"...Τι ακριβώς σημαίνει π.χ. το επιτελικό κράτος; Υπολόγισε η κυβέρνηση, ότι αυτό θα πρέπει να περάσει για να εφαρμοστεί, μέσα από το υπάρχον κράτος και το προσωπικό του, που δεν φημίζονται για την ταχύτητα και την αποτελεσματικότητά τους; Μπορούν δηλαδή οι ίδιοι άνθρωποι που έμαθαν να δουλεύουν με ένα τρόπο και έχουν παγιώσει συνήθειες και διαδικασίες για μια ολόκληρη ζωή, να αποκτήσουν επιτελικές ικανότητες; Ανάλογα ερωτήματα τίθενται και για την περίπτωση του ηλεκτρονικού κράτους. Η πρόσφατη περίπτωση της επιλογής των διοικητών των νοσοκομείων, είναι από μόνη της αποκαλυπτική. Παρά τη θαρραλέα επανόρθωση λαθών, η περίπτωση αυτή της επιλογής των όχι και καλύτερων στελεχών που θα διοικήσουν μεγάλα αλλά και μικρά νοσοκομεία, μάλλον δείχνει να υποτιμάται η πολυπλοκότητα πραγμάτων και καταστάσεων στην ελληνική πραγματικότητα. Κάποιοι φαίνεται να αγνοούν και να παραγνωρίζουν την πραγματική, την καθημερινή, την τρέχουσα υποβαθμισμένη κατάσταση των ελληνικών νοσοκομείων...."

Από "ΤΑ ΝΕΑ/ΣΑΒΒΑΤΟΚΥΡΙΑΚΟ'

"ΤΑ ΝΕΑ/ΣΑΒΒΑΤΟΚΥΡΙΑΚΟ", 15-16/02/20

ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ Β. ΠΑΠΟΥΛΙΑ

Υπάρχουν πολλοί αυτή την περίοδο, στην πανεπιστημιακή κοινότητα και ευρύτερα στην κοινωνία, που παρακολουθούν τις κυβερνητικές εξαγγελίες μετά τις πρόσφατες εκλογές και αναρωτιούνται, αν όσα δηλώνει και πράττει η κυβέρνηση, έχουν αρκούντως μελετηθεί, διερευνηθεί και καταλλήλως προετοιμαστεί για την εφαρμογή τους. Δοθέντος ότι αυτά που νομοθετούνται και δοκιμάζονται, είναι τις περισσότερες φορές, είτε μεγάλα παλαιά και παραμελημένα θέματα, είτε σύνθετα πολιτικά και κοινωνικά ζητήματα, που είναι δύσκολα στην ανάλυση και τη κατανόησή τους και κυρίως στην υλοποίησή τους. Κλασικά παραδείγματα το Ασφαλιστικό και πρόσφατα το Μεταναστευτικό.

Πρόκειται προφανώς για ένα θέμα τόσο παλιό και τόσο συζητημένο, που μπορεί και να θεωρηθεί ότι είναι περιττό να τίθεται και να επανέρχεται. Δεν φαίνεται όμως να είναι ακριβώς έτσι. Τα αποτελέσματα των εκλογών επιβεβαίωσαν και οι έρευνες της κοινής γνώμης δείχνουν ότι ο κόσμος περιμένει αποτελέσματα. Και αυτά για να προκύψουν, θέλουν δουλειά και κόπο. Απαιτούν μελετημένους τρόπους προσέγγισης και αντιμετώπισης των μεγάλων πολιτικών, κοινωνικών και οικονομικών ζητημάτων και πάντοτε σε σύγκριση με εκείνο που γινόταν μέχρι σήμερα. Δοθέντος ότι όπως και η πρόσφατη βιβλιογραφία βεβαιώνει, στην ελληνική πραγματικότητα, κάτω από ορισμένες συγκυρίες πολιτικού κλίματος, κατάλληλων ανθρώπων, κρατικών και κοινοτικών πρωτοβουλιών, διεθνών εξελίξεων, κ.ά., επιτυγχάνονται ενίοτε ρεαλιστικά αποτελέσματα.

Τι ακριβώς σημαίνει π.χ. το επιτελικό κράτος; Υπολόγισε η κυβέρνηση, ότι αυτό θα πρέπει να περάσει για να εφαρμοστεί, μέσα από το υπάρχον κράτος και το προσωπικό του, που δεν φημίζονται για την ταχύτητα και την αποτελεσματικότητά τους; Μπορούν δηλαδή οι ίδιοι άνθρωποι που έμαθαν να δουλεύουν με ένα τρόπο και έχουν παγιώσει συνήθειες και διαδικασίες για μια ολόκληρη ζωή, να αποκτήσουν επιτελικές ικανότητες; Ανάλογα ερωτήματα τίθενται και για την περίπτωση του ηλεκτρονικού κράτους. Η πρόσφατη περίπτωση της επιλογής των διοικητών των νοσοκομείων, είναι από μόνη της αποκαλυπτική. Παρά τη θαρραλέα επανόρθωση λαθών, η περίπτωση αυτή της επιλογής των όχι και καλύτερων στελεχών που θα διοικήσουν μεγάλα αλλά και μικρά νοσοκομεία, μάλλον δείχνει να υποτιμάται η πολυπλοκότητα πραγμάτων και καταστάσεων στην ελληνική πραγματικότητα. Κάποιοι φαίνεται να αγνοούν και να παραγνωρίζουν την πραγματική, την καθημερινή, την τρέχουσα υποβαθμισμένη κατάσταση των ελληνικών νοσοκομείων.

Είναι κατά την άποψη του γράφοντος πιθανόν εκείνο που απουσιάζει από τη συλλογιστική της κυβέρνησης στην προσέγγιση των μεγάλων οικονομικών, διοικητικών και κοινωνικών ζητημάτων της χώρας. Απουσιάζει η γνώση και χρησιμοποίηση της συσσωρευμένης εμπειρίας που υπάρχει εν υπνώσει στη χώρα. Μαζί με μια αρκετά διαδεδομένη δόση αυταρέσκειας που χαρακτηρίζει τους νέους διαχειριστές της εξουσίας και που σε μεγάλο βαθμό είναι χαρακτηριστικό κάθε νέας εξουσίας και καινούργιων προσώπων. Αν δεν αναζητηθούν οι παλαιές εμπειρίες και τα νέα πρόσωπα δεν επιδείξουν μεγαλύτερη προσήνεια και σεβασμό σε ό,τι θετικό έγινε μέχρι σήμερα, τότε χάνεται πολύτιμος χρόνος και αναλώνονται πολύτιμοι πόροι και μέσα.

Ας επιμείνουμε στις τρεις περιπτώσεις των μεγάλων κυβερνητικών παρεμβάσεων που ήδη αναφέραμε. Είναι και οι τρεις ιδιαίτερα χαρακτηριστικές, γιατί έχουν προφανή και πολυσήμαντη σημασία. Και σε όλες η κυβέρνηση φαίνεται να είχε μια σχετική προετοιμασία και παράλληλα εμφανίζεται να επανέρχεται με σχετική αγωνία ανά τακτά χρονικά διαστήματα και για να ενημερώνει την κοινή γνώμη, αλλά και για να πιέσει τα επιμέρους υπουργεία να βιαστούν και να ολοκληρώσουν. Τι είναι όμως εκείνο που επιπλέον λείπει από τη σημερινή κυβέρνηση και που κατά την άποψη του γράφοντος, υπονομεύει τις εξελίξεις και θα καθυστερήσει τα πολυπόθητα αποτελέσματα;

Οπως δείχνει ο τίτλος του κειμένου το πρώτο, μεγάλο, σπουδαίο και εν πολλοίς απροσπέλαστο ζήτημα στις μεγάλες αλλαγές και μεταρρυθμίσεις, είναι ότι η ενσωματωμένη και η περιβάλλουσα πολυπλοκότητα στα παραπάνω ζητήματα, είναι πάντοτε μεγαλύτερη και συνθετότερη από εκείνη που επιτυγχάνουν να προσδιορίσουν με τις μελέτες τους, οι κατά καιρούς μεταρρυθμιστές. Υπάρχει ένα άγραφο αξίωμα στους τρόπους με τους οποίους προετοιμάζονται και συντελούνται οι μεταρρυθμίσεις. Οτι και η καλύτερη και λεπτομερέστερη προετοιμασία, δεν αποκλείει τις εκπλήξεις, τα γνωστά-άγνωστα, τα ιδιαίτερα συμφέροντα, τα συμφέροντα κάτω από το τραπέζι και πολλά άλλα. Αρα μονοσήμαντη απάντηση για την υπέρβαση αυτής της άγνωστης μη-υπολογιζόμενης συνήθως πολυπλοκότητας δεν υπάρχει. Αντιμετωπίζεται με σχέδια, άξια πρόσωπα, κινήσεις γρήγορες και δραστικές και ενέργειες εκ των ενόντων. Αρα χρειάζεται εμπειρία και επιτελείο. Και φυσικά μια πρόνοια, για όσο το δυνατόν μείωση της εξαρχής υπάρχουσας πολυπλοκότητας.

Το δεύτερο μεγάλο ζήτημα στις μεταρρυθμίσεις και για τα τρία παραδείγματα, είναι αυτό της μεθοδικότητας. Προφανώς δεν υπάρχουν μία ή δύο μέθοδοι και τρόποι προσέγγισης για την αντιμετώπιση των μεγάλων κοινωνικών και οικονομικών ζητημάτων. Αυτό που γίνεται όμως συνήθως στην ελληνική πραγματικότητα είναι, ότι η μεθοδολογική προετοιμασία προέρχεται από τρίτους και παραδίδεται για εφαρμογή στην ελληνική δημόσια διοίκηση. Τα παραδείγματα είναι πολλά και δοκιμάστηκαν κατά τη διάρκεια της τελευταίας πολιτικής και οικονομικής κρίσης. Οπου υπήρχε το κατάλληλο έδαφος και αξιόπιστες μελέτες, άξιοι υπουργοί και ενημερωμένοι διευθυντές και έμπειροι υπάλληλοι, τα αποτελέσματα υπήρξαν ικανοποιητικά και ωφέλησαν τη χώρα. Οπου δεν υπήρξε η κατάλληλη υποδοχή, έμειναν όλα στη μέση. Η έλλειψη μεθόδων και μεθοδικότητας στις προσπάθειες, δεν αντιμετωπίζεται όπως στην πολυπλοκότητα. Θέλει εξαρχής γνώση, βαθιά γνώση και συστηματικότητα και ικανούς επικεφαλής, γιατί αλλιώς αυτή υπονομεύει τις μεταρρυθμίσεις και τις οδηγεί σε αδιέξοδα.

Η κυβέρνηση προφανώς, καλώς προχώρησε στην εξαγγελία και υλοποίηση των σχεδίων της στο κράτος, την ηλεκτρονική διακυβέρνηση και το ΕΣΥ. Στην πορεία και στη συνέχεια, θα χρειαστεί περιττή σύνεση, συνέπεια και διορθώσεις. Ο,τι προηγήθηκε για την πολυπλοκότητα των μεγάλων ζητημάτων και την απαραίτητη μεθοδικότητα που πρέπει να συνοδεύει τις προσπάθειες υλοποίησής τους, γράφεται για να υπενθυμίζει πως ο δρόμος μέσω του οποίου συντελούνται στην πράξη και την πραγματική ζωή οι μεταρρυθμίσεις, είναι ιδιαίτερα δύσβατος και ανηφορικός. Η εγρήγορση μπορεί να εξασφαλίσει τη συνέχεια.

-Ο Δημήτρης Παπούλιας είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Το βιβλίο του «Πώς συντελούνται οι μεταρρυθμίσεις», κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Αλεξάνδρεια (2019).