Από την "ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ"
Eικόνες από τη δεκαετία του ’60 παρελαύνουν εν χορώ στο εργαστήρι της μνήμης υπό τους ήχους του ιστορικού άσματος του Scott McKenzie «San Francisco» που κατέκτησε περίοπτη θέση στο διεθνές αλφαβητάρι του αντισυστημισμού της εποχής, δίνοντας παλμό μεταξύ άλλων και στο κίνημα των χίπις. Η πόλη έχει αλλάξει αλλά ο μύθος της ανανεώνεται, λαμπρύνεται και διαχέεται παγκοσμίως. Στη φωτογραφία, όπου αχνοφαίνονται οι λόφοι του Μπέρκλεϊ, συνάντηση χρωμάτων στην παλέτα του σούρουπου, από τη «χρυσή πύλη» του Ειρηνικού.
1. Μνήμες από το Σαν Φρανσίσκο του ’60,
το Μπέρκλεϊ, η προσφορά στον πλησίον
Με ζωηρό ενδιαφέρον ανέγνωσα το κείμενο του αξιότιμου κ. Ντίνου Σιώτη με τίτλο «Γράμμα από την Καλιφόρνια», και με την ευκαιρία αυτή θα ήθελα να παραθέσω τη δική μου άποψη, αδυνατώντας ομολογουμένως να αποβάλω από τη φαντασία μου τη γραφική εικόνα της πόλης του Αγίου Φραγκίσκου (Σαν Φρανσίσκο) εν τη δεκαετία του 1960-70. Το ομώνυμο άσμα του Scott McKenzie (Σκοτ Μακένζι) ηχεί ακόμα στο μυαλό μου. Η περίοδος κατά την οποία άνθησαν κινήματα αντικουλτούρας, από το κίνημα ελευθερίας του λόγου στο Πανεπιστήμιο του Μπέρκλεϊ το ’64, στον Μάη του ’68 στη Γαλλία, ώς και την –επετειακή πια– εξέγερση του ελληνικού Πολυτεχνείου. Αναπόφευκτα εκδηλώθηκε και στον Αγιο Φραγκίσκο αυτή η τάση αντισυστημισμού· άραγε πόσο ευτελισμό έχει υποστεί αυτή η λέξη σήμερα και από τις δύο πλευρές του Ατλαντικού;
Προσγειώθηκα στο αεροδρόμιο της πόλης αρχές του φετινού θέρους, αργά εν νυκτί. Αμέσως φρόντισα να καλέσω ένα uber προκειμένου να μεταβώ στην ανατολική ακτή του κόλπου, στους λόφους βόρεια του πανεπιστημίου, όπου θα διέμενα. Η δέουσα ευπρέπεια επιβάλλει μια σύντομη κουβέντα μεταξύ οδηγού και επιβάτη. Ο οδηγός, ένας γεροδεμένος Αφροαμερικανός κοντά στα πενήντα, μαθαίνοντας με ευχαρίστηση τη χώρα προέλευσής μου, καθώς την είχε προσφάτως επισκεφθεί με τη σύζυγό του, προθυμοποιήθηκε εντόνως να μου μιλήσει για την πόλη του, όσο τη διασχίζαμε.
Είχε μεγαλώσει εκεί. Ζούσε νότια της πόλης, πλησίον του αεροδρομίου, με τη σύζυγό του, η οποία εργαζόταν ως γκουβερνάντα για μια εύπορη οικογένεια, και με το παιδί τους. Η πόλη έχει αλλάξει, πράγματι. Μου εξήγησε την υφιστάμενη κρίση στέγασης με τον πλέον άμεσο και αφοπλιστικό τρόπο: «Αν οι γονείς μου δεν είχαν καταφέρει να αγοράσουν μετά βίας το σπίτι τότε, εγώ δεν θα έμενα εδώ».
Οφείλω να προβώ εις την παραδοχή: δεν βίωσα τον Άγιο Φραγκίσκο με την καλλιτεχνική ευαισθησία που αρμόζει, ειδεμή η κατάληξη της σκέψης μου θα περιοριζόταν σε μια ανήσυχη συγκαταβατικότητα στα γραφόμενά μου. Δεν είναι έτσι. Από τους απομονωμένους μέσα στο πράσινο λοφίσκους του Μπέρκλεϊ, στη γοητευτική γεμάτη ομίχλη μητρόπολη του κόλπου, βίωσα στις συναναστροφές μου μια παραλλαγή του δυϊσμού που εξέθεσε μοναδικά ο Ρεμπώ: πνευματική-δημιουργική ελευθερία και επιφανειακή φαυλότητα.
Εντούτοις, στο πλαίσιο της τελευταίας, συνάντησα ουκ ολίγους εκπροσώπους τεχνολογικών κολοσσών, στελέχη και δικηγόρους από νομικές φίρμες που προσέφεραν μέρος της εργασίας τους αφιλοκερδώς στην αντιμετώπιση της κρίσης στέγασης. Διευθυντές εταιρειών που σε συνέργεια με τις τοπικές αρχές προωθούσαν προγράμματα προσβάσιμης στέγασης. Φιλάνθρωπους που δεσμεύονταν με διόλου ευκαταφρόνητα ποσά στην αντιμετώπιση του προβλήματος.
Ουδείς κατέχει το αλάνθαστο. Ομως είναι άξιο λόγου το συγκριτικά ποιοτικό πλεονέκτημα. Η πόλη του Αγίου Φραγκίσκου δεν θα αναπτυσσόταν εν τη απουσία των τεχνολογικών εταιρειών; Μα πώς; Οι κυριότερες παλαιές εύπορες οικογένειες της πόλης ασπάζονταν αυστηρά το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα και δραστηριοποιούνταν στους τομείς πετρελαίου, ξενοδοχείων και ρουχισμού· κοινώς ενέργεια, υποδομές και κατανάλωση. Ο παραδόξως Δημοκρατικός νυν κυβερνήτης της πολιτείας κ. Gavin Newsom είναι προϊόν της ίδιας άρχουσας τάξης, όπως λεπτομερώς είχε περιγράψει δημοσίευμα των LA Times τον περασμένο Σεπτέμβριο. Ως εκ τούτου, δέον κανείς να λάβει υπόψη την ανταπόκριση των (περισσότερων) τεχνολογικών κολοσσών να ασπαστούν ή έστω να ανταποκριθούν στις περιβαλλοντικές, κοινωνικές και εργατικές ανησυχίες των καταναλωτών, μεταξύ των οποίων και η κρίση στέγασης. Ουδέποτε αυτό ήταν δεδομένο. Ακόμα και με την υφιστάμενη ανάπτυξη στο εμπορικό κέντρο του Αγίου Φραγκίσκου, η πόλη, με τα όποια προβλήματά της, ούτε κατά διάνοιαν προσομοιάζει στα μεγάλα αστικά κέντρα της Αμερικής. Η πόλη έχει αλλάξει. Μου έρχεται όμως στο μυαλό μια παλαιότερη τοποθέτηση επί της ανθρώπινης αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής: όταν η αναστρεψιμότητα είναι αδύνατη, ο άνθρωπος οφείλει να επιδιώκει την αναπροσαρμογή.
Επίσης όμως δεν έχει αλλάξει. Οι ποικιλόχρωμες και πολυπολιτισμικές γειτονιές ακόμη διατηρούν τον μύθο μιας πόλης που στους επτά ομιχλώδεις λόφους της δέχεται ανθρώπους κάθε προέλευσης και προσανατολισμού. Μια πόλη που ταυτίζεται με το ερυθρόχρωμο σύμβολό της που λούεται το ηλιόφως της δύσης: η «Χρυσή Πύλη» του Ειρηνικού.
Alexandros G. Kazimirov, Berkeley CA
2. Μαύρες κηλίδες στον Αγνωστο Στρατιώτη
Κύριε διευθυντά,
Οπως οι περισσότεροι γνωρίζουμε, μπροστά από το σύμβολο του πολιτεύματός μας, το ελληνικό Κοινοβούλιο, βρίσκεται το μνημείο του Αγνωστου Στρατιώτη. Ο τοίχος που περιβάλλει το μνημείο έχει σε πολλά σημεία χαραγμένα πεδία μαχών των Ελλήνων (π.χ. Υψωμα 731, Καλπάκι, Κύπρος κ.λπ.) στα οποία οι πρόγονοί μας πολέμησαν ηρωικά για την ελευθερία της πατρίδας.
Ενα σημαντικό μέρος των χαραγμένων αυτών λέξεων καλύπτεται από έντονες μαύρες κηλίδες, προϊόντα της συσσωρευμένης υγρασίας και φθοράς του τοίχου από περιβαλλοντικούς παράγοντες.
Σε Ελληνες και ξένους επισκέπτες δημιουργεί ιδιαίτερα δυσάρεστη εντύπωση αυτή η εικόνα η οποία φανερώνει αδιαφορία, έλλειψη φροντίδας και σεβασμού προς το εμβληματικό μνημείο. Το ερώτημα που γεννάται είναι ποια Αρχή είναι υπεύθυνη για την καθαριότητα του μνημείου;
Αν θέλουμε να τιμάμε την ιστορία και τους προγόνους μας, είναι απαραίτητο να αποκατασταθεί η καθαριότητα του τοίχου του μνημείου και να αποκαλυφθούν ξανά τα, κρυμμένα μέχρι στιγμής από την υγρασία, ένδοξα πεδία μαχών των Ελλήνων.
Κυριάκος Γ. Κουβελάκης, Βιοστατιστικός
3. Η κατεδαφιστική ωμότητα και το ’21
Κύριε διευθυντά,
Oσο το άλας του Εμμανουήλ Ροΐδη είναι λεπτό και διαβρωτικό, τόσο το αλάτι του Νίκου Τσιφόρου είναι χοντροκομμένο και κατεδαφιστικό. Στην αρχή της «Ελληνικής Μυθολογίας» του ειρωνεύεται τον Σεφέρη και το Νομπέλ του, γράφοντας ότι και ο Ομηρος μπορεί να το έπαιρνε, «έτσι κι έγραφε “μονοκοτυλήδονα”...». (Είναι γνωστό το «Δημοτικό τραγούδι» του ποιητή «Τα μονοκοτυλήδονα και τα δικοτυλήδονα/ ανθίζανε στον κάμπο,/ σου το ’χαν πει στον κλήδονα/και σμίξαμε φιλήδονα/ τα χείλια μας, Μαλάμω!».) Ομως ο Τσιφόρος αποτύπωσε εγγράφως και την πεποίθησή του για τη σοβαρότητα του «παγκόσμιου μύθου» όσον αφορά το «Φως. Περισσότερο φως» του Γκαίτε.
Στην ίδια Μυθολογία ερμηνεύει τα τελευταία λόγια του «Γερμαναρά» ως αγωνιώδη έκφραση βιολογικής ανάγκης της στιγμής, όχι ως φωνή αγωνίας «να χυθεί περισσότερο φως εις την ανθρωπότητα. Εις το πνεύμα μας. Να ίδωμεν την αλήθειαν […] Κανείς, γράφει, δεν σκέφτηκε ότι πέθαινε ο άνθρωπος κι ήθελε φως παραπάνω. Θολώσανε τα μάτια του από θάνατο. Σκοτείνιασε η λάμπα. Και κείνη την ώρα δεν του ’κοβε να πει φιλοσοφίες και να κηρύξει μπούρδες...».
Δεν πειράζει που «κανείς δεν σκέφτηκε», το σκέφτηκε ο Τσιφόρος. Αλλά η λέξη «μπούρδες» με έκανε να σκεφτώ ότι η κατεδαφιστική της ωμότητα βρίσκεται σε αντίθεση με τη λεπτεπίλεπτη υφή των εκφράσεων που, με βάναυσες εξαιρέσεις, διατυπώνονται στο πλαίσιο της αναθεωρητικής του «εθνικού μας μύθου» (αλλά και Εθνικού μας Yμνου) καλοπροαίρετης ιστοριογραφικής ή ιστοριοπλαστικής δραστηριότητας, εν όψει των εορτασμών για το 1821.
Ναι. Να μάθουμε όλη την αλήθεια για το ’21. Το πρόβλημα είναι πως είναι τόσο πολλές οι αλήθειες του, αποτελείται από τόσα αντιφατικά και ετερόκλητα στοιχεία, που κάθε επιλογή θα είναι υποκειμενική. Αν λοιπόν γκρεμίσουμε τον εθνικό μας μύθο (και Υμνο), ποιον άλλον να διαλέξουμε; Την ώρα που όλα τα έθνη έχουν ως εθνικό τους αφήγημα έναν τονωτικό της αυτοπεποίθησής τους μύθο; Η αναγνώριση των λαθών και η διάγνωση των ελαττωμάτων –και μάλιστα ως εγγενών και παρόντων ακόμα και εκεί όπου τα αντιπαλεύουν και φέρνουν αποτέλεσμα οι αρετές– και η, σε λίγες περιπτώσεις, θριαμβολογική έπαρση για την «ανακάλυψη» των πρώτων και την απαξίωση των τελευταίων, δεν είναι πάντοτε πανάκεια και υποστύλωση για το «λίγο ψηλότερα» των ποιητών μας. Συχνότατα παράγουν το ελληνιστί εθνικό «ντάουν», που παραβλέπει ο αναθεωρητικός ζήλος. Από τους έγκυρους φορείς του οποίου θα ήταν ίσως αποδεκτή η έκκληση να γίνει «λίγο λιγότερος».
Γεράσιμος -Μιχαήλ Δώσσας, Θεσσαλονίκη
4. Γιατί όχι ίδρυση μουσείου αεροσκαφών;
Κύριε διευθυντά,
Σχολιάζοντας παλαιότερο κείμενο του κ. Τάκη Θεοδωρόπουλου, θα ήθελα να επισημάνω τα εξής: Ειρωνικά αναφέρει ότι: «Η κατασκευή αεροσκαφών υπήρξε, ως γνωστόν, μία από τις παραδόσεις του νέου ελληνισμού».
Μπορεί να μην υπήρξε παράδοση, δεν θα πρέπει όμως να ξεφεύγει από την προσοχή μας και τις γνώσεις μας ότι στη μικρή Ελλάδα από το 1925 λειτούργησε το Κρατικό Εργοστάσιο Αεροπλάνων (ΚΕΑ) στο Παλαιό Φάληρο.
Σε αυτό από το 1925 μέχρι το 1940 (βλ. αντιναύαρχος ε.α. Π.Ν. Ιωάννης Παλούμπης, «Απ’ τα πελάγη... στους αιθέρες», Εκδοση Ν.Μ.Ε., Πειραιάς 2009) κατασκευάστηκαν 12 υδροπλάνα - τορπιλοπλάνα τύπου Blackburn T3 A Velos (Βέλος), μετατράπηκαν σε υδροπλάνα αρκετά D.H.9 (de Havilland 9), σχεδιάστηκε και κατασκευάστηκε το πρότυπο αεροπλάνο «Χελιδών», συναρμολογήθηκαν 10 Armrstrong-Whitworth Atlas και 10 Avro 621 Tutor, συναρμολογήθηκαν 62 αεροπλάνα Avro 621 Tutor και 30 Avro 626. Δυστυχώς για οικονομία χώρου της επιστολής δεν μπορώ να επεκταθώ σε άλλες δεκάδες δραστηριότητες του ΚΕΑ.
Το 1975 ιδρύθηκε η ΕΑΒ, η οποία συνεχίζει να ασχολείται με συντήρηση, μεγάλες επιθεωρήσεις (overhall) και αναβαθμίσεις αεροσκαφών και κινητήρων της Π.Α. και του Π.Ν., αλλά και ξένων κρατών. Επίσης μετέχει, ως υποκατασκευαστής ή συνεργάτης μεγάλων κατασκευαστών, στην κατασκευή τμημάτων ή συστημάτων πολιτικών αεροσκαφών.
Οσο για τα αεροσκάφη της Ο.Α., που έχουν κριθεί διατηρητέα σύγχρονα μνημεία, ας μην ξεχνάμε ότι αποτελούν πράγματι ένα κομμάτι της σύγχρονης ελληνικής αεροπλοΐας. Αυτά τα Α/Φ έκαναν την Ο.Α. μία αξιόλογη διεθνών προδιαγραφών και αναγνώρισης αεροπορική εταιρεία. Μέχρι το 1957 η ΤΑΕ (Τεχνικαί Αεροπορικαί Εκμεταλλεύσεις) πετούσε με DC-3 (Ντακότα) και ένα τετρακινητήριο Douglas DC-4 και είχε ως διεθνείς προορισμούς τις Κύπρο, Αίγυπτο, Γαλλία, το Ηνωμένο Βασίλειο, τις Ιταλία, Τουρκία, το Ισραήλ και τη Γιουγκοσλαβία.
Η Ο.Α. με τα υπερσύγχρονα, για την εποχή τους, Α/Φ και ειδικά με τα Boeing 747-200 (Jumbo Jets) έγινε αεροπορική εταιρεία των 5 Ηπείρων, μέσα σε λίγα χρόνια. Το Boeing 747-200 «Olympic Eagle» (5Χ-ΟΑΒ) που βρίσκεται στο αεροδρόμιο του Ελληνικού, εκτός του ότι αποτελεί ένα επίτευγμα της σύγχρονης αεροναυπηγικής, έχει και ένα άλλο ενδιαφέρον. Η καμπίνα του είναι χωρισμένη σε ζώνες που κάθε μία έχει ένα όνομα από σημεία της Ακρόπολης των Αθηνών, π.χ. «Προπύλαια», «Ερέχθειον», «Παρθενών» κ.λπ. (Πηγή: Διαδίκτυο).
Γιατί λοιπόν να μη χαρακτηριστούν σύγχρονα διατηρητέα μνημεία αυτά τα Α/Φ, όπως έχουν χαρακτηριστεί επί υπουργίας της αείμνηστης Μελίνας Μερκούρη τα βαγόνια του «Οριάν Εξπρές»; Μη υπάρχοντος κατάλληλου μουσείου νομίζω ότι ο χώρος του αεροδρομίου του Ελληνικού τους ανήκει δικαιωματικά. Αν αξιοποιηθούν καταλλήλως, είμαι βέβαιος ότι θα αποτελέσουν πόλο έλξεως για τους επισκέπτες του χώρου του Ελληνικού και μόνο κέρδος θα προσφέρουν στους νέους επενδυτές αλλά και στην Ελλάδα. Το M/V «Νεράιδα» ας δείξει τον δρόμο και για τα καμάρια της αεροπλοΐας μας. Ο κύριος Λάτσης έχει την εμπειρία.
Ματθαίος Μ. Δημητρίου, Πλοίαρχος Π.Ν. ε.α.
5. Η οδός Γλάδστωνος, η ιστορία ηρώων
Κύριε διευθυντά,
Στο φύλλο της «Καθημερινής» της Πέμπτης 26 Σεπτεμβρίου φιλοξενείται κείμενο του εκλεκτού συνεργάτη σας κ. Πάσχου Μανδραβέλη «Σταθμός Zackie Oh, πρώην Ομόνοια». Σ’ αυτό αναφερόταν και η πρόταση μετονομασίας των σταθμών του μετρό «Ευαγγελισμός» και «Αγιος Δημήτριος» σε «Παύλος Μπακογιάννης» και «Αλέκος Παναγούλης».
Στη συνέχεια ο επικεφαλής της παράταξης του ΣΥΡΙΖΑ στο δημοτικό συμβούλιο Αθηνών πρότεινε να μετονομασθεί η οδός Γλάδστωνος σε οδό Ζακ Κωστόπουλου. Στο θέμα αυτό αναφέρεται σε επιστολή του στην «Καθημερινή» της Τετάρτης 2.10.2019 και ο αρεοπαγίτης ε.τ. κ. Λέανδρος Τ. Ρακιντζής με θέμα «Μετονομασίες οδών και ιστορική μνήμη».
Στη συμβολή των οδών Γλάδστωνος και Πατησίων υπάρχει προτομή του υποσμηναγού Κωνσταντίνου Περρίκου, αρχηγού της ΠΕΑΝ (Πανελλήνια Ενωση Αγωνιζομένων Νέων), και χαλκογραφίες συνεργατών του, μελών της οργάνωσης, οι οποίοι το μεσημέρι της 20ής Σεπτεμβρίου 1942 ανατίναξαν το υπάρχον εκεί μέγαρο της φιλοναζιστικής ΕΣΠΟ (Εθνική Σοσιαλιστική Πατριωτική Οργάνωση) η οποία στρατολογούσε Ελληνες για να πολεμήσουν στο ανατολικό μέτωπο.
Από την έκρηξη σκοτώθηκαν 29 Ελληνες, μέλη της ΕΣΠΟ, και τραυματίστηκαν 6 Γερμανοί. Ηταν το πρώτο σαμποτάζ κατά των Γερμανών στη κατεχόμενη Ευρώπη.
Κατόπιν προδοσίας (τρεις χρυσές λίρες το κεφάλι), τα μέλη της ΠΕΑΝ Κωνσταντίνος Λαμπρόπουλος, Σάββας Μιχαλόπουλος, Κωνσταντίνος Περρίκος και Ηλίας Ντάικος συνελήφθησαν και εκτελέσθηκαν στις 4.2.1943 στο σκοπευτήριο της Καισαριανής. Αλλα μέλη της οργάνωσης εκτελέσθηκαν ως όμηροι.
Ο προδότης εκτελέσθηκε από την ΠΕΑΝ με σφυρί. Η Ιουλία Μπίμπα που μετέφερε τη βόμβα εξόργισε τους βασανιστές της με τη γενναία στάση της, με αποτέλεσμα να αποσταλεί στη Γερμανία για να εκτελεστεί με πέλεκυ. Προ της εκτέλεσης ο Περρίκος αποτάθηκε στο απόσπασμα, το οποίο ανταποκρίθηκε χαιρετώντας τον στρατιωτικά.
Αν προκύψει εκ νέου αλλαγής ονομασίας της οδού Γλάδστωνος, ας θυμηθούμε την ιστορία αυτή κι ας ονομασθεί οδός Υποσμηναγού Κωνσταντίνου Περρίκου ή ΠΕΑΝ.
Ευάγγελος Δ. Σακελλαρίου, Αντιναύαρχος Π.Ν. ε.α.
6. Το «παιδομάζωμα», η πτώση του Τείχους
Κύριε διευθυντά,
Η πολυσέλιδη αναφορά της «Κ» της 3.11.2019 στην επέτειο της πτώσης του Τείχους του Βερολίνου, τον Νοέμβριο του 1989, μου δίνει την αφορμή να αναφερθώ σε μια άγνωστη πτυχή των συνεπειών της εμφύλιας διαμάχης στην Ελλάδα, η οποία σχετίζεται με το Τείχος του Βερολίνου.
Ετσι, στην Ανατολική Γερμανία η ηγεσία του ΚΚΕ προωθούσε παιδιά ηλικίας 12 με 16 χρόνων, χωρίς να συνοδεύονται από τους γονείς τους. Αυτό συνέβη διότι η αντίληψη και η πεποίθηση της τότε ηγεσίας του ΚΚΕ ήταν ότι τα παιδιά αυτά, χωρίς την παρουσία των γονέων τους, θα εξελίσσοντο σε επίλεκτα μέλη του κόμματος, τα οποία εμφορούμενα από τις ολοκληρωτικές ιδέες των μπολσεβίκων, χωρίς «μικροαστικές» αντιλήψεις, θα αποτελούσαν την αιχμή του δόρατος του ΚΚΕ για μια επιστροφή στην Ελλάδα με την «κόκκινη σημαία».
Αυτή ήταν η περίπτωση τεσσάρων παιδιών, αυτής της ηλικίας, του μακαρίτη θείου μου Αναστασίου Βενέτη, πιστού κομμουνιστή από το 1928. Ετσι, τέσσερα από τα παιδιά του μεταφέρονται το 1949 στην Ανατολική Γερμανία από την Αλβανία.
Οι γονείς τους, Τάσος και Ολγα Βενέτη, μεταφέρονται στην πόλη Ζγκορζέλετς της Πολωνίας, που δεν απείχε ούτε 200 χλμ. από τον τόπο διαμονής των παιδιών τους στην Ανατ. Γερμανία. Παρά τις προσπάθειες, εκκλήσεις και διαβήματα του πατέρα τους, η επαφή μεταξύ τους κατέστη ανέφικτη.
Μόλις το 1956 μπόρεσαν τα παιδιά να επισκεφθούν τους γονείς τους.
Πολύ αργότερα, ένας εγγονός του μακαρίτη θείου μου, γιος της κόρης του και εξαδέλφης μου Ελπίδας, ο Τάσσος Trentzsch, επεχείρησε, πριν βεβαίως από την πτώση του Τείχους, να αποδράσει με αερόστατο από την Ανατολική Γερμανία στη Δύση. Συνελήφθη και κατεδικάσθη εις τετραετή φυλάκιση. Κατά την πτώση του Τείχους ευρίσκετο ακόμη εις τη φυλακή και βεβαίως απεφυλακίσθη αμέσως μετά.
Αντώνης Ν. Βενέτης, Μοναστηράκι Δωρίδος
και ο κατά Ρεμπώ δυϊσμός
Κύριε διευθυντά,
Κύριε διευθυντά,
Με ζωηρό ενδιαφέρον ανέγνωσα το κείμενο του αξιότιμου κ. Ντίνου Σιώτη με τίτλο «Γράμμα από την Καλιφόρνια», και με την ευκαιρία αυτή θα ήθελα να παραθέσω τη δική μου άποψη, αδυνατώντας ομολογουμένως να αποβάλω από τη φαντασία μου τη γραφική εικόνα της πόλης του Αγίου Φραγκίσκου (Σαν Φρανσίσκο) εν τη δεκαετία του 1960-70. Το ομώνυμο άσμα του Scott McKenzie (Σκοτ Μακένζι) ηχεί ακόμα στο μυαλό μου. Η περίοδος κατά την οποία άνθησαν κινήματα αντικουλτούρας, από το κίνημα ελευθερίας του λόγου στο Πανεπιστήμιο του Μπέρκλεϊ το ’64, στον Μάη του ’68 στη Γαλλία, ώς και την –επετειακή πια– εξέγερση του ελληνικού Πολυτεχνείου. Αναπόφευκτα εκδηλώθηκε και στον Αγιο Φραγκίσκο αυτή η τάση αντισυστημισμού· άραγε πόσο ευτελισμό έχει υποστεί αυτή η λέξη σήμερα και από τις δύο πλευρές του Ατλαντικού;
Προσγειώθηκα στο αεροδρόμιο της πόλης αρχές του φετινού θέρους, αργά εν νυκτί. Αμέσως φρόντισα να καλέσω ένα uber προκειμένου να μεταβώ στην ανατολική ακτή του κόλπου, στους λόφους βόρεια του πανεπιστημίου, όπου θα διέμενα. Η δέουσα ευπρέπεια επιβάλλει μια σύντομη κουβέντα μεταξύ οδηγού και επιβάτη. Ο οδηγός, ένας γεροδεμένος Αφροαμερικανός κοντά στα πενήντα, μαθαίνοντας με ευχαρίστηση τη χώρα προέλευσής μου, καθώς την είχε προσφάτως επισκεφθεί με τη σύζυγό του, προθυμοποιήθηκε εντόνως να μου μιλήσει για την πόλη του, όσο τη διασχίζαμε.
Είχε μεγαλώσει εκεί. Ζούσε νότια της πόλης, πλησίον του αεροδρομίου, με τη σύζυγό του, η οποία εργαζόταν ως γκουβερνάντα για μια εύπορη οικογένεια, και με το παιδί τους. Η πόλη έχει αλλάξει, πράγματι. Μου εξήγησε την υφιστάμενη κρίση στέγασης με τον πλέον άμεσο και αφοπλιστικό τρόπο: «Αν οι γονείς μου δεν είχαν καταφέρει να αγοράσουν μετά βίας το σπίτι τότε, εγώ δεν θα έμενα εδώ».
Οφείλω να προβώ εις την παραδοχή: δεν βίωσα τον Άγιο Φραγκίσκο με την καλλιτεχνική ευαισθησία που αρμόζει, ειδεμή η κατάληξη της σκέψης μου θα περιοριζόταν σε μια ανήσυχη συγκαταβατικότητα στα γραφόμενά μου. Δεν είναι έτσι. Από τους απομονωμένους μέσα στο πράσινο λοφίσκους του Μπέρκλεϊ, στη γοητευτική γεμάτη ομίχλη μητρόπολη του κόλπου, βίωσα στις συναναστροφές μου μια παραλλαγή του δυϊσμού που εξέθεσε μοναδικά ο Ρεμπώ: πνευματική-δημιουργική ελευθερία και επιφανειακή φαυλότητα.
Εντούτοις, στο πλαίσιο της τελευταίας, συνάντησα ουκ ολίγους εκπροσώπους τεχνολογικών κολοσσών, στελέχη και δικηγόρους από νομικές φίρμες που προσέφεραν μέρος της εργασίας τους αφιλοκερδώς στην αντιμετώπιση της κρίσης στέγασης. Διευθυντές εταιρειών που σε συνέργεια με τις τοπικές αρχές προωθούσαν προγράμματα προσβάσιμης στέγασης. Φιλάνθρωπους που δεσμεύονταν με διόλου ευκαταφρόνητα ποσά στην αντιμετώπιση του προβλήματος.
Ουδείς κατέχει το αλάνθαστο. Ομως είναι άξιο λόγου το συγκριτικά ποιοτικό πλεονέκτημα. Η πόλη του Αγίου Φραγκίσκου δεν θα αναπτυσσόταν εν τη απουσία των τεχνολογικών εταιρειών; Μα πώς; Οι κυριότερες παλαιές εύπορες οικογένειες της πόλης ασπάζονταν αυστηρά το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα και δραστηριοποιούνταν στους τομείς πετρελαίου, ξενοδοχείων και ρουχισμού· κοινώς ενέργεια, υποδομές και κατανάλωση. Ο παραδόξως Δημοκρατικός νυν κυβερνήτης της πολιτείας κ. Gavin Newsom είναι προϊόν της ίδιας άρχουσας τάξης, όπως λεπτομερώς είχε περιγράψει δημοσίευμα των LA Times τον περασμένο Σεπτέμβριο. Ως εκ τούτου, δέον κανείς να λάβει υπόψη την ανταπόκριση των (περισσότερων) τεχνολογικών κολοσσών να ασπαστούν ή έστω να ανταποκριθούν στις περιβαλλοντικές, κοινωνικές και εργατικές ανησυχίες των καταναλωτών, μεταξύ των οποίων και η κρίση στέγασης. Ουδέποτε αυτό ήταν δεδομένο. Ακόμα και με την υφιστάμενη ανάπτυξη στο εμπορικό κέντρο του Αγίου Φραγκίσκου, η πόλη, με τα όποια προβλήματά της, ούτε κατά διάνοιαν προσομοιάζει στα μεγάλα αστικά κέντρα της Αμερικής. Η πόλη έχει αλλάξει. Μου έρχεται όμως στο μυαλό μια παλαιότερη τοποθέτηση επί της ανθρώπινης αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής: όταν η αναστρεψιμότητα είναι αδύνατη, ο άνθρωπος οφείλει να επιδιώκει την αναπροσαρμογή.
Επίσης όμως δεν έχει αλλάξει. Οι ποικιλόχρωμες και πολυπολιτισμικές γειτονιές ακόμη διατηρούν τον μύθο μιας πόλης που στους επτά ομιχλώδεις λόφους της δέχεται ανθρώπους κάθε προέλευσης και προσανατολισμού. Μια πόλη που ταυτίζεται με το ερυθρόχρωμο σύμβολό της που λούεται το ηλιόφως της δύσης: η «Χρυσή Πύλη» του Ειρηνικού.
Alexandros G. Kazimirov, Berkeley CA
2. Μαύρες κηλίδες στον Αγνωστο Στρατιώτη
Κύριε διευθυντά,
Οπως οι περισσότεροι γνωρίζουμε, μπροστά από το σύμβολο του πολιτεύματός μας, το ελληνικό Κοινοβούλιο, βρίσκεται το μνημείο του Αγνωστου Στρατιώτη. Ο τοίχος που περιβάλλει το μνημείο έχει σε πολλά σημεία χαραγμένα πεδία μαχών των Ελλήνων (π.χ. Υψωμα 731, Καλπάκι, Κύπρος κ.λπ.) στα οποία οι πρόγονοί μας πολέμησαν ηρωικά για την ελευθερία της πατρίδας.
Ενα σημαντικό μέρος των χαραγμένων αυτών λέξεων καλύπτεται από έντονες μαύρες κηλίδες, προϊόντα της συσσωρευμένης υγρασίας και φθοράς του τοίχου από περιβαλλοντικούς παράγοντες.
Σε Ελληνες και ξένους επισκέπτες δημιουργεί ιδιαίτερα δυσάρεστη εντύπωση αυτή η εικόνα η οποία φανερώνει αδιαφορία, έλλειψη φροντίδας και σεβασμού προς το εμβληματικό μνημείο. Το ερώτημα που γεννάται είναι ποια Αρχή είναι υπεύθυνη για την καθαριότητα του μνημείου;
Αν θέλουμε να τιμάμε την ιστορία και τους προγόνους μας, είναι απαραίτητο να αποκατασταθεί η καθαριότητα του τοίχου του μνημείου και να αποκαλυφθούν ξανά τα, κρυμμένα μέχρι στιγμής από την υγρασία, ένδοξα πεδία μαχών των Ελλήνων.
Κυριάκος Γ. Κουβελάκης, Βιοστατιστικός
3. Η κατεδαφιστική ωμότητα και το ’21
Κύριε διευθυντά,
Oσο το άλας του Εμμανουήλ Ροΐδη είναι λεπτό και διαβρωτικό, τόσο το αλάτι του Νίκου Τσιφόρου είναι χοντροκομμένο και κατεδαφιστικό. Στην αρχή της «Ελληνικής Μυθολογίας» του ειρωνεύεται τον Σεφέρη και το Νομπέλ του, γράφοντας ότι και ο Ομηρος μπορεί να το έπαιρνε, «έτσι κι έγραφε “μονοκοτυλήδονα”...». (Είναι γνωστό το «Δημοτικό τραγούδι» του ποιητή «Τα μονοκοτυλήδονα και τα δικοτυλήδονα/ ανθίζανε στον κάμπο,/ σου το ’χαν πει στον κλήδονα/και σμίξαμε φιλήδονα/ τα χείλια μας, Μαλάμω!».) Ομως ο Τσιφόρος αποτύπωσε εγγράφως και την πεποίθησή του για τη σοβαρότητα του «παγκόσμιου μύθου» όσον αφορά το «Φως. Περισσότερο φως» του Γκαίτε.
Στην ίδια Μυθολογία ερμηνεύει τα τελευταία λόγια του «Γερμαναρά» ως αγωνιώδη έκφραση βιολογικής ανάγκης της στιγμής, όχι ως φωνή αγωνίας «να χυθεί περισσότερο φως εις την ανθρωπότητα. Εις το πνεύμα μας. Να ίδωμεν την αλήθειαν […] Κανείς, γράφει, δεν σκέφτηκε ότι πέθαινε ο άνθρωπος κι ήθελε φως παραπάνω. Θολώσανε τα μάτια του από θάνατο. Σκοτείνιασε η λάμπα. Και κείνη την ώρα δεν του ’κοβε να πει φιλοσοφίες και να κηρύξει μπούρδες...».
Δεν πειράζει που «κανείς δεν σκέφτηκε», το σκέφτηκε ο Τσιφόρος. Αλλά η λέξη «μπούρδες» με έκανε να σκεφτώ ότι η κατεδαφιστική της ωμότητα βρίσκεται σε αντίθεση με τη λεπτεπίλεπτη υφή των εκφράσεων που, με βάναυσες εξαιρέσεις, διατυπώνονται στο πλαίσιο της αναθεωρητικής του «εθνικού μας μύθου» (αλλά και Εθνικού μας Yμνου) καλοπροαίρετης ιστοριογραφικής ή ιστοριοπλαστικής δραστηριότητας, εν όψει των εορτασμών για το 1821.
Ναι. Να μάθουμε όλη την αλήθεια για το ’21. Το πρόβλημα είναι πως είναι τόσο πολλές οι αλήθειες του, αποτελείται από τόσα αντιφατικά και ετερόκλητα στοιχεία, που κάθε επιλογή θα είναι υποκειμενική. Αν λοιπόν γκρεμίσουμε τον εθνικό μας μύθο (και Υμνο), ποιον άλλον να διαλέξουμε; Την ώρα που όλα τα έθνη έχουν ως εθνικό τους αφήγημα έναν τονωτικό της αυτοπεποίθησής τους μύθο; Η αναγνώριση των λαθών και η διάγνωση των ελαττωμάτων –και μάλιστα ως εγγενών και παρόντων ακόμα και εκεί όπου τα αντιπαλεύουν και φέρνουν αποτέλεσμα οι αρετές– και η, σε λίγες περιπτώσεις, θριαμβολογική έπαρση για την «ανακάλυψη» των πρώτων και την απαξίωση των τελευταίων, δεν είναι πάντοτε πανάκεια και υποστύλωση για το «λίγο ψηλότερα» των ποιητών μας. Συχνότατα παράγουν το ελληνιστί εθνικό «ντάουν», που παραβλέπει ο αναθεωρητικός ζήλος. Από τους έγκυρους φορείς του οποίου θα ήταν ίσως αποδεκτή η έκκληση να γίνει «λίγο λιγότερος».
Γεράσιμος -Μιχαήλ Δώσσας, Θεσσαλονίκη
4. Γιατί όχι ίδρυση μουσείου αεροσκαφών;
Κύριε διευθυντά,
Σχολιάζοντας παλαιότερο κείμενο του κ. Τάκη Θεοδωρόπουλου, θα ήθελα να επισημάνω τα εξής: Ειρωνικά αναφέρει ότι: «Η κατασκευή αεροσκαφών υπήρξε, ως γνωστόν, μία από τις παραδόσεις του νέου ελληνισμού».
Μπορεί να μην υπήρξε παράδοση, δεν θα πρέπει όμως να ξεφεύγει από την προσοχή μας και τις γνώσεις μας ότι στη μικρή Ελλάδα από το 1925 λειτούργησε το Κρατικό Εργοστάσιο Αεροπλάνων (ΚΕΑ) στο Παλαιό Φάληρο.
Σε αυτό από το 1925 μέχρι το 1940 (βλ. αντιναύαρχος ε.α. Π.Ν. Ιωάννης Παλούμπης, «Απ’ τα πελάγη... στους αιθέρες», Εκδοση Ν.Μ.Ε., Πειραιάς 2009) κατασκευάστηκαν 12 υδροπλάνα - τορπιλοπλάνα τύπου Blackburn T3 A Velos (Βέλος), μετατράπηκαν σε υδροπλάνα αρκετά D.H.9 (de Havilland 9), σχεδιάστηκε και κατασκευάστηκε το πρότυπο αεροπλάνο «Χελιδών», συναρμολογήθηκαν 10 Armrstrong-Whitworth Atlas και 10 Avro 621 Tutor, συναρμολογήθηκαν 62 αεροπλάνα Avro 621 Tutor και 30 Avro 626. Δυστυχώς για οικονομία χώρου της επιστολής δεν μπορώ να επεκταθώ σε άλλες δεκάδες δραστηριότητες του ΚΕΑ.
Το 1975 ιδρύθηκε η ΕΑΒ, η οποία συνεχίζει να ασχολείται με συντήρηση, μεγάλες επιθεωρήσεις (overhall) και αναβαθμίσεις αεροσκαφών και κινητήρων της Π.Α. και του Π.Ν., αλλά και ξένων κρατών. Επίσης μετέχει, ως υποκατασκευαστής ή συνεργάτης μεγάλων κατασκευαστών, στην κατασκευή τμημάτων ή συστημάτων πολιτικών αεροσκαφών.
Οσο για τα αεροσκάφη της Ο.Α., που έχουν κριθεί διατηρητέα σύγχρονα μνημεία, ας μην ξεχνάμε ότι αποτελούν πράγματι ένα κομμάτι της σύγχρονης ελληνικής αεροπλοΐας. Αυτά τα Α/Φ έκαναν την Ο.Α. μία αξιόλογη διεθνών προδιαγραφών και αναγνώρισης αεροπορική εταιρεία. Μέχρι το 1957 η ΤΑΕ (Τεχνικαί Αεροπορικαί Εκμεταλλεύσεις) πετούσε με DC-3 (Ντακότα) και ένα τετρακινητήριο Douglas DC-4 και είχε ως διεθνείς προορισμούς τις Κύπρο, Αίγυπτο, Γαλλία, το Ηνωμένο Βασίλειο, τις Ιταλία, Τουρκία, το Ισραήλ και τη Γιουγκοσλαβία.
Η Ο.Α. με τα υπερσύγχρονα, για την εποχή τους, Α/Φ και ειδικά με τα Boeing 747-200 (Jumbo Jets) έγινε αεροπορική εταιρεία των 5 Ηπείρων, μέσα σε λίγα χρόνια. Το Boeing 747-200 «Olympic Eagle» (5Χ-ΟΑΒ) που βρίσκεται στο αεροδρόμιο του Ελληνικού, εκτός του ότι αποτελεί ένα επίτευγμα της σύγχρονης αεροναυπηγικής, έχει και ένα άλλο ενδιαφέρον. Η καμπίνα του είναι χωρισμένη σε ζώνες που κάθε μία έχει ένα όνομα από σημεία της Ακρόπολης των Αθηνών, π.χ. «Προπύλαια», «Ερέχθειον», «Παρθενών» κ.λπ. (Πηγή: Διαδίκτυο).
Γιατί λοιπόν να μη χαρακτηριστούν σύγχρονα διατηρητέα μνημεία αυτά τα Α/Φ, όπως έχουν χαρακτηριστεί επί υπουργίας της αείμνηστης Μελίνας Μερκούρη τα βαγόνια του «Οριάν Εξπρές»; Μη υπάρχοντος κατάλληλου μουσείου νομίζω ότι ο χώρος του αεροδρομίου του Ελληνικού τους ανήκει δικαιωματικά. Αν αξιοποιηθούν καταλλήλως, είμαι βέβαιος ότι θα αποτελέσουν πόλο έλξεως για τους επισκέπτες του χώρου του Ελληνικού και μόνο κέρδος θα προσφέρουν στους νέους επενδυτές αλλά και στην Ελλάδα. Το M/V «Νεράιδα» ας δείξει τον δρόμο και για τα καμάρια της αεροπλοΐας μας. Ο κύριος Λάτσης έχει την εμπειρία.
Ματθαίος Μ. Δημητρίου, Πλοίαρχος Π.Ν. ε.α.
5. Η οδός Γλάδστωνος, η ιστορία ηρώων
Κύριε διευθυντά,
Στο φύλλο της «Καθημερινής» της Πέμπτης 26 Σεπτεμβρίου φιλοξενείται κείμενο του εκλεκτού συνεργάτη σας κ. Πάσχου Μανδραβέλη «Σταθμός Zackie Oh, πρώην Ομόνοια». Σ’ αυτό αναφερόταν και η πρόταση μετονομασίας των σταθμών του μετρό «Ευαγγελισμός» και «Αγιος Δημήτριος» σε «Παύλος Μπακογιάννης» και «Αλέκος Παναγούλης».
Στη συνέχεια ο επικεφαλής της παράταξης του ΣΥΡΙΖΑ στο δημοτικό συμβούλιο Αθηνών πρότεινε να μετονομασθεί η οδός Γλάδστωνος σε οδό Ζακ Κωστόπουλου. Στο θέμα αυτό αναφέρεται σε επιστολή του στην «Καθημερινή» της Τετάρτης 2.10.2019 και ο αρεοπαγίτης ε.τ. κ. Λέανδρος Τ. Ρακιντζής με θέμα «Μετονομασίες οδών και ιστορική μνήμη».
Στη συμβολή των οδών Γλάδστωνος και Πατησίων υπάρχει προτομή του υποσμηναγού Κωνσταντίνου Περρίκου, αρχηγού της ΠΕΑΝ (Πανελλήνια Ενωση Αγωνιζομένων Νέων), και χαλκογραφίες συνεργατών του, μελών της οργάνωσης, οι οποίοι το μεσημέρι της 20ής Σεπτεμβρίου 1942 ανατίναξαν το υπάρχον εκεί μέγαρο της φιλοναζιστικής ΕΣΠΟ (Εθνική Σοσιαλιστική Πατριωτική Οργάνωση) η οποία στρατολογούσε Ελληνες για να πολεμήσουν στο ανατολικό μέτωπο.
Από την έκρηξη σκοτώθηκαν 29 Ελληνες, μέλη της ΕΣΠΟ, και τραυματίστηκαν 6 Γερμανοί. Ηταν το πρώτο σαμποτάζ κατά των Γερμανών στη κατεχόμενη Ευρώπη.
Κατόπιν προδοσίας (τρεις χρυσές λίρες το κεφάλι), τα μέλη της ΠΕΑΝ Κωνσταντίνος Λαμπρόπουλος, Σάββας Μιχαλόπουλος, Κωνσταντίνος Περρίκος και Ηλίας Ντάικος συνελήφθησαν και εκτελέσθηκαν στις 4.2.1943 στο σκοπευτήριο της Καισαριανής. Αλλα μέλη της οργάνωσης εκτελέσθηκαν ως όμηροι.
Ο προδότης εκτελέσθηκε από την ΠΕΑΝ με σφυρί. Η Ιουλία Μπίμπα που μετέφερε τη βόμβα εξόργισε τους βασανιστές της με τη γενναία στάση της, με αποτέλεσμα να αποσταλεί στη Γερμανία για να εκτελεστεί με πέλεκυ. Προ της εκτέλεσης ο Περρίκος αποτάθηκε στο απόσπασμα, το οποίο ανταποκρίθηκε χαιρετώντας τον στρατιωτικά.
Αν προκύψει εκ νέου αλλαγής ονομασίας της οδού Γλάδστωνος, ας θυμηθούμε την ιστορία αυτή κι ας ονομασθεί οδός Υποσμηναγού Κωνσταντίνου Περρίκου ή ΠΕΑΝ.
Ευάγγελος Δ. Σακελλαρίου, Αντιναύαρχος Π.Ν. ε.α.
6. Το «παιδομάζωμα», η πτώση του Τείχους
Κύριε διευθυντά,
Η πολυσέλιδη αναφορά της «Κ» της 3.11.2019 στην επέτειο της πτώσης του Τείχους του Βερολίνου, τον Νοέμβριο του 1989, μου δίνει την αφορμή να αναφερθώ σε μια άγνωστη πτυχή των συνεπειών της εμφύλιας διαμάχης στην Ελλάδα, η οποία σχετίζεται με το Τείχος του Βερολίνου.
Ετσι, στην Ανατολική Γερμανία η ηγεσία του ΚΚΕ προωθούσε παιδιά ηλικίας 12 με 16 χρόνων, χωρίς να συνοδεύονται από τους γονείς τους. Αυτό συνέβη διότι η αντίληψη και η πεποίθηση της τότε ηγεσίας του ΚΚΕ ήταν ότι τα παιδιά αυτά, χωρίς την παρουσία των γονέων τους, θα εξελίσσοντο σε επίλεκτα μέλη του κόμματος, τα οποία εμφορούμενα από τις ολοκληρωτικές ιδέες των μπολσεβίκων, χωρίς «μικροαστικές» αντιλήψεις, θα αποτελούσαν την αιχμή του δόρατος του ΚΚΕ για μια επιστροφή στην Ελλάδα με την «κόκκινη σημαία».
Αυτή ήταν η περίπτωση τεσσάρων παιδιών, αυτής της ηλικίας, του μακαρίτη θείου μου Αναστασίου Βενέτη, πιστού κομμουνιστή από το 1928. Ετσι, τέσσερα από τα παιδιά του μεταφέρονται το 1949 στην Ανατολική Γερμανία από την Αλβανία.
Οι γονείς τους, Τάσος και Ολγα Βενέτη, μεταφέρονται στην πόλη Ζγκορζέλετς της Πολωνίας, που δεν απείχε ούτε 200 χλμ. από τον τόπο διαμονής των παιδιών τους στην Ανατ. Γερμανία. Παρά τις προσπάθειες, εκκλήσεις και διαβήματα του πατέρα τους, η επαφή μεταξύ τους κατέστη ανέφικτη.
Μόλις το 1956 μπόρεσαν τα παιδιά να επισκεφθούν τους γονείς τους.
Πολύ αργότερα, ένας εγγονός του μακαρίτη θείου μου, γιος της κόρης του και εξαδέλφης μου Ελπίδας, ο Τάσσος Trentzsch, επεχείρησε, πριν βεβαίως από την πτώση του Τείχους, να αποδράσει με αερόστατο από την Ανατολική Γερμανία στη Δύση. Συνελήφθη και κατεδικάσθη εις τετραετή φυλάκιση. Κατά την πτώση του Τείχους ευρίσκετο ακόμη εις τη φυλακή και βεβαίως απεφυλακίσθη αμέσως μετά.
Αντώνης Ν. Βενέτης, Μοναστηράκι Δωρίδος
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου