"...Οι εξελίξεις της περασμένης εβδομάδας εκθέτουν σαφέστατα την τουρκική βεντάλια ενεργών πρωτοβουλιών στην Ανατολική Μεσόγειο. Κυρίως, όμως, αναδεικνύουν μια τεσσαρακονταετή αμηχανία των ελληνικών κυβερνήσεων στον τομέα οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών προς όλες τις κατευθύνσεις. Η κατάσταση δεν είναι προβληματική μόνο έναντι της Τουρκίας, αλλά ακόμα και με χώρες της Ε.Ε. Η συμφωνία του 1977 ανάμεσα στην Ελλάδα και στην Ιταλία για την οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας δεν έχει επεκταθεί στην επιφάνεια της θάλασσας, με αποτέλεσμα οι δύο χώρες να μην διαθέτουν αποκλειστική οικονομική ζώνη (ΑΟΖ). Η Ρώμη αποφεύγει τη μετατροπή της συμφωνίας για την υφαλοκρηπίδα σε συμφωνία για την ΑΟΖ (αποτελεί προβολή του βυθού στη στήλη ύδατος που μεσολαβεί μέχρι την επιφάνεια της θάλασσας), με βασικό επιχείρημα την απουσία αντίστοιχου νομικά δεσμευτικού κειμένου ανάμεσα στην Ελλάδα και στην Αλβανία. Το 2009, επί κυβερνήσεως Κώστα Καραμανλή, η Αθήνα έφθασε κοντά στην οριστικοποίηση της συμφωνίας για την ΑΟΖ και τα θαλάσσια σύνορα με τα Τίρανα. Στο τέλος, λόγω συνταγματικών εμποδίων που προφασίστηκε η αλβανική κυβέρνηση, η συμφωνία δεν επικυρώθηκε. Περίπου τα ίδια επιχειρήματα χρησιμοποιούνται από την αλβανική κυβέρνηση μέχρι και σήμερα. Στους διπλωματικούς κύκλους αποτελεί κοινό μυστικό ότι τα Τίρανα δέχονται πιέσεις από την Αγκυρα, ώστε να μην ολοκληρώσουν μια συμφωνία με την Αθήνα...."

Από την "ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ"

"Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ", 01/12/19

Τα επικίνδυνα παιχνίδια με τις ΑΟΖ

ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΗ ΝΕΔΟΥ
Η προσπάθεια επέκτασης των στρατηγικών τουρκικών συμφερόντων της Αγκυρας στην Ανατολική Μεσόγειο, μέσω του ΟΗΕ και αμφιλεγόμενων μνημονίων συνεργασίας με την κυβέρνηση της Τρίπολης εις βάρος της Ελλάδας και της Κυπριακής Δημοκρατίας, δεν έπεσε ως κεραυνός εν αιθρία στην Αθήνα. Ηδη υπήρχαν ενδείξεις αφενός για την υιοθέτηση της «Γαλάζιας Πατρίδας» και από την επίσημη τουρκική διπλωματία, αφετέρου για τη μετατροπή της κυβέρνησης εθνικής ενότητας της Τρίπολης σε ένα σώμα απολύτως εξαρτώμενο από την Αγκυρα. Οι τουρκικές κινήσεις, ωστόσο, επιχειρούν να δημιουργήσουν τετελεσμένα και περιπλέκουν έτι περαιτέρω την κατάσταση.

Με τον ισχυρισμό της ότι η περιοχή από τον 28ο έως και τον 32ο μεσημβρινό είναι απαραβίαστη τουρκική υφαλοκρηπίδα, η Αγκυρα αποσκοπεί στο να «εξουδετερώσει» την επήρεια τόσο του Καστελλόριζου όσο και της Κύπρου ενόσω η Ελλάδα δεν έχει οριοθετήσει ΑΟΖ με την Κυπριακή Δημοκρατία. Από την άλλη, το μνημόνιο με τη Λιβύη για τον «καθορισμό θαλασσίων δικαιοδοσιών» εμπεριέχει κινδύνους για την ομαλή εξέλιξη της διαδικασίας των ερευνών στα τεμάχια που έχει παραχωρήσει η Αθήνα σε διεθνή κοινοπραξία νοτίως της Κρήτης.

Οι εξελίξεις της περασμένης εβδομάδας εκθέτουν σαφέστατα την τουρκική βεντάλια ενεργών πρωτοβουλιών στην Ανατολική Μεσόγειο. Κυρίως, όμως, αναδεικνύουν μια τεσσαρακονταετή αμηχανία των ελληνικών κυβερνήσεων στον τομέα οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών προς όλες τις κατευθύνσεις. Η κατάσταση δεν είναι προβληματική μόνο έναντι της Τουρκίας, αλλά ακόμα και με χώρες της Ε.Ε. Η συμφωνία του 1977 ανάμεσα στην Ελλάδα και στην Ιταλία για την οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας δεν έχει επεκταθεί στην επιφάνεια της θάλασσας, με αποτέλεσμα οι δύο χώρες να μην διαθέτουν αποκλειστική οικονομική ζώνη (ΑΟΖ).

Η Ρώμη αποφεύγει τη μετατροπή της συμφωνίας για την υφαλοκρηπίδα σε συμφωνία για την ΑΟΖ (αποτελεί προβολή του βυθού στη στήλη ύδατος που μεσολαβεί μέχρι την επιφάνεια της θάλασσας), με βασικό επιχείρημα την απουσία αντίστοιχου νομικά δεσμευτικού κειμένου ανάμεσα στην Ελλάδα και στην Αλβανία. Το 2009, επί κυβερνήσεως Κώστα Καραμανλή, η Αθήνα έφθασε κοντά στην οριστικοποίηση της συμφωνίας για την ΑΟΖ και τα θαλάσσια σύνορα με τα Τίρανα. Στο τέλος, λόγω συνταγματικών εμποδίων που προφασίστηκε η αλβανική κυβέρνηση, η συμφωνία δεν επικυρώθηκε. Περίπου τα ίδια επιχειρήματα χρησιμοποιούνται από την αλβανική κυβέρνηση μέχρι και σήμερα. Στους διπλωματικούς κύκλους αποτελεί κοινό μυστικό ότι τα Τίρανα δέχονται πιέσεις από την Αγκυρα, ώστε να μην ολοκληρώσουν μια συμφωνία με την Αθήνα.

Η κατάσταση δεν είναι διαφορετική προς τα νότια. Τα πράγματα στη Λιβύη έχουν «παγώσει» οποιαδήποτε προσπάθεια εδώ και χρόνια, αν και τους τελευταίους μήνες γίνεται απολύτως σαφές ότι η Αθήνα πρέπει να αποκτήσει έρεισμα στην κυβέρνηση του Χαλίφα Χαφτάρ, που ελέγχει τη δυτική Λιβύη, τις πετρελαιοπηγές της χώρας και τον λιβυκό εθνικό στρατό, ο οποίος αποτελεί τη μοναδική αξιόμαχη δύναμη στην περιοχή. Οι ίδιες δυσκολίες υπήρχαν και πριν την de facto διάσπαση της λιβυκής επικράτειας, καθώς η Τρίπολη δεν αναγνώριζε ποτέ ότι, για παράδειγμα, η Γαύδος έχει κάποια επήρεια στην οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών, ούτε όμως και την πρακτική της μέσης γραμμής.

Η Αθήνα αντιμετωπίζει σοβαρότατες δυσκολίες και στις αργόσυρτες και κατά καιρούς διακοπτόμενες διαπραγματεύσεις που εξελίσσονται από το 2009 με την Αίγυπτο για την οριοθέτηση ΑΟΖ ανάμεσα στη βορειοαφρικανική ακτή και στα Δωδεκάνησα (στη γραμμή Ρόδου - Καρπάθου - Κάσου). Οι συζητήσεις έχουν αναθερμανθεί επανειλημμένως τα τελευταία χρόνια, πολλές από τις συναντήσεις έγιναν κάτω από τα ραντάρ της δημοσιότητας, ωστόσο, παρά τις θερμές διαβεβαιώσεις, δεν υπάρχει κάποια εξέλιξη. Προφανώς η Ελλάδα ουδέποτε οριοθέτησε ΑΟΖ με την Κυπριακή Δημοκρατία, καθώς δεν έχει καταθέσει συντεταγμένες στον ΟΗΕ, όπως έχει κάνει η Λευκωσία, με τελευταίο παράδειγμα τον περασμένο Ιούνιο, ως αντίδραση στην εισβολή του πλωτού γεωτρύπανου «Φατίχ» στην κυπριακή υφαλοκρηπίδα.

Το casus belli

Αν και οι πρόσφατες εξελίξεις αφορούν κατά κύριο λόγο την υφαλοκρηπίδα και την ΑΟΖ, η Ελλάδα δεν έχει κάνει χρήση και του μονομερούς δικαιώματος που της παρέχει το δίκαιο της θάλασσας για επέκταση της αιγιαλίτιδας ζώνης (ή χωρικά ύδατα) της από τα 6 στα 12 ναυτικά μίλια. Βασική αιτία αποτελεί το casus belli, δηλαδή η απόφαση της τουρκικής εθνοσυνέλευσης να κηρύξει πόλεμο στην Ελλάδα σε περίπτωση επέκτασης των χωρικών υδάτων σε 12 ναυτικά μίλια στο Αιγαίο. Εως και το 2011 είχαν γίνει δεκάδες γύροι διερευνητικών επαφών σε διπλωματικό, τεχνοκρατικό και ενίοτε πολιτικό επίπεδο ανάμεσα σε Αγκυρα και Αθήνα, οι οποίες κατέληξαν σε αδιέξοδο, κυρίως λόγω της προϊούσας (τότε) κατάρρευσης της κυβέρνησης του Γιώργου Παπανδρέου.

Τον Οκτώβριο του 2018, κατά την τελετή παράδοσης - παραλαβής του υπουργείου Εξωτερικών, ο παραιτηθείς Νίκος Κοτζιάς ανήγγειλε επέκταση των χωρικών υδάτων στο Ιόνιο και κλείσιμο των κόλπων, ώστε να μετατραπούν σε νερά απόλυτης κυριαρχίας. Τελικά, η κλυδωνιζόμενη κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ - ΑΝΕΛ δεν προχώρησε σε αυτή την κίνηση, ούτε βεβαίως και η νέα μονοκομματική κυβέρνηση της Ν.Δ. Και τούτο διότι εξακολουθούν να υπάρχουν σοβαρότατες αντιδράσεις, καθώς μια μερική επέκταση χωρικών υδάτων θα λειτουργούσε ως έμμεση παραδοχή του τουρκικού επιχειρήματος περί ειδικών συνθηκών στο Αιγαίο. Αντιστρόφως, υπάρχει το επιχείρημα ότι η Ελλάδα αδρανεί όσον αφορά την άσκηση κυριαρχικών δικαιωμάτων της ακόμα και εκεί που μπορεί, δηλαδή στο Ιόνιο.

Τουρκία νότια της Κρήτης

Ισως η πλέον ανησυχητική διάσταση του μνημονίου που υπέγραψαν Αγκυρα και Τρίπολη είναι τα δικαιώματα που αποκτά η Τουρκία στη θαλάσσια περιοχή βόρεια της Λιβύης. Δημιουργούνται προϋποθέσεις ακόμα και για παραχώρηση θαλάσσιων τεμαχίων από την Τρίπολη στην Τουρκική Εταιρεία Πετρελαίων (ΤΡΑΟ), κάτι που πρακτικά θα μπορούσε να οδηγήσει ακόμα και σε σταθερή ναυτική παρουσία της Αγκυρας στα νότια της Κρήτης. Κάτι τέτοιο θα μπορούσε ακόμη και να παραχωρήσει στο τουρκικό ναυτικό τη δυνατότητα να κάνει νηοψίες σε περιοχές που βρίσκονται σε ζώνες που η Ελλάδα θεωρεί ως ευρισκόμενες εντός των ορίων δικαιοδοσίας της.

Παρά το γεγονός ότι μια τέτοια κίνηση δεν θα παρήγαγε νομικά αποτελέσματα με βάση το διεθνές δίκαιο, θα αποτελούσε ένα νομιμοφανές έρεισμα για την Αγκυρα, η οποία ούτως ή άλλως ερμηνεύει το δίκαιο της θάλασσας με τρόπο που απλά συνάδει με τα συμφέροντά της.

"Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ", 01/12/19

ΤΟΥ ΑΓΓΕΛΟΥ Μ. ΣΥΡΙΓΟΥ*

Τις τελευταίες δέκα ημέρες είχαμε δύο κινήσεις της Τουρκίας. Η πρώτη ήταν η κατάθεση του γνωστού εγγράφου στον ΟΗΕ με το οποίο επανέλαβε (για έκτη κατά σειράν φορά!) τις διεκδικήσεις της στην Ανατολική Μεσόγειο. Προς αποφυγή παρανοήσεων για το τι ακριβώς διεκδικεί, στο τέλος του δισέλιδου κειμένου επανακατέθεσε κατάλογο τριών σελίδων με τις συντεταγμένες των περιοχών που θεωρεί ότι της ανήκουν στην Ανατολική Μεσόγειο... Το έγγραφο διαλύει τις όποιες εναπομείνασες αμφιβολίες για το τι σημαίνει η πρόσκληση Ερντογάν «να τα βρούμε» (το περίφημο καζάνκαζάν). Η Τουρκία θεωρεί πως όλη η περιοχή μεταξύ Ρόδου και Κύπρου της ανήκει. Προσκαλεί την Ελλάδα να συνεννοηθούν για να οριοθετήσουν αποκλειστικώς τη θαλάσσια περιοχή δυτικά της Ρόδου έως και την Κρήτη. Σε αυτή την περιοχή είναι διατεθειμένη να συζητήσει και συνεκμετάλλευση. Προφανώς τέτοιες αντιλήψεις απευθύνονται σε κράτη μειωμένης κυριαρχίας.

Η δεύτερη κίνηση ήταν η συμφωνία για οριοθέτηση με τη Λιβύη και ήταν στρατηγικής σημασίας. Η Τουρκία έως τώρα έδινε τη δική της ερμηνεία σε υφιστάμενα νομικά καθεστώτα που είχαν συσταθεί στο παρελθόν από διεθνείς συνθήκες. Εφεξής θα έχει τη δική της συνθήκη που προσπαθεί να δημιουργήσει ένα νέο νομικό καθεστώς. Εάν και παντελώς παράνομο, θα το επικαλείται διαρκώς. Και οι δύο κινήσεις επιβεβαιώνουν αυτό που συμβαίνει από τον περασμένο Μάιο και μετά, όταν το γεωτρητικό σκάφος «Φατίχ» εμφανίστηκε δυτικά της Κύπρου. Η Τουρκία έχει αλλάξει ταχύτητα και επιδιώκει συντομότατα την αναθεώρηση του υπάρχοντος status quo και τη δημιουργία μιας νέας πραγματικότητας.

Αυτό εξηγεί και την τουρκική στάση στο Κυπριακό. Μέχρι προσφάτως το ζητούμενο για την Τουρκία ήταν η σύγκληση πενταμερούς διασκέψεως όπου θα συμμετείχαν οι τρεις εγγυήτριες δυνάμεις του νησιού και (ως κοινότητες) οι Ελληνοκύπριοι και οι Τουρκοκύπριοι. Ως προς τη σύνθεση, πέτυχε τον στόχο της στην Ελβετία το 2017. Απέτυχε ως προς το αποτέλεσμα. Τώρα ξαφνικά έπαψε να ενδιαφέρεται για την άμεση σύγκληση νέας πενταμερούς. Υποτίθεται ότι ο λόγος είναι πως περιμένει τα αποτελέσματα των «εκλογών» στα Κατεχόμενα, όπου δεν θα ήθελε να επανεκλεγεί ο νυν ηγέτης των Τουρκοκυπρίων Ακιντζί.

Στην πραγματικότητα άλλος είναι ο λόγος της καθυστερήσεως. Το σεισμογραφικό σκάφος «Μπαρμπαρός», που αλωνίζει την κυπριακή ΑΟΖ, φαίνεται ότι έχει εντοπίσει σημαντικό κοίτασμα στο τεμάχιο 3, που έχει δοθεί από την Κυπριακή Δημοκρατία στην ιταλική ΕΝΙ. Από αυτό το τεμάχιο απέπεμψε με πολεμικά πλοία η Τουρκία το γεωτρύπανο της ΕΝΙ τον Φεβρουάριο του 2018. Στόχος της Aγκυρας είναι να προχωρήσει σε γεώτρηση, ανακάλυψη και εκμετάλλευση του κοιτάσματος στο τεμάχιο 3. Εάν συμβεί κάτι τέτοιο, στην πενταμερή, οψέποτε γίνει, θα είναι σε θέση αντίστοιχη με αυτή της Κυπριακής Δημοκρατίας, που έχει επίσης ανακαλύψει κοιτάσματα υδρογονανθράκων και εκμεταλλεύεται το ένα από αυτά.

Ενώ η τουρκική εξωτερική πολιτική δημιουργεί ραγδαία νέα δεδομένα, η Τουρκία είναι κοντά σε διάρρηξη των δεσμών της με τη Δύση και θέτει σε κίνδυνο τη συμμετοχή της στο ΝΑΤΟ. Επικεντρώνεται πρωτίστως στη Μέση Ανατολή λόγω των Κούρδων της Συρίας. Παράλληλα, είναι απίστευτα απομονωμένη από τα κράτη της Μέσης Ανατολής, αφού μόνον με το Κατάρ έχει καλές σχέσεις. Τέλος, για πρώτη φορά μετά το 1922, η Τουρκία έχει τόσο καλές σχέσεις με τη Ρωσία. Ολα αυτά καθιστούν την Τουρκία παίκτη που κινείται στα όρια του παιχνιδιού. Η πιθανότητα ασκήσεως αποτελεσματικών διπλωματικών πιέσεων από όσους είχαμε συνηθίσει τα τελευταία χρόνια είναι περιορισμένη.

Τι σημαίνουν όλα αυτά για την ελληνική εξωτερική πολιτική; Για να ανταποκριθούμε στις νέες ταχύτητες που αναπτύσσει η Τουρκία, πρέπει να αλλάξουμε κι εμείς τους ρυθμούς μας. Οι υπάρχουσες συμμαχίες δεν μας προστατεύουν από την εντεινόμενη τουρκική επιθετικότητα. Πρέπει, παράλληλα με τους παραδοσιακούς συμμάχους, να επικεντρωθούμε στα νέα σχήματα συμμαχιών της Ανατολικής Μεσογείου. Καλές οι τριμερείς διασκέψεις, αλλά εάν δεν περάσουμε στον τομέα της ασφάλειας, οι σχέσεις μας με το Ισραήλ και την Αίγυπτο δεν θα αποκτήσουν ποτέ στρατηγικό χαρακτήρα.

*Βουλευτής Α΄ Αθηνών με τη Νέα Δημοκρατία, αν. καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και Εξωτερικής Πολιτικής, Πάντειο Πανεπιστήμιο.

"Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ", 01/12/19

ΤΟΥ ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΤΣΑΚΙΡΗ*

Το μνημόνιο συναντίληψης αναφορικά με τον καθορισμό θαλασσίων ζωνών ανάμεσα στην Τουρκία και τη διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση της Λιβύης φαίνεται να έπεσε ως «κεραυνός εν αιθρία» σε όσους παρακολουθούν την εξέλιξη του τουρκικού επεκτατισμού στη ΝΑ Μεσόγειο.

Οι λιβυκές διεκδικήσεις επί των θαλασσίων ζωνών τής έως το 2011 αδιευκρίνιστης ελλαδικής υφαλοκρηπίδας στο Λιβυκό Πέλαγος είναι μια πολύ παλιά ιστορία, η οποία θα μπορούσε να επανέλθει στο προσκήνιο μετά τη λήξη του εμφυλίου πολέμου. Σε αντίθεση με την Αίγυπτο, η Λιβύη, τόσο επί Καντάφι όσο και επί Σαράζ, είχε επεκτατικές βλέψεις επί των νομίμων ορίων της ελληνικής υφαλοκρηπίδας, που ωστόσο παρέμενε αδιευκρίνιστη και ως εκ τούτου ευάλωτη σε έωλες επιδιώξεις αναθεωρητικών δυνάμεων όπως η Τουρκία.

Στην περίπτωση του Λιβυκού, η Αθήνα ακολούθησε μια πιο διεκδικητική πολιτική. Τον Αύγουστο του 2011 οριοθέτησε με τον νόμο 4001/2011 το εξωτερικό όριο της υφαλοκρηπίδας της με βάση τη μέση γραμμή έναντι όχι μόνο της Λιβύης αλλά και μέρους της αιγυπτιακής υφαλοκρηπίδας. Υπογράμμισε έτσι ότι με βάση τη διεθνή πρακτική το όριο αυτό θα αποτελέσει και το απώτατο εξωτερικό όριο της ελληνικής ΑΟΖ όταν αυτή ορισθεί με τα έναντι κράτη.

Μέσα σε αυτόν τον οριοθετημένο χώρο, που de facto αποδέχθηκαν τόσο το Κάιρο όσο και μέχρι πρόσφατα η Τρίπολη, η Αθήνα εκτέλεσε σεισμογραφικές έρευνες το 2012-2014, όρισε θαλασσοτεμάχια το 2014 και εν συνεχεία αδειοδότησε το δυτικό τμήμα αυτών των θαλασσοτεμαχίων στην κοινοπραξία Exxon - Total - ΕΛΠΕ το 2019.

Η Τουρκία αμφισβήτησε το ανατολικό άκρο του χώρου αυτού από το 2017, ενώ έχει αμφισβητήσει και την ελληνικότητα της Γαύδου από το 1997.

Η Τουρκία φάνηκε να αιφνιδιάστηκε από αυτές τις κινήσεις. Το 2012 κατέθεσε στον ΟΗΕ χάρτη με συγκεκριμένες διεκδικήσεις που οριοθετούσε ως τουρκική υφαλοκρηπίδα μια τεράστια θαλάσσια ζώνη μεταξύ του 32ου και 28ου μεσημβρινού, από το ακρωτήριο του Ακάμα στη βορειοδυτική Κύπρο έως στα 6 ν.μ. ανατολικά της Κάσου, της Καρπάθου και της Κρήτης. Τώρα για πρώτη φορά επεκτείνει τις διεκδικήσεις της δυτικά του 28ου μεσημβρινού επιχειρώντας να διασφαλίσει τη νομιμοποιητική στήριξη της κυβέρνησης Σαράζ. Αυτή είναι η πρώτη ειδοποιός διαφορά. Εως τώρα η Τουρκία διεκδικούσε μονομερώς χωρίς ουδεμία άλλη υποστηρικτική γνώμη.

Προσέφερε γενναιόδωρα τεράστιες περιοχές της κυπριακής και ελλαδικής ΑΟΖ στο Ισραήλ και στην Αίγυπτο και δεν βρήκε ανταπόκριση.

Μεταξύ 2012-2013 επιχείρησε να μεταπείσει την κυβέρνηση της αιγυπτιακής Μουσουλμανικής Αδελφότητας υπό τον Μόρσι να δεχθεί την «black Friday υπερπροσφορά» της ανατρέποντας τη συμφωνία μερικής οριοθέτησης που είχε υπογράψει η κυβέρνηση Μουμπάρακ με τη Λευκωσία το 2004. Η προσφορά που τώρα κάνει στον Σαράζ, το τελευταίο προπύργιο της Μουσουλμανικής Αδελφότητας στη Μέση Ανατολή, έχει μεγαλύτερες πιθανότητες επιτυχίας λόγω της απελπιστικής κατάστασης στην οποία έχει περιέλθει η αναγνωρισμένη λιβυκή κυβέρνηση του GNA, έχοντας απολέσει τον έλεγχο σχεδόν του συνόλου της λιβυκής επικράτειας με την εξαίρεση των περιχώρων της Τρίπολης και της Μισράτα.

Εάν δεν είχε υποστηριχθεί στρατιωτικά από τον Ερντογάν, ίσως η επίθεση του στρατηγού Χαφτάρ και των δυνάμεων του LNA κατά της Τρίπολης να είχε επιτύχει τον περασμένο Αύγουστο. Ως αντάλλαγμα για τη βοήθεια της Αγκυρας, τον περασμένο Αύγουστο ο Σαράζ ανταποκρίθηκε στο τουρκικό άνοιγμα διαμαρτυρόμενος για τη «μονομερή» οριοθέτηση της Ελλάδος στο Λιβυκό, που παραβιάζει τα δικαιώματα της Τρίπολης.

Τα δύο αυτά μνημόνια, ως μηχανισμοί στρατηγικής πλαγιοκόπησης, είναι απαράδεκτα τόσο για την Ελλάδα όσο και την Αίγυπτο, που βλέπει με μεγάλη ανησυχία την ανάπτυξη τουρκικών βάσεων πέριξ της Ερυθράς Θάλασσας σε Σομαλία και (δυνητικά) Σουδάν. Αυτή η εξέλιξη δημιουργεί ακόμη ένα παράθυρο ευκαιρίας για να ξεκλειδώσει η οριοθέτηση ΑΟΖ Ελλάδος - Κύπρου - Αιγύπτου και αυτό θα πρέπει να αποτελέσει την πρώτη ελληνική αντίδραση σε συνεννόηση με το Κάιρο. Kάποιος πρέπει να απευθύνει το ερώτημα στον πρόεδρο Σίσι: Αν όχι τώρα, πότε θα οριοθετήσουμε ΑΟΖ; Οταν θα έχουν αναπτυχθεί τουρκικές βάσεις σε Μισράτα, Σύρτη και Τρίπολη;

Η δεύτερη ελληνική αντίδραση θα πρέπει να είναι προς τον Σαράζ. Μια τουρκική βάση στη Λιβύη δεν θα είναι εύκολη υπόθεση για την Τουρκία. Δεν διαθέτει επαρκή στρατιωτικά μέσα που θα μπορούσαν να παράσχουν την αναγκαία αεροπορική υποστήριξη στις δυνάμεις του GNA.

Ο GNA βρίσκεται στρατιωτικά και διπλωματικά απομονωμένος. Χωρίς τη βοήθεια του Κατάρ και της Τουρκίας, το πιθανότερο είναι ότι θα είχε ήδη καταρρεύσει. Με την ενέργειά του αυτή θέτει σε κίνδυνο το μοναδικό χαρτί που του έχει απομείνει, τη διεθνή αναγνώριση της κυβέρνησής του, καθώς προβαίνει σε μια εχθρική κίνηση προς την Ελλάδα που δεν μπορεί να μείνει αναπάντητη. Το γεγονός ότι αυτό που υπέγραψε στην Αγκυρα είναι MoU και όχι συμφωνία οριοθέτησης και το γεγονός ότι η «συμφωνία» αυτή δεν έχει κατατεθεί στον θεματοφύλακα της UNCLOS δίνει μια ευκαιρία στην Ελλάδα να ανατρέψει τα επιδιωκόμενα τετελεσμένα.

Είναι καιρός ο στρατηγός Χαφτάρ να έρθει στην Αθήνα.

* Αναπληρωτής καθηγητής Γεωπολιτικής και Ενεργειακής Πολιτικής Πανεπιστημίου Λευκωσίας.

"Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ", 01/12/19

ΤΟΥ ΠΕΤΡΟΥ ΛΙΑΚΟΥΡΑ*

Η Τουρκία αποκαλύπτει τις προθέσεις της στην Ανατολική Μεσόγειο με το μνημόνιο περί οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών με τη Λιβύη που υιοθετήθηκε στις 27 Νοεμβρίου με τον πρωθυπουργό Σαράζ της αναγνωρισμένης κυβέρνησης της Τρίπολης, συμπληρώνοντας το θεώρημα της «Γαλάζιας Πατρίδας». Είχε προηγηθεί η επιστολή της τής 13ης Νοεμβρίου που κατέθεσε στα Ηνωμένα Εθνη ολοκληρώνοντας το τουρκικό σχέδιο, με σαφείς διεκδικήσεις και προσκλήσεις προς συγκεκριμένα γειτονικά κράτη να οριοθετηθεί η Ανατολική Μεσόγειος.

Η διπλή αυτή κίνηση της Τουρκίας δεν αποτελεί έκπληξη, διότι τα σενάρια αυτά είναι σε επεξεργασία σταθερά από το 2011, και μόλις τον περασμένο Μάρτιο ανακοινώθηκε το μεγαλύτερο μέρος τους με επιστολή που κατατέθηκε στα Ηνωμένα Εθνη. Η Τουρκία, κυρίως αντιδρώντας στις συντεταγμένες που κατέθεσε η Κύπρος, υπέβαλε τις δικές της συντεταγμένες, αποσαφηνίζοντας τις διεκδικήσεις της και απέρριψε εξίσου τα ελληνικά και κυπριακά επιχειρήματα έναντι των τουρκικών θέσεων για την οριοθέτηση της Μεσογείου.

Η επιστολή του Νοεμβρίου έχει κυρίως δύο σκέλη. Το πρώτο αφορά διεκδικήσεις της Τουρκίας από τον 32ο, 16΄, 18΄΄ έως τον 28ο μεσημβρινό. Ειδικότερα, η Τουρκία δηλώνει ότι σε αυτήν την περιοχή έχει αποκλειστικά δικαιώματα υφαλοκρηπίδας με βάση μονομερή οριοθέτηση, επί αρχών ευθυδικίας, υπολογισμένη με τη μέση γραμμή ανάμεσα στις εκατέρωθεν αντικείμενες ακτές με την Αίγυπτο. Αποκλείει με τη μέθοδο αυτή την επήρεια τόσο του Καστελλορίζου όσο και της ανατολικής πλευράς της Ρόδου, την οποία ο 28ος μεσημβρινός τέμνει κάθετα. Αποκλείει, ομοίως, και την επήρεια των δυτικών και νοτιοδυτικών κυπριακών ακτών, ιδίως λόγω μη αναγνώρισης της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Υπολογίζει, όμως, την επήρεια των ακτών που αντιστοιχούν στα Κατεχόμενα βάσει μιας άκυρης συμφωνίας της με την ανυπόστατη κατά το διεθνές δίκαιο τουρκοκυπριακή οντότητα. Υπολογίζει επιπλέον επήρεια και στην οριοθετημένη ανατολική και νοτιοανατολική πλευρά της Κύπρου, στην οποία η Τουρκία διατείνεται ότι ενεργεί για λογαριασμό της τουρκοκυπριακής οντότητας.

Το δεύτερο σκέλος της επιστολής αφορά τις περιοχές δυτικά του 28ου μεσημβρινού, που εκτείνονται πέραν του ορίου αιγιαλίτιδας ζώνης των (ελληνικών) νησιών, δηλώνοντας ότι η οριοθέτηση θα γίνει με συμφωνία. Μάλιστα στο παράρτημα με τις αντίστοιχες συντεταγμένες διατυπώνεται σαφώς ότι τα νησιά αυτά δεν μπορούν να διεκδικούν υφαλοκρηπίδα ή ΑΟΖ, διότι θα καταπατούν την προέκταση της προβολής των τουρκικών ακτών και υφαλοκρηπίδας της Τουρκίας.

Με άλλα λόγια, όπως προκύπτει από την επιστολή, οριοθετώντας με τη μέθοδο της ευθυδικίας, δυτικά του 28ου μεσημβρινού η Ελλάδα θα αποκλείεται από οριοθέτηση τόσο με την Αίγυπτο όσο και με τη Λιβύη. Η τουρκική πλευρά θεωρεί ότι η μέθοδος αυτή αποκλείει την επήρεια των νησιών. Μάλιστα για να περισώσει, εις μάτην όμως, το επιχείρημά της, κάνει αναφορά τόσο στη διάταξη περί οριοθέτησης ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας της σύμβασης για το δίκαιο της θάλασσας, που την εκλαμβάνει ως εθιμική διάταξη (που είναι), όσο και στη νομολογία του Διεθνούς Δικαστηρίου. Το κάνει όμως επιλεκτικά, διότι το Δικαστήριο έχει τονίσει ότι κάθε νησί υπολογίζεται στη διαδικασία οριοθέτησης με βάση τα κριτήρια που το ίδιο θέτει για να επιτευχθεί το δίκαιο αποτέλεσμα.

Ετσι, η Τουρκία εστιάζει σε δύο χώρες: στην Αίγυπτο και στη Λιβύη. Η δελεαστική πρότασή της προς την Αίγυπτο το 2012 δεν είχε ανταπόκριση. Από το 2018 η Τουρκία έχει προτείνει οριοθέτηση μεταξύ των αντικείμενων νοτιοδυτικών ακτών της Τουρκίας και της ανατολικής πλευράς της Λιβύης, με βάση μηδενική επήρεια των ακτών της Ρόδου, της Καρπάθου, της Κάσου και του 1/3 της νότιας Κρήτης, στην Ανατολική Μεσόγειο. Με δέλεαρ ότι οριοθέτηση με την Τουρκία προσφέρει στη Λιβύη κέρδος 39.000 τ. χλμ. περισσότερο, σε σύγκριση με αυτό που θα της αναλογούσε αν οριοθετούσε με την Ελλάδα.

Μετά την επιστολή επισπεύσθηκε η υιοθέτηση του μνημονίου περί οριοθέτησης με τη Λιβύη, που ευθυγραμμίζεται με το θεώρημα της «Γαλάζιας Πατρίδας». Η τυχόν οριοθέτηση με τη Λιβύη πρόκειται για μια κίνηση που αποσκοπεί στο να δημιουργήσει η Τουρκία με συμφωνία δικαιώματα σε θαλάσσιες ζώνες και να εξουδετερώσει τα ipso facto δικαιώματα υφαλοκρηπίδας που παράγουν τα ελληνικά νησιά με πρόσοψη στην Ανατολική Μεσόγειο. Ιδίως δε να εμποδίσει την Ελλάδα από του να οριοθετήσει με τα αντικείμενα κράτη. Ομως, υπό οιαδήποτε αρχή του δικαίου της θάλασσας που έχει επεξεργαστεί νομολογιακά το Διεθνές Δικαστήριο, δεν είναι δυνατόν να ευσταθεί μια τέτοια οριοθέτηση υπό τις παρούσες γεωγραφικές συνθήκες. Είναι προδήλως αβάσιμη. Μια τέτοια οριοθέτηση επηρεάζει επίσης αρνητικά και τα κυριαρχικά δικαιώματα της Αιγύπτου και την ελεύθερη βούλησή της.

Η Τουρκία εμφανώς ενεργεί με κακή πίστη και παραβατικά, στον βαθμό που αποσκοπεί στο να αποστερήσει και να ζημιώσει την Ελλάδα από τα συμφυή δικαιώματά της, προκειμένου να επιτύχει τον σκοπό της. Προτιμά τη μονομερή ή επιλεκτική οριοθέτηση. Δεν επιλέγει την ορθή πρόβλεψη του δικαίου της θάλασσας, δηλαδή συμφωνία επί τη βάσει του διεθνούς δικαίου μεταξύ όλων των κρατών και προοπτικά την προσφυγή στη διεθνή δικαιοσύνη.

* Καθηγητής Διεθνούς Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς.