"...Η δοτική πτώση έχει ιδιαίτερη λειτουργικότητα, αξία και χρησιμότητα στην καθημερινή σύγχρονη γλώσσα, μιας και αφενός αυτή υπεισέρχεται σε πολύ μεγάλο αριθμό στερεότυπων λόγιων φράσεων, αφετέρου διότι οι μορφωμένοι τη χρησιμοποιούν ενίοτε για διαφόρους λόγους: τυπικό/επίσημο, πομπώδες ή ειρωνικό ύφος, π.χ. «εν πλήρει συγχύσει ο κυρίαρχος λαός», «θα βρίσκονται εσαεί εν ψεύδει, εν αδίκω ή εν αγνοία». Πολλοί υποστηρίζουν (και οι καθηγητές στα σχολεία δυστυχώς επιβάλλουν) την αποφυγή/αντικατάσταση της δοτικής μέσω της «εκδημοτίκευσης». Αυτό βλάπτει σοβαρά τη λειτουργικότητα και καταστρέφει τον πλούτο της γλώσσας μας. Από την άλλη, πιστεύω ότι είναι λανθασμένη/ανεπαρκής και η προσέγγιση ότι «στην ομιλούμενη, κοινή νέα ελληνική γλώσσα έμειναν από την καθαρεύουσα μόνο ορισμένες παγιωμένες εκφράσεις όπως π.χ. εν τω μεταξύ, εν πάση περιπτώσει, δούναι και λαβείν» και ότι «μόνο σε αυτές εμφανίζονται (χωρίς να το συνειδητοποιεί συχνά ο μη μορφωμένος ομιλητής) η προ πολλού χαμένη δοτική και το προ πολλού χαμένο απαρέμφατο» (τα οποία) «εμφανίζονται ως “απολιθώματα” και όχι ως ζωντανές γλωσσικές λειτουργίες»..."

Από την "ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ"

"Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ", 02/03/19

1. Ο στρατηγός Πάγκαλος, η «Στρατιά του Εβρου»
Κύριε διευθυντά,

Στην «Καθημερινή» της Τρίτης 12-2-2019 περιέχεται και η «Καθημερινή» της 25-7-1923 αναφερόμενη με πηχυαίους τίτλους στη Συνθήκη της Λωζάννης, που καθορίζει και τα οριστικά εθνικά μας σύνορα. Σπάνιο στην ιστορία της ανθρωπότητας ηττημένη χώρα να κατορθώσει να υπογράψει εθνική συνθήκη με τόσους ευνοϊκούς όρους. Τούτο οφείλεται ασφαλώς στην πολιτική μεγαλοφυΐα του Ελ. Βενιζέλου και στο διπλωματικό του δαιμόνιο, αλλά όχι μόνον.

Ο στρατηγός Θ. Πάγκαλος με τις οργανωτικές του ικανότητες ανασυγκρότησε μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και σχημάτισε τη «Στρατιά του Εβρου», αξιόμαχη και εμπειροπόλεμη και υπολογίσιμη από τη νικήτρια δύναμη του Κεμάλ. Ο στρατηγός Πάγκαλος επικοινώνησε με τον Ελ. Βενιζέλο, που διαπραγματευόταν στη Λωζάννη για την αξιόμαχη και εμπειροπόλεμη «Στρατιά του Εβρου» ότι μπορεί «σε 12 ώρες να καταλάβει την Κων/πολη». Είναι μία εθνική επιτυχία η Συνθήκη της Λωζάννης, γιατί οικοδομήθηκε πάνω στα ερείπια της Συνθήκης των Σεβρών.

Σ’ αυτή την εθνική επωφελή συνθήκη έχει τιμημένο μερίδιο η «Στρατιά του Εβρου» και ο δημιουργός της Θεόδωρος Πάγκαλος –παππούς του σημερινού Θ. Πάγκαλου– και πρέπει να μνημονεύεται από τους ιστορικούς μας γιατί αποδεικνύει ότι μέσα από την ήττα –από πολιτικά λάθη– η χώρα δεν αποδιοργανώθηκε, αλλά ο πατριωτικός και ο εθνικός δυναμισμός της έμεινε ανέπαφος και μπόρεσε να ανασυγκροτηθεί αμέσως μέσα από ερείπια.

Ηταν έργο του Θ. Πάγκαλου και αποτέλεσε ισχυρό διαπραγματευτικό όπλο στη διπλωματική φαρέτρα του Ελ. Βενιζέλου στη Λωζάννη.

Γ. Σταραντζης, Δικηγόρος στον Α. Πάγο και στο ΣτΕ, πρ. επιστημονικός συνεργάτης «Αρχείου Νομολογίας», νομικός συγγραφέας

Οι ιθαγενείς της Αμερικής π.Κ. (προ Κολόμβου) φέρονται ως οι πρώτοι «ταμπακοχρήστες». Δολιοφθορέας των επόμενων γενεών θεωρείται ο διορατικός Γάλλος διπλωμάτης Ζαν Νικό (...-τινη) ο οποίος τον 16ο αιώνα διαφήμισε (αφιλοκερδώς είναι αλήθεια) στο ευρωπαϊκό κοινό τις ιδιότητες του καπνού, «αγαθό» που στη συνέχεια διαδόθηκε σε όλο τον γνωστό κόσμο - θαλασσοπόροι ήσαν οι διακινητές. Από εκεί και πέρα, η μάστιγα του μιμητισμού ανέλαβε δράση, καθιστώντας τη νικοτίνη παγκόσμια εξαρτησιογόνο ουσία. Από παρθενικό διαβατήριο βιαστικής ενηλικίωσης, έως τις τελευταίες ρουφηξιές μελλοθανάτων, το κάπνισμα διέγραψε ιστορία αιώνων, από τα χαρακώματα του πολέμου ώς τα σαλόνια της ειρήνης· βεβαίως και ως συνοδευτικό ή επίλογος άλλων απολαύσεων. Τι κι αν η Ιατρική έχει αποφανθεί τελεσίδικα με αυστηρότητα ότι σκοτώνει; Εξις δευτέρα φύσις. Ο επιβλητικός Ινδός της φωτογραφίας βυθίζεται σε πολύ βαρύ σύννεφο.

2. Η βασίλισσα Αμαλία, τα «ντουμάνια», οι νόμοι και ο αρειμάνιος κ. Πολάκης

Κύριε διευθυντά,

Προσφάτως, με τρόπο άκομψο –όπως έχει συμβεί στο παρελθόν πολλάκις– ήρθε στο προσκήνιο το χρόνιο και κρισιμότατο πρόβλημα του καπνίσματος σε κλειστούς δημόσιους χώρους. Συγκεκριμένα, αρμόδιος ταγός εμφανίστηκε μέσα σε «τέμενος» της δημόσιας υγείας με αναμμένο τσιγάρο ανά χείρα, στο πλαίσιο κάποιας συνέντευξης Τύπου. Θα μπορούσε –φωτίζοντας το θέμα με μια λεπτή απόχρωση πολιτικού χιούμορ και εθνικού αυτοσαρκασμού– να κρατάει επιδεικτικά το τσιγάρο του σβηστό ώστε να συμμορφώνεται με τη νομοθεσία αλλά ταυτόχρονα να αφήνει και τα συνήθη υπονοούμενα περί του μεσογειακού ταμπεραμέντου που –«πρέπει» να– χαρακτηρίζει τον μέσο «επιτυχημένο» Ελληνα πολιτικό.

Οπως ήταν αναμενόμενο, το θέμα γέννησε μια τοπική κρίση σε επίπεδο σημειολογίας προκαλώντας παράλληλα επικοινωνιακή «μαϊστροτραμουντάνα» στα social media σε Ελλάδα και Ευρώπη. Λίγες εβδομάδες πριν, η εφημερίδα «Καθημερινή» (φ. 7/1/2019) είχε φιλοξενήσει ένα αισιόδοξο αφιέρωμα για τον πρωτοπόρο Δήμο Τρικκαίων (βλ. Τρίκαλα), ο οποίος παρουσιάζεται ως –ίσως ο μόνος!– «άκαπνος» δήμος, έχοντας εφαρμόσει τα αυτονόητα, ήτοι τις κείμενες «αντικαπνιστικές» διατάξεις. Εύγε στους αγαπητούς Θεσσαλούς, λοιπόν!

Μέσα στον στροβιλισμό όλων αυτών, ο γράφων πέταξε με τα φτερά των υπηρεσιακών αναμνήσεων 17 χρόνια πίσω. Τότε, ως νεοδιόριστος ιδιωτικός υπάλληλος στον κλάδο της υγιεινής και ασφάλειας εργασίας, είχε αναλάβει τη συγκρότηση «τεχνικής βιβλιοθήκης» με την οικεία νομοθεσία. Ο πρωτόπειρος «επιστημονικός υπεύθυνος» οδηγήθηκε σε δαιδαλώδη κτίρια των οδών Πειραιώς και Σταδίου, όπου μπορούσε κάποιος να λάβει τεύχη με τα τελευταία σχετικά νομοθετήματα. Σε επίπεδο συμβολισμού είχε τεθεί ως προτεραιότητα, από την αντικαπνίστρια προϊσταμένη του γράφοντος, η απόκτηση του ΦΕΚ 1001/2002 που αφορούσε την απαγόρευση του καπνίσματος σε δημόσιους χώρους. Ετσι, εισχωρώντας στα ενδότερα του λαβυρινθώδους γραφειακού συμπλέγματος, διαπιστώθηκε η ύπαρξη μιας ετοιμόρροπης πόρτας ανάμεσα σε δύο –υπό κατάρρευση– φωριαμούς. Ανοίγοντάς την, είχες την εντύπωση ότι μπαίνεις μέσα σε κάποιον τεκέ βγαλμένο από εκείνα τα όμορφα και ανέμελα χρόνια της παλιάς Αθήνας. Το σκηνικό που ακολούθησε με τους –ευγενείς και άψογους στυλιστικά– εντεταλμένους κρατικούς λειτουργούς θα σόκαρε (και μάλλον θα ενέπνεε) τους Ταραντίνο, Μπουνιουέλ και Λάνθιμο... Οι καπνοί των τσιγάρων ήταν πυκνότατοι και η λαϊκοπόπ μουσική υπόκρουση έντονη. Η ζητούμενη υγειονομική διάταξη ελήφθη εύκολα και γρήγορα με φιλικά χτυπήματα στην πλάτη και ευχές για καλή σταδιοδρομία.

Προ ημερών, ενημερώθηκα από το προσωπικό του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου (ΕΙΜ) ότι το πρώτο νομοθέτημα για το κάπνισμα βγήκε το 1856. Τότε, η Αμαλία εξέδωσε «εν ονόματι του βασιλέως» τη συγκεκριμένη διάταξη ώστε να προασπίσει την υγεία των «υπηκόων» της και να αποφευχθούν οι (όχι σπανιότατες τότε) πυρκαγιές σε δημόσια κτίρια.

163 χρόνια μετά το εν λόγω βασιλικό διάταγμα, επιλέγω την αγαπημένη μου καφετέρια στη Φωκίωνος Νέγρη έχοντας υπό μάλης τη σχετική Μονογραφία του ΕΙΜ. Το ανάγνωσμα είναι ενδιαφέρον, οι lounge μελωδίες ευχάριστες και το αφέψημα αναζωογονητικό. Πλην όμως, η παρέα των ωρίμων κυριών δίπλα μου καπνίζει αρειμανίως, με αποτέλεσμα η όλη ατμόσφαιρα να παραπέμπει στον γκρίζο και πληγωμένο ουρανό της «καμιναδούπολης», κάπου εκεί στο Μίντλεσμπρο... Τελικά, όντως «για να γυρίσει ο Ηλιος θέλει δουλειά πολλή»... Πάρα πολλή!

Ιωάνης- Μιχαηλ Μιχαλακόπουλος, Κυψέλη

3. Η δύναμη της ψυχής μετράει, όχι οι κλάρες
Κύριε διευθυντά,

Ο κύριος Καμμένος μας προβλημάτισε πρόσφατα και πάλι. Αυτή τη φορά με τον Ματρό(ω)ζο. Μετά την απονομή του βαθμού του υποναυάρχου στην Μπουμπουλίνα(!) προήγαγε και εκείνον σε ναύαρχο, ενώπιον της Βουλής των Ελλήνων. Εκτοτε, δημοσιογράφοι και ΜΜΕ αναφέρονται στον «Ναύαρχο» Ματρόζο. Οι δύο αγωνιστές του 1821 με το επώνυμο Ματρόζος ήσαν νησιώτες, ήσαν ναυτικοί, ήσαν πυρπολητές, ουδέποτε όμως αξιώθηκαν τον βαθμό του ναυάρχου. Ο Λέκ(κ)ας Ματρόζος ήταν Σπετσιώτης και απεβίωσε το 1868 στον Πειραιά. Ο Ιωάννης Ματρόζος ήταν Υδραίος και εφονεύθη στις 16 Ιουνίου 1825 έπειτα από μια ανεπιτυχή προσπάθεια πυρπόλησης εχθρικού πλοίου στη, νοτίως του Ταινάρου, σύγκρουση του Ελληνικού, υπό τον Μιαούλη, στόλου με τον Τουρκοαιγυπτιακό. Για τον Λέκα Ματρόζο στο βιβλίο του Ι. Λαζαρόπουλου «Το Πολεμικόν Ναυτικόν της Ελλάδος από ανεξαρτησίας μέχρι Βασιλείας Οθωνος» (Εκδοσις Ναυτικής Επιθεωρήσεως, 1936) στο παράρτημα «Περί εκδουλεύσεων των κατά θάλασσαν αγωνιστών» αναφέρεται ότι: «Από το 1821 έως το 1827 ήταν υποπλοίαρχος (σ.σ. όχι με τη σημερινή έννοια του βαθμού του υποπλοιάρχου αλλά καθηκόντων στο πλοίο, δηλ. μετά τον πλοίαρχο) και πλοιάρχησε σε πυρπολικά». Επίσης αναφέρεται ως «δυστυχής», μία κατηγορία πριν από τον «άπορο». 

Σε καμία πηγή όμως απ’ όσες ανέτρεξα, δεν αναφέρεται ότι ο Λέκας αλλά και ο Ιωάννης Ματρόζος ήσαν πλούσιοι πριν από τον αγώνα της Εθνεγερσίας και διέθεσαν την περιουσία τους γι’ αυτόν, όπως ανέφερε ο κ. Καμμένος για τον Ματρόζο. Προσέφεραν μόνο τη λεβεντιά τους, τη ναυτοσύνη τους, την αγάπη προς την πατρίδα. Ο Ιωάννης και τη ζωή του γι’ αυτήν. Εχω ξαναγράψει ότι μετράει πολύ περισσότερο το «Ηρωας» από το «Ναύαρχος». Ας ελπίσουμε ότι όσοι δεν το έχουν καταλάβει, κάποτε θα το καταλάβουν. Το μεγαλείο της ψυχής, η προσφορά και η θυσία μετράνε και όχι οι δύο κλάρες στο πηλήκιο. Ο Λάσκος, ο Μπλέσσας, ο Ρουσσέν, ο Τρουπάκης, ο Αντωνίου, ο Τσομάκης και τόσοι άλλοι, όταν έδωσαν τη ζωή τους για την πατρίδα, δεν ήσαν ναύαρχοι. Κατετάγησαν όμως στο Πάνθεον των ηρώων, και αυτό μετράει. Εχουμε ανάγκη προτύπων και ηρώων ανεξαρτήτως βαθμών και τίτλων.

Ματθαίος Μ. Δημητρίου, Πλοίαρχος Π.Ν. ε.α.

4. Η Χριστίνα Ωνάση, το ΩΚΚ, ο Χρ. Σταθάτος

Κύριε διευθυντά,

Σχετικά με τα αναφερόμενα στην «Καθημερινή» της 15-12-2018 για τη δημιουργία του Ωνασείου, επιθυμώ, για την αποκατάσταση της αλήθειας, να σας γνωρίσω τα εξής: Η σύλληψη της ιδέας και η προώθησή της στη Χριστίνα Ωνάση για να δώσει την εντολή για υλοποίησή της, για το ΩΚΚ, οφείλεται αποκλειστικά στον αείμνηστο Χρήστο Σταθάτο, χειρουργό θώρακος, διευθυντή στον Ευαγγελισμό επί πολλές δεκαετίες, του οποίου υπήρξα βοηθός και αυτήκοος πολλών περιστατικών και γνώστης άμεσος των περισσοτέρων λεπτομερειών των προσπαθειών του για την ανάπτυξη της καρδιοχειρουργικής στην πατρίδα μας.

Η προσπάθεια αυτή θα έμενε απλώς προσπάθεια εάν δεν υπήρχε και η εξής ευτυχής συγκυρία περιστατικών: Την εποχή εκείνη, το 1976, ο τότε σύζυγος της Χριστίνας, Αλέξανδρος Ανδρεάδης, γιος του γνωστού τραπεζίτη Στρατή Ανδρεάδη, συγγενής του Χρ. Σταθάτου, εισήχθη εκτάκτως στον Ευαγγελισμό λόγω ατυχήματος. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα ο Χρ. Σταθάτος να έχει άμεση καθημερινή επικοινωνία με τη Χριστίνα, τουλάχιστον για όσες μέρες έμεινε ο σύζυγός της για νοσηλεία.

Μία από τις μέρες αυτές, την παρακάλεσε να την ξεναγήσει στα χειρουργεία του νοσοκομείου για ενημέρωσή της, με σκοπό να την καταστήσει κοινωνό των ελλείψεων της υποδομής, πράγμα που είχε ως αποτέλεσμα τη μετάβαση όλων σχεδόν των καρδιοπαθών στο εξωτερικό και την αθρόα εξαγωγή συναλλάγματος.
Η Χριστίνα κατάλαβε απόλυτα το σοβαρό αυτό πρόβλημα και πείσθηκε από τον Χρ. Σταθάτο ότι αυτό, δηλαδή οι εγχειρήσεις ανοικτής καρδιάς και μεγάλων αγγείων, έχει προτεραιότητα στα θέματα υγείας στην Ελλάδα.

Ετσι πήρε τη μεγάλη απόφαση να ιδρύσει σύγχρονο καρδιοχειρουργικό κέντρο εις μνήμην του αείμνηστου αδελφού της Αλέξανδρου. Για την υλοποίηση αυτή όρισε τον Χρ. Σταθάτο ειδικό σύμβουλο του υπό σύσταση ΩΚΚ, με την εντολή να μεταβεί, όπως πράγματι μετέβη, με κάλυψη όλων των εξόδων από τη Χριστίνα, στις πιο προηγμένες χώρες του κόσμου σε θέματα υγείας (όπως Αγγλία, ΗΠΑ, Καναδάς κ.ά.) και αφού την ενημερώσει, να συνεργασθεί ο ίδιος με τους τεχνοκράτες για οικοδόμηση του υπό ίδρυση καρδιοχειρουργικού κέντρου ώστε να εξασφαλισθεί η καλύτερη δυνατή λειτουργικότητά του, όπως και έγινε. (Σημείωση: Ο Χρ. Σταθάτος πλην της χειρουργικής θώρακος διέθετε και γνώσεις χωροταξίας των νοσοκομείων.

Για τον λόγο αυτό, ήταν μονίμως, από όλες τις διοικήσεις, ειδικός σύμβουλος της τεχνικής υπηρεσίας στον Ευαγγελισμό.) Μετά την επιστροφή του από το εξωτερικό, με την ιδιότητά μου του ειδικευόμενου γιατρού-βοηθού στην κλινική του, έζησα τα αμέτρητα ξενύχτια που έκανε μελετώντας (δυστυχώς και καπνίζοντας, είχε αυτή την αδυναμία) τα σχέδια του υπό ανέγερση καρδιοχειρουργικού κέντρου. Αργότερα, ύστερα από πολλούς μήνες, με εντολή του διευθυντού μου Χρήστου Σταθάτου, επισκέφθηκα τη Χριστίνα στον Σκορπιό, να την εξετάσω και να της πάρω αίμα για εργαστηριακές εξετάσεις, οι οποίες θα γίνονταν στον Ευαγγελισμό. Η μετάβαση και η επιστροφή μου, έγιναν με το lear jet και το ελικόπτερο της Χριστίνας Ωνάση.

Ο Χρήστος Σταθάτος, με το πέρας του ΩΚΚ, δυστυχώς έφυγε από τη ζωή (από οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου) και μάλιστα έφυγε φτωχός, φτωχότερος απ’ ό,τι ήταν πριν ακόμη γίνει γιατρός.

Για όλα τα παραπάνω, εκτιμώ ότι ο αείμνηστος αυτός ευπατρίδης της ιατρικής επιστήμης δεν πρέπει να λησμονείται από εμάς τους γιατρούς και την κοινωνία, γιατί προσέφερε πολλά στη χώρα μας και στον ιατρικό κόσμο, φυσικά και ως εμπνευστής της ίδρυσης και λειτουργίας του καρδιοχειρουργικού κέντρου στον Ευαγγελισμό, αλλά και έπειτα κυρίως, ως εμπνευστής και πρωτεργάτης της ίδρυσης του ΩΚΚ, που είναι βέβαιο ότι δεν θα υπήρχε χωρίς αυτόν και την απέραντη προσφορά του.

Δρ Δημήτριος Β. Κακαβός, Καρδιοχειρουργός, πρώην δ/ντής Α΄ Καρδιοχειρουργικού Τμήματος νοσ. «Ο Ευαγγελισμός»

5. Εν πλήρει συγχύσει, εσαεί εν ψεύδει κ.λπ.

Κύριε διευθυντά,

Η επιστολή («Καθημερινή», 16-2-2019) του κ. Βασιλείου Τάκη για τις συχνά άστοχες «εκδημοτικεύσεις» καθιερωμένων φράσεων της γλώσσας μας, με χαρακτηριστικά τα παραδείγματα των τίτλων «υπουργός παρά τω πρωθυπουργώ» («υπουργός στον πρωθυπουργό») και «δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω» («δικηγόρος στον Αρειο Πάγο»), μου δίνει την ευκαιρία να προσθέσω μερικές σκέψεις για τη δοτική πτώση, η οποία υπεισέρχεται σε αμφότερους τους παραπάνω τίτλους.

Γενικά, η δοτική πτώση έχει ιδιαίτερη λειτουργικότητα, αξία και χρησιμότητα στην καθημερινή σύγχρονη γλώσσα, μιας και αφενός αυτή υπεισέρχεται σε πολύ μεγάλο αριθμό στερεότυπων λόγιων φράσεων, αφετέρου διότι οι μορφωμένοι τη χρησιμοποιούν ενίοτε για διαφόρους λόγους: τυπικό/επίσημο, πομπώδες ή ειρωνικό ύφος, π.χ. «εν πλήρει συγχύσει ο κυρίαρχος λαός», «θα βρίσκονται εσαεί εν ψεύδει, εν αδίκω ή εν αγνοία».

Πολλοί υποστηρίζουν (και οι καθηγητές στα σχολεία δυστυχώς επιβάλλουν) την αποφυγή/αντικατάσταση της δοτικής μέσω της «εκδημοτίκευσης». Αυτό βλάπτει σοβαρά τη λειτουργικότητα και καταστρέφει τον πλούτο της γλώσσας μας. Από την άλλη, πιστεύω ότι είναι λανθασμένη/ανεπαρκής και η προσέγγιση ότι «στην ομιλούμενη, κοινή νέα ελληνική γλώσσα έμειναν από την καθαρεύουσα μόνο ορισμένες παγιωμένες εκφράσεις όπως π.χ. εν τω μεταξύ, εν πάση περιπτώσει, δούναι και λαβείν» και ότι «μόνο σε αυτές εμφανίζονται (χωρίς να το συνειδητοποιεί συχνά ο μη μορφωμένος ομιλητής) η προ πολλού χαμένη δοτική και το προ πολλού χαμένο απαρέμφατο» (τα οποία) «εμφανίζονται ως “απολιθώματα” και όχι ως ζωντανές γλωσσικές λειτουργίες» (Α.-Φ. Χρηστίδης, «Ιστορία της αρχαίας ελληνικής γλώσσας», Ινστιτούτο Νεολληνικών Σπουδών, 2005 / ΔΟΛ 2013, σελ. 203). Δυστυχώς, οι σύγχρονοι μορφωμένοι νέοι ομιλητές δεν συνειδητοποιούν συχνά τη λειτουργία αυτών και αμέτρητων άλλων «παγιωμένων» εκφράσεων», οι οποίες (πρέπει να επιδιώκουμε να) λειτουργούν όχι ως «απολιθώματα» αλλά ως «ζωντανές γλωσσικές λειτουργίες».

Κατά τη γνώμη μου, μόνο η συστηματική διδασκαλία των τριών αρχαίων κλίσεων σε επίπεδο διδασκαλίας της γραμματικής της αρχαίας ελληνικής γλώσσας μπορεί να βοηθήσει σε αυτό. Γενικότερα, η διδασκαλία της αρχαίας γλώσσας θα πρέπει να γίνεται με σοβαρότητα και υπευθυνότητα και με ενδεδειγμένη διδακτική μεθοδολογία. Οπωσδήποτε συνεχής πρέπει να είναι η σύνδεση της νέας με την αρχαία γλώσσα σε όλα τα επίπεδα: λεξιλογικό/ετυμολογικό/σύνθεσης λέξεων, μορφολογικό, συντακτικό. Σημειώνεται ότι η καλή γνώση της αρχαίας γλώσσας και η διδακτική χρησιμότητα της αμφίδρομης σύγκρισης/αντιπαραβολής (της «αμφίδρομης πορείας») αρχαίας και νέας γλώσσας υποστηρίχθηκε από τον Αδαμάντιο Κοραή (βλ. Γ. Μπαμπινιώτη, Συνοπτική Ιστορία της Ελληνικής Γλώσσας, ΔΟΛ, 2015, σελ. 180-181).

Τελειώνοντας, θα τονίσω τον πλούτο της χρήσης της δοτικής πτώσης στα εκκλησιαστικά κείμενα και στην υμνολογία: «Δόξα σοι τω δείξαντι το φως, δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη εν ανθρώποις ευδοκία», «Χριστός Ανέστη εκ νεκρών θανάτω θάνατον πατήσας και τοις εν τοις μνήμασι ζωήν χαρισάμενος», «Τη υπερμάχω στρατηγώ τα νικητήρια» κ.λπ. Και ας μην ξεχνάμε ότι η ελληνιστική κοινή των Ευαγγελίων υπήρξε η βάση της νεοελληνικής/δημοτικής γλώσσας.

Γεώργιος Τσαπαρλής, Ομ. καθηγητής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

6. Η θεά των τοκετών και οι λεχωίδες

Κύριε διευθυντά,

Σε πρόσφατο κείμενό του, με θέμα «Γρίπη: οι 1.078 νεκροί από το 2009 και η ατομική ευθύνη», ο Κωνσταντίνος Καρύδης, παιδίατρος-λοιμωξιολόγος, μαθητής μου παλαιότερα στη Βαρβάκειο Πρότυπο Σχολή, αναφέρεται στο χαμηλό ποσοστό εμβολιασμού στις εγκύους, στις λεχωίδες και στις θηλάζουσες γυναίκες. Ο κειμενογράφος χρησιμοποιεί μία λόγια αλλά ωραία ιατρική λέξη, άγνωστη, εν πολλοίς, στο ευρύτερο κοινό: τη «λεχωίδα» (λεχωίς -ίδος = λεχώ -ούς, λεχώνα και λεχούσα, δηλ. γυναίκα που έχει πρόσφατα γεννήσει). Η λέξη απαντά μόνο στους επικούς ποιητές Καλλίμαχο τον Κυρηναίο (260 π.Χ.) «Υμνος εις Αρτεμιν», 127 «– εις Δῆλον», 56 και Απολλώνιο τον Ρόδιο (200 π.Χ.), καθώς και στον επιγραμματοποιό Διόδωρο τον Ταρσέα (1ος π.Χ. αι.) –υπάρχουν και οι τύποι λεχώιος, λεχῷος και λεχώια δῶρα– έχει, όμως, πανάρχαια ετυμολογική καταγωγή. Η λέξη προέρχεται από την αντίστοιχη ομηρική λέχος -ους -εος (το) <λέγω = κατακλίνομαι = κλίνη, στρωμνή, κοίτη, κρεβάτι, απ’ όπου προέρχονται οι λέξεις: ἄλοχος (α. αθρ. + λέχος) = σύζυγος (Ζ938, Ι336, ξ202), λοχεία (λοχεύω) = τοκετός, γέννα, Λοχία Αρτεμις, θεά των τοκετών, που αντικατέστησε την Ειλείθυια, καθώς και ο επιλόχειος πυρετός.

Αναστασιος Αγ. Στεφος, δ.φ., Ειδικός Γραμματέας της Πανελλήνιας Ενωσης Φιλολόγων