Κυριακή 18 Απριλίου 2021

Ας ξεπεζέψουμε, όμως, σιγά σιγά. Ολα αυτά είναι και λίγο για εσωτερική κατανάλωση, για τη μιντιακή (παρα)φιλολογία. Ενα ερώτημα λοιπόν είναι: εάν ο τρόπος με τον οποίο η ελληνική πλευρά όρθωσε το ανάστημά της θα έχει και συνέχεια, μακριά από τηλεοπτικές (και διαδικτυακές) κάμερες. Οπως λένε άνθρωποι που γνωρίζουν εκ των έσω τα διπλωματικά παρασκήνια, «ο διάβολος, ως συνήθως, κρύβεται στις λεπτομέρειες» και «η πυγμή μετριέται σε πραγματική άσκηση εξουσίας και δεν εξαντλείται σε μια τηλεοπτική αντιπαράθεση». Αυτό δεν είναι γκρίνια ούτε υπαινιγμός απέναντι στη στάση του κ. Δένδια. Το σχόλιο έχει να κάνει περισσότερο με την έξαρση των ελληνικού αισθήματος, το οποίο διογκώνεται και συρρικνώνεται από τη μία στιγμή στην άλλη: αγαλιάζουμε με τις εκρήξεις μας ή γονατίζουμε από μια κάμψη, σαν να μην υπάρχει ποτέ μέση οδός. Η μεγάλη μας, διαχρονική, κατάρα είναι ότι μας λείπουν η συνέχεια και η συνέπεια από τις προσπάθειές μας. Μας μένει μόνο το άχτι. Καλώς αισθανόμαστε μια ηθική ικανοποίηση, αλλά η ιστορία δεν τελειώνει εδώ. Και είναι πολύ σύνθετη και περίπλοκη....

Από την "ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ" (αρθρογραφία+ειδησεογραφία)

άλλη, τους ενώνει το γεγονός ότι και οι δύο στα γραφεία τους έχουν τη σημαία της Ευρωπαϊκής Eνωσης. Μέσα σε λιγότερο από δύο εβδομάδες, και οι δύο έδειξαν ποια είναι τα προβλήματα που κρύβονται κάτω απ’ αυτήν τη σημαία. Ο Μισέλ παρακολούθησε χωρίς να αντιδράσει την ταπείνωση της εκπροσώπου ενός άλλου ευρωπαϊκού θεσμού, της ταλαίπωρης Ούρσουλα, προέδρου της Eπιτροπής. Πέρα από το γεγονός ότι μαζί με τον Ερντογάν συμπεριφέρθηκαν σαν αγροίκοι. Ο Δένδιας, όχι μόνον στάθηκε όρθιος απέναντι στον Τούρκο ομόλογό του, αλλά τον άφησε άφωνο, ανταποδίδοντας με άνεση ένα ένα τα χτυπήματα του συνομιλητή του. Oσοι γνωρίζουν, λένε ότι επί της ουσίας δεν έγινε τίποτε. Επί της ουσίας δεν έγινε τίποτε και με την ταξιθεσία Μισέλ και ταλαίπωρης Ούρσουλα. Oμως επειδή και τα δύο περιστατικά διεξήχθησαν on camera, κοινώς έγιναν θέαμα, μετράει και το ύφος. Στο θέαμα δε το ύφος είναι ουσία.

Θα μπορούσε να πει κανείς ότι ο Δένδιας απευθυνόταν στο ελληνικό κοινό. Μπορεί. Hταν μια εικόνα που τη χρειαζόταν το ελληνικό κοινό μετά το απογοητευτικό θέαμα του Παυλόπουλου που είχε ζαρώσει στον καναπέ δίπλα στον Ερντογάν. Ή τις διεθνιστικές ανοησίες του Κοτζιά περί μοναχοφάηδων Ελλήνων, που έκαναν τους Eλληνες να μην ξέρουν πού πατούν και πού πηγαίνουν. Ο Δένδιας, όμως, με τη στάση του απευθύνθηκε και στο ευρωπαϊκό κοινό. Ή τουλάχιστον σε όσους εξακολουθούν να πιστεύουν ότι το καθεστώς Ερντογάν έχει κατά βάθος ευρωπαϊκή ιδιοσυγκρασία και μόνον αν καθόμαστε εκεί που μας βάζει να καθίσουμε, θα την βοηθήσουμε να αναδειχθεί. Κυρίως δεν πρέπει να του αντιμιλάς γιατί θυμώνει.

Διαφορετικά βλέπεις την Τουρκία από τις Βρυξέλλες ή το Βερολίνο και διαφορετικά από την Αθήνα. Πόσες ευρωπαϊκές χώρες υφίστανται τον καθημερινό πόλεμο νεύρων με τις παραβιάσεις του εναέριου χώρου τους; Και σε πόσες εμφανίζονται μετανάστες με τη συνοδεία τουρκικών πολεμικών; Θα μου πείτε αυτά είναι γνωστά. Επειδή όμως η ευρωπαϊκή ηγεσία μοιάζει να πάσχει από την ευήθεια του πολιτισμού που βαρέθηκε τον εαυτό του –εδώ μπαίνει η φυσιογνωμία του Σαρλ Μισέλ– δεν φτάνουν τα λόγια. Χρειάζεται να τους το παραστήσεις κιόλας ζωντανά, σ’ ένα εύπεπτο σκετσάκι, μπας και το καταλάβουν.

"Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ", 17/04/21

έντονη την ηθική διάστασή της, καθώς η αξιοπρέπεια και η υπερηφάνεια είναι έννοιες αμιγώς ηθικές. Ελάχιστη σχέση έχουν με την πολιτική. Μάλιστα, πολλές φορές συντρίβονται υπό το βάρος του συσχετισμού των δυνάμεων, που είναι, σε τελική ανάλυση, ο ορισμός της πολιτικής.

Γι’ αυτό ας δούμε πιο ψύχραιμα, τώρα που πέρασε η αρχική ευφορία, αν αυτή η στάση της Ελλάδας εδράζεται πάνω σε ισχυρή πολιτική βάση, αν ανταποκρίνεται στο διεθνές περιβάλλον, όπως αυτό διαμορφώνεται μετά τις αμερικανικές προεδρικές εκλογές. Ουδείς μπορεί να αμφιβάλλει ότι η πατρίδα μας, σε όλους τους τομείς που συνθέτουν την εξωτερική πολιτική, σήμερα είναι πιο ισχυρή από ποτέ. Ηταν μια διαδικασία αναβάθμισης των διεθνών συνεργασιών, που ξεκίνησε το 2013 από την κυβέρνηση του Αντ. Σαμαρά και συνεχίστηκε και από την κυβέρνηση των ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ και βεβαίως από τη σημερινή κυβέρνηση, που διεύρυνε ακόμη πιο πολύ τα διεθνή ερείσματα της πατρίδας μας. Ετσι, με τις πολύμορφες συνέργειες που έχει πετύχει η εξωτερική πολιτική μας, μπορούμε με αποφασιστικότητα να προβάλλουμε τις πάγιες θέσεις μας χωρίς ανέξοδους λεονταρισμούς και πατριδοκαπηλικούς «δεκάρικους».

Η προχθεσινή στάση του κ. Ν. Δένδια είναι συνέχεια της αποφασιστικότητας που επέδειξε η Ελλάδα στη «μάχη» του Εβρου το 2020 και της πολιτικής φύλαξης των θαλασσίων συνόρων.

Από την άλλη πλευρά, η εκλογή Τζο Μπάιντεν έχει ανατρέψει όλους τους σχεδιασμούς του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Με το νέο δόγμα της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής δεν συγχωρούνται συνεργασίες με τη Ρωσία του Πούτιν. Αν ο Τούρκος πρόεδρος επιμείνει σε αυτόν τον σφιχτό εναγκαλισμό του, θα αισθανθεί το κόστος των νέων κυρώσεων που θα επιβληθούν στην καθημαγμένη τουρκική οικονομία. Αν όμως, μέσα από την ουκρανική κρίση, θελήσει να επανενταχθεί στο δυτικό σύστημα, τότε το ήπιο κλίμα στις σχέσεις του με την Ελλάδα θα του είναι απαραίτητο.

Αυτό που μετράει είναι ότι η εθνική αυτοπεποίθησή μας, σήμερα, έχει στέρεη βάση. Ανταποκρίνεται στο νέο διεθνές περιβάλλον.

"Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ", 17/04/21

ΤΟΥ ΜΙΧΑΛΗ ΤΣΙΝΤΣΙΝΗ

Αν εκτόνωση είναι να πετροβολάς την τζαμαρία, τότε ναι. Η επίσκεψη Δένδια στην Αγκυρα εκτόνωσε την ένταση με την Τουρκία, διοχετεύοντάς τη σε συμβολική βία. Αλλά πολλή συμβολική βία.

Η εικόνα των δύο υπουργών, να λούζει ο ένας τον άλλον με τη χολή που είχε συσσωρευθεί στον πιο άγριο χρόνο των ελληνοτουρκικών σχέσεων μετά το 1974, επιβεβαίωσε ότι καμία επίσκεψη στην Τουρκία δεν μπορεί να προγραμματιστεί. Καμία χειρονομία δεν μπορεί να απευθύνεται στη γείτονα με την ελπίδα ότι θα αποτελέσει κρίκο μιας ορθολογικής, διπλωματικής αλληλουχίας.

Η αλήθεια είναι ότι αυτή τη φορά ο Ελληνας υπουργός Εξωτερικών έδειξε να προσέρχεται στη σκηνή χωρίς το αυτολογοκριτικό φρένο, που χρησιμοποιείται συνήθως για να διασωθούν τα διπλωματικά προσχήματα. Το γεγονός ότι ο Ερντογάν τον είχε δεχθεί εκτός πρωτοκόλλου δεν μετρίασε την κατηγορηματικότητα με την οποία ο Δένδιας προέτεινε λίγο μετά, τις αιχμές των ελληνικών θέσεων.

Ο τόνος του στον απροσδόκητο διαξιφισμό με τον Τσαβούσογλου μπορεί να αντανακλά και το κλίμα που είχε διαμορφωθεί στην Αθήνα, εξαιτίας της αναψηλάφησης της στρατηγικής του Ελσίνκι και των ρηγμάτων που ενεργοποίησε στο υπέδαφος της συντηρητικής παράταξης. Ακόμη και αν το κλίμα αυτό άφησε ανεπηρέαστο τον επικεφαλής της ελληνικής διπλωματίας, ο ίδιος κατέληξε να το τροφοδοτεί με τη στάση του στην Αγκυρα. Αρκεί να δει κανείς τον διθυραμβικό απόηχο του επεισοδίου σε κύκλους που μετρούν πάντα τις εξωτερικές σχέσεις της χώρας με γνώμονα το γόητρο.

Υπολογισμένη ή λιγότερο υπολογισμένη, η επίσκεψη Δένδια δεν προορίζεται να έχει διάρκεια μεγαλύτερη των φευγαλέων εντυπώσεων. Πήγαμε, τα ’παμε, γυρίσαμε. Το καθεστώς Ερντογάν έχει πιο ζωτικές προτεραιότητες –όπως η διανομή δωρεάν πατάτας– που, λογικά, δεν θα του επιτρέψουν να αποπειραθεί αμέσως μια υπεραντίδραση για λόγους φρονήματος.

Η επακούμβηση Δένδια στον Τσαβούσογλου επιβεβαίωσε πάντως με φαντασμαγορικό τρόπο αυτό που ήδη ξέραμε. Στις βασικές διαφορές με την Τουρκία, η οδός της επίλυσης δεν είναι καν ορατή. Αυτή η πραγματικότητα θα μπορούσε να αποτελεί και το έδαφος συμβιβασμού των δύο «σχολών» στην Ελλάδα: Αφού δεν υπάρχει τρόπος να τα βρούμε με τον διάλογο, δεν υπάρχει ούτε λόγος να φοβόμαστε τον διάλογο.

Με τη σημερινή Τουρκία, μπορούμε να επιλέξουμε ως ασφαλέστερη –και οικονομικότερη– λύση τους παράλληλους, κυλιόμενους διαδρόμους. Θα μοιάζει σαν να τρέχουμε, αλλά δεν θα μετακινούμαστε. Θα τρέχουμε διαρκώς, χωρίς όμως να κινδυνεύουμε να συγκρουστούμε.

Η μόνη δυσκολία είναι να ανέβει η Τουρκία στον κυλιόμενο. Να ανέβει και να μείνει –να τρέχει σημειωτόν– εκεί. Και αυτό, μάλλον, είχε ήδη επιτευχθεί, πριν από το φαντεζί ιφτάρ στην Αγκυρα. Ολα τα υπόλοιπα είναι θόρυβος. Και θα σβήσει.

"Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ", 17/04/21

ΤΟΥ ΗΛΙΑ ΜΑΓΚΛΙΝΗ

Ο γενικός ενθουσιασμός που επικρατεί στην κοινή γνώμη, αλλά και μεταξύ σχολιαστών-αναλυτών, για τη στάση του υπουργού Εξωτερικών Νίκου Δένδια κατά την προχθεσινή συνέντευξη Τύπου στην Αγκυρα ίσως να εκφράζει και ένα ελληνικό άχτι: ότι επί σειρά δεκαετιών ο Τούρκος «γαβγίζει» κι εμείς λουφάζουμε.

Οι λεγόμενοι υπερπατριώτες είναι συνήθως αυτοί που, με μια αβασάνιστη ευκολία, μιλούν επίμονα για μειοδότες. Δεν πρόκειται όμως για μια περιθωριακή μειοψηφία. Η πεποίθηση αυτή είναι πιο γενικευμένη.

Βεβαίως, ποτέ δεν είναι τόσο απλά και μονοδιάστατα τα πράγματα. Μάλιστα, τουρκικά μέσα και αναλυτές συχνά επικαλούνται το ίδιο για τη δική τους πλευρά, κυρίως ότι η Ελλάδα είναι με το μέρος των ισχυρών, ότι προστατεύεται από την Ευρώπη, ότι είναι προνομιούχα και ευνοημένη. Εν πολλοίς, έχουν δίκιο.

Το αξιοσημείωτο στην προχθεσινή, πρωτοφανή θα την έλεγα, διπλωματική αψιμαχία είναι ότι δόθηκε μπροστά στις κάμερες. Ηταν άραγε ένα αυθόρμητο ξέσπασμα εκ μέρους του κ. Δένδια; Ο ίδιος βεβαιώνει πως είχε οδηγία από τον πρωθυπουργό, εάν προκληθεί, να απαντήσει αναλόγως. Και το έκανε.

Αυτού του τύπου οι διάλογοι και οι αντεγκλήσεις (συχνά χωρίς καν την επίφαση της ευγένειας και της διατήρησης ορισμένων τύπων που επικρατούν on camera) συμβαίνουν πίσω από κλειστές πόρτες και μακριά από τα μάτια των δημοσιογράφων. Εδώ έγινε η εξαίρεση.

Ο κ. Τσαβούσογλου ήταν όντως προκλητικός και σε πολλά σημεία εκνευριστικός. Σημειολογικά έχει και κάτι ακόμα σημασία (σχολιάστηκε ήδη εξάλλου): προχθές, η Ελλάδα φάνηκε να λειτουργεί και ως εκπρόσωπος μιας Ευρώπης που στην Αγκυρα ταπεινώθηκε, μπροστά από τις κάμερες ξανά, στο πολυσυζητημένο sofagate.

Ας ξεπεζέψουμε, όμως, σιγά σιγά. Ολα αυτά είναι και λίγο για εσωτερική κατανάλωση, για τη μιντιακή (παρα)φιλολογία. Ενα ερώτημα λοιπόν είναι: εάν ο τρόπος με τον οποίο η ελληνική πλευρά όρθωσε το ανάστημά της θα έχει και συνέχεια, μακριά από τηλεοπτικές (και διαδικτυακές) κάμερες.

Οπως λένε άνθρωποι που γνωρίζουν εκ των έσω τα διπλωματικά παρασκήνια, «ο διάβολος, ως συνήθως, κρύβεται στις λεπτομέρειες» και «η πυγμή μετριέται σε πραγματική άσκηση εξουσίας και δεν εξαντλείται σε μια τηλεοπτική αντιπαράθεση».

Αυτό δεν είναι γκρίνια ούτε υπαινιγμός απέναντι στη στάση του κ. Δένδια. Το σχόλιο έχει να κάνει περισσότερο με την έξαρση των ελληνικού αισθήματος, το οποίο διογκώνεται και συρρικνώνεται από τη μία στιγμή στην άλλη: αγαλιάζουμε με τις εκρήξεις μας ή γονατίζουμε από μια κάμψη, σαν να μην υπάρχει ποτέ μέση οδός. Η μεγάλη μας, διαχρονική, κατάρα είναι ότι μας λείπουν η συνέχεια και η συνέπεια από τις προσπάθειές μας. Μας μένει μόνο το άχτι.

Καλώς αισθανόμαστε μια ηθική ικανοποίηση, αλλά η ιστορία δεν τελειώνει εδώ. Και είναι πολύ σύνθετη και περίπλοκη