"...Σε κάθε περίπτωση εκτιμάται ότι η νομιμότητα της πτήσης ενός τέτοιου αεροσκάφους στον συγκεκριμένο γεωγραφικό χώρο, αλλά και η κατάρριψή του σε περίοδο ειρήνης είναι αντικείμενα που θα ταλαιπωρήσουν τους νομικούς που ασχολούνται με το διεθνές δίκαιο και δραστηριοποιούνται σε διεθνή δικαστήρια και σαφώς, ως γεγονός, δεν μπορεί να αποτελέσει έρεισμα για την έναρξη ενός πολέμου...."

Από την "Εφ.Συν"

"Εφ.Συν", 24/06/19

ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΠΑΝΤΕΛΑΤΟΥ*

Η περιοχή της Μέσης Ανατολής είναι γνωστή στο μη επανδρωμένο αεροσκάφος Global Hawk ή αλλιώς RQ-4. Στον πόλεμο του Ιράκ το 2003, κατέχοντας μόνο το 5% του συνολικού χρόνου εμπλοκής, μεταξύ των συστημάτων επιτήρησης και συλλογής πληροφοριών, συνέλεξε το 55% των πληροφοριών για χρήση των αμερικανικών δυνάμεων.

Η ικανότητα επιτήρησης με όρους κάλυψης εδάφους που διαθέτει είναι περίπου 100.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα ανά μέρα, δηλαδή όση η Νότιος Κορέα ή η Ισλανδία. Το αεροσκάφος αυτό πετά στα 60.000 πόδια ύψος δηλαδή περίπου δύο φορές ψηλότερα από το ύψος που πετάνε τα αεροσκάφη των πολιτικών αερογραμμών. Σε ορισμένες συνθήκες, ένα Global Hawk μπορεί να μείνει στον αέρα για περισσότερες από 30 ώρες. Συνεπώς το Ιράν γνώριζε ότι το συγκεκριμένο αεροσκάφος από τη θέση του στα Στενά του Ορμούζ, είχε σημαντική επιχειρησιακή εικόνα των στρατιωτικών δυνατοτήτων και κινήσεών του σε μεγάλο βάθος, στην ενδοχώρα.

Συγκρινόμενο με το κόστος του F-35, οι νεότερες εκδόσεις του RQ-4 έχουν υπερδιπλάσιο κόστος, συνυπολογιζόμενο αυτό της ανάπτυξής του, γεγονός που μαρτυρά και το επίπεδο της τεχνολογίας που διαθέτει. Ωστόσο επισημαίνεται η επιλογή του ως του οικονομικότερου για να αντικαταστήσει το επανδρωμένο και πανάκριβο κατασκοπευτικό αεροσκάφος SR-71 και να υποκαταστήσει το αντίστοιχο U-2.

Στα παραπάνω όμως εντυπωσιακά πρέπει να συνυπολογιστούν δύο επιπλέον παράμετροι. Πρώτον, ότι η τεχνολογία που διαθέτει το RQ-4 καθώς και τα στοιχεία που συλλέγει είναι απόρρητα. Συγκεκριμένα όλα τα δεδομένα που συλλέγονται μέσω δορυφόρων κατευθύνονται αρχικά σε αμερικανικό έδαφος και, έπειτα από την επεξεργασία τους, κάποια από αυτά δίνονται στους συμμάχους των ΗΠΑ ή ακόμη και στο ΝΑΤΟ.

Το δεύτερο και σοβαρότερο είναι ότι το αεροσκάφος αυτό, όταν βρίσκεται εκτός αμερικανικής επικράτειας και εκτός εμπόλεμων περιοχών ή περιοχών με επιχειρησιακό ενδιαφέρον όπου έχει δοθεί σχετική άδεια, περιορίζεται να πετά σε επιτηρούμενες και δεσμευμένες περιοχές, διαχωριζόμενο από την υπόλοιπη εναέρια κυκλοφορία. Αυτό συμβαίνει γιατί η ναυτιλία ενός ιπτάμενου μέσου θα πρέπει να πληροί, για λόγους ασφάλειας, τον βασικό κανόνα του «βλέπω και αποφεύγω» (see and avoid), γεγονός που προϋποθέτει την ύπαρξη πιλότου μέσα σε αυτό.

Προσπάθειες να τροποποιηθεί ο κανόνας αυτός σε «αισθάνομαι και αποφεύγω» (sense and avoid) είχαν ξεκινήσει στο ΝΑΤΟ από την αρχή του αιώνα μας, όμως από τον Απρίλιο μέχρι τον Οκτώβριο του 2016, όταν ένα αεροσκάφος της Αμερικανικής Πολεμικής Αεροπορίας Global Hawk βρέθηκε στη Γερμανία, για να καθησυχάσει τα μέλη του ΝΑΤΟ που ανησυχούσαν για την εμπλοκή της Ρωσίας στη σύγκρουση στην Ουκρανία, η Γερμανία άνοιξε τον εναέριο χώρο της περιορίζοντας σε πέντε τις πτήσεις του για κάθε μήνα.

Το αεροσκάφος αυτό απογειωνόταν από το αεροδρόμιο της Sigonella, στη Σικελία, πετούσε πάνω από τον ιταλικό και γαλλικό εναέριο χώρο και ακολουθούσε ένα συγκεκριμένο διάδρομο μέσω της Γερμανίας με απενεργοποιημένους αισθητήρες (;!), μέχρι την περιοχή δραστηριοτήτων του στη Βαλτική Θάλασσα.

Εχοντας υπόψη τα παραπάνω και στην περίπτωση της κατάρριψης ενός τέτοιου αεροσκάφους στα Στενά του Ορμούζ προκύπτει ότι η επίκληση της πτήσης του σε διεθνή εναέριο χώρο σε περίοδο ειρήνης προϋποθέτει ότι έχουν εκδοθεί οι κατάλληλες αδειοδοτήσεις από τις εμπλεκόμενες χώρες που την αφορούν. Αραγε τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Ομάν είχαν πράξει τα προβλεπόμενα; Κυκλοφορεί βέβαια και η αντίληψη ότι το ύψος που πετά το Global Hawk πλησιάζει το διάστημα, όπου τους νόμους της ναυτιλίας τούς καθορίζει αυτός που μπορεί να τους ελέγξει.

Σε κάθε περίπτωση εκτιμάται ότι η νομιμότητα της πτήσης ενός τέτοιου αεροσκάφους στον συγκεκριμένο γεωγραφικό χώρο, αλλά και η κατάρριψή του σε περίοδο ειρήνης είναι αντικείμενα που θα ταλαιπωρήσουν τους νομικούς που ασχολούνται με το διεθνές δίκαιο και δραστηριοποιούνται σε διεθνή δικαστήρια και σαφώς, ως γεγονός, δεν μπορεί να αποτελέσει έρεισμα για την έναρξη ενός πολέμου.

(*) Aπόστρατος ιπτάμενος αξιωματικός της Πολεμικής Αεροπορίας. Το 2010 ήταν διοικητής στο διεθνές αεροδρόμιο της Καμπούλ στο Αφγανιστάν και πριν από την αποστρατεία του από τον Μάρτη του 2016 μέχρι το καλοκαίρι του 2017 ήταν επικεφαλής στο διυπουργικό Κεντρικό Επιχειρησιακό Οργανο Μετανάστευσης.