι από «κουρδιστά πορτοκάλια» μηχανισμών βίας των εξουσιαστών. Υπάρχουν και διαφανείς θετικές κοινωνικές λειτουργίες και θεσμοί ελέγχου των παρεκκλίσεων. Υπάρχουν πολίτες, αγωνιστές της ζωής, που δεν υιοθετούν πρότυπα βίας / αντιβίας, αλλά ονειρεύονται έναν καλύτερο και δικαιότερο κόσμο για όλους. Αρα το μέγα ζητούμενο δεν είναι η γενική καταστροφή του συστήματος στο όνομα μιας «άλλης κοινωνίας αγγελικά πλασμένης», αλλά η υπεράσπιση της κοινωνικής συνοχής, δηλαδή η συλλογική ταυτότητα (ποιοι είμαστε) και οι ηθικές ταυτίσεις (αίσθηση του συνανήκειν). Συναισθηματική κοινότητα, συμμετοχή σε κοινές αξίες, κοινή γλώσσα επικοινωνίας, λιγότερα προνόμια, λιγότερες ανισότητες, λιγότερη κοινωνική αταξία, περισσότερες ευκαιρίες, καλύτερη εκπαίδευση, δικαιότερη κοινωνική πολιτική κ.λπ.

Ο Πολιτισμός της ενοχής, που συνδέεται με το κοινωνικό συμβόλαιο και την τήρηση ορίων και κανόνων, μπορεί ν' ανέχεται μέχρις ενός ορισμένου σημείου την ετεροδοξία (όχι ως γνώμη αλλά ως έμπρακτη και βίαιη ανυπακοή) κι αυτή με τη σειρά της πρέπει να συνεκτιμάει το πλαίσιο του Πολιτισμού της ντροπής (και της προσωπικής ευθύνης). Το ίδιο - και με μεγαλύτερη έμφαση - ισχύει για τη, χαρακτηριζόμενη, έννομη βία. Η διαφύλαξη της κοινωνικής ειρήνης δεν επιτυγχάνεται με βάση τις τεχνικές του πολέμου, ούτε με το τυπικό της μονομαχίας. Ουδείς επιτρέπεται να βλέπει και ν' αντιμετωπίζει τον όποιον αντίπαλο σαν «εχθρό» προς εξαφάνισιν. Δεν είναι επίσης νοητό να μη φταίει ποτέ κανείς για τίποτα, μήτε για τα λάθη, μήτε για τα εγκλήματα. Οι νόμοι γεννούν δικαιώματα και υποχρεώσεις και για το κράτος και για τους πολίτες. Ακόμα και οι αυτοαποκαλούμενοι «αντιρρησίες», ανατρεπτικοί, εξεγερμένοι ή ό,τι άλλο, ακόμα κι αυτοί έχουν υποχρεώσεις απέναντι στον πλαϊνό συνάνθρωπο κι απέναντι στην κοινωνία ολόκληρη. Δεν αναγνωρίζονται αθώοι σε αυτό το μεταπολιτευτικό παιχνίδι μεταξύ εξουσίας και αντιεξουσίας ή - όπως σημείωσα πιο πάνω - ανάμεσα σε δύο «κράτη» μέσα στην ελληνική Πολιτεία. Οπότε οι επιλογές του καθενός αλλά και ολόκληρου του λαού, ως προς το μοντέλο συνύπαρξης, πρέπει να είναι καθαρές κι όχι υπονοούμενες ή αμφίσημες. Το κλασικό ερώτημα «με ποιανού το μέρος είσαι;» πρέπει να οριοθετείται στις περιπτώσεις που παύει να είναι ιδεολογικό / πολιτικό ζήτημα και εκφυλίζεται σε ανταλλαγή ιαχών κοινωνικού πολέμου χαρακωμάτων και αμοιβαίου μίσους μεταξύ ομάδων.

Απαντες οφείλουν να θυμούνται ότι η Δημοκρατία καλλιεργεί αρετές, ενώ στις Τυραννίες (σε όλες τις εκδοχές τους) κυριαρχούν τα πάθη. Και θα έπρεπε από την ίδια την Ιστορία μας να είχαμε διδαχθεί πού οδηγούν τα πάθη...

ΥΓ.«Για καλό έργο δεν θα σε λιθοβολήσουμε
έλεγαν οι φαρισαίοι,
παρά μόνο για τη βλασφημία» (Julia Sarachu /Γ. Σουλιώτης, Ο Χριστός)

-Ο Γιάννης Πανούσης είναι πρώην καθηγητής Εγκληματολογίας στο Τμήμα Επικοινωνίας και ΜΜΕ του Πανεπιστημίου Αθηνών, πρώην πρύτανης του Πανεπιστημίου Θράκης και πρώην υπουργός