"...Όταν ο Αρειος Πάγος αποφάσισε στις 26 Ιανουαρίου να μην εκδώσει τους οκτώ φυγάδες Τούρκους στρατιωτικούς, έμπειροι διπλωμάτες και αξιωματικοί δεν διερωτήθηκαν για πολύ αν θα υπάρξει κλιμάκωση, απλώς ανέμεναν να διαπιστώσουν το είδος της, με το βλέμμα στραμμένο στα Ιμια. Αυτή η εποχή, τα τελευταία χρόνια, είναι πάντα επικίνδυνη, λόγω της επετείου από την κρίση των Ιμίων, που οδήγησε τον Χριστόδουλο Καραθανάση, τον Παναγιώτη Βλαχάκο και τον Εκτορα Γιαλοψό στον θάνατο εν ώρα καθήκοντος. Οσο περνούν οι ημέρες, με δεδομένη τη δημόσια απειλή από τον Τούρκο ΥΠΕΞ, Μεβλούτ Τσαβούσογλου, για «ατύχημα» που θα οδηγήσει σε καταστάσεις «δίχως γυρισμό», και τη νέα ανακοίνωσή του τουρκικού ΥΠΕΞ με την οποία επιτίθεται με σκληρή φρασεολογία στον Πάνο Καμμένο, κατηγορώντας τον για «αξιοθρήνητες δηλώσεις» και «αβάσιμες, ακατάλληλες και ανήθικες εκφράσεις εναντίον της χώρας και του προέδρου μας», γίνεται σαφές πως: α) είτε για εσωτερική κατανάλωση ενόψει του συνταγματικού δημοψηφίσματος του Απριλίου β) είτε λόγω ενεργοποίησης μιας ατζέντας «Αιγαίου» από τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, η Τουρκία έχει στρέψει το βλέμμα και προς τον Δυσμάς γείτονά της...."

Από την "ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ", "ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ", "ΤΑ ΝΕΑ/ΣΑΒΒΑΤΟΚΥΡΙΑΚΟ" 

και "Επένδυση"

"Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ", κύριο θέμα, 05/02/17

Το «ατύχημα» παραμονεύει στο Αιγαίο

Του Βασίλη Νέδου

«No ships, no troops, no flags». Αυτή η φράση του Ρίτσαρντ Χόλμπρουκ, τα ξημερώματα της 31ης Ιανουαρίου 1996, δεν έχει για όσους ζουν και παρακολουθούν εκ του σύνεγγυς τα ελληνοτουρκικά μόνο ιστορική αξία. Είναι και μια έμμεση πλην σαφής αποτύπωση ενός παράτυπου αλλά πολύ αληθινού status quo στην περιοχή τα τελευταία 21 χρόνια.

Γι’ αυτό και όταν ο Αρειος Πάγος αποφάσισε στις 26 Ιανουαρίου να μην εκδώσει τους οκτώ φυγάδες Τούρκους στρατιωτικούς, έμπειροι διπλωμάτες και αξιωματικοί δεν διερωτήθηκαν για πολύ αν θα υπάρξει κλιμάκωση, απλώς ανέμεναν να διαπιστώσουν το είδος της, με το βλέμμα στραμμένο στα Ιμια. Αυτή η εποχή, τα τελευταία χρόνια, είναι πάντα επικίνδυνη, λόγω της επετείου από την κρίση των Ιμίων, που οδήγησε τον Χριστόδουλο Καραθανάση, τον Παναγιώτη Βλαχάκο και τον Εκτορα Γιαλοψό στον θάνατο εν ώρα καθήκοντος. Οσο περνούν οι ημέρες, με δεδομένη τη δημόσια απειλή από τον Τούρκο ΥΠΕΞ, Μεβλούτ Τσαβούσογλου, για «ατύχημα» που θα οδηγήσει σε καταστάσεις «δίχως γυρισμό», και τη νέα ανακοίνωσή του τουρκικού ΥΠΕΞ με την οποία επιτίθεται με σκληρή φρασεολογία στον Πάνο Καμμένο, κατηγορώντας τον για «αξιοθρήνητες δηλώσεις» και «αβάσιμες, ακατάλληλες και ανήθικες εκφράσεις εναντίον της χώρας και του προέδρου μας», γίνεται σαφές πως:

α) είτε για εσωτερική κατανάλωση ενόψει του συνταγματικού δημοψηφίσματος του Απριλίου

β) είτε λόγω ενεργοποίησης μιας ατζέντας «Αιγαίου» από τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, η Τουρκία έχει στρέψει το βλέμμα και προς τον Δυσμάς γείτονά της.

Η έξοδος της «Μελτέμ»

Οταν την περασμένη Κυριακή, 29 Ιανουαρίου, λίγο πριν από τις 11 το πρωί, εντοπίστηκε η έξοδος της πυραυλακάτου «Μελτέμ», με διακεκριμένο επιβαίνοντα τον αρχηγό ΓΕΕΘΑ Χουλουσί Ακάρ και τους τρεις επικεφαλής των κλάδων των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων, διπλωμάτες και στρατιωτικοί ήταν σίγουροι ότι επίκειται κλιμάκωση. Εκείνη τη στιγμή η προσοχή των αξιωματικών στην κανονιοφόρο «Κραταιός», που βρισκόταν στην περιοχή των Ιμίων, δεν ήταν στραμμένη στην πυραυλάκατο που μετέφερε τον Τούρκο ΑΓΕΕΘΑ, αλλά στα δύο υπερσύγχρονα σκάφη ανορθόδοξου πολέμου που συνόδευαν.

Αυτού του τύπου τα σκάφη, μεγέθους περί τα 20 μέτρα, είναι κατασκευασμένα για να μεταφέρουν έως και 20 άνδρες των ειδικών δυνάμεων για επιχειρήσεις παρόμοιες με αυτή που το 1996 οδήγησε στην κρίση των Ιμίων. Αφού συνόδευσαν την πυραυλάκατο που μετέφερε τον Τούρκο ΑΓΕΕΘΑ στην Αλικαρνασσό, στράφηκαν εν συνεχεία προς Βορράν, διανύοντας 150 ναυτικά μίλια, προτού καταλήξουν στον κόλπο της Σμύρνης και βγουν από την άμεση προσοχή του ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού που παρακολουθούσε την πορεία τους. Αυτή ακριβώς η διάσταση, του ναυτικού αιφνιδιασμού, είναι εκείνη που ανησυχεί ιδιαιτέρως το ΓΕΕΘΑ και τις αρμόδιες υπηρεσίες. Οχι μόνο διά πιθανής αποβάσεως στα Ιμια, η οποία θα συνιστούσε σαφή παραβίαση ακόμη και αυτού του άτυπου «προσωρινού» καθεστώτος των Ιμίων και θα οδηγούσε σε άμεση κλιμάκωση της έντασης, αλλά, ενδεχομένως, μέσω διεκδίκησης του δικαιώματος Ερευνας και Διάσωσης (SAR) σε ένα περιστατικό που θα έχει σκηνοθετηθεί προς αυτή την κατεύθυνση από την Αγκυρα.

Υφαλοι και αβαθή

Η περιοχή από τη Σύμη έως και την Ψέριμο είναι γεμάτη υφάλους και αβαθή, και κάτι τέτοιο αποτελεί ένα ακραίο, απευκταίο, αλλά ενδεχομένως πιθανό σενάριο, εάν όντως η Αγκυρα επιθυμεί να κλιμακώσει περαιτέρω την ένταση, κάτι το οποίο εξετάζεται από την Αθήνα. Σε ναυτικό επίπεδο, πάντως, με εξαίρεση την έξοδο του τουρκικού στόλου στα μέσα Ιανουαρίου για την τριμηνιαία επιχειρησιακή αξιολόγησή του στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, οι μονάδες επιφανείας της γειτονικής χώρας δεν δείχνουν αξιοσημείωτη κινητικότητα.

Το στεφάνι και οι παραβιάσεις

Το δεύτερο επεισόδιο της τουρκικής κλιμάκωσης ήλθε έπειτα από την πρωτοβουλία του υπουργού Εθνικής Αμυνας Π. Καμμένου να μεταβεί, συνοδευόμενος από τον νέο αρχηγό ΓΕΑ Χρ. Χριστοδούλου, στην περιοχή των Ιμίων νωρίς το πρωί της 1ης Φεβρουαρίου, για ρίψη στεφάνου προς τιμήν των πεσόντων του 1996.

Ακολούθησε ένα ανεπανάληπτο, στην ιστορία της καταγραφής τους από το ΓΕΕΘΑ, μπαράζ υπερπτήσεων, παραβάσεων και παραβιάσεων από τουρκικά F-16:

• 10 υπερπτήσεις των Ιμίων και της Καλολίμνου.

• 138 παραβιάσεις του εθνικού εναέριου χώρου.

• 24 παραβάσεις του FIR Αθηνών σε λιγότερες από 6 ώρες.

Το γεγονός ότι δεν υπήρξε κάποιο ατύχημα στον αέρα εκείνη την ημέρα οφείλεται αφενός στο μεγάλο ύψος των υπερπτήσεων, αφετέρου στις πολύ σαφείς και αυστηρές εντολές που έχουν λάβει οι Ελληνες πιλότοι για ψυχραιμία, καθώς οι Τούρκοι ομόλογοί τους δεν είναι οι πολύπειροι χειριστές που επάνδρωναν τα τουρκικά μαχητικά πριν από τις 15 Ιουλίου, αλλά νεαροί ανθυποσμηναγοί, με πολύ μικρή πτητική εμπειρία.

Η επανάληψη ενός περιστατικού, όπως εκείνο που οδήγησε τον σμηναγό Κώστα Ηλιάκη στον θάνατο στις 23 Μαΐου 2006 κατά την αναχαίτιση τουρκικού F-16 στο Καρπάθιο Πέλαγος, είναι ένας καθημερινός κίνδυνος.

Η τελευταία φορά που σημειώθηκε ένας τέτοιος κίνδυνος ήταν στις αρχές Μαρτίου του 2016, όταν ο πιλότος τουρκικού F-16, που πραγματοποιούσε νυχτερινή παραβίαση νοτίως της Λήμνου, έσβησε όλα τα φώτα του αεροσκάφους του όταν αντιλήφθηκε ότι πλησιάζει ελληνικό μαχητικό, με αποτέλεσμα η σύγκρουση στον αέρα να αποφευχθεί μόνο χάρη στην ικανότητα των δύο χειριστών.

Οι ρητορικές εξάρσεις

Το τρίτο επεισόδιο ήλθε έπειτα από τις νέες ρητορικές εξάρσεις του κ. Τσαβούσογλου, του Τούρκου πρωθυπουργού Μπιναλί Γιλντιρίμ περί 130 βραχονησίδων που, κατά την άποψή του, δεν είναι σαφές εάν ανήκουν στην Ελλάδα ή την Τουρκία, και την προχθεσινή παρέμβαση του εκπροσώπου του τουρκικού ΥΠΕΞ Χουσεΐν Μουφτούογλου περί αποστρατιωτικοποιημένης Κω.

Η τοποθέτηση του κ. Μουφτούογλου απαντήθηκε μεν σε οξύ ύφος από τον Ελληνα ομόλογό του Στρ. Ευθυμίου, ο οποίος του υπενθύμισε ότι με τη Συνθήκη των Παρισίων το 1947 τα Δωδεκάνησα πέρασαν από την κυριαρχία της Ιταλίας σε εκείνη της Ελλάδας, χωρίς καμία συμμετοχή της Τουρκίας. Ωστόσο, η ανακοίνωση Μουφτούογλου κρύβει περισσότερα απ’ όσα φαίνονται.

Αφορμή για την ανακοίνωση του κ. Μουφτούογλου υπήρξε μια καθημερινή δραστηριότητα Ελλήνων αλεξιπτωτιστών στην Κω, την οποία κάποια ελληνικά ΜΜΕ ενέταξαν σε «ελληνική επίδειξη ετοιμότητας» λόγω της κατάστασης στα Ιμια. Αλλωστε το ΓΕΣ δεν ανακοίνωσε τίποτα, γι’ αυτό και ο κ. Μουφτούογλου περιέγραψε ως πηγή πληροφόρησής του «ελληνικά ΜΜΕ».

Το τουρκικό προξενείο

Στην Κω και στη Ρόδο υπάρχουν μουσουλμάνοι κάτοικοι, Ελληνες πολίτες, οι οποίοι δεν έχουν καθεστώς μειονότητας, όπως εκείνοι στη Θράκη (όπου το προξενείο της Κομοτηνής ακόμη αναζητεί «γκιουλενιστές»). Ορισμένοι κύκλοι στην Αθήνα εκτιμούν ότι η Τουρκία, στην προσπάθειά της να ασκήσει περαιτέρω πιέσεις προς την Ελλάδα, ενισχύει το προξενείο της στη Ρόδο, τοποθετώντας ως γενικό πρόξενο τον μέχρι πρότινος «Νο 2» της τουρκικής πρεσβείας στην Αθήνα, Μπαρίς Καλκαβάν, ο οποίος μάλιστα, στην πρώτη ανάρτησή του στον λογαριασμό Facebook που διατηρεί το προξενείο, επισήμανε τη χωρική αρμοδιότητά του από το Μέις (Καστελλόριζο) έως τη Λήμνο.

Το μόνο χαρακτηριστικά παράδοξο σε αυτή την κίνηση είναι ότι ο κ. Καλκαβάν είναι μάλλον πολύ έμπειρος και υψηλόβαθμος για ένα τέτοιο πόστο. Δεδομένου ότι και ο μέχρι πρότινος πρέσβης της Τουρκίας στην Αθήνα, Κερίμ Ουράς, είναι πλέον διπλωματικός σύμβουλος του Τούρκου πρωθυπουργού, καθίσταται σαφές πως, αν μη τι άλλο, οι διπλωμάτες που έχουν πολυετή ελληνική εμπειρία αξιοποιούνται σε σημαντικά πόστα.

Ο πρωθυπουργός Αλ. Τσίπρας φέρεται να εκτιμά ότι όσα έχουν συμβεί το τελευταίο χρονικό διάστημα, από τη διεθνή διάσκεψη της Γενεύης μέχρι σήμερα, έχουν ενσωματώσει όχι μόνο το Κυπριακό, αλλά και –σταδιακά– την κατάσταση στο Αιγαίο, στην ατζέντα των ευρωτουρκικών σχέσεων. Οι συνεργάτες του κ. Τσίπρα επισημαίνουν ότι η κ. Μέρκελ αντιλαμβάνεται απολύτως την κατάσταση. Μένει να φανεί πόσο έντονες θα είναι οι πιέσεις των Γερμανών για το Κυπριακό.

Πάντως, στη συνάντηση που είχε ο κ. Κοτζιάς με τον ειδικό σύμβουλο του γ.γ. του ΟΗΕ για το θέμα, Εσπεν Μπαρθ Εϊντε, έγινε σαφές ότι το ζήτημα της εξωτερικής ασφάλειας και η αξιοποίηση της ευρωπαϊκής ελευθερίας διακίνησης Τούρκων στην Κύπρο είναι δύο «αγκάθια».

Στην ίδια συνάντηση, φαίνεται ότι ο κ. Κοτζιάς ζήτησε, επίσης, από τον κ. Εϊντε να παραδεχθεί πως στη διάσκεψη της 12ης Ιανουαρίου οι χειρισμοί του ΟΗΕ ήταν τέτοιοι που επέτρεψαν στην Τουρκία να κατηγορήσει την Ελλάδα για «ναυάγιο» των διαπραγματεύσεων, κάτι το οποίο δεν συνέβη. Ο κ. Εϊντε, πάντως, εξέφρασε και την ανησυχία που μπορεί να έχει το κακό κλίμα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις και στις διαπραγματεύσεις του Κυπριακού, που ξεκινούν πάλι στις αρχές Μαρτίου σε πολιτικό επίπεδο.

Το νέο αίτημα

Προτού οι ελληνοτουρκικές σχέσεις δοκιμαστούν ξανά στη Γενεύη, θα έχει μεσολαβήσει και η Σύνοδος Υπουργών Αμυνας του ΝΑΤΟ στις Βρυξέλλες (14 - 16 Φεβρουαρίου), όταν και η Τουρκία αναμένεται να καταθέσει ξανά αίτημα για άμεσο τερματισμό της δράσης του στολίσκου της SNMG-2 στο Ανατολικό Αιγαίο, που τον επόμενο μήνα θα κλείσει έναν χρόνο.

Οι Τούρκοι έχουν διατρανώσει –εμμέσως και αμέσως– ότι δεν επιθυμούν παρουσία τρίτων δυνάμεων στο Αιγαίο, κάτι που ο κ. Ερντογάν είχε θέσει και προσωπικά προς τον γ.γ. της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας, όταν αυτός επισκέφθηκε την Αγκυρα τον περασμένο Σεπτέμβριο. Στη σύνοδο της επόμενης εβδομάδας, μένει να φανεί τι ρόλο θα αναλάβει η Τουρκία, έπειτα από την απόφαση για αναβάθμιση του Διακλαδικού Στρατηγείου της Νάπολης σε περιφερειακή Δομή Νότου με αναπληρωτή γενικό γραμματέα, κάτι που προωθήθηκε έπειτα από κοινή πρωτοβουλία Ελλάδας, Ισπανίας, Ιταλίας και Πορτογαλίας

"Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ", γράφημα, 05/02/17 

"ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ", 05/02/17 

Γιατί η Αγκυρα φλερτάρει

με «θερμό» επεισόδιο στο Αιγαίο
Τα «αντίποινα» για τη μη έκδοση των οκτώ αξιωματικών

Του 'Αγγελου Αλ. Αθανασόπουλου

Ανησυχία ότι οι κινήσεις της Τουρκίας στο Αιγαίο, μετά την απόφαση του Αρείου Πάγου για τη μη έκδοση των οκτώ αξιωματικών, μοιάζουν να θέλουν να προκαλέσουν την Αθήνα «να γλιστρήσει» μόνη της σε ένα πιθανό «θερμό επεισόδιο» εκφράζουν σε ιδιωτικές τους συνομιλίες υψηλόβαθμοι κυβερνητικοί αξιωματούχοι, καθώς και στελέχη των υπουργείων Εξωτερικών και Εθνικής Αμυνας. Οσα έλαβαν χώρα το τελευταίο δεκαήμερο, τόσο σε ρητορικό όσο και σε τακτικό επίπεδο, στην περιοχή των Ιμίων και στον εναέριο χώρο του αρχιπελάγους δείχνουν πάντως ότι παρά τα πολλά ανοιχτά μέτωπα στην περιφέρειά της η Αγκυρα «φλερτάρει» με την πρόκληση μιας κρίσης.

Το ερώτημα είναι για ποιον λόγο... Κατά μία εκδοχή, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν θα μπορούσε να εκμεταλλευθεί ένα τέτοιο επεισόδιο για να γεμίσει κι άλλο την «εθνικιστική φαρέτρα» του στον δρόμο προς το δημοψήφισμα του Απριλίου για την αλλαγή του πολιτεύματος σε Προεδρική Δημοκρατία. Εμπειροι παρατηρητές των εσωτερικών εξελίξεων στην Τουρκία σημειώνουν ότι παρά τη δημοφιλία του ο κ. Ερντογάν δεν έχει ακόμη καταφέρει να διαμορφώσει πλειοψηφικό ρεύμα υπέρ της αλλαγής πολιτεύματος. Σε αυτό το πλαίσιο, οι εθνικιστικές ψήφοι είναι απαραίτητες. Η σκληρή στάση εναντίον των Κούρδων και εναντίον του «εχθρού Γκιουλέν», καθώς και οι άτεγκτες θέσεις στο Κυπριακό εντάσσονται στο πλαίσιο αυτό.

Η αμετάκλητη απόφαση του Αρείου Πάγου να μην εκδοθούν οι «οκτώ» ενόχλησε πολύ την τουρκική πλευρά. Η ενόχληση αυτή αποτυπώθηκε στην επιστολή που έστειλε στον Αλέξη Τσίπρα ο τούρκος πρωθυπουργός Μπιναλί Γιλντιρίμ, σύμφωνα με το δημοσίευμα της «Hurriyet». Παρά τα όσα μεταδόθηκαν, δεύτερο αίτημα έκδοσης δεν είχε σταλεί στην Αθήνα ως τη στιγμή που γράφονταν αυτές οι γραμμές, αλλά οι ελληνικές Αρχές το αναμένουν. Παραμένει πάντως άγνωστο τι άλλο μπορεί να λέει, σε σχέση με το αρχικό αίτημα, ώστε να μπορούσε να μεταβληθεί η απόφαση, καθώς η μη έκδοση βασίστηκε στο ότι οι τούρκοι αξιωματικοί δεν θα έχουν δίκαιη δίκη. Υπάρχει δε περίπτωση στην οποία η ίδια η Τουρκία αρνήθηκε στο παρελθόν να εκδώσει στο Ιράκ τον πρώην αντιπρόεδρο Ταρίκ αλ Χασίμι με σκεπτικό ανάλογο του Αρείου Πάγου: ότι στην πατρίδα του δεν θα απολάμβανε μια δίκαιη δίκη. Ο Αλ Χασίμι εξακολουθεί από το 2012 ως σήμερα να ζει στην Αγκυρα...

Σύμφωνα με πληροφορίες από τουρκικές διπλωματικές πηγές, η Αγκυρα εκτιμά ότι η «υπόθεση των οκτώ» θα μπορούσε να θεωρηθεί υπό το πρίσμα των ψηφισμάτων 1044 και 1054 του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών. Τα δύο ψηφίσματα, και ειδικά το δεύτερο (εκδοθέντα το 1996), αφορούν την έκδοση από το Σουδάν στην Αιθιοπία τριών ανδρών που είχαν αποπειραθεί να δολοφονήσουν τον τότε πρόεδρο της Αιγύπτου Χόσνι Μουμπάρακ το 1996 στην πρωτεύουσα της Αιθιοπίας Αντίς Αμπέμπα. Με τα ψηφίσματα αυτά το Χαρτούμ υποχρεώθηκε τελικά να εκδώσει τους τρομοκράτες στην Αιθιοπία.

Ωστόσο είναι ξεκάθαρο ότι δύσκολα μπορεί κάποιος να εξισώσει εκείνη την υπόθεση με αυτήν των «οκτώ», καθώς, προς το παρόν τουλάχιστον, καμία χώρα δεν θεωρεί την οργάνωση του Φετουλάχ Γκιουλέν τρομοκρατική παρά την επιμονή Ερντογάν. Κυβερνητικός παράγοντας σημείωνε πριν από λίγες ημέρες σε ιδιωτική του συνομιλία ότι ο χαρακτηρισμός «τρομοκρατική οργάνωση» είναι κρίσιμος. Σε αυτό το πλαίσιο, η απόφαση του Δικαστηρίου της ΕΕ στις 31 Ιανουαρίου (C- 573/14), σύμφωνα με την οποία η αίτηση ασύλου θα μπορούσε να απορριφθεί αν ο αιτών έχει συμμετάσχει στις δραστηριότητες ενός τρομοκρατικού δικτύου, ίσως να έχει τη σημασία της...

Τον περασμένο Αύγουστο οι μυστικές υπηρεσίες της ΕΕ είχαν περιγράψει σε έκθεσή τους με τίτλο «Η επίπτωση του κινήματος Γκιουλέν» την άποψη ότι παρά την έκτασή του δεν θα μπορούσε να θεωρηθεί ο κινητήριος μοχλός της απόπειρας πραξικοπήματος της 15ης Ιουλίου - πόσω μάλλον να χαρακτηριστεί τρομοκρατικό... Την ίδια στιγμή η Αγκυρα φέρεται να ανησυχεί από ακόμη ένα γεγονός: να αποτελέσει η απόφαση του Αρείου Πάγου δικαστικό προηγούμενο το οποίο θα μπορούσαν να ακολουθήσουν άλλες χώρες, όπως η Γερμανία, στην οποία επίσης ζήτησαν άσυλο περί τους 40 τούρκους στρατιωτικούς που εργάζονταν σε νατοϊκές εγκαταστάσεις. Το ζήτημα αυτό απασχόλησε την Ανγκελα Μέρκελ και τον κ. Ερντογάν κατά την πρόσφατη επίσκεψη της γερμανίδας καγκελαρίου στην Αγκυρα.

Η απόφαση που έχει ληφθεί στην Αθήνα είναι να μη ρίξει «λάδι στη φωτιά». Η πραγματικότητα είναι, τουλάχιστον όπως εξηγούσαν στο «Βήμα» διπλωματικοί και στρατιωτικοί παράγοντες, ότι όλες οι τουρκικές κινήσεις των τελευταίων ημερών ήταν, ως ένα σημείο, προβλέψιμες. Η επέτειος της κρίσης των Ιμίων προσέφερε μια καλή αφορμή για τη «βόλτα» του τούρκου Α/ΓΕΕΘΑ στρατηγού Χουλουσί Ακάρ στις δύο νησίδες. Το μπαράζ υπερπτήσεων ήταν μια κλασική απάντηση στη ρίψη στεφάνου από τον Πάνο Καμμένο στα Ιμια, στην οποία προστέθηκαν και οι αυστηρές δηλώσεις του υπουργού Εξωτερικών Μεβλούτ Τσαβούσογλου που ήγειρε το ενδεχόμενο «ατυχήματος».

Οσα δε είπε ο κ. Γιλντιρίμ περί «βραχονησίδων χωρίς ταυτότητα» και ο εκπρόσωπος του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών περί αποστρατιωτικοποιημένης Κω συνιστούν μέρος από το «ευαγγέλιο» των τουρκικών αναθεωρητικών διεκδικήσεων στο Αιγαίο. Το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών υποχρεώθηκε να εκδώσει σκληρή και λεπτομερή απάντηση στους τουρκικούς ισχυρισμούς περί αποστρατιωτικοποίησης των Δωδεκανήσων, αποφεύγοντας να αναλωθεί σε φθηνές δηλώσεις πατριωτισμού ορισμένων κυβερνητικών στελεχών.

Κυπριακό: Οι τέσσερις ελευθερίες και 

η τελωνειακή ένωση ΕΕ - Τουρκίας

Στο μέτωπο του Κυπριακού, το ενδεχόμενο μιας νέας διάσκεψης στη Γενεύη ίσως να μην είναι πλέον το σημαντικότερο. Το ζήτημα που έχει αρχίσει να απασχολεί έντονα τη Λευκωσία και την Αθήνα είναι το τουρκικό αίτημα για να ισχύσουν οι τέσσερις ελευθερίες της ΕΕ για τους τούρκους υπηκόους στο νησί.

Η νέα τουρκική ιδέα, η οποία έπεσε για πρώτη φορά στο τραπέζι στις συνομιλίες στο Μον Πελεράν τον περασμένο Δεκέμβριο, μάλλον προϊδεάζει για την επιθυμία της Αγκυρας να επιδιώξει τον οικονομικό έλεγχο της Κύπρου σε περίπτωση που πιεστεί υπερβολικά για κατάργηση του καθεστώτος των εγγυήσεων και αποχώρηση των στρατευμάτων. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι Τούρκοι σκοπεύουν να λειάνουν τις σημερινές σκληρές θέσεις τους και αυτό το κατέστησαν σαφές και στην Τερέζα Μέι κατά την πρόσφατη επίσκεψή της στην Αγκυρα.

Η κατάσταση είναι ιδιαίτερα περίπλοκη, διότι αν κάτι τέτοιο υιοθετούνταν, θα σήμαινε ότι αυτά τα δικαιώματα θα μπορούσαν μετά να μεταφερθούν σε όλη την «κοινοτική επικράτεια». Είναι σαφές, τόνιζαν διπλωματικές πηγές, ότι πολλά κράτη-μέλη δεν θέλουν ούτε να ακούσουν για κάτι τέτοιο, καθώς εκτιμούν ότι η Αγκυρα επιδιώκει να παρακάμψει τα εμπόδια από τη μη απελευθέρωση του καθεστώτος χορήγησης βίζας που συζητείται στο πλαίσιο της Συμφωνίας ΕΕ - Τουρκίας για το Προσφυγικό.

Η Αθήνα και η Λευκωσία έχουν στη διάθεσή τους γνωματεύσεις που καταδεικνύουν την αδυναμία υλοποίησης ενός τέτοιου εγχειρήματος. Παράλληλα όμως ενημερωμένες πηγές σημειώνουν ότι στις Βρυξέλλες, και ιδιαίτερα στην Κομισιόν, υπάρχει η επιθυμία «να δοθούν πράγματα» στην Αγκυρα. Το «όχημα» για κάτι τέτοιο φαίνεται ότι είναι ο σχεδιασμός για αναβάθμιση της τελωνειακής ένωσης ΕΕ - Τουρκίας.

Οι προτάσεις της Κομισιόν είναι ιδιαίτερα φιλόδοξες και αφορούν ακόμη και τη συμπερίληψη των γεωργικών προϊόντων (που εξαιρούνται από την υπάρχουσα συμφωνία). Η Επιτροπή φέρεται να πιστεύει ότι η αναβάθμιση δεν χρειάζεται ομοφωνία, αλλά η Νομική Υπηρεσία του Συμβουλίου, έπειτα από ερώτημα της Λευκωσίας, απεφάνθη ότι η ομοφωνία είναι απαραίτητη. Το πρόβλημα είναι ότι στην τελωνειακή ένωση δεν υπάρχουν ορόσημα που ελέγχονται από τα κράτη-μέλη. Αυτό εγείρει ενστάσεις, αφού πρέπει να υπενθυμιστεί ότι το 2009 η Αγκυρα αρνήθηκε να επεκτείνει την εφαρμογή της τελωνειακής ένωσης για την Κυπριακή Δημοκρατία με αποτέλεσμα το «πάγωμα» οκτώ διαπραγματευτικών κεφαλαίων.

"ΤΑ ΝΕΑ/ΣΑΒΒΑΤΟΚΥΡΙΑΚΟ", 04-05/02/17

Τι ακριβώς τρέχει με τους δίπλα;
Η Τουρκία ταλανίζεται από πολλαπλά εσωτερικά μέτωπα και η ένταση εξάγεται πλέον στο Αιγαίο

Του Απόστολου Μαγγηριάδη

Στην πλειοδοσία προκλητικών δηλώσεων απέναντι στην Ελλάδα συμμετείχε το σύνολο σχεδόν της τουρκικής ηγεσίας, αλλά τη σκυτάλη πήρε χθες ο πρωθυπουργός Μπιναλί Γιλντιρίμ: μιλώντας σε δημοσιογράφους, έκανε λόγο για 130 υπό αμφισβήτηση βραχονησίδες στο Αιγαίο που «δεν έχουν ταυτότητα και δεν είναι ξεκάθαρο σε ποιον ανήκουν», επαναλαμβάνοντας έτσι τη θεωρία των γκρίζων ζωνών στο Αιγαίο. Είχαν προηγηθεί δηλώσεις υπουργών της τουρκικής κυβέρνησης μεσοβδόμαδα, με αφορμή την πτήση του υπουργού Αμυνας Πάνου Καμμένου πάνω από τα Ιμια το πρωί της Τετάρτης. Οι λεκτικοί τσαμπουκάδες εκτοξεύθηκαν τόσο από τον επικεφαλής της τουρκικής διπλωματίας Μεβλούτ Τσαβούσογλου - που ζήτησε από τον Πάνο Καμμένο να συνετιστεί κι απείλησε την Ελλάδα με «ατύχημα» - αλλά και από τον υπουργό Αμυνας Φικρί Ισίκ που δήλωσε πως η Τουρκία «δεν θα υποκύψει σε κανένα τετελεσμένο». Οι δηλώσεις συνοδεύτηκαν από ένα μπαράζ υπερπτήσεων τουρκικών μαχητικών στο Αιγαίο και παραβιάσεων του εθνικού εναέριου χώρου.

Η ένταση των τελευταίων δέκα ημερών στις σχέσεις των δύο χωρών κλιμακώθηκε αμέσως μετά την απόφαση της ελληνικής Δικαιοσύνης να μην παραδώσει τους οκτώ τούρκους αξιωματικούς, όπως απαιτούσε η Αγκυρα. Το υπόβαθρο της κρίσης πάντως εδράζεται κυρίως στην εσωτερική αστάθεια της γείτονος και καταδεικνύει την έντονη νευρικότητα που επικρατεί στην Τουρκία: ο Ερντογάν μπορεί να εμφανίζεται ισχυροποιημένος μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα του Ιουλίου, αλλά η οικονομία της χώρας κλονίζεται και οι διώξεις στη δημόσια διοίκηση έχουν ξεπεράσει τις 120.000. Η επιθετική του όμως ρητορική στα εξωτερικά ερμηνεύεται μέσα στο πλαίσιο του προσεχούς εκλογικού κύκλου και του δημοψηφίσματος που θα γίνει το πρώτο δεκαήμερο του Απριλίου: εκεί όπου ο Ερντογάν επιδιώκει την αλλαγή του τουρκικού συνταγματικού χάρτη που θα διευρύνει τις δυνάμεις και θα συγκεντρώσει όλες τις εξουσίες στο πρόσωπο του προέδρου, καταργώντας τη θέση του πρωθυπουργού. Παράλληλα θα μηδενίσει το πολιτικό του κοντέρ και θα του δώσει την ευκαιρία για παραμονή στον προεδρικό θώκο για άλλες δύο πενταετίες, αρχής γενομένης από το 2019. Κρίσιμη παράμετρος που θα κρίνει την τύχη του δημοψηφίσματος θα είναι και η στάση του υπερεθνικιστικού κόμματος της Εθνικής Δράσης υπό τον Ντεβλέτ Μπαχτσελί: κάποιοι βουλευτές του υπερψήφισαν τις προτεινόμενες αλλαγές του κυβερνητικού AKP μέσα στη Βουλή, αλλά το κόμμα είναι διχασμένο, ενώ την ίδια στιγμή η κεμαλική αντιπολίτευση και το φιλοκουρδικό κόμμα εναντιώνονται στις αλλαγές. Επομένως, η έξαρση εθνικιστικής ρητορικής συνδέεται και με την προσπάθεια συσπείρωσης του εθνικιστικού κορμού και προσεταιρισμού των ψηφοφόρων του.

Η Αθήνα παρακολουθεί πολύ στενά τις εξελίξεις στην Τουρκία και ανησυχεί για τις επιπτώσεις στα ελληνοτουρκικά. Ο Πάνος Καμμένος δεν συνέχισε την κόντρα με τους τούρκους υπουργούς - αν και υποστήριξε ότι δεν πρόκειται να ρωτήσει κανέναν όταν επισκέπτεται μέρος της ελληνικής επικράτειας -, ενώ ο Νίκος Κοτζιάς κράτησε χαμηλούς τόνους στις επίσημες δηλώσεις του. «Είμαστε μια χώρα που πιστεύει στην ειρηνική συνύπαρξη, στη συνεργασία με τους γείτονές μας, διεθνώς και παγκοσμίως. Είμαστε μια χώρα που δεν θέλει τριβές χωρίς λόγο με κανέναν, αλλά και ούτε θα υποχωρήσει στις πιέσεις οποιουδήποτε» δήλωσε ο υπουργός Εξωτερικών, επαναλαμβάνοντας εκ νέου ότι η χώρα πιστεύει στους διεθνείς θεσμούς και στις διεθνείς διαδικασίες, «υπερασπιζόμενη τα ανθρώπινα δικαιώματα». Ο Κοτζιάς αναφερόταν στην υπόθεση των οκτώ αξιωματικών για την οποία η Τουρκία αναμένεται πως θα συνεχίσει να ασκεί πιέσεις, παρά το γεγονός ότι δεν κατάφερε να επιτύχει την έκδοση αντικαθεστωτικών από καμία ευρωπαϊκή χώρα. Για τον Ερντογάν, άλλωστε, η έκδοση των αξιωματικών - που θεωρεί ότι είχαν πρωταγωνιστικό ρόλο στο πραξικόπημα - πέρα από ζήτημα συμβολισμού αποτελεί και ζήτημα ουσίας. Σχετική επιστολή έστειλε μάλιστα και ο τούρκος πρωθυπουργός στον Αλέξη Τσίπρα, με την οποία ζητά επανεξέταση των αποφάσεων.

Για την κλιμάκωση της τουρκικής ρητορικής, έμπειροι αναλυτές υπενθυμίζουν και τις ενέργειες του υφυπουργού Ναυτιλίας Νεκτάριου Σαντορινιού που με επιστολή του στη Βουλή εκδήλωνε την πρόθεση της ελληνικής πολιτείας να προχωρήσει στην κατασκευή έργων για την κατοίκιση 28 μικρών νησιών του Αιγαίου - γεγονός που είχε προκαλέσει την αντίδραση του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών. Η Αθήνα εκτιμά ότι η Αγκυρα θα συνεχίσει τις λεκτικές προκλήσεις και τις παραβιάσεις το επόμενο διάστημα, δεν θεωρεί όμως ότι θα χρησιμοποιήσει το Προσφυγικό ως μέσο πίεσης στις διμερείς σχέσεις. Κι αυτό γιατί δεν φαίνεται διατεθειμένη να ρισκάρει στον βωμό των ελληνοτουρκικών μια ρήξη στις σχέσεις με την Ευρώπη. Η συμφωνία ανάσχεσης των προσφυγικών ροών εξυπηρετεί τους Ευρωπαίους που έχουν σταματήσει να υποδέχονται πρόσφυγες στις χώρες τους, αλλά και την Τουρκία που εισπράττει ένα γενναιόδωρο πακέτο ευρωπαϊκών κονδυλίων για να τους κρατά στα εδάφη της. Ολα αυτά κι ενώ στις αρχές Μαρτίου αναμένεται ένας ακόμη γύρος συνομιλιών για το Κυπριακό με συμμετοχή των Εγγυητριών Δυνάμεων και ατζέντα την ασφάλεια και τις εγγυήσεις - με την εμπιστοσύνη μεταξύ των δύο πλευρών, Ελλάδας και Τουρκίας, να βαίνει συνεχώς μειούμενη.

"Επένδυση", 04-05/02/17