"...Στον καιρό μας, αλίμονο, η κοινή γνώμη χαρακτηρίζεται από μια σαδιστική ελαφρότητα. Συμπεριφέρεται αγελαία. Κάνει τους χτυπημένους από τη μοίρα ή από το στραβό τους το κεφάλι στόχους. Πάνω τους εκτονώνει τα δικά της ορμέμφυτα. Οίκτο, οργή, φθόνο, μέχρι και ταξικό μίσος. «…Καλλονή η σατανική δολοφόνος…». «…Κανακάρης μεγαλοεπιχειρηματία έσπειρε τον θάνατο στην Εθνική Οδό…» (κι ας έχει σκοτωθεί κι ο ίδιος). Ποδηγετούμενη από τον κίτρινο Τύπο, ανατροφοδοτούμενη από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η κοινή γνώμη αντιμετωπίζει την πραγματικότητα σαν videogame με μοιρασμένους εξαρχής τους ρόλους των καλών και των κακών. Δεν πρέπει οι άνθρωποι να εκφέρουν άποψη για ό,τι συμβαίνει γύρω τους; Ασφαλώς. Αρκεί να προηγείται η γνώση. Η στοιχειώδης έστω συναισθηματική εμπλοκή που προκύπτει από την εγγύτητα. Πώς θα κρίνω την έφηβη η οποία εγκαταλείπει ή και σκοτώνει ακόμα το νεογνό της; Εχοντάς τη δει μονάχα, φευγαλέα, σε μια οθόνη; Αρκούμενος στα στερεότυπα - μετανάστρια, υπέρβαρη, από διαλυμένη οικογένεια; Εκτός εάν δεν με νοιάζει παρά να εξαπολύσω κατάρες…"

Από "ΤΑ ΝΕΑ/ΣΑΒΒΑΤΟΚΥΡΙΑΚΟ"

"ΤΑ ΝΕΑ/ΣΑΒΒΑΤΟΚΥΡΙΑΚΟ", 23-24/11/19

FOCUS, από τον Χρήστο Χωμενίδη


Εσείς διαβάσατε για τη μητέρα και την κόρη από την Κατερίνη, οι οποίες εξαφανίστηκαν από το σπίτι τους κι έπειτα βρέθηκαν νεκρές στον πάτο μιας χαράδρας; Για τη φοιτήτρια που ενώ μελετούσε στην πανεπιστημιακή βιβλιοθήκη υπέστη την πιο ακραία μορφή σεξουαλικής παρενόχλησης; Για τον καβγά δυο αντεραστών στην Ιθάκη που κατέληξε στον θάνατο του ενός.

Εγώ όχι. Είδα απλώς τους τίτλους και προσπέρασα. Γιατί; Διότι δεν με αφορά ποσώς κανένα από τα παραπάνω περιστατικά.

Μη με νομίσετε κλεισμένο στον μικρόκοσμό μου, αδιάφορο προς τον ξένο πόνο. Ούτε, ακόμα χειρότερα, εθισμένο στη φρίκη, με ψυχικό πετσί που έχει σκληρύνει και μόνο κάτι απίθανα μακάβριο μπορεί να το κεντρίσει. Το αντίθετο. Διατηρώ - σε πείσμα μάλλον όλων των ενδείξεων - την πίστη ότι ο άνθρωπος είναι κατά βάθος αγαθός. Πως ο κόσμος όπου μας έλαχε να ζήσουμε είναι ωραίος. Κόσμος - κόσμημα.

Μήπως γι' αυτό κρατιέμαι επιμελώς σε απόσταση από το κακό; Για να μην πέσω από τα σύννεφα; Για να μην καταρρεύσει η ψευδαίσθησή μου; Ούτε αυτό ισχύει.

Κλείνω τα μάτια, βουλώνω τα αφτιά μου στις ανατριχιαστικές ειδήσεις από σεβασμό προς εκείνους που άμεσα εμπλέκονται. Είτε ως θύματα. Είτε ως θύτες. Αρνούμαι να καταναλώσω το δράμα του άλλου συνοδεύοντας τον πρωινό καφέ μου με την εφημερίδα. Βουλιάζοντας στον καναπέ μου εμπρός στην τηλεόραση. Το θεωρώ έσχατη ασέβεια.


Καθένας κινδυνεύει ανά πάσα στιγμή να γίνει πρόσωπο τραγικό. Μια άσκεπτη πράξη ή και λέξη, μια έκρηξη οργής, μια σταγόνα που ξεχειλίζει το ποτήρι πολυετούς βουβής δυστυχίας, μια στραβοτιμονιά ακόμα ακόμα, μπορεί να ανατρέψει τα δεδομένα της ζωής σου. Να σε οδηγήσει στον τάφο, στο ψυχιατρείο, στη φυλακή. Να στιγματίσει εσαεί εσένα και τους δικούς σου. Ο διάβολος παραμονεύει σε κάθε γωνία. Οσοι φαντάζονται πως έχουν συνάψει μαζί του σύμφωνο μη επίθεσης πλανώνται πλάνην οικτράν.

Τι έπεται της τραγωδίας; Η δημοσιοποίησή της. Φώτα εκτυφλωτικά πέφτουν πάνω σε τσακισμένους ανθρώπους. Ρεπόρτερ κουρελιάζουν το οικογενειακό άσυλο και μεταδίδουν ασθμαίνουσες, δακρύβρεχτες ανταποκρίσεις. Πριν καν κρυώσει η πληγή ή ο νεκρός, η κοινή γνώμη έχει βγάλει την ετυμηγορία της. Αναθεματίζει τον ένοχο δίχως να του αναγνωρίζει το ελάχιστο ελαφρυντικό. Μοιρολογάει τη χαροκαμένη μάνα, το άτυχο αγγελούδι, τον δόλιο πατέρα. Καταβροχθίζει λεπτομέρειες - όσο αιματηρότερες, τόσο πιο καλοδεχούμενες. Φτύνει έπειτα τον κόρφο της που αυτά τα απαίσια συνέβησαν σε άλλους, αλλού, και πηδάει στα αθλητικά νέα, στα κοσμικά κουτσομπολιά. Την επομένη έχει κιόλας μισοξεχάσει ό,τι τη συγκλόνισε.

Η κοινή γνώμη, θα μου πείτε, δεν είναι ο Χορός που από την εποχή του Αισχύλου έδινε τον τόνο και το μέτρο στα πάθη; Δεν είναι ο λαός, ο οποίος αντανακλά ή υποκαθιστά τον Θεό;

Στον καιρό μας, αλίμονο, η κοινή γνώμη χαρακτηρίζεται από μια σαδιστική ελαφρότητα. Συμπεριφέρεται αγελαία. Κάνει τους χτυπημένους από τη μοίρα ή από το στραβό τους το κεφάλι στόχους. Πάνω τους εκτονώνει τα δικά της ορμέμφυτα. Οίκτο, οργή, φθόνο, μέχρι και ταξικό μίσος. «…Καλλονή η σατανική δολοφόνος…». «…Κανακάρης μεγαλοεπιχειρηματία έσπειρε τον θάνατο στην Εθνική Οδό…» (κι ας έχει σκοτωθεί κι ο ίδιος). Ποδηγετούμενη από τον κίτρινο Τύπο, ανατροφοδοτούμενη από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η κοινή γνώμη αντιμετωπίζει την πραγματικότητα σαν videogame με μοιρασμένους εξαρχής τους ρόλους των καλών και των κακών.

Δεν πρέπει οι άνθρωποι να εκφέρουν άποψη για ό,τι συμβαίνει γύρω τους; Ασφαλώς. Αρκεί να προηγείται η γνώση. Η στοιχειώδης έστω συναισθηματική εμπλοκή που προκύπτει από την εγγύτητα. Πώς θα κρίνω την έφηβη η οποία εγκαταλείπει ή και σκοτώνει ακόμα το νεογνό της; Εχοντάς τη δει μονάχα, φευγαλέα, σε μια οθόνη; Αρκούμενος στα στερεότυπα - μετανάστρια, υπέρβαρη, από διαλυμένη οικογένεια; Εκτός εάν δεν με νοιάζει παρά να εξαπολύσω κατάρες…

Ο δικαστής αποτελεί πρόσωπο ιερό σε όλους τους πολιτισμούς. Διότι είναι εκείνος που με καθαρό βλέμμα και νου θα σκύψει πάνω από τα γεγονότα και τους χαρακτήρες. Δεν θα εκλάβει τίποτα ως αυτονόητο. Θα ξετυλίξει το κουβάρι, θα επιμερίσει τις ευθύνες, θα αθωώσει, θα καταδικάσει. Αναμετρώμενος με τη συνείδησή του και όχι με τα ποσοστά της τηλεθέασης ή με τα likes του Facebook.


Ο καλλιτέχνης της αφήγησης, ο σκηνοθέτης, ο συγγραφέας θα έρθει τελευταίος και θα προσπαθήσει - κατά το μικρό ή το μεγάλο χάρισμά του - να φωτίσει το περιστατικό τού αστυνομικού δελτίου. Να το αναγάγει σε δράμα πανανθρώπινης σημασίας. Ο,τι ακριβώς έκανε ο Παπαδιαμάντης στη «Φόνισσα». Ο Ντοστογέφσκι στο «Εγκλημα και τιμωρία». Οι ιστορίες τους, αν και επινοημένες, περιέχουν περισσότερη αλήθεια από όλες μαζί τις «έκτακτες ειδήσεις» και τα «επιτόπια ρεπορτάζ».