Συνήθως συμπαθώ τους αιρετικούς, πιστεύω ότι ενδεχομένως έχουν κάποιο δίκιο όταν αμφισβητούν δόγματα – αλλά βέβαια, συχνά, μπορεί όλα αυτά να είναι συγκρούσεις εξουσίας, όπως π.χ. σύγκρουση εξουσίας ήταν η σύγκρουση Στάλιν και Τρότσκι. Αλλά σε μια τέτοια τελετή, επιστέγασμα της οποίας ήταν η συνάντηση και η δήλωση σύμπλευσης των δύο ορθόδοξων πατριαρχών, του Θεοδώρου Β΄ του Πατριαρχείου Αλεξάνδρειας και του επίσης Θεοδώρου Β΄, προκαθήμενου της Κοπτικής Εκκλησίας της Αιγύπτου. Μια ιστορική συνάντηση σε μια χώρα που διαφορετικές κοινότητες και θρησκείες διεκδικούν τη συνύπαρξη με το Ισλάμ. Ο ελληνισμός της Αλεξάνδρειας, με την ιδιοπροσωπία του, αγωνίζεται για αυτό το δικαίωμα στη συνύπαρξη. Διεκδικεί χώρο και τρόπους εκδήλωσης της ταυτότητάς του. Κι είναι συγκινητική η προσπάθειά του.

 Από "ΤΑ ΝΕΑ"

"ΤΑ ΝΕΑ", 10/10/25

Ταξίδι στην Αλεξάνδρεια

TOY HΛΙΑ ΚΑΝΕΛΛΗ

Το ταξίδι στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου είναι πολύ εύκολο. Μέχρι να απογειωθείς και να φας ένα σνακ, προσγειώνεσαι. Αλλά όταν φτάνεις στην πόλη δεν βυθίζεσαι στη μυθολογία της. Δεν είσαι στη μαγική ατμόσφαιρα του «Αλεξανδρινού Κουαρτέτου» του Ντάρελ, δεν είσαι στο οριενταλιστικό όνειρο του Άρθουρ Κέστλερ και του νεανικού έργου του «Ένα βέλος στον ουρανό», δεν επικοινωνείς με τον Μάνο Σιμωνίδη, τον ήρωα των «Ακυβέρνητων πολιτειών», της τριλογίας του Στρατή Τσίρκα. Η παρακμασμένη πόλη δεν εμπνέει ούτε τη μελαγχολία του Αναγνωστάκη: «Ζήσαμε πάντα σε υγρές κι ανεξερεύνητες παραλίες…» Η ζωή έχει ξεπεράσει τη λογοτεχνία. Κι είναι θορυβώδης, σκληρή για πολλούς που προσπαθούν να επιβιώσουν – ενώ έντονη είναι και η παρουσία αστυνομικών δυνάμεων.

Σ’ αυτή την πόλη –το φόντο της ποίησης του Καβάφη– δεν είναι κατανοητές πια ούτε οι ελληνιστικές αναφορές, ούτε ο κοσμοπολιτισμός, ούτε η συμπύκνωση σε υπαινιγμούς του αδιοχέτευτου πόθου. Η αστική ζωή του άλλοτε ανθηρού ελληνισμού έχει αρχίσει να φθίνει από τα χρόνια του Νάσερ κι η αφορμή για να συναντιούνται τα μέλη της ελληνικής κοινότητας που έχουν απομείνει, μερικές εκατοντάδες, είναι κυρίως η θρησκεία τους – που εκφράζεται στις γιορτές και στις τελετές του Ορθόδοξου Πατριαρχείου. Το οποίο λειτουργεί ακόμα σαν φωτεινός φάρος, οδοδείκτης και θεματοφύλακας μιας ταυτότητας η οποία δυσκολεύεται να εκφραστεί στην ιδιαίτερη συνθήκη μιας χώρας που είδε κι έπαθε να ξεφύγει από την επιρροή του εξτρεμιστικού Ισλάμ.

Σε μια θρησκευτική τελετή βρέθηκα κι εγώ στην Αλεξάνδρεια, μια γιορτή που ενώνει τους ορθόδοξους. Η αφορμή θα μπορούσε να είναι μυθολογική: έλαβα μέρος στην πατριαρχική και συνοδική λειτουργία με ευκαιρία την αγιοποίηση, την αγιοκατάταξη στη γλώσσα της ιεραρχίας, του «Οσίου και Θεοφόρου Πατρός ημών Χρυσοστόμου (Παπασαραντοπούλου)», ιεραπόστολου της ορθοδοξίας στην Αφρική και, ναι, θείου του εκδότη και συγγραφέα Πέτρου Παπασαραντόπουλου, οι απόψεις του οποίου εκκινούν όχι από την ορθοδοξία αλλά από την πάλαι ποτέ ανανεωτική Αριστερά και τακτικά δημοσιεύονται στα ΝΕΑ.

Βρέθηκα στην τελετή (διπλή, αφού ταυτόχρονα η λειτουργία αφορούσε και την αγιοκατάταξη του Σιλβέστρου, Πάπα και Πατριάρχου Αλεξανδρείας). Είδα στα μάτια των ανθρώπων τη συγκίνηση. Κατανόησα τι σημαίνει γι’ αυτούς η κοινότητα, η κοινή κουλτούρα, η συμμετοχή σ’ αυτή. Διαπίστωσα το θαυμασμό του κλήρου και των λαϊκών για την ιεραποστολή, μια δύσκολη και αντίξοη συνθήκη διάδοσης μιας κουλτούρας της αγάπης και της αλληλεγγύης σε περιοχές που σπαράσσονται από πείνα, ασθένειες και πολέμους.

Και με το τέλος της, ακολούθησα τους κληρικούς και τους λαϊκούς στο γήπεδο της ελληνικής κοινότητας, όπου έγινε άλλη μια τελετή, αφιερωμένη στον άγιο Αθανάσιο, Μεγάλο Αρχιεπίσκοπο Αλεξανδρείας ο οποίος, πριν από 1700 χρόνια, στην Α΄ Οικουμενική Σύνοδο, πολέμησε τον Αρειο, έναν αιρετικό.

Συνήθως συμπαθώ τους αιρετικούς, πιστεύω ότι ενδεχομένως έχουν κάποιο δίκιο όταν αμφισβητούν δόγματα – αλλά βέβαια, συχνά, μπορεί όλα αυτά να είναι συγκρούσεις εξουσίας, όπως π.χ. σύγκρουση εξουσίας ήταν η σύγκρουση Στάλιν και Τρότσκι. Αλλά σε μια τέτοια τελετή, επιστέγασμα της οποίας ήταν η συνάντηση και η δήλωση σύμπλευσης των δύο ορθόδοξων πατριαρχών, του Θεοδώρου Β΄ του Πατριαρχείου Αλεξάνδρειας και του επίσης Θεοδώρου Β΄, προκαθήμενου της Κοπτικής Εκκλησίας της Αιγύπτου. Μια ιστορική συνάντηση σε μια χώρα που διαφορετικές κοινότητες και θρησκείες διεκδικούν τη συνύπαρξη με το Ισλάμ.
Ο ελληνισμός της Αλεξάνδρειας, με την ιδιοπροσωπία του, αγωνίζεται για αυτό το δικαίωμα στη συνύπαρξη. Διεκδικεί χώρο και τρόπους εκδήλωσης της ταυτότητάς του. Κι είναι συγκινητική η προσπάθειά του.

Πρόσωπα του ελληνισμού στην Αίγυπτο

Τι είναι αυτό που με συνήρπασε σε αυτό το ταξίδι στην Αλεξάνδρεια; Η ποιότητα, το πνευματικό εκτόπισμα, η ενημέρωση και η συνθετότητα της σκέψης προσώπων που γνώρισα μόλις χθες, στο πλαίσιο της τελετής που περιέγραψα. Προσώπων του κλήρου και προσώπων που εκπροσωπούν το ελληνικό κράτος.

Εκτός του Πατριάρχη Θεοδώρου Β΄, με μεγάλο ιεραποστολικό έργο και με συνείδηση του συνεκτικού ρόλου του στην έκφραση της ταυτότητας των Ελλήνων της Αιγύπτου, γνώρισα δυο ακόμα ιερωμένους που τους θαύμασα (είμαι βέβαιος ότι δεν είναι οι μόνοι με θεολογικό εύρος). Τον χειροτονηθέντα προχθές επίσκοπο Δαμασκηνό Αλ-Ραζάι, που πρωτίστως θαύμασα την εξωστρεφή εκδήλωση της χαράς του για τη χειροτονία του («χαίρομαι που έγινα δεσπότης», ήταν τα πρώτα λόγια του όταν συναντηθήκαμε) και τη φοβερή άνεσή του με τις γλώσσες, τα ελληνικά και τα αιγυπτιακά, καθόσον ήταν ο μεταφραστής της τελετής. Και τον νεαρό πατέρα Επιφάνιο, έναν διανοούμενο με πάθος για την κατανόηση του κόσμου.

Ιδιαίτερη εντύπωση αποκόμισα από τη μικρή συναναστροφή μου με τον πρέσβη στο Κάιρο, Νικόλαο Παπαγεωργίου, και τον συντονιστή μορφωτικών υποθέσεων της πρεσβείας, Γιώργο Κοκορέλη. Απ’ αυτούς έμαθα για τα πανεπιστημιακά τμήματα ελληνικών σπουδών του Καΐρου, για τα οποία δεν είχα ιδέα. Θα τους αναζητήσω στο άμεσο μέλλον γιατί οι πληροφορίες που μου έδωσαν με ιντριγκάρουν.