ΚΑΠΟΙΑ ΧΑΡΑΜΑΔΑ ΑΙΣΙΟΔΟΞΙΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΜΒΡΟ, ΧΩΡΙΣ ΝΑ ΕΧΕΙ ΠΑΥΣΕΙ ΔΙΟΛΟΥ Η ΚΡΑΤΟΥΣΑ ΝΟΟΤΡΟΠΙΑ ΜΙΣΑΛΛΟΔΟΞΙΑΣ ΤΟΥ ΤΟΥΡΚΙΚΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ, ΕΝΑΝΤΙ ΤΟΥ ΓΗΓΕΝΟΥΣ ΕΛΛΗΝΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΣΤΟΙΧΕΙΟΥ...

Από την "ΕΣΤΙΑ" (φύλλο 04-05/02/17)

Εδώ Κωνσταντινούπολις
Η μεγάλη ανατροπή στην μαρτυρική Ίμβρο

Του Πρέσβεως Αλέξη Αλεξανδρή


Βαρθολομαίος: «Η Ίμβρος που αναγεννάται από την τέφρα σαν τον φοίνικα». Σκέψεις γύρω από την πατριαρχική επίσκεψη στην Ίμβρο (16-20.1.2017).

Η ελληνική μειονότητα της Τουρκίας παρουσιάζει μια παγκόσμια πρωτοτυπία. Δεν γνωρίζω άλλη κοινότητα διεθνώς - που ενώ αριθμεί μόλις τα 1500 ή στην πιο αισιόδοξη περίπτωση τα 2500 άτομα σε μία χώρα των σχεδόν 80 εκατομμυρίων- να συνεχίζει να διατηρεί την ιδιότητα της διεθνώς αναγνωρισμένης και εν πλήρη λειτουργία μειονότητας η οποία προσελκύει συχνά πολιτικό, δημοσιογραφικό και επιστημονικό ενδιαφέρον λόγω της ιστορίας της αλλά κυρίως εξ αιτίας των χαρακτηριστικών εθνοθρησκευτικών γνωρισμάτων της. Η αποδεκατισμένη, ως αποτέλεσμα των γνωστών συστηματικών διώξεων, ομογένεια της Τουρκίας παραμένει ζωντανή στα πάτρια εδάφη της και προσπαθεί να επαναπροσδιορίσει την οργανωτική και κοινωνική της δομή όπως αυτό αποδεικνύεται από το Συνέδριο των Ρωμιών που πραγματοποιήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 2006. Στη επιβίωση και συνοχή της Ρωμιοσύνης της Κωνσταντινούπολης και Ίμβρου καθοδηγητικό και καθοριστικό ρόλο διαδραματίζει ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος, με αποτέλεσμα οι Ρωμιοί της Τουρκίας να είναι μεν ολίγοι αλλά και αμέτρητοι, για να δανειστούμε τη γνωστή φράση που συχνά χρησιμοποιούσε ο αείμνηστος Αθηναγόρας.

Εκεί που ειδικά παρατηρείται μια ανατροπή των πραγμάτων είναι η Ίμβρος, η νήσος από την οποία κατάγεται ο Παναγιώτατος αλλά και πολλοί άλλοι διακεκριμένοι Έλληνες, όπως ο αείμνηστος Αρχιεπίσκοπος Αμερικής Ιάκωβος, ο καθηγητής της γλωσσολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Νικόλαος Ανδριώτης και ο φωτογράφος Σπύρος Μελετζής και άλλοι. Ενώ από τους διωγμούς της δεκαετίας του 1960 και μέχρι πρόσφατα σταθερή υπήρξε η τάση διαρροής του πληθυσμού στο νησί με αποτέλεσμα από τους γύρω 7000 κατοίκους να απομείνουν μόνο 300 στις αρχές του 2011, την τελευταία τριετία φαίνεται να αλλάζουν τα δεδομένα καθώς παρατηρείται όχι μόνο η διακοπή του ρεύματος αυτού αλλά επίσης και μια αισθητή αύξηση του πληθυσμού. Σήμερα οι Έλληνες μόνιμοι κάτοικοι του νησιού έχουν φθάσει τα 800 άτομα ενώ τους καλοκαιρινούς μήνες ο πληθυσμός αυτός μπορεί να φθάσει και τα 2,500 με 3,000 άτομα καθώς υπολογίζεται ότι γύρω στα 850 σπίτια, εγκαταλελειμμένα για δεκαετίες, έχουν ανακαινισθεί τα τελευταία είκοσι χρόνια. Παρατηρείται λοιπόν το περίεργο φαινόμενο η μικρή Ίμβρος να έχει μεγαλύτερο ελληνικό πληθυσμό ακόμη και από τον αντίστοιχο της Κωνσταντινούπολης, τουλάχιστον την περίοδο του δεκαπενταύγουστου όταν οι Ίμβριοι επισκέπτονται μαζικά τη γενέτειρα τους. Και δεν είναι μόνο η αναστροφή μιας πτωτικής τάσης που μάστιζε για δεκαετίες τη νήσο, είναι και η ποιοτική αναβάθμιση του πληθυσμούς αφού το νέο αίμα αποτελείται από δεκαπέντε νέες οικογένειες έτοιμες να δραστηριοποιηθούν επαγγελματικά με στόχο να μονιμοποιήσουν την παραμονή τους στη νήσο.

Είναι σαφές ότι η οικονομική κρίση στην Ελλάδα ωθεί αρκετούς Ιμβρίους στον επαναπατρισμό. Καθοριστικός όμως παράγων στην ανατροπή αυτή των δεδομένων στην Ίμβρο ήταν η επαναλειτουργία ελληνικών σχολείων στο νησί πενήντα χρόνια μετά την απαγόρευση ελληνικής παιδείας στην Ίμβρο και Τένεδο. Η απαγόρευση αυτή που εφαρμόστηκε με ζήλο επί δεκαετίες και μόνο το 2012 αδειοδοτήθηκε η λειτουργία ελληνικού μειονοτικού σχολείου που υπέβαλε ο Λάκης Βίγκας, εκπρόσωπος τότε των Μειονοτικών Ευαγών Ιδρυμάτων στη Γενική Διεύθυνση Βακουφίων της Τουρκίας και σήμερα πρόεδρος του Εκπαιδευτικού και Πολιτιστικού Συλλόγου Ίμβρου. Αφού ανακαινίστηκε εκ βάθρων το ερειπωμένο και εγκαταλειμμένο για δεκαετίες Δημοτικό Σχολείο των Αγίων Θεοδώρων ξεκίνησε να λειτουργεί το Σεπτέμβριο του 2013. Δύο χρόνια αργότερα λειτούργησε Γυμνάσιο-Λύκειο στα Αγρίδια και πρόσφατα νηπιαγωγείο με αποτέλεσμα η Ίμβρος για πρώτη φορά στην ιστορία της να παρέχει πλήρη πρωτοβάθμια-δευτεροβάθμια ομόγλωσση παιδεία. Τριάντα τρία ελληνόπουλο παρακολουθούν μαθήματα στα ελληνικά μειονοτικά σχολεία της Ίμβρου εκ των οποίων τα τέσσερα έχουν γεννηθεί στην Ίμβρο ενώ δώδεκα προνήπια αναμένεται να ενταχθούν στο σχολικό σύστημα τα επόμενα χρόνια. Μπορούμε να πούμε ότι παρά τις τόσο αντίξοες συνθήκες τα ελληνικά σχολεία της μαρτυρικής Ίμβρου έχουν περισσότερους μαθητές ακόμη και από αρκετά αντίστοιχα σχολεία των ελληνικών νησιών του Αιγαίου.

Υπό το φως των εξελίξεων αυτών δεν είναι τυχαίο ότι ένα κλίμα αισιοδοξία χαρακτήριζε την πρόσφατη επίσκεψη του Οικουμενικού Πατριάρχη στη γενέτειρα του που σκοπό είχε να συνεορτάσει με τους συμπατριώτες του τα ονομαστήρια του τοπικού ποιμενάρχη Κύριλλου. Η χαρά του Πατριάρχη μας όταν σμίγει με το νησί του δεν περιορίζεται απλώς σε συναισθηματικούς λόγους ή ψυχική ανάγκη αλλά εμφορείται κυρίως από την ικανοποίηση να βλέπει το όραμα του για την Ίμβρο να πραγματοποιείται σταδιακά. Ένα όραμα για την αναγέννηση του ελληνορθόδοξου στοιχείου της Ίμβρου που προώθησε σταθερά και μεθοδικά τα τελευταία 25 χρόνια ενθαρρύνοντας με κάθε τρόπο τους συμπατριώτες του να επιστρέψουν στο νησί τους

Ούτε διστάζει να υπενθυμίζει τόσο στους Τούρκους όσο και στους ξένους συνομιλητές του ότι τη μεγάλη φυγή των γηγενών Ιμβρίων πυροδότησε η εφαρμογή του καταστροφικού προγράμματος αφελληνισμού (eritme programı) του 1964 το οποίο έλαβε διαστάσεις μαζικής έξωσης το καλοκαίρι του 1974, την εποχή της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο. Αλλά και προς την ελληνική πλευρά δεν παραλείπει να υπογραμμίζει ότι κατά τα πέτρινα χρόνια της τουρκικής καταπίεσης και των διωγμών η Ελλάδα δεν υποστήριξε τα δίκαια των Ιμβρίων όσο θα έπρεπε.

Παρά την ετοιμότητα των σημερινών κρατούντων στην Τουρκία να επιτρέψουν την επαναλειτουργία των ελληνικών σχολείων και την θετική αντιμετώπιση προς τους παλιννοστούντες Ίμβριους, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι παραμένουν οι προκλήσεις και οι αβεβαιότητες. Η παλιά νοοτροπία της μισαλλοδοξίας έναντι του γηγενούς ελληνορθόδοξου στοιχείου της Ίμβρου εξακολουθούν να υφίστανται. Την πραγματικότητα αυτή δεν μπορούμε ούτε να την υποτιμήσουμε ούτε και να την αγνοήσουμε. Χρειάζεται συνεχής εγρήγορση και αγωνιστικότητα, ιδίως από τα ιμβριακά σωματεία αλλά και όλους τους φίλους της μαρτυρικής Ίμβρου. Οι τεράστιες αδικίες του παρελθόντος και κυρίως η υφαρπαγή της γης του γηγενούς πληθυσμού της περιόδου 1964-1994 δεν έχει αποκατασταθεί. Το ιδιοκτησιακό καθεστώς της Ίμβρου παραμένει ένα τεράστιο ζήτημα. Στην ουσία η πολυδιαφημισμένη «πολυπολιτισμική Ίμβρος» παραμένει ακόμη σε επίπεδο βιτρίνας αφού οι συγκεκριμένες χειρονομίες καλής θέλησης της ‘Άγκυρας προς τους Ιμβρίους υπαγορεύονται από πολιτικές σκοπιμότητες.

Σε αυτό το σύνθετο τοπίο οι προσπάθειες των Ιμβρίων Ελλήνων να ξαναζωντανέψουν τα χωριά τους θα έπρεπε να προσελκύσει μεγαλύτερο ενδιαφέρον της κοινής γνώμης στην Ελλάδα. Άλλωστε η αγωνιστικότητα των παλιννοστούντων Ίμβρίων, πολλοί εκ των οποίων ξεκίνησαν δικές τους επιχειρήσεις στο νησί, θα πρέπει να αποτελέσει ελπιδοφόρο μήνυμα και παράδειγμα προς μίμηση και για άλλους Έλληνες, τους οποίους ταλανίζει η οικονομική κρίση.