Από "ΤΑ ΝΕΑ" (κύριο θέμα+εσωτερικό δισέλιδο)
 |
| "ΤΑ ΝΕΑ", 18/01/19 |
 |
| "ΤΑ ΝΕΑ", 18.01.19 |
Μύθοι και αλήθειες
Φως στο DNA της συμφωνίας των Πρεσπών -
Η ερμηνεία των «γκρίζων» σημείων
Το ζήτημα της ιθαγένειας - διότι περί αυτού πρόκειται και όχι περί εθνότητας - συνδέεται ευθέως με το τι θα αναγράφεται στα διαβατήρια της γειτονικής χώρας.
Του 'Αγγελου Αθανασόπουλου
Τα ζητήματα της «μακεδονικής εθνότητας / ταυτότητας / υπηκοότητας» (σ.σ.: όροι επί των οποίων υπάρχει ξεκάθαρη σύγχυση εν Ελλάδι) αλλά και της «μακεδονικής γλώσσας» έχουν αποτελέσει κομβικό σημείο πολιτικής αντιπαράθεσης από τη δημοσιοποίηση και υπογραφή της Συμφωνίας των Πρεσπών ώς και σήμερα που βρισκόμαστε λίγο πριν από την ψηφοφορία επί της κύρωσης ή μη της Συμφωνίας.
Στη ρηματική διακοίνωση (note verbale), με την οποία η κυβέρνηση της Πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας (ΠΓΔΜ) ενημέρωσε την ελληνική για την ολοκλήρωση των συνταγματικών αλλαγών - κίνηση που ανοίγει τον δρόμο για κύρωση της Συμφωνίας των Πρεσπών από το ελληνικό Κοινοβούλιο -, γίνονται δύο διευκρινίσεις τόσο επί του όρου «nationality» όσο και επί του θέματος της γλώσσας.
Ο όρος «nationality»
Αναφορικά με το πρώτο, η κυβέρνηση Ζάεφ σημειώνει ότι «σύμφωνα με το γράμμα και το πνεύμα της Συμφωνίας (σ.σ.: των Πρεσπών), είναι κατανοητό ότι ο όρος "nationality" του Δεύτερου Μέρους όπως ορίζεται στο Αρθρο 1 (3) (β) της Συμφωνίας ως "μακεδονική / πολίτης της Δημοκρατίας της Βόρειας Μακεδονίας" αναφέρεται αποκλειστικά στην υπηκοότητα και δεν ορίζει ή προκαθορίζει εθνοτικό δεσμό / εθνότητα (ethnicity), όπως αυτή καθορίζεται στο Αρθρο 2 (2) του Συνταγματικού Νόμου για την εφαρμογή των τροπολογιών ΧΧΧΙΙΙ, ΧΧΧΙV, ΧΧΧV και ΧΧΧVI του Συντάγματος της Δημοκρατίας της Μακεδονίας».
Σύμφωνα με τη ΝΔ, η ρηματική διακοίνωση των Σκοπίων δεν μεταβάλλει την κατάσταση που διαμορφώνει η Συμφωνία των Πρεσπών στο παραμικρό: η Ελλάδα αναγνωρίζει για πρώτη φορά μακεδονική ταυτότητα και γλώσσα. Η αξιωματική αντιπολίτευση επιμένει δε ότι στη διακοίνωση γίνεται δύο φορές αναφορά σε «μακεδονικό λαό». Προφανώς, η ΝΔ αναφέρεται στην τροπολογία ΧΧΧVI, με την οποία άλλαξε το Αρθρο 49 του Συντάγματος της γειτονικής χώρας. Ωστόσο, η μία από αυτές τις αναφορές συνδέεται με τα χαρακτηριστικά της «ιστορικής και πολιτισμικής κληρονομιάς», για την οποία όμως υπάρχει ολόκληρο άρθρο στη Συμφωνία των Πρεσπών (Αρθρο 7) που διακρίνει μεταξύ αρχαίας ελληνικής ιστορίας και ιστορίας του γειτονικού κράτους. Επιπλέον, η δεύτερη αναφορά σε «μακεδονικό λαό» συνδέεται με τη διασπορά των πολιτών της χώρας.
Η γλώσσα
Σύμφωνα με τη δεύτερη διευκρίνιση, η οποία βασίζεται στο Αρθρο 1 (3) (γ) και στο Αρθρο 7, με έμφαση στις παραγράφους (3) και (4), «η "μακεδονική γλώσσα" αναφέρεται στην επίσημη γλώσσα του Δεύτερου Μέρους όπως αναγνωρίστηκε στην Τρίτη Συνδιάσκεψη για την Τυποποίηση των Γεωγραφικών Ονομάτων, η οποία πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα το 1977, που ανήκει στην ομάδα των νοτιοσλαβικών γλωσσών». Το ζήτημα της γλώσσας, όπως και αυτό της ιθαγένειας, δεν εντασσόταν ευθέως στην εντολή για την επίλυση του Ονοματολογικού. Ωστόσο, οι παρακολουθούντες τις διαπραγματεύσεις γνωρίζουν ότι όλα αυτά τα χρόνια τα θέματα αυτά ήταν παρόντα στο τραπέζι των συνομιλιών. Αυτός ήταν και ο λόγος που η Αθήνα είχε επιδιώξει παλαιότερα «να τετραγωνίσει τον κύκλο» προτείνοντας όρους όπως π.χ. «makedonski». Οι προσπάθειες αυτές είχαν προσκρούσει στην αδιαλλαξία της άλλης πλευράς.
Ιθαγένεια
Ειδικότερα, τέλος, το ζήτημα της ιθαγένειας - διότι περί αυτού πρόκειται και όχι περί εθνότητας - συνδέεται ευθέως με το τι θα αναγράφεται στα διαβατήρια της γειτονικής χώρας. Αυτός ήταν και ο λόγος που η κυβέρνηση Ζάεφ δέχθηκε να αναγράφεται επίσης στην αλβανική γλώσσα ο όρος «μακεδονική / πολίτης της Δημοκρατίας της Βόρειας Μακεδονίας» στα ταξιδιωτικά έγγραφα των Αλβανών της ΠΓΔΜ. Αλλωστε, όπως έχει ήδη γραφεί στον δημόσιο διάλογο, η Ελλάδα, ως κράτος, δεν μπορεί να αναγνωρίσει κάποιο έθνος, πόσω μάλλον την ταυτότητα αυτού. Αναγνωρίζει και υπογράφει συμφωνίες με άλλα κράτη ως υποκείμενο του διεθνούς δικαίου. Το διεθνές δίκαιο ασχολείται με έθνη μόνο σε επίπεδο μειονοτήτων, αλλά σε αυτό το επίπεδο η κατακλείδα της τροπολογίας ΧΧΧVI του Αρθρου 49 του Συντάγματος της ΠΓΔΜ αναφέρει ότι «η Δημοκρατία δεν θα αναμειγνύεται στα κυριαρχικά δικαιώματα άλλων κρατών και στις εσωτερικές τους υποθέσεις».
Το ζήτημα της ιθαγένειας - διότι περί αυτού πρόκειται και όχι περί εθνότητας - συνδέεται ευθέως με το τι θα αναγράφεται στα διαβατήρια της γειτονικής χώρας.
Του 'Αγγελου Αθανασόπουλου
Τα ζητήματα της «μακεδονικής εθνότητας / ταυτότητας / υπηκοότητας» (σ.σ.: όροι επί των οποίων υπάρχει ξεκάθαρη σύγχυση εν Ελλάδι) αλλά και της «μακεδονικής γλώσσας» έχουν αποτελέσει κομβικό σημείο πολιτικής αντιπαράθεσης από τη δημοσιοποίηση και υπογραφή της Συμφωνίας των Πρεσπών ώς και σήμερα που βρισκόμαστε λίγο πριν από την ψηφοφορία επί της κύρωσης ή μη της Συμφωνίας.
Στη ρηματική διακοίνωση (note verbale), με την οποία η κυβέρνηση της Πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας (ΠΓΔΜ) ενημέρωσε την ελληνική για την ολοκλήρωση των συνταγματικών αλλαγών - κίνηση που ανοίγει τον δρόμο για κύρωση της Συμφωνίας των Πρεσπών από το ελληνικό Κοινοβούλιο -, γίνονται δύο διευκρινίσεις τόσο επί του όρου «nationality» όσο και επί του θέματος της γλώσσας.
Ο όρος «nationality»
Αναφορικά με το πρώτο, η κυβέρνηση Ζάεφ σημειώνει ότι «σύμφωνα με το γράμμα και το πνεύμα της Συμφωνίας (σ.σ.: των Πρεσπών), είναι κατανοητό ότι ο όρος "nationality" του Δεύτερου Μέρους όπως ορίζεται στο Αρθρο 1 (3) (β) της Συμφωνίας ως "μακεδονική / πολίτης της Δημοκρατίας της Βόρειας Μακεδονίας" αναφέρεται αποκλειστικά στην υπηκοότητα και δεν ορίζει ή προκαθορίζει εθνοτικό δεσμό / εθνότητα (ethnicity), όπως αυτή καθορίζεται στο Αρθρο 2 (2) του Συνταγματικού Νόμου για την εφαρμογή των τροπολογιών ΧΧΧΙΙΙ, ΧΧΧΙV, ΧΧΧV και ΧΧΧVI του Συντάγματος της Δημοκρατίας της Μακεδονίας».
Σύμφωνα με τη ΝΔ, η ρηματική διακοίνωση των Σκοπίων δεν μεταβάλλει την κατάσταση που διαμορφώνει η Συμφωνία των Πρεσπών στο παραμικρό: η Ελλάδα αναγνωρίζει για πρώτη φορά μακεδονική ταυτότητα και γλώσσα. Η αξιωματική αντιπολίτευση επιμένει δε ότι στη διακοίνωση γίνεται δύο φορές αναφορά σε «μακεδονικό λαό». Προφανώς, η ΝΔ αναφέρεται στην τροπολογία ΧΧΧVI, με την οποία άλλαξε το Αρθρο 49 του Συντάγματος της γειτονικής χώρας. Ωστόσο, η μία από αυτές τις αναφορές συνδέεται με τα χαρακτηριστικά της «ιστορικής και πολιτισμικής κληρονομιάς», για την οποία όμως υπάρχει ολόκληρο άρθρο στη Συμφωνία των Πρεσπών (Αρθρο 7) που διακρίνει μεταξύ αρχαίας ελληνικής ιστορίας και ιστορίας του γειτονικού κράτους. Επιπλέον, η δεύτερη αναφορά σε «μακεδονικό λαό» συνδέεται με τη διασπορά των πολιτών της χώρας.
Η γλώσσα
Σύμφωνα με τη δεύτερη διευκρίνιση, η οποία βασίζεται στο Αρθρο 1 (3) (γ) και στο Αρθρο 7, με έμφαση στις παραγράφους (3) και (4), «η "μακεδονική γλώσσα" αναφέρεται στην επίσημη γλώσσα του Δεύτερου Μέρους όπως αναγνωρίστηκε στην Τρίτη Συνδιάσκεψη για την Τυποποίηση των Γεωγραφικών Ονομάτων, η οποία πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα το 1977, που ανήκει στην ομάδα των νοτιοσλαβικών γλωσσών». Το ζήτημα της γλώσσας, όπως και αυτό της ιθαγένειας, δεν εντασσόταν ευθέως στην εντολή για την επίλυση του Ονοματολογικού. Ωστόσο, οι παρακολουθούντες τις διαπραγματεύσεις γνωρίζουν ότι όλα αυτά τα χρόνια τα θέματα αυτά ήταν παρόντα στο τραπέζι των συνομιλιών. Αυτός ήταν και ο λόγος που η Αθήνα είχε επιδιώξει παλαιότερα «να τετραγωνίσει τον κύκλο» προτείνοντας όρους όπως π.χ. «makedonski». Οι προσπάθειες αυτές είχαν προσκρούσει στην αδιαλλαξία της άλλης πλευράς.
Ιθαγένεια
Ειδικότερα, τέλος, το ζήτημα της ιθαγένειας - διότι περί αυτού πρόκειται και όχι περί εθνότητας - συνδέεται ευθέως με το τι θα αναγράφεται στα διαβατήρια της γειτονικής χώρας. Αυτός ήταν και ο λόγος που η κυβέρνηση Ζάεφ δέχθηκε να αναγράφεται επίσης στην αλβανική γλώσσα ο όρος «μακεδονική / πολίτης της Δημοκρατίας της Βόρειας Μακεδονίας» στα ταξιδιωτικά έγγραφα των Αλβανών της ΠΓΔΜ. Αλλωστε, όπως έχει ήδη γραφεί στον δημόσιο διάλογο, η Ελλάδα, ως κράτος, δεν μπορεί να αναγνωρίσει κάποιο έθνος, πόσω μάλλον την ταυτότητα αυτού. Αναγνωρίζει και υπογράφει συμφωνίες με άλλα κράτη ως υποκείμενο του διεθνούς δικαίου. Το διεθνές δίκαιο ασχολείται με έθνη μόνο σε επίπεδο μειονοτήτων, αλλά σε αυτό το επίπεδο η κατακλείδα της τροπολογίας ΧΧΧVI του Αρθρου 49 του Συντάγματος της ΠΓΔΜ αναφέρει ότι «η Δημοκρατία δεν θα αναμειγνύεται στα κυριαρχικά δικαιώματα άλλων κρατών και στις εσωτερικές τους υποθέσεις».
...Και τρεις προβολές από αρθρογράφους
ΑΒΑΣΤΑΚΤΗ ΕΛΑΦΡΟΤΗΤΑ
Του Άγγελου Συρίγου*
Το σίριαλ με τη συμφωνία των Πρεσπών οδεύει προς το τέλος του. Πρόθεση της ελληνικής κυβερνήσεως είναι στο αμέσως επόμενο χρονικό διάστημα να κυρώσει τη συμφωνία. Ως προς τον χρόνο της καταθέσεως στη Βουλή, πολλά θα εξαρτηθούν από το μέγεθος του συλλαλητηρίου της Κυριακής. Ουδείς όμως αμφιβάλλει για το αποτέλεσμα. Είτε με 151 είτε με λιγότερους, η συμφωνία θα κυρωθεί. Εξακολουθεί όμως να εκπλήσσει η ελαφρότητα με την οποίαν η ελληνική πλευρά επιμένει να αντιμετωπίζει μία σειρά από θέματα που σχετίζονται με τη συμφωνία που η ίδια υπέγραψε και θέλει να εφαρμόσει.
Η διττή σημασία του όρου nationality που σημαίνει και υπηκοότητα αλλά και εθνικότητα, έπρεπε να επισημανθεί από τους Αλβανούς των Σκοπίων για να διευκρινιστεί στην τελευταία φάση των τροποποιήσεων του Συντάγματος της ΠΓΔΜ.
Τα Σκόπια τροποποίησαν μονομερώς τη συνθήκη των Πρεσπών ως προς τον χρόνο εφαρμογής των συνταγματικών αλλαγών. Αυτό ουδέποτε επισημάνθηκε στην άλλη πλευρά (ή τουλάχιστον δεν φάνηκε κάτι τέτοιο). Υπενθυμίζεται ότι βάσει της συνθήκης των Πρεσπών η ΠΓΔΜ όφειλε να θέσει εν ισχύι όλες τις συνταγματικές αλλαγές αμέσως. Μετά από παρέμβαση των οκτώ βουλευτών που έφυγαν από το ΒΜΡΟ, η κυβέρνηση του Ζάεφ όρισε ότι οι συνταγματικές αλλαγές ψηφίζονται μεν τώρα, αλλά θα ισχύουν όταν η Ελλάδα κυρώσει και τη συμφωνία και το πρωτόκολλο εντάξεως των Σκοπίων στο ΝΑΤΟ. Κατ' αυτόν τον τρόπο η ρηματική διακοίνωση φέρει μεγαλοπρεπώς ως επικεφαλίδα τον όρο «Δημοκρατία της Μακεδονίας».
Η αλλαγή του ονόματος του κράτους σε «Βόρεια Μακεδονία» συνοδεύτηκε από ρητή αναφορά στη διατήρηση του λεκτικού του άρθρου 36 του Συντάγματος. Στο συγκεκριμένο άρθρο αναφέρεται ο όρος «μακεδονικό κράτος». Η ελληνική πλευρά μηρυκάζει μονότονα την δικαιολογία της σλαβομακεδονικής πλευράς: «πρόκειται περί ιστορικής αναφοράς». Πράγματι το συγκεκριμένο άρθρο αναφέρεται σε ιστορικά γεγονότα. Προβληματίζει όμως πολύ ότι η άλλη πλευρά το αναφέρει σε συνάρτηση με την αλλαγή του ονόματος του κράτους. Το πλέον λογικό θα ήταν να ζητηθεί να φύγει ο όρος «μακεδονικό» από τον επιθετικό προσδιορισμό του κράτους ή να επιλεγεί μια ουδέτερη αναφορά σε «κρατική οντότητα». Η πραγματική ανησυχία είναι ότι μία άλλη κυβέρνηση στο μέλλον θα πει ότι στο Σύνταγμα αναφέρονται και οι δύο όροι: «Βόρεια Μακεδονία» και «μακεδονικό κράτος». Ακολούθως θα επιλέξει τη χρήση του όρου «μακεδονικό κράτος».
Τελευταία εκδήλωση αυτής της ελαφρότητας είναι το πρόβλημα που έχει δημιουργηθεί με την υπογραφή της κυρώσεως της συμφωνίας των Πρεσπών. Ο πρόεδρος Ιβάνοφ αρνείται να υπογράψει την κύρωση, όπως έχει υποχρέωση. Η κυβέρνηση Ζάεφ εξίσου αντισυνταγματικά αποφάσισε να υπογράψει την κύρωση ο αλβανικής καταγωγής πρόεδρος της Βουλής της ΠΓΔΜ. Πάγια αρχή του δικαίου είναι ότι μια άδικη πράξη δεν δικαιολογεί μια δεύτερη άδικη πράξη (ex injuria non jus oritur, όπως λέμε και στα λατινικά). Η θητεία του Ιβάνοφ λήγει μέσα στην άνοιξη. Τι θα συμβεί αν και ο νέος πρόεδρος ακολουθήσει την ίδια τακτική; Τα Σκόπια θα έχουν διεθνώς το όνομα «Βόρεια Μακεδονία» άλλα μέσα στο κράτος τους θα εξακολουθούν να λέγονται «Δημοκρατία της Μακεδονίας». Το κουτσουρεμένο erga omnes (κουτσουρεμένο διότι εξαιρείται η γλώσσα και η ιθαγένεια) θα χάσει την εσωτερική του διάσταση. Ούτε αυτό όμως φαίνεται να μας ανησυχεί. Μας νοιάζει μόνον ο αριθμός των 151...
*Αναπληρωτής καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και Εξωτερικής Πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο
ΣΤΟΝ ΑΣΤΕΡΙΣΜΟ ΤΟΥ ΠΑΡΑΛΟΓΟΥ
Του Κώστα Χρυσόγονου*
Τις τελευταίες ημέρες, η πολιτική ζωή της χώρας φαίνεται να εισέρχεται στον αστερισμό του παραλόγου. Επιμέρους στοιχεία υπέρβασης της λογικής υπήρχαν βέβαια από καιρό, αλλά τώρα πια το κυβερνητικό αφήγημα την έχει παραμερίσει κατά τρόπο συνολικό, μετά και το «διαζύγιο» με τους ΑΝΕΛ. Αυτό το τελευταίο υποτίθεται ότι υπογραμμίζει την αριστερή ταυτότητα του ΣΥΡΙΖΑ απέναντι στην ακροδεξιάς έμπνευσης αμφισβήτηση της συμφωνίας των Πρεσπών και ότι δίνει στο κυβερνών κόμμα τη δυνατότητα να απευθυνθεί στις προοδευτικές δυνάμεις της Κεντροαριστεράς, διεκδικώντας να αποτελέσει το ίδιο τον κορμό μιας πλατιάς δημοκρατικής συσπείρωσης για τις επερχόμενες εκλογικές αναμετρήσεις.
Στην πραγματικότητα όμως το άμεσο αποτέλεσμα της επικείμενης κύρωσης της συμφωνίας των Πρεσπών θα είναι η είσοδος της «Βόρειας Μακεδονίας» στο ΝΑΤΟ. Με άλλες λέξεις, η διεύρυνση του ΝΑΤΟ βαπτίζεται «αριστερή» πολιτική και όσοι καταψηφίζουν τη συμφωνία (μεταξύ των οποίων και το ΚΚΕ) χαρακτηρίζονται συλλήβδην ως ακροδεξιοί ή συνοδοιπόροι. Το στοιχείο του παραλογισμού εδώ είναι έκδηλο.
Εξίσου προφανής είναι και ο παραλογισμός της αξίωσης του πρωθυπουργού να αυτοπροβληθεί ως ο ηγέτης μιας ευρείας συσπείρωσης των δημοκρατικών δυνάμεων, στη βάση ακριβώς των χειρισμών του στην υπόθεση των Σκοπίων. Οι χειρισμοί αυτοί προδίδουν αντίθετα μια βαθιά περιφρόνηση της ίδιας της έννοιας της δημοκρατικής νομιμοποίησης, αφού η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ/ΑΝΕΛ δεν είχε λάβει κανενός είδους λαϊκή εντολή τον Σεπτέμβριο του 2015 σε σχέση με την επίλυση του συγκεκριμένου σοβαρού εθνικού θέματος. Τούτο δεν είχε καταστεί καθόλου αντικείμενο προεκλογικού διαλόγου και πάντως οι σχετικές προγραμματικές θέσεις των δύο (τότε) συγκυβερνώντων κομμάτων απείχαν παρασάγγας μεταξύ τους.
Είναι άρα βαθύτατα αντιδημοκρατική η αξίωση του πρωθυπουργού να δεσμεύσει αμετάκλητα τη χώρα στη δύση της θητείας του για ένα τέτοιο κρίσιμο εθνικό ζήτημα, παρά το γεγονός ότι σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις (δημοσκοπήσεις και μαζικά συλλαλητήρια) η πλειοψηφία των πολιτών διαφωνεί μαζί του για το τι συνιστά εθνικό συμφέρον στην υπόθεση αυτή. Σημειωτέον ότι στην πρόσφατα κατατεθειμένη πρόταση του ΣΥΡΙΖΑ για συνταγματική αναθεώρηση, κεντρική θέση κατέχει η διεύρυνση των αμεσοδημοκρατικών διαδικασιών και ειδικότερα η ενίσχυση του θεσμού του δημοψηφίσματος. Αν ο πρωθυπουργός ήταν ειλικρινής στις εξαγγελίες του αυτές, τότε η συμφωνία των Πρεσπών θα ήταν κατ' εξοχήν πρόσφορο αντικείμενο για τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος, όπως άλλωστε έπραξε ο ομόλογός του στα Σκόπια, για τον οποίο ο κ. Τσίπρας εκδηλώνει τον θαυμασμό του.
Ολα αυτά εξάλλου συνιστούν ψυχρό υπολογισμό και όχι αγνόηση του πολιτικού κόστους για να εξυπηρετηθεί το εθνικό συμφέρον. Χάρη στη συνδρομή του για την είσοδο των Σκοπίων στο ΝΑΤΟ, ο πρωθυπουργός έχει εξασφαλίσει μια προσωρινή αναβολή στη μείωση των συντάξεων (και όχι τη ματαίωση των μειώσεων, αφού τα ελλείμματα του ασφαλιστικού συστήματος θα διογκωθούν στα επόμενα χρόνια), καθώς και την ανοχή των δανειστών για διάφορες ψηφοθηρικές παροχές της τελευταίας στιγμής, από τις οποίες αναμένει μεγαλύτερο εκλογικό όφελος από όσο εκτιμά ότι θα είναι το πολιτικό κόστος των Πρεσπών. Ο χρόνος θα δείξει αν ο υπολογισμός είναι σωστός ή εσφαλμένος.
*Καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου και ευρωβουλευτής
ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΗΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ
Του Νίκου Μέρτζου*
Η Συμφωνία των Πρεσπών έφθασε ήδη προς κύρωση στη Βουλή των Ελλήνων εν μέσω θυελλωδών καταγγελιών ότι αναγνωρίζει «μακεδονική γλώσσα και εθνότητα».
1. Ο όρος ιθαγένεια μακεδονική, όπως διατυπώνεται αγγλικά στη Συμφωνία, μπορεί να θεωρηθεί ότι σημαίνει εθνικότητα. Ωστόσο, μετά την αναθεώρησή του, το Σύνταγμα των Σκοπίων στο άρθρο 2 παρ. 2 ορίζει: «ιθαγένεια μακεδονική πολίτης της Βόρειας Μακεδονίας». Επιπλέον η ρηματική διακοίνωση προς την Αθήνα διασαφηνίζει ότι «ο όρος Nationality δεν καθορίζει ούτε προδικάζει την εθνότητα». Επίσης η Συμφωνία ορίζει ότι όσοι στα Σκόπια αυτοαποκαλούνται «Μακεδόνες» είναι Σλάβοι και δεν έχουν καμιά σχέση με τους αρχαίους Μακεδόνες ούτε με την Ιστορία τους και τον πολιτισμό τους.
2. Μακεδονική γλώσσα έχει αναγνωρίσει επίσημα η Ελλάδα από το έτος 1977 στα πλαίσια του ΟΗΕ που έκτοτε την έχει κατατάξει επίσημα στον κατάλογο των επισήμων γλωσσών των Ηνωμένων Εθνών. Η Συμφωνία βελτιώνει το σημείο αυτό διότι ρητά αναφέρει ότι η μακεδονική είναι σλαβική και ανήκει στον κλάδο των νοτίων σλαβικών γλωσσών. Το Σύνταγμα προσθέτει τώρα και την αλβανική γλώσσα.
3. Αγνοώντας τα ανωτέρω δύο σημεία πολλοί Ελληνες θεωρούν ότι έτσι θα ανακύψει «μακεδονική μειονότητα» στην Ελληνική Μακεδονία. Ωστόσο, η αναθεώρηση του Συντάγματος κατήργησε το άρθρο 49 σύμφωνα με το οποίο «Η Πολιτεία μεριμνά για την κατάσταση και τα δικαιώματα των μελών του μακεδονικού λαού στις γειτονικές χώρες και για τους αποδήμους από την Μακεδονία, βοηθά στην πολιτιστική τους ανάπτυξη και την προωθεί». Προσετέθησαν επίσης οι εξής συνταγματικές διατάξεις: «Η Πολιτεία σέβεται την κυριαρχία, την εδαφική ακεραιότητα και την πολιτική ανεξαρτησία των γειτονικών κρατών. Προστατεύει τα δικαιώματα και τα συμφέροντα των υπηκόων της που ζουν ή διαμένουν στο εξωτερικό και προωθεί τους δεσμούς τους με την Πατρίδα. Η Πολιτεία δεν αναμειγνύεται στα κυριαρχικά δικαιώματα άλλων κρατών και στις εσωτερικές τους υποθέσεις. Η Δημοκρατία της Μακεδονίας δεν έχει εδαφικές βλέψεις προς τις γειτονικές χώρες».
Εν προκειμένω υπογραμμίζεται ότι οι αντιδράσεις ήσαν σφοδρότερες στα Σκόπια όπου διακηρύσσουν σε ανώτατο επίπεδο ότι η Συμφωνία των Πρεσπών και η αναθεώρηση του Συντάγματος κατήργησαν τη γλώσσα, την εθνικότητα και την Ιστορία του Λαού. Γι' αυτό ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Γκιόργκε Ιβάνοφ αρνήθηκε να υπογράψει την αναθεώρηση του Συντάγματος και την επικύρωση της Συμφωνίας των Πρεσπών διότι, όπως είπε, «καταργούν το Μακεδονικό Εθνος, την εθνική του ταυτότητα και την γλώσσα». Στο Πανεπιστήμιο Βρότσλαβ της Πολωνίας στις 4/12/2018 τόνισε: «Η Δημοκρατία της Μακεδονίας είναι αντιμέτωπη με τη μεγαλύτερη πρόκληση από την ίδρυσή της να απαρνηθεί το δικαίωμά της στην Ιστορία της και στην αυτοδιάθεση. Η Ελλάδα με τη Συμφωνία των Πρεσπών μας επιβάλλει ένα νέο όνομα erga omnes. Μέσω αυτής της Συμφωνίας η Ελλάδα θα επιβλέπει συνεχώς πώς θα αποκαλούμε τους εαυτούς μας. Με τη Συμφωνία θα μετονομασθούν οι θεσμοί, θα λογοκριθεί το περιεχόμενο των σχολικών εγχειριδίων, θα εμποδίζεται το δικαίωμα των πολιτών να εκφράζουν τη μακεδονική τους ταυτότητα. Καθορίζεται η ονομασία της μακεδονικής μας γλώσσας. Είναι μια λογοκρισία, μια αυτολογοκρισία της συλλογικής συνείδησης του μακεδονικού λαού».
Ο αρχηγός του ΒΜΡΟ-DPMNE Χρίστιαν Μιτσκόσκι στις 9/12/2018 διεκήρυξε: «Η κυβέρνηση Ζάεφ τυλίγει τη Μακεδονία με σκοτάδι, εκβιάζει τον λαό και αλλάζει την ταυτότητά του».
Αν στην Ελλάδα επικρατούσε κάποια νηφαλιότητα, θα βοηθούσε την κατανόηση της πραγματικότητας αν αντιπαραβάλλονταν κατά θέμα οι όροι της Συμφωνίας με όσα άρθρα του Συντάγματος ίσχυαν έως προχθές και με όσα νέα προσέθεσε η αναθεώρηση ώστε σε ένα μικρό τεύχος χωρίς σχόλια να διανεμηθούν σε όλους τους πολιτικούς και τους διαμορφωτές κοινής γνώμης. Ποιος νοιάζεται, όμως;
*Δικηγόρος, δημοσιογράφος και συγγραφέας
ΑΒΑΣΤΑΚΤΗ ΕΛΑΦΡΟΤΗΤΑ
Του Άγγελου Συρίγου*
Το σίριαλ με τη συμφωνία των Πρεσπών οδεύει προς το τέλος του. Πρόθεση της ελληνικής κυβερνήσεως είναι στο αμέσως επόμενο χρονικό διάστημα να κυρώσει τη συμφωνία. Ως προς τον χρόνο της καταθέσεως στη Βουλή, πολλά θα εξαρτηθούν από το μέγεθος του συλλαλητηρίου της Κυριακής. Ουδείς όμως αμφιβάλλει για το αποτέλεσμα. Είτε με 151 είτε με λιγότερους, η συμφωνία θα κυρωθεί. Εξακολουθεί όμως να εκπλήσσει η ελαφρότητα με την οποίαν η ελληνική πλευρά επιμένει να αντιμετωπίζει μία σειρά από θέματα που σχετίζονται με τη συμφωνία που η ίδια υπέγραψε και θέλει να εφαρμόσει.
Η διττή σημασία του όρου nationality που σημαίνει και υπηκοότητα αλλά και εθνικότητα, έπρεπε να επισημανθεί από τους Αλβανούς των Σκοπίων για να διευκρινιστεί στην τελευταία φάση των τροποποιήσεων του Συντάγματος της ΠΓΔΜ.
Τα Σκόπια τροποποίησαν μονομερώς τη συνθήκη των Πρεσπών ως προς τον χρόνο εφαρμογής των συνταγματικών αλλαγών. Αυτό ουδέποτε επισημάνθηκε στην άλλη πλευρά (ή τουλάχιστον δεν φάνηκε κάτι τέτοιο). Υπενθυμίζεται ότι βάσει της συνθήκης των Πρεσπών η ΠΓΔΜ όφειλε να θέσει εν ισχύι όλες τις συνταγματικές αλλαγές αμέσως. Μετά από παρέμβαση των οκτώ βουλευτών που έφυγαν από το ΒΜΡΟ, η κυβέρνηση του Ζάεφ όρισε ότι οι συνταγματικές αλλαγές ψηφίζονται μεν τώρα, αλλά θα ισχύουν όταν η Ελλάδα κυρώσει και τη συμφωνία και το πρωτόκολλο εντάξεως των Σκοπίων στο ΝΑΤΟ. Κατ' αυτόν τον τρόπο η ρηματική διακοίνωση φέρει μεγαλοπρεπώς ως επικεφαλίδα τον όρο «Δημοκρατία της Μακεδονίας».
Η αλλαγή του ονόματος του κράτους σε «Βόρεια Μακεδονία» συνοδεύτηκε από ρητή αναφορά στη διατήρηση του λεκτικού του άρθρου 36 του Συντάγματος. Στο συγκεκριμένο άρθρο αναφέρεται ο όρος «μακεδονικό κράτος». Η ελληνική πλευρά μηρυκάζει μονότονα την δικαιολογία της σλαβομακεδονικής πλευράς: «πρόκειται περί ιστορικής αναφοράς». Πράγματι το συγκεκριμένο άρθρο αναφέρεται σε ιστορικά γεγονότα. Προβληματίζει όμως πολύ ότι η άλλη πλευρά το αναφέρει σε συνάρτηση με την αλλαγή του ονόματος του κράτους. Το πλέον λογικό θα ήταν να ζητηθεί να φύγει ο όρος «μακεδονικό» από τον επιθετικό προσδιορισμό του κράτους ή να επιλεγεί μια ουδέτερη αναφορά σε «κρατική οντότητα». Η πραγματική ανησυχία είναι ότι μία άλλη κυβέρνηση στο μέλλον θα πει ότι στο Σύνταγμα αναφέρονται και οι δύο όροι: «Βόρεια Μακεδονία» και «μακεδονικό κράτος». Ακολούθως θα επιλέξει τη χρήση του όρου «μακεδονικό κράτος».
Τελευταία εκδήλωση αυτής της ελαφρότητας είναι το πρόβλημα που έχει δημιουργηθεί με την υπογραφή της κυρώσεως της συμφωνίας των Πρεσπών. Ο πρόεδρος Ιβάνοφ αρνείται να υπογράψει την κύρωση, όπως έχει υποχρέωση. Η κυβέρνηση Ζάεφ εξίσου αντισυνταγματικά αποφάσισε να υπογράψει την κύρωση ο αλβανικής καταγωγής πρόεδρος της Βουλής της ΠΓΔΜ. Πάγια αρχή του δικαίου είναι ότι μια άδικη πράξη δεν δικαιολογεί μια δεύτερη άδικη πράξη (ex injuria non jus oritur, όπως λέμε και στα λατινικά). Η θητεία του Ιβάνοφ λήγει μέσα στην άνοιξη. Τι θα συμβεί αν και ο νέος πρόεδρος ακολουθήσει την ίδια τακτική; Τα Σκόπια θα έχουν διεθνώς το όνομα «Βόρεια Μακεδονία» άλλα μέσα στο κράτος τους θα εξακολουθούν να λέγονται «Δημοκρατία της Μακεδονίας». Το κουτσουρεμένο erga omnes (κουτσουρεμένο διότι εξαιρείται η γλώσσα και η ιθαγένεια) θα χάσει την εσωτερική του διάσταση. Ούτε αυτό όμως φαίνεται να μας ανησυχεί. Μας νοιάζει μόνον ο αριθμός των 151...
*Αναπληρωτής καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και Εξωτερικής Πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο
ΣΤΟΝ ΑΣΤΕΡΙΣΜΟ ΤΟΥ ΠΑΡΑΛΟΓΟΥ
Του Κώστα Χρυσόγονου*
Τις τελευταίες ημέρες, η πολιτική ζωή της χώρας φαίνεται να εισέρχεται στον αστερισμό του παραλόγου. Επιμέρους στοιχεία υπέρβασης της λογικής υπήρχαν βέβαια από καιρό, αλλά τώρα πια το κυβερνητικό αφήγημα την έχει παραμερίσει κατά τρόπο συνολικό, μετά και το «διαζύγιο» με τους ΑΝΕΛ. Αυτό το τελευταίο υποτίθεται ότι υπογραμμίζει την αριστερή ταυτότητα του ΣΥΡΙΖΑ απέναντι στην ακροδεξιάς έμπνευσης αμφισβήτηση της συμφωνίας των Πρεσπών και ότι δίνει στο κυβερνών κόμμα τη δυνατότητα να απευθυνθεί στις προοδευτικές δυνάμεις της Κεντροαριστεράς, διεκδικώντας να αποτελέσει το ίδιο τον κορμό μιας πλατιάς δημοκρατικής συσπείρωσης για τις επερχόμενες εκλογικές αναμετρήσεις.
Στην πραγματικότητα όμως το άμεσο αποτέλεσμα της επικείμενης κύρωσης της συμφωνίας των Πρεσπών θα είναι η είσοδος της «Βόρειας Μακεδονίας» στο ΝΑΤΟ. Με άλλες λέξεις, η διεύρυνση του ΝΑΤΟ βαπτίζεται «αριστερή» πολιτική και όσοι καταψηφίζουν τη συμφωνία (μεταξύ των οποίων και το ΚΚΕ) χαρακτηρίζονται συλλήβδην ως ακροδεξιοί ή συνοδοιπόροι. Το στοιχείο του παραλογισμού εδώ είναι έκδηλο.
Εξίσου προφανής είναι και ο παραλογισμός της αξίωσης του πρωθυπουργού να αυτοπροβληθεί ως ο ηγέτης μιας ευρείας συσπείρωσης των δημοκρατικών δυνάμεων, στη βάση ακριβώς των χειρισμών του στην υπόθεση των Σκοπίων. Οι χειρισμοί αυτοί προδίδουν αντίθετα μια βαθιά περιφρόνηση της ίδιας της έννοιας της δημοκρατικής νομιμοποίησης, αφού η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ/ΑΝΕΛ δεν είχε λάβει κανενός είδους λαϊκή εντολή τον Σεπτέμβριο του 2015 σε σχέση με την επίλυση του συγκεκριμένου σοβαρού εθνικού θέματος. Τούτο δεν είχε καταστεί καθόλου αντικείμενο προεκλογικού διαλόγου και πάντως οι σχετικές προγραμματικές θέσεις των δύο (τότε) συγκυβερνώντων κομμάτων απείχαν παρασάγγας μεταξύ τους.
Είναι άρα βαθύτατα αντιδημοκρατική η αξίωση του πρωθυπουργού να δεσμεύσει αμετάκλητα τη χώρα στη δύση της θητείας του για ένα τέτοιο κρίσιμο εθνικό ζήτημα, παρά το γεγονός ότι σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις (δημοσκοπήσεις και μαζικά συλλαλητήρια) η πλειοψηφία των πολιτών διαφωνεί μαζί του για το τι συνιστά εθνικό συμφέρον στην υπόθεση αυτή. Σημειωτέον ότι στην πρόσφατα κατατεθειμένη πρόταση του ΣΥΡΙΖΑ για συνταγματική αναθεώρηση, κεντρική θέση κατέχει η διεύρυνση των αμεσοδημοκρατικών διαδικασιών και ειδικότερα η ενίσχυση του θεσμού του δημοψηφίσματος. Αν ο πρωθυπουργός ήταν ειλικρινής στις εξαγγελίες του αυτές, τότε η συμφωνία των Πρεσπών θα ήταν κατ' εξοχήν πρόσφορο αντικείμενο για τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος, όπως άλλωστε έπραξε ο ομόλογός του στα Σκόπια, για τον οποίο ο κ. Τσίπρας εκδηλώνει τον θαυμασμό του.
Ολα αυτά εξάλλου συνιστούν ψυχρό υπολογισμό και όχι αγνόηση του πολιτικού κόστους για να εξυπηρετηθεί το εθνικό συμφέρον. Χάρη στη συνδρομή του για την είσοδο των Σκοπίων στο ΝΑΤΟ, ο πρωθυπουργός έχει εξασφαλίσει μια προσωρινή αναβολή στη μείωση των συντάξεων (και όχι τη ματαίωση των μειώσεων, αφού τα ελλείμματα του ασφαλιστικού συστήματος θα διογκωθούν στα επόμενα χρόνια), καθώς και την ανοχή των δανειστών για διάφορες ψηφοθηρικές παροχές της τελευταίας στιγμής, από τις οποίες αναμένει μεγαλύτερο εκλογικό όφελος από όσο εκτιμά ότι θα είναι το πολιτικό κόστος των Πρεσπών. Ο χρόνος θα δείξει αν ο υπολογισμός είναι σωστός ή εσφαλμένος.
*Καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου και ευρωβουλευτής
ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΗΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ
Του Νίκου Μέρτζου*
Η Συμφωνία των Πρεσπών έφθασε ήδη προς κύρωση στη Βουλή των Ελλήνων εν μέσω θυελλωδών καταγγελιών ότι αναγνωρίζει «μακεδονική γλώσσα και εθνότητα».
1. Ο όρος ιθαγένεια μακεδονική, όπως διατυπώνεται αγγλικά στη Συμφωνία, μπορεί να θεωρηθεί ότι σημαίνει εθνικότητα. Ωστόσο, μετά την αναθεώρησή του, το Σύνταγμα των Σκοπίων στο άρθρο 2 παρ. 2 ορίζει: «ιθαγένεια μακεδονική πολίτης της Βόρειας Μακεδονίας». Επιπλέον η ρηματική διακοίνωση προς την Αθήνα διασαφηνίζει ότι «ο όρος Nationality δεν καθορίζει ούτε προδικάζει την εθνότητα». Επίσης η Συμφωνία ορίζει ότι όσοι στα Σκόπια αυτοαποκαλούνται «Μακεδόνες» είναι Σλάβοι και δεν έχουν καμιά σχέση με τους αρχαίους Μακεδόνες ούτε με την Ιστορία τους και τον πολιτισμό τους.
2. Μακεδονική γλώσσα έχει αναγνωρίσει επίσημα η Ελλάδα από το έτος 1977 στα πλαίσια του ΟΗΕ που έκτοτε την έχει κατατάξει επίσημα στον κατάλογο των επισήμων γλωσσών των Ηνωμένων Εθνών. Η Συμφωνία βελτιώνει το σημείο αυτό διότι ρητά αναφέρει ότι η μακεδονική είναι σλαβική και ανήκει στον κλάδο των νοτίων σλαβικών γλωσσών. Το Σύνταγμα προσθέτει τώρα και την αλβανική γλώσσα.
3. Αγνοώντας τα ανωτέρω δύο σημεία πολλοί Ελληνες θεωρούν ότι έτσι θα ανακύψει «μακεδονική μειονότητα» στην Ελληνική Μακεδονία. Ωστόσο, η αναθεώρηση του Συντάγματος κατήργησε το άρθρο 49 σύμφωνα με το οποίο «Η Πολιτεία μεριμνά για την κατάσταση και τα δικαιώματα των μελών του μακεδονικού λαού στις γειτονικές χώρες και για τους αποδήμους από την Μακεδονία, βοηθά στην πολιτιστική τους ανάπτυξη και την προωθεί». Προσετέθησαν επίσης οι εξής συνταγματικές διατάξεις: «Η Πολιτεία σέβεται την κυριαρχία, την εδαφική ακεραιότητα και την πολιτική ανεξαρτησία των γειτονικών κρατών. Προστατεύει τα δικαιώματα και τα συμφέροντα των υπηκόων της που ζουν ή διαμένουν στο εξωτερικό και προωθεί τους δεσμούς τους με την Πατρίδα. Η Πολιτεία δεν αναμειγνύεται στα κυριαρχικά δικαιώματα άλλων κρατών και στις εσωτερικές τους υποθέσεις. Η Δημοκρατία της Μακεδονίας δεν έχει εδαφικές βλέψεις προς τις γειτονικές χώρες».
Εν προκειμένω υπογραμμίζεται ότι οι αντιδράσεις ήσαν σφοδρότερες στα Σκόπια όπου διακηρύσσουν σε ανώτατο επίπεδο ότι η Συμφωνία των Πρεσπών και η αναθεώρηση του Συντάγματος κατήργησαν τη γλώσσα, την εθνικότητα και την Ιστορία του Λαού. Γι' αυτό ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Γκιόργκε Ιβάνοφ αρνήθηκε να υπογράψει την αναθεώρηση του Συντάγματος και την επικύρωση της Συμφωνίας των Πρεσπών διότι, όπως είπε, «καταργούν το Μακεδονικό Εθνος, την εθνική του ταυτότητα και την γλώσσα». Στο Πανεπιστήμιο Βρότσλαβ της Πολωνίας στις 4/12/2018 τόνισε: «Η Δημοκρατία της Μακεδονίας είναι αντιμέτωπη με τη μεγαλύτερη πρόκληση από την ίδρυσή της να απαρνηθεί το δικαίωμά της στην Ιστορία της και στην αυτοδιάθεση. Η Ελλάδα με τη Συμφωνία των Πρεσπών μας επιβάλλει ένα νέο όνομα erga omnes. Μέσω αυτής της Συμφωνίας η Ελλάδα θα επιβλέπει συνεχώς πώς θα αποκαλούμε τους εαυτούς μας. Με τη Συμφωνία θα μετονομασθούν οι θεσμοί, θα λογοκριθεί το περιεχόμενο των σχολικών εγχειριδίων, θα εμποδίζεται το δικαίωμα των πολιτών να εκφράζουν τη μακεδονική τους ταυτότητα. Καθορίζεται η ονομασία της μακεδονικής μας γλώσσας. Είναι μια λογοκρισία, μια αυτολογοκρισία της συλλογικής συνείδησης του μακεδονικού λαού».
Ο αρχηγός του ΒΜΡΟ-DPMNE Χρίστιαν Μιτσκόσκι στις 9/12/2018 διεκήρυξε: «Η κυβέρνηση Ζάεφ τυλίγει τη Μακεδονία με σκοτάδι, εκβιάζει τον λαό και αλλάζει την ταυτότητά του».
Αν στην Ελλάδα επικρατούσε κάποια νηφαλιότητα, θα βοηθούσε την κατανόηση της πραγματικότητας αν αντιπαραβάλλονταν κατά θέμα οι όροι της Συμφωνίας με όσα άρθρα του Συντάγματος ίσχυαν έως προχθές και με όσα νέα προσέθεσε η αναθεώρηση ώστε σε ένα μικρό τεύχος χωρίς σχόλια να διανεμηθούν σε όλους τους πολιτικούς και τους διαμορφωτές κοινής γνώμης. Ποιος νοιάζεται, όμως;
*Δικηγόρος, δημοσιογράφος και συγγραφέας
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου