Είναι λάθος να αναλώνουμε όλες τις δυνάμεις μας για να αποφασίσουμε αν ο καινούργιος κόσμος είναι καλύτερος ή χειρότερος από τον παλιό. Αυτό που είναι σίγουρο είναι ότι είναι ριζικά διαφορετικός. Είναι ασύμβατος με τον παλιό. Ετσι οι νέες πραγματικότητες έχουν περιθωριοποιήσει την Αριστερά γιατί πολλοί αριστεροί αγωνιζόμαστε να φέρουμε πίσω τον παλιό κόσμο, χωρίς να συνειδητοποιούμε ότι μέσα από κρίσεις και πολέμους, μέσα από εκφυλιστικά φαινόμενα, μέσα από την απαξίωση των θεσμών και αξιών, ο παλιός κόσμος χάνεται. Και, όπως εύστοχα τόνιζε ο Γκράμσι, ο νέος κόσμος πασχίζει να γεννηθεί και «τώρα είναι η εποχή των τεράτων». Θα μπορέσει η Αριστερά να αναμετρηθεί με αυτά τα νέα τέρατα; Ή θα θεωρήσουμε πως ξύπνησαν από τον λήθαργό τους τα παλιά τέρατα και θα εφησυχάσουμε γιατί αυτά τα τέρατα ξέρουμε πώς να τα αντιμετωπίσουμε;...

Aπό "ΤΑ ΝΕΑ/ΣΑΒΒΑΤΟΚΥΡΙΑΚΟ"

"ΤΑ ΝΕΑ/ΣΑΒΒΑΤΟΚΟΥΡΙΑΚΟ",
16-17/11/24

ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ ΓΑΒΡΟΓΛΟΥ*

Το ερώτημα ποια Αριστερά θέλουμε είναι σύμφυτο με την ιστορία της Αριστεράς. Από τις έντονες διαμάχες στη διάρκεια του ιδρυτικού συνεδρίου του Σοσιαλιστικού και Εργατικού Κόμματος Ελλάδος τον Νοέμβριο του 1918 μέχρι τις μέρες μας η αναζήτηση απαντήσεων σε αυτό το ερώτημα διαμόρφωσε την κουλτούρα της Αριστεράς και πολλών αριστερών.

Ο λόγος, όμως, που το ερώτημα αυτό απασχολεί τους αριστερούς είναι γιατί αλλάζουν οι κοινωνίες, γιατί οι νέες πραγματικότητες δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν με παλιές συνταγές. Υπάρχουν, βέβαια, στοιχεία στην απάντηση του ερωτήματος που έχουν μια διαχρονική επικαιρότητα: Ο αγώνας ενάντια στις ανισότητες, στη φτώχεια, υπέρ μιας κοινωνίας οι πολίτες της οποίας θα απολαμβάνουν τα αγαθά ενός δίκαιου κοινωνικού κράτους, κ.τ.λ.

Υπάρχουν, όμως, και μεγάλα κενά για τα οποία ελάχιστα συζητάμε. Οι αριστεροί πρέπει να δεχτούμε ότι σήμερα ζούμε πια σε έναν ριζικά διαφορετικό κόσμο από αυτόν που ζούσαμε πριν από 25 χρόνια. Και δεν είναι δυνατόν με έννοιες και εργαλεία που χρησιμοποιούσαμε για να καταλάβουμε τον παλιό κόσμο να μπορέσουμε να κατανοήσουμε τον καινούργιο. 

Είναι λάθος να αναλώνουμε όλες τις δυνάμεις μας για να αποφασίσουμε αν ο καινούργιος κόσμος είναι καλύτερος ή χειρότερος από τον παλιό. Αυτό που είναι σίγουρο είναι ότι είναι ριζικά διαφορετικός. Είναι ασύμβατος με τον παλιό. Ετσι οι νέες πραγματικότητες έχουν περιθωριοποιήσει την Αριστερά γιατί πολλοί αριστεροί αγωνιζόμαστε να φέρουμε πίσω τον παλιό κόσμο, χωρίς να συνειδητοποιούμε ότι μέσα από κρίσεις και πολέμους, μέσα από εκφυλιστικά φαινόμενα, μέσα από την απαξίωση των θεσμών και αξιών, ο παλιός κόσμος χάνεται. Και, όπως εύστοχα τόνιζε ο Γκράμσι, ο νέος κόσμος πασχίζει να γεννηθεί και «τώρα είναι η εποχή των τεράτων». Θα μπορέσει η Αριστερά να αναμετρηθεί με αυτά τα νέα τέρατα; Ή θα θεωρήσουμε πως ξύπνησαν από τον λήθαργό τους τα παλιά τέρατα και θα εφησυχάσουμε γιατί αυτά τα τέρατα ξέρουμε πώς να τα αντιμετωπίσουμε;

Η ψηφιακή συνθήκη σήμερα – όπως οι εφαρμογές του ηλεκτρισμού και της δύναμης του ατμού τον 19ο αιώνα – δεν αφήνει τίποτα αμετάβλητο. Ο χαρακτήρας της εργασίας δεν είναι πια ο ίδιος. Οι διαδικασίες πλουτισμού έχουν αλλάξει. Δημιουργείται με σταθερό τρόπο μια νέα κοινωνική τάξη, το πρεκαριάτο (και των μορφωμένων). Οι τρόποι επικοινωνίας δεν θυμίζουν τίποτα από παλιά. Το ίδιο και η καθημερινότητα των πόλεων. Η κλιματική κρίση είναι σαφές ότι δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί αν δεν αλλάξει όλο το μοντέλο παραγωγής.

Ο έντυπος λόγος έχει υποστεί την πιο ριζική μεταμόρφωσή του από τον 15ο αιώνα, και δεν μπορούμε πια να ισχυριστούμε ότι (θα) ζούμε σε έναν βιβλιοκεντρικό πολιτισμό. Η οθόνη εκτοπίζει το βιβλίο και το χαρτί. Η εικόνα κυριαρχεί στην επικοινωνία δισεκατομμυρίων ανθρώπων και το «επιχείρημα» ως συγκροτητική αρχή της πολιτικής κουλτούρας αρχίζει και εξαφανίζεται.

Πώς θα αντιδράσουμε οι αριστεροί; Εξορκίζοντας όλα αυτά; Αναπολώντας τις «παλιές καλές μέρες»; Ή αποδεχόμενοι ότι ζούμε σε έναν νέο κόσμο, με τα καλά και τα κακά του, αλλά, κυρίως, με τις άπειρες διαφορές του με τον παλιό, και πως αυτόν θα πρέπει πρωτίστως να κατανοήσουμε;

*Ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών και πρώην υπουργός Παιδείας