ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΣΙΑΚΑΝΤΑΡΗ
Κατά την περίοδο που η βία αντιδραστικών στοιχείων της κοινωνίας και της αστυνομίας ως θεσμού του κράτους δοκιμάζουν τη δημοκρατία, κυκλοφορούν στη χώρα μας δυο βιβλία, δυο ιερών τεράτων του ευρωκομμουνισμού και της πάλαι ποτέ Ανανεωτικής Αριστεράς. Το ένα περιέχει άρθρα, παρεμβάσεις, ομιλίες, συνεντεύξεις που έδωσε ο ηγέτης του Ιταλικού Κομμουνιστικού Κόμματος Ενρίκο Μπερλινγκουέρ από το 1969 έως τον θάνατό του το 1984 και το άλλο αυτοβιογραφικά κείμενα, απομαγνητοφωνήσεις αναμνήσεων και πολιτικά άρθρα, παρεμβάσεις και συνεντεύξεις του Μπάμπη Δρακόπουλου, εκλεγμένου Γραμματέα από το 1969 έως το 1982 του μεγάλου σε ιδέες και μικρού σε ποσοστά ΚΚΕ εσωτ. Τηρουμένων των μεγεθών και της ιστορίας των δυο κομμάτων θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε πως ο Μπερλινγκουέρ ήταν ο Δρακόπουλος της Ιταλίας και ο Δρακόπουλος ο Μπερλινγκουέρ της Ελλάδας. Οι δυο ανυπέρβλητοι σε ήθος, αγάπη προς τη γνώση, μετριοπάθεια, σεβασμό της ιστορικότητας του χώρου τους αλλά και των άλλων πολιτικών χώρων διδάσκουν τι σημαίνει πολιτικός με πνευματικό βάθος και ηθική καλλιέργεια.
Ο καινοτόμος δημοκράτης Μπερλινγκουέρ
Ο ηγέτης του ιταλικού ευρωκομμουνισμού δεν αρνήθηκε ούτε μια φορά τον σοσιαλισμό ως διάδοχο του καπιταλισμού, αλλά ταυτοχρόνως δεν έπαψε ποτέ να θεωρεί πως δική του προτεραιότητα είναι η δημοκρατία. Μια «εμμονή» που τη θεωρητικοποίησε και την πραγματοποίησε με τον «ιστορικό συμβιβασμό», παρά το κόστος που αυτός είχε για το κόμμα του, το οποίο το 1976 είχε φτάσει στο 34,4%. Το ΙΚΚ ποτέ δεν κυβέρνησε τη χώρα, έβαλε όμως τα θεμέλια μιας άλλης αντίληψης για την πολιτική και την ιδιαίτερη ηθική της, η οποία έσωσε την ιταλική δημοκρατία και δίδαξε τι σημαίνει υπερασπίζω τη δημοκρατία από τους εχθρούς της.
Παρουσίαση του βιβλίου "Μπάμπης Δρακόπουλος. Ένας δημοκρατικός ηγέτης της Αριστεράς"
Τα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας (ΑΣΚΙ), το Ινστιτούτο ΝίκοςΠουλαντζάς και οι εκδόσεις ΘΕΜΕΛΙΟ σας προσκαλούν την Κυριακή, 18 Απριλίου 2021 και ώρα 8 μ.μ. σε μια διαδικτυακή εκδήλωση αφιερωμένη στον Μπάμπη Δρακόπουλο με αφορμή την έκδοση του βιβλίου: Μπάμπης Δρακόπουλος, Ένας δημοκρατικός ηγέτης της Αριστεράς. ΑΝΕΚΔΟΤΕΣ ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ
Εκδοτική ομάδα: ΑΝΤΑ ΚΑΠΟΛΑ - ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΚΑΡΑΜΑΝΩΛΑΚΗΣ - ΗΛΙΑΣ ΝΙΚΟΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ | Επιμέλεια: ΑΝΤΑ ΚΑΠΟΛΑ
Θα χαιρετήσουν οι: Kώστας Δουζίνας, καθηγητής στο πανεπιστήμιο του Λονδίνου, Πρόεδρος του Ινστιτούτου Νίκος Πουλαντζάς | Ηλίας Νικολακόπουλος, ομ. καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης, ΕΚΠΑ, Πρόεδρος Δ.Σ. ΑΣΚΙ
Θα μιλήσουν οι: Μπάμπης Γεωργούλας, δημοσιογράφος | Άντα Κάπολα, αρχειονόμος ΑΣΚΙ | Σπύρος Λυκούδης, πρώην βουλευτής | Σόνια Τσιτήλου, πανεπιστημιακός | Νίκος Φίλης, μέλος Πολιτικού Συμβουλίου ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, βουλευτής Α΄ Αθηνών
Θα συντονίσει ο Βαγγέλης Καραμανωλάκης, αν. καθηγητής Ιστορίας, ΕΚΠΑ
Για να παρακολουθήσετε την εκδήλωση στο Zoom χρησιμοποιήστε τον ακόλουθο σύνδεσμο:https://us02web.zoom.us/j/85144919894.
Παράλληλα η εκδήλωση θα μεταδοθεί και στο Facebook από τις σελίδες: των ΑΣΚΙ (https://www.facebook.com/askigr), του Ινστιτούτου Νίκος Πουλαντζάς (https://www.facebook.com/InstitoutoNicosPoulantzas/) και του ΘΕΜΕΛΙΟΥ (https://el-gr.facebook.com/EkdoseisThemelio)
Οι δυο επιμελητές της συλλογής, Πάολο Τσόφι και Γκουίντο Λιγκουόρι, στην Εισαγωγή τους τονίζουν πως ο ηγέτης του ευρωκομμουνισμού - σε αντίθεση με τους σοσιαλδημοκράτες - τασσόταν πάντα υπέρ της προοπτικής «ενός άλλου μοντέλου κοινωνίας, ενός άλλου σοσιαλισμού» (σ. 33). Παραλείπουν όμως να αναδείξουν ένα άλλο σημείο που έκανε τον Μπερλινγκουέρ το ίδιο αν όχι και περισσότερο σοσιαλδημοκράτη. Τον Οκτώβριο του 1973, μετά το αιματηρό πραξικόπημα στη Χιλή κατά του Αλιέντε, σε τρία άρθρα του που δημοσιεύτηκαν στη «Rinascita» υποστήριζε πως «εμείς δεν μιλάμε για "μια αριστερή εναλλακτική λύση", αλλά για μια "δημοκρατική εναλλακτική λύση"» (σ. 144). Ο Μπερλινγκουέρ όντως πάντοτε υποστήριζε πως ο σοσιαλισμός ως ξεχωριστό σύστημα είναι κάτι απολύτως εφικτό και αναγκαίο. Αυτό τον διαφοροποιούσε από τη μετά το Μπαντ Γκόντεσμπεργκ σοσιαλδημοκρατία. Την ίδια στιγμή όμως ποτέ δεν έπαψε να επικαλείται την άποψη του Παλμίρο Τολιάτι πως το κοινοβούλιο είναι «καθρέφτης της χώρας». Το πρωτείο της δημοκρατίας και του κοινοβουλευτισμού ήταν στον πυρήνα της σκέψης του Μπερλινγκουέρ, όπως και της σοσιαλδημοκρατίας. Ο ευρωκομμουνισμός του ήταν μια «ντροπαλή σοσιαλδημοκρατία».
Κατηγορήθηκε πολλές φορές - κατηγορίες που εμφανώς αποτυπώνονται και στις ερωτήσεις που του έκαναν κατά καιρούς οι δημοσιογράφοι - πως δεν καταδικάζει ρητά και απερίφραστα τον μαρξισμό - λενινισμό και τη Σοβιετική Ενωση. Αυτός όμως τόλμησε να υποστηρίξει σε ομιλίες του στο Βερολίνο και στη Μόσχα πως η δημοκρατία είναι οικουμενική αξία πάνω στην οποία πρέπει να θεμελιώνεται η σοσιαλιστική κοινωνία. Επίσης προκάλεσε σεισμό στο κομμουνιστικό «στρατόπεδο» η θέση του που καταγράφηκε σε τηλεοπτική εκπομπή στις 15 Δεκεμβρίου 1981, δυο μέρες μετά την καταστολή της Αλληλεγγύης στην Πολωνία, όταν ισχυρίσθηκε πως η προωθητική δύναμη της Οκτωβριανής Επανάστασης είχε εξαντληθεί (σ. 353-363). Εκεί όμως που πραγματικά εντυπωσίασε τους πάντες, ήταν όταν στις απεργίες για μισθολογικές αυξήσεις αντέτεινε τη «λιτότητα με δικαιοσύνη». Κατ' αυτόν η λιτότητα μπορεί να χρησιμοποιηθεί είτε ως εργαλείο οικονομικής ύφεσης και πολιτικής καταστολής, είτε ως ευκαιρία για ένα διαφορετικό αντικαταναλωτικό μοντέλο, ως πόλεμος κατά εκείνης της δημόσιας σπατάλης, η οποία δεν ευνοεί τους αδύναμους. Εδώ τον συνάντησαν τη δεκαετία του 1990 οι «άυλες αξίες» του Τρίτου Δρόμου των Αντονι Γκίντενς και Τόνι Μπλερ. Τελικά το ΙΚΚ άσκησε μια αντιπολιτευτική πολιτική όχι ως εκπρόσωπος μιας τάξης, αλλά ως εκπρόσωπος των πολιτών ενός κράτους-έθνους.
Ο δημοκρατικός δρόμος
του Δρακόπουλου
Αρχικά στο βιβλίο του Δρακόπουλου καταγράφονται οι αναμνήσεις του όσον αφορά την πορεία του στα μαθητικά και φοιτητικά του χρόνια από τον χριστιανισμό και τη ΧΑΝ προς τον σοσιαλισμό και μετά η ζωή του ως εξόριστου στη Φολέγανδρο, οι σχέσεις του με τους συνεξόριστους, τις γυναίκες και τους ντόπιους, το βάσανο της πείνας του, λόγω του ότι οι δικοί του δεν είχαν να του στείλουν χρήματα ή τρόφιμα αλλά και η φτώχεια των νησιωτών. Αποκαλύπτεται εδώ ένας ντροπαλός νέος - ντρεπόταν να τον βλέπουν να έρχεται στο κέφι - μειλίχιος, ανεκτικός, ευπροσήγορος και προπαντών ένας νέος που αγαπούσε να διαβάζει πολιτική φιλοσοφία και περισσότερο ποίηση και λογοτεχνία.
Στα πολιτικά του κείμενα αποκαλύπτεται τόσο ο πολιτικός όσο και ο διανοούμενος Μπάμπης Δρακόπουλος. Αυτός δεν ευτύχησε να δει το κόμμα του να φτάνει σε μεγάλα ποσοστά. Οι συνθήκες στην Ελλάδα ευνοούσαν αβαθείς αλλά κοινωνικά δεμένες Διακηρύξεις όπως αυτή της 3ης Σεπτέμβρη και όχι πολιτικές σαν αυτή της Εθνικής Αντιδικτατορικής Δημοκρατικής Ενότητας (ΕΑΔΕ) των κατά το ΚΚΕ εσωτ. «Στόχων του Εθνους». Ο Δρακόπουλος κατηγορήθηκε για τη δήλωση που έκανε μετά το καταστροφικό 1,34% του ΚΚΕ εσωτ. στις εκλογές του 1981 και έφεραν το ΠΑΣΟΚ στην εξουσία. Είπε τότε το περίφημο - στο οποίο στέκεται και η επιμελήτρια του τόμου Αντα Κάπολα στο εξαιρετικό βιογραφικό της σημείωμα - πως «ο λαός έχει το δικαίωμα και να σφάλλει και το αποτέλεσμα της ετυμηγορίας του είναι πάντα σεβαστό».
Αυτή η δήλωση ήταν ένα πρώιμο μανιφέστο κατά του λαϊκισμού. Οπως μανιφέστο των ιδεών και των αρχών του ΚΚΕ εσωτ. ήταν η περίφημη απολογία του - δημοσιεύεται εδώ ολόκληρη - στο 5μελές Εφετείο το 1972. Εκεί εκτίθενται οι καινοφανείς για τα ελληνικά δεδομένα ιδεολογικές και προγραμματικές αρχές του ΚΚΕ εσωτ. Σ' αυτή του την απολογία τάχθηκε υπέρ της συνεργασίας της Αριστεράς με τον αστικό κόσμο και τη μοναρχία με στόχο την απαλλαγή από τη χούντα, αλλά και την αποφυγή νέων αντιδημοκρατικών εξελίξεων. Κατέρριψε σ' αυτήν τον χουντικό και όχι μόνο μύθο πως ο ελληνικός λαός δεν ξέρει τι θα πει δημοκρατία, γι' αυτό και πρέπει να τίθεται υπό κηδεμονία. Τόλμησε να υποστηρίξει πως το κόμμα του δεν ήταν πάντα υπέρ της καθολικής αξίας της δημοκρατίας, αλλά τώρα υπάρχει «η ρεαλιστική δυνατότητα» όχι μόνο ενός δημοκρατικού δρόμου προς τον σοσιαλισμό αλλά και ενός σοσιαλισμού στον οποίο πρωτεύουσα θέση έχει ο πολυκομματισμός και οι ελευθερίες, όπου όλοι «θα υποτάσσονται στη γνήσια εκφρασμένη βούληση του λαού και στο εκλογικό αποτέλεσμα, όποιο και να 'ναι» (σ. 235).
Ενώ στις κατηγορίες πως το κόμμα του επιδιώκει την κατάλυση της δημοκρατίας, απάντησε πως το ΚΚΕ εσωτ. δεν επιδιώκει την επιβολή δικτατορίας οποιασδήποτε μορφής. Η αναφορά είχε ως στόχο την περιβόητη δικτατορία του προλεταριάτου. Εκεί όμως που ο Δρακόπουλος είναι σαν να αναφέρεται στο σήμερα του «να πεθάνεις ρε...», είναι όταν καταφέρεται κατά «της πολιτικής όξυνσης που παίρνουν οι πολιτικές αντιθέσεις, η δηλητηρίαση της πολιτικής ατμόσφαιρας με μίση, η αγριότητα των πολιτικών ηθών, οι εύκολες συκοφαντίες μεταξύ των πολιτικών δυνάμεων που δημιουργούν μια ηλεκτρισμένη ατμόσφαιρα που δεν επιτρέπει την ψύχραιμη τοποθέτηση κάθε πολίτη στα πολιτικά προβλήματα, την ομαλή διεξαγωγή των πολιτικών αγώνων, την εμμονή στις δημοκρατικές διαδικασίες...» (σ. 261). Ολα όσα τότε οδήγησαν κατ' αυτόν στη δικτατορία.
Γνώρισα τον Δρακόπουλο στο τότε Κέντρο Μαρξιστικών Σπουδών του ΚΚΕ εσωτ., όταν αυτός είχε αποχωρήσει από τη θέση του Γραμματέα το 1982. Νέος τότε που μόλις είχα βγει από το σταλινικό μου αβγό και είχα χαθεί στα λιβάδια της Ανανεωτικής Αριστεράς, γνώρισα για λίγο έναν υπέροχο άνθρωπο, όπως ακριβώς τον διαβάζω στις Αναμνήσεις του. Την ηθική και πνευματική διάσταση αυτού του ανθρώπου περιγράφουν η θετή του κόρη και πανεπιστημιακός Σόνια Τσιτήλου, οι συγκινητικοί συναγωνιστές του Τάκης Μπενάς και Κώστας Φιλίνης, η φίλη της οικογενείας του Μαρλένα Πολιτοπούλου και ο εξαιρετικός δημοσιογράφος Παύλος Κλαυδιανός που γράφει για εποχές που «η πολιτική στην Αριστερά ήταν διαφορετική υπόθεση». Αν η Ανανεωτική Αριστερά με πρόσωπα σαν τον Μπάμπη Δρακόπουλο, τον Γρηγόρη Γιάνναρο, τον Γιάννη Μπανιά και τον Μιχάλη Παπαγιαννάκη είχε καταφέρει τότε να αποκτήσει μεγαλύτερη δύναμη, είμαι σίγουρος πως δεν θα ζούσαμε, αυτό που ζούμε από το 2008 έως σήμερα.
Αξίζουν ιδιαίτερο έπαινο οι εκδόσεις Νήσος και το Ινστιτούτο Νίκος Πουλαντζάς για το βιβλίο του Μπερλινγκουέρ στην εξαιρετική μετάφραση της Τόνιας Τσίτσοβιτς. Θα διευκόλυναν την ανάγνωση του βιβλίου ορισμένες ιστορικές αναφορές στα γεγονότα της εποχής και κάποια σύντομα βιογραφικά των συμμετεχόντων σ' αυτά. Κάτι που υπάρχει στο βιβλίο για τον Δρακόπουλο, το οποίο οφείλουμε στον εκδοτικό Θεμέλιο, το ΑΣΚΙ και πάλι στο Ινστιτούτο Νίκος Πουλαντζάς, το οποίο γενικά κάνει εξαιρετική δουλειά, ακόμα και όταν διαφωνεί κανείς με όσα υποστηρίζει. Στην πολύ καλή έκδοση πέραν της επιμέλειας και του βιογραφικού σημειώματος της Αντας Κάπολα συμμετέχουν ο Βαγγέλης Καραμανωλάκης και ο Ηλίας Νικολακόπουλος.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου