«Θα γίνω Σατωβριάνδος ή τίποτα». Δείγματα αυτοπεποίθησης και πίστης στο χάρισμα που του δωρήθηκε, ο Βίκτωρ Ουγκώ (1802-1885) έδειξε από την εφηβεία του. Λίγα χρόνια αργότερα ο κορυφαίος της εποχής λογοτέχνης θα ανταποδώσει λέγοντας για τον νεαρό, γιο στρατηγού, φιλόδοξο ομότεχνό του ότι δια-βλέπει «μία εξαιρετική φυσιογνωμία». Πολλά έργα του βρέθηκαν στη «μαύρη βίβλο» του Βατικανού, αλλά δεν ήταν μόνον αυτός ο λόγος που εξέφραζε με σθένος απόψεις κατά της κορυφής του Ιερατείου. Συνεπής στον φιλελληνισμό του, ο οποίος αποτυπώνεται κυρίως σε ποιήματα, επέδρασε καταλυτικά στο κύμα συμπάθειας προς τους επαναστατημένους. Αν ο Ουγκώ αποφάσιζε αντί συγγραφέας να γίνει ζωγράφος, η φήμη του θα ξεπερνούσε όλους τους καλλιτέχνες του αιώνα, είχε πει ο Ευγένιος Ντελακρουά με θαυμασμό και υπόρρητη ανακούφιση.
1. Φίλος, λάτρης, υμνητής της Ελλάδας, πολέμησε γι’ αυτήν με τα δικά του πανίσχυρα όπλα
ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΣΤΕΦΟΣ, δ.φ. Ειδικός Γραμματέας της Π.Ε.Φ., Αντιπρόεδρος του Συλλόγου «Οι Φίλοι του Μουσείου Γ. Δροσίνη»
Κύριε διευθυντά,
Ο Βίκτωρ Ουγκώ (Victor Hugo, 1802-1885) επιφανής Γάλλος ποιητής, δραματουργός και πολιτικός, είναι μια χαρισματική και πολυσχιδής προσωπικότητα, από τις φωτεινότερες μορφές του γαλλικού πανθέου. Ενθερμος φιλέλληνας ύμνησε στο ποιητικό του έργο τόσο την ελληνική εθνεγερσία όσο και αργότερα στη διάρκεια της Κρητικής Επανάστασης, το ελληνικό θάρρος και την ανδρεία, αντλώντας την έμπνευσή του από τον αγώνα των Ελλήνων για την ελευθερία και τη λύτρωσή τους από τον τουρκικό ζυγό. Τα συγκλονιστικά επαναστατικά γεγονότα, όπως η καταστροφή της Χίου, η πολιορκία του Μεσολογγίου και η ηρωική έξοδος των Ελεύθερων Πολιορκημένων, η ναυμαχία του Ναυαρίνου, βρίσκονται στο επίκεντρο της θεματικής του, ενώ αντίστοιχα εκθειάζει, με υψηλούς τόνους, τα κατορθώματα ηρώων, πρωταγωνιστών της Επανάστασης, όπως ο Κανάρης, στον οποίο αφιερώνει τρία ποιήματα, ο Διάκος, ο Μιαούλης, ο Τζαβέλλας, ο Μάρκος Μπότσαρης, «ο Λεωνίδας της νέας Ελλάδας», κ.ά.
Ετσι, σε ηλικία μόλις 27 χρόνων, το 1829 εκδίδει τη συλλογή Ανατολικά (Les Orientales), λαϊκό ύμνο της Ελλάδας, με πανευρωπαϊκή αποθέωση, συμμετέχοντας ενεργά στην ποιητική εκστρατεία της φιλελληνικής κίνησης. 17 ποιήματα από τα 41 της συλλογής είναι εμπνευσμένα από τον ελληνικό απελευθερωτικό αγώνα και την Επανάσταση του 1821, όπως το «Ναυαρίνο» (Navarin), «Ενθουσιασμός» (Enthusiasme), ο «Κανάρης» (Canaris), «Η Ελληνοπούλα» (Lazzara), «Τα κεφάλια του σεραγιού» (Les têtes du sérail). Πασίγνωστο, από τα χρόνια της μαθητικής μας ζωής, το «Ελληνόπουλο» (L’ enfant, μτφρ. Κωστή Παλαμά), με θέμα την ολοσχερή καταστροφή της Χίου, το 1822, που ενέπνευσε και τον Ευγένιο Ντελακρουά, στον περίφημο πίνακά του Η σφαγή της Χίου (Le massacre de Chio).
Παράλληλα με τα Ανατολικά ο Ουγκώ εκφράζει τις φιλελληνικές του διαθέσεις και στις συλλογές Ο θρύλος των αιώνων (La légende des siècles), με το εξαίρετο ποίημα «Στην Ελλάδα» (En Grèce), τα «Ολέθρια χρόνια» (Années funestes) και «Φθινοπωρινά φύλλα» (Feuilles d’ automne).
Τα ελληνικά ποιήματα του Ουγκώ εκφράζουν εύγλωττα τις φιλελληνικές προθέσεις του ποιητή, που έμεινε φίλος πιστός και αφοσιωμένος, σχεδόν ώς την τελευταία του πνοή, στην αναστημένη Ελλάδα και, ταυτόχρονα, απηχούν τα ενθουσιώδη συναισθήματα συμπάθειας και αλληλεγγύης του γαλλικού λαού για τους Ελληνες που αγωνίζονται για την ελευθερία τους, συμβάλλοντας κατάλληλα με τους φλογερούς του στίχους, στην ακτινοβολία της φιλελληνικής ποίησης στην Ευρώπη.
Στην επιβλητική δημόσια κηδεία του στο Πάνθεον (1/6/1885) συλλυπητήρια μηνύματα εστάλησαν από τον γιο του Κανάρη, τους αντιπροσώπους της αλύτρωτης ακόμη Κρήτης, τον βασιλιά Γεώργιο Α΄ και τον πρωθυπουργό Θεόδωρο Δηλιγιάννη, που συνόψιζε θαυμάσια τη συμπαράσταση του ελληνικού λαού. Ενα στεφάνι με γαλάζια κορδέλα προερχόταν από τους Ελληνες φοιτητές του Παρισιού, αφιερωμένο στον ποιητή που τραγούδησε με ενθουσιασμό την ηρωική ανεξαρτησία της Ελλάδας.
Με απόφαση του Δήμου Αθηναίων μια οδός, στο κέντρο της πρωτεύουσας, φέρει το όνομά του, μνήμης και τιμής ένεκεν, ενώ ο Γεώργιος Δροσίνης έγραψε ποίημα με τίτλο, «Σ’ ένα μνημείο του Victor Hugo» (Πύρινη Ρομφαία). (Βλ. «Ο Βίκτωρ Ουγκώ και η Ελλάδα», Γαλλικό Ινστιτούτο Αθηνών, Αθήνα 2002 και «Victor Hugo, Ανατολίτικα», Ελληνική Παιδεία, 2021).
2. Ανάμνηση από δύο σπουδαίους ιερείς
ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΡΠΟΥΖΑΣ, Δικηγόρος, Αθήνα
Κύριε διευθυντά ,
Πληροφορήθηκα από το Διαδίκτυο πως την 6η Απριλίου πέθανε σε ηλικία 93 ετών ο Γερμανοελβετός προοδευτικός ρωμαιοκαθολικός θεολόγος και δημόσιος διανοούμενος Hans Küng. Κατά τη διάρκεια της μακράς ζωής του ήρθε πολλές φορές σε ρήξη με την επίσημη ιεραρχία της Εκκλησίας του. Πριν από κάποια χρόνια έδωσε μια διάλεξη στην Αθήνα, καλεσμένος του Ινστιτούτου Γκαίτε, σχετικά με ένα βιβλίο που είχε βγάλει. Εχοντας μόλις γυρίσει από ένα ταξίδι στη Θεσσαλονίκη με λεωφορείο, έσπευσα αυθημερόν να τον παρακολουθήσω, επειδή όμως δεν είχα μαζί μου αστυνομική ταυτότητα αλλά νομίζω μόνο ένα πάσο, το προσωπικό του ινστιτούτου αρνήθηκε να μου δώσει τα ακουστικά διερμηνείας.
Eτσι άκουσα τον ομιλητή στα γερμανικά, τα οποία δεν γνωρίζω, και έτσι δεν έγινα κοινωνός της ρηξικέλευθης θεολογικής του σκέψης. Είδα, ωστόσο, μεταξύ του ακροατηρίου του τον αρχιμανδρίτη Σάββα Δαμασκηνό, ιερέα της ενορίας μου, τον οποίο ομολογώ δεν περίμενα να συναντήσω στη διάλεξη ενός θεολόγου με τόσο ανατρεπτική φήμη. Οταν πριν από λίγες εβδομάδες βρέθηκα στην κηδεία του πατρός Σάββα στον Αγιο Βασίλειο της οδού Μετσόβου και άκουσα για τις σπουδές του στη Γερμανία, και μάλιστα στο Τίμπιγκεν, την πόλη που ο Hans Küng άφησε την τελευταία του πνοή, το μυστήριο λύθηκε. Και οι δύο αυτοί άνθρωποι πέθαναν σε βαθύ γήρας, ενδεδυμένοι την Πίστη των σεμνότατα.
3. Η πληθυσμιακή μας συρρίκνωση
ΚΡΑΣΣΑΣ ΓΕΡΑΣΙΜΟΣMD, PhD, FRCP(Lond), Καθηγητής Ενδοκρινολόγος, Θεσσαλονίκη
Κύριε διευθυντά,
Το άρθρο του συνεργάτη σας κ. Θάνου Τσίρου στην «Καθημερινή» της Κυριακής 28 Μαρτίου ήταν αποκαλυπτικό και ταυτόχρονα συγκλονιστικό. Μας έδωσε σε αριθμούς να καταλάβουμε όλοι μας ότι ένα από τα κύρια προβλήματα της πατρίδας μας σήμερα είναι, εκτός από την πανδημία και τον τουρκικό μεγαλοοθωμανισμό, η τρομακτική συρρίκνωση του πληθυσμού της Ελλάδας.
Γράφει λοιπόν ο κ. Τσίρος. Το 2020 ο πληθυσμός μειώθηκε κατά 46.234 άτομα. Είχαμε δηλαδή 85.605 γεννήσεις και 131.839 θανάτους. Δεν ξέρουμε αν αυτές οι γεννήσεις αφορούσαν μόνο γηγενείς Ελληνες ή συμπεριλαμβάνουν και αλλοδαπούς που γέννησαν σε δημόσια ή ιδιωτικά νοσοκομεία. Αν συμπεριλαμβάνουν και αυτούς, τότε το πρόβλημα γίνεται ακόμα χειρότερο και με δυσκολότερη επίλυση. Επίσης, από πίνακα που παρουσιάζεται στο άρθρο φαίνεται ότι την τελευταία δεκαετία οι γεννήσεις είναι κάθε χρόνο λιγότερες από τους θανάτους. Συγκεκριμένα, από 117.000-118.000 γεννήσεις σε ετήσια βάση, πριν μπούμε στην περίοδο των μνημονίων, πέσαμε για πρώτη φορά κάτω από τις 100.000 το 2012, ενώ από το 2016 και μετά το όριο έπεσε κάτω από 90.000 γεννήσεις τον χρόνο. Αυτό επιβεβαιώνεται και από το υπουργείο Εργασίας που έδωσε και τα σχετικά επιδόματα γέννησης παιδιών.
Αρνητικό ισοζύγιο 40.000-45.000 ανθρώπων σε ετήσια βάση σημαίνει εξαφάνιση μιας μεσαίας ελληνικής πόλης κάθε χρόνο. Στα 10 χρόνια χάνονται 500.000 άνθρωποι – νέοι Ελληνες, ενεργοί πολίτες.
Αφήνουμε τη σκέψη όλων μας ελεύθερη για να δούμε πού θα βρίσκεται πληθυσμιακά η Ελλάδα το 2040, εφόσον αυτοί οι ρυθμοί εξακολουθήσουν να ισχύουν και πού θα βρίσκονται οι γείτονες. Επίσης, τροφή για τη φαντασία όλων μας αποτελεί και η πληθυσμιακή ανάπτυξη η οποία αναμένεται για τους μη γηγενείς Ελληνες, οι οποίοι ανεξαρτήτως αιτίας αποφάσισαν να εγκατασταθούν μονίμως στη χώρα μας, με ό,τι αυτό συνεπάγεται. Για το 2020, η κυβέρνηση Κυριάκου Μητσοτάκη αντιλαμβανόμενη το πρόβλημα δρομολόγησε για πρώτη φορά το επίδομα τέκνου για τη μείωση της υπογεννητικότητας. Οπωσδήποτε, δεν υπάρχει ακόμα ο απαραίτητος χρόνος για να αξιολογηθεί αυτό το μέτρο. Θεωρούμε όμως ότι εφόσον όλοι αποδεχόμαστε ότι αυτό είναι ένα από τα κύρια προβλήματα της χώρας μας, θα πρέπει τα μέτρα να πολλαπλασιαστούν για να μπορέσουμε να επανέλθουμε στα προ της δεκαετίας επίπεδα, δηλαδή στο θετικό ισοζύγιο γεννήσεων – θανάτων.
Προτείνουμε λοιπόν να συσταθεί σε κάθε περιφέρεια «ρυθμιστική αρχή δημογραφικού προβλήματος» που θα λειτουργεί υπό την εποπτεία της κάθε περιφέρειας και των δήμων. Η ρυθμιστική αρχή θα έχει ως κύρια ευθύνη την ανάδειξη του προβλήματος, παρέχοντας ταυτόχρονα ιδέες και τεχνογνωσία για τη θεραπεία του. Επιπρόσθετα, θα είναι η ίδια υπεύθυνη για τον έλεγχο της εφαρμογής των αποφάσεων που θα ληφθούν. Η σύσταση της επιτροπής θα πρέπει να είναι άμεση και τα επιπρόσθετα μέτρα που θα ληφθούν θα πρέπει να υλοποιηθούν το ταχύτερο δυνατόν. Οι καιροί ου μενετοί.
4. Η Τουρκοκρατία και η τυπογραφία
ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΙΟΥΣΤΕΛΙΔΗΣ, Πεύκη
Κύριε διευθυντά,
Με τη διακοσιοστή επέτειο της Ελληνικής Επανάστασης γράφονται και λέγονται πολλά και για το κρυφό σχολειό, κάποιοι αμφισβητούν ότι υπήρξε. Δεν θέλω να αναφερθώ σε αυτό, αλλά στο γιατί σχεδόν όλοι οι Ελληνες ήταν τότε αγράμματοι. Η συνήθειά μας να ασχολούμαστε μόνο με την ελληνική ιστορία μάς εμπόδισε να δούμε ότι το ίδιο ίσχυε τότε και για όλους τους λαούς της Εγγύς Ανατολής. Γιατί συνέβαινε αυτό; Σε όλη την οθωμανική επικράτεια (Βαλκάνια, Τουρκία, Συρία, Λίβανος, Παλαιστίνη, Μεσοποταμία, Περσία, Αραβική χερσόνησος, Αίγυπτος, Λιβύη, Τυνησία) απαγορευόταν η τυπογραφία από το 1515 ώς το 1784, για τρεις σχεδόν αιώνες. Σε αυτό το απλό γεγονός οφείλεται η «τύφλωση» όλων των λαών της Βαλκανικής και της Εγγύς Ανατολής για τρεις τουλάχιστον αιώνες.
Οπως μας πληροφορεί ο Niall Ferguson στο βιβλίο του «Πολιτισμός» (σελ. 93), ο σουλτάνος Σελίμ ο Γιαβούζ (οξύθυμος) απαγόρευσε το 1515 την τυπογραφία (με ποινή τον θάνατο) σε όλη την τεράστια επικράτεια που ο ίδιος δημιούργησε καταλαμβάνοντας την Εγγύς Ανατολή. Αυτή την απαγόρευση τη διατήρησαν και οι διάδοχοί του μέχρι το 1784. Γιατί το έκαναν αυτό; Για να έχουν το κεφάλι τους ήσυχο, δηλαδή να αποτρέψουν διάδοση ιδεολογιών και επαναστάσεις. Ο αμαθής, ο αγράμματος, βλέπει δύσκολα πέρα από το στενό περιβάλλον του χωριού του ή της επαρχίας του και αγνοεί το παρελθόν. Η σημερινή κατάσταση των ισλαμικών χωρών οφείλεται σε μεγάλο βαθμό σε αυτή την παράλυση πολιτισμικής εξέλιξης για 270 χρόνια, όπως και στο ότι τα ερευνητικά κέντρα Δαμασκού και Βαγδάτης έπαψαν να λειτουργούν μετά την κατάληψη από τους Οθωμανούς.
Για να είμαστε δίκαιοι, πρέπει να πούμε ότι και στην τότε Δύση γίνονταν παρόμοιες προσπάθειες. Απαγορεύτηκε, λοιπόν, με ποινή τον θάνατο, όχι η τυπογραφία, αλλά η μετάφραση της Αγίας Γραφής από τα λατινικά στη γλώσσα κάθε χώρας. Ετσι στην Αγγλία, ο πρώτος μεταφραστής Tyndale θανατώθηκε το 1536, αν και ο Ερρίκος H΄ στη συνέχεια αποσκίρτησε από την Καθολική Εκκλησία. Ομοίως, ο Λούθηρος έκανε την πρώτη μετάφραση των Γραφών στα γερμανικά το 1521 και διέφυγε τον θάνατο, κυρίως γιατί πολλοί Γερμανοί πρίγκιπες είχαν αγανακτήσει με την εκροή μεγάλων ποσών από τις επικράτειές τους προς την παπική εκκλησία, μέσω πώλησης συγχωροχαρτιών. Η μεταρρύθμιση του Λούθηρου θα ήταν αδύνατη χωρίς την εφεύρεση της τυπογραφίας που έγινε ακριβώς την εποχή που κατελήφθη από Οθωμανούς η Κωνσταντινούπολη. Στην Ευρώπη, η πρώτη εφημερίδα κυκλοφόρησε ήδη το 1605 στο Στρασβούργο, και ακολουθήθηκε από πολλές άλλες ανά την Ευρώπη, γιατί υπήρχαν ήδη αρκετοί εγγράμματοι για να γίνουν αναγνώστες.
Η πρώτη μουσουλμανική εφημερίδα κυκλοφόρησε, όμως, στην Αίγυπτο του Μεχμέτ Αλή το 1828, ενώ η πρώτη ιδιωτική τουρκική εφημερίδα κυκλοφόρησε το 1860. Ακόμα και την ελληνική οπισθοδρομικότητα τη χρωστάμε στον Σελίμ και στους διαδόχους του, αφού η Ελλάδα είχε ακόμα και το 1879, την εποχή του Τρικούπη, 8 στους 10 Ελληνες αναλφάβητους (69% άνδρες και 93% γυναίκες), όπως μας πληροφορεί το σχολικό βιβλίο Ιστορίας. Μην παραβλέπουμε όμως ότι για τη δημιουργία μιας προοδευμένης κοινωνίας δεν αρκεί απλή εγγραμματοσύνη, αλλά χρειάζεται εσωτερική κοινωνική αναδιαμόρφωση που διαρκεί αιώνες. Δεν γίνεσαι Ευρωπαίος μόνο με το να μάθεις να γράφεις το όνομά σου και να φορέσεις κοστούμι αντί για φουστανέλα.
5. Δεν απαντώ ποτέ «προ μεσημεριού»
ΓΙΑΝΝΗΣ ΒΟΥΛΙΟΥΡΗΣ, Φυσικός - ηλεκτρον. μηχανικός
Κύριε διευθυντά,
Ο κ. Ανδρόνικος, στην επιστολή του της 31-3-21, μπορεί να έχει δίκιο για τη χρήση των τακτικών αριθμητικών, όταν μιλάμε για ημερομηνίες (25η Μαρτίου και όχι 25 Μαρτίου), όμως παραγνωρίζει το πολύ σημαντικότερο, κατά την άποψή μου, θέμα των εσφαλμένων και κακόηχων εκφράσεων όπως 25η Μάρτη ή 17η Νοέμβρη. Διότι δεν πρόκειται για γνήσιες λαϊκές εκφράσεις αλλά για τεχνητή και ακαλαίσθητη ανάμειξη δημοτικής και λόγιας γλώσσας. Μια πιο λαϊκή έκφραση στη θέση του «25η Μαρτίου» θα ήταν «25η του Μάρτη», όπως στη θέση του «προ μεσημβρίας» ή «εξ αποστάσεως» μπορούμε να πούμε «πριν από το μεσημέρι» ή «από απόσταση», όχι όμως «προ μεσημεριού» ή «εξ απόστασης». Τέτοιες εκφράσεις προσβάλλουν βάναυσα το γλωσσικό αίσθημα και καλό είναι να αποφεύγονται.
6. Η γλώσσα της υπαίθρου και περί λορδοσκολίωσης
ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΜΙΧΑΗΛ ΔΩΣΣΑΣ, Θεσσαλονίκη
Κύριε διευθυντά,
Εύκολοι στόχοι αστικής υπεροχής, ως ανιπτόποδες και χαμαιεύναι της Θουκυδίδειας ιστορικής ακριβείας, οι σύγχρονοι ξωμάχοι της Χέρσου Ελλάδος και του βορείου ιδιώματος, δυσκολεύονται εν τούτοις να αναγνωρίσουν τον εαυτό τους και τη λαλιά τους στη μιμητική της εκφώνηση ή τη γραπτή διατύπωσή της σε εκφράσεις, όπως η «…[…] είμαστι απ’ το σόι τ’ Διακ’», την οποία χρησιμοποιεί επιστολογράφος σας στην «Κ» της 10.04.2021. Οι συγκοπές «τ’ Διακ’» δεν αποδίδουν την πραγματική προφορά.
Συχνά επιχειρείται να μεταφερθεί σε γραπτά κείμενα λογίων (λαογραφούντων συνήθως) η συγκόπτουσα τις καταλήξεις και «κωφούσα» τα φωνήεντα προφορά της λαϊκής γλώσσας της υπαίθρου. Σπανίως η μεταφορά είναι επιτυχής, όπως λ.χ. στις ιστοριούλες του Σταμ. Σταμ., που έτερψαν για χρόνια το αναγνωστικό κοινό της προπολεμικής εποχής. Πολλές φορές η απόδοση της χωριάτικης προφοράς (που, αν την προσέξει κανείς, έχει ρυθμό και ευφωνία) είναι πολύ άσχημη και δεν κρύβει μια λανθάνουσα υπεροψία. Στη συγκεκριμένη περίπτωση του επιστολογράφου σας, η υπερήφανη για την καταγωγή της από τον Αθανάσιο Διάκο γιαγιά του, στη φυσική ροή του προφορικού της λόγου δε θα έλεγε το καθαρό «του Διάκου» ούτε όμως και το κακόφωνο «τ’ Διακ’». Το πιθανότερο είναι ότι θα χρησιμοποιούσε μια περίφραση για να μιλήσει στην ονομαστική και να πει «ου Διάκους» ή στην αιτιατική «τουν Διάκου».
Σε κάθε περίπτωση, η συγκατάβαση της εξεζητημένης φωνηεντόηχης και μακροσκελούς καθαρολογίας έναντι του μη φιλικού προς τα φωνήεντα και συμπλεκτικού για τα σύμφωνα ιδιόλεκτου της αγροτοποιμενικής υπαίθρου απηχεί όχι μόνο την εύλογη τάση για την επικράτηση γλωσσικής ευρυθμίας και ομοιομορφίας, αλλά και κάποια πατροπαράδοτη λορδοσκολίωση πολιτισμικής… ταπεινοφροσύνης.
7. Η Επανάσταση του ’21 και τα σχολικά βιβλία
ΓΡΟΥΣΟΥΖΑΚΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑΔασκάλα – ΜSC Φιλόλογος, Διευθύντρια Δημοτικού Σχολείου
Kύριε διευθυντά,
Οι επετειακοί εορτασμοί των 200 χρόνων από την Επανάσταση του 1821 μας γέμισαν καμάρι και περηφάνια. Η Ελληνική Επανάσταση αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για ταινίες μικρού και μεγάλου μήκους, για ντοκιμαντέρ, για εκθέσεις ζωγραφικής, για μουσικές εκδηλώσεις, για μόδα και μαγειρική και για άλλα πολλά… Ωστόσο ο/η δάσκαλος/α του ελληνικού δημόσιου δημοτικού σχολείου του χρόνου που θα είναι τα 201 χρόνια από την Επανάσταση θα κληθεί να διδάξει στους/στις μαθητές/τριες της ΣΤ΄ τάξης του Δημοτικού με ένα παρωχημένο σχολικό εγχειρίδιο, γεγονότα των τεσσάρων τελευταίων αιώνων, ανάμεσα στα οποία και η Ελληνική Επανάσταση. Οι νέες τεχνολογίες σίγουρα είναι ένα εργαλείο στα χέρια των εκπαιδευτικών που θα κάνει τη διδασκαλία τους περισσότερο ελκυστική, αλλά ο/η μαθητής/τρια έχει ανάγκη το βιβλίο για να μελετήσει αυτόνομα ώστε να προβληματιστεί και να οδηγηθεί σε συμπεράσματα για τα ιστορικά γεγονότα. Στον οικονομικό προϋπολογισμό των εκδηλώσεων θα πρέπει να υπολογιστεί και η συγγραφή ενός εγχειριδίου από σύγχρονους μελετητές της Ιστορίας, ώστε να μείνει παρακαταθήκη στα σχολεία. Από όλη αυτή τη σπουδαία γιορτή θα πρέπει να μείνει και κάτι στο ελληνικό δημόσιο σχολείο.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου