"...Με αυτόν τον τρόπο, η επίκληση της «ανομίας» γίνεται έννοια - κλειδί για τη βαθιά αυταρχική λογική που βρίσκεται στην καρδιά εκείνης της πολιτικής αντίληψης που θεωρεί ότι η αγορά είναι το βασικό πεδίο ορθολογικότητας και η πηγή της πραγματικής κοινωνικής ευταξίας και οποιαδήποτε αντίδραση στις πολιτικές που εκπηγάζουν από αυτή είναι ουσιωδώς ανορθολογική. Δεν είναι τυχαίο ότι ως χώροι «ανομίας» ορίζονται και τα πανεπιστήμια, χώροι που κατεξοχήν έχουν γεννήσει μαζικά κοινωνικά κινήματα....""..

Από "ΤΑ ΝΕΑ"

"ΤΑ ΝΕΑ", 17/07/19

ΤΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΣΩΤΗΡΗ
Εάν κοιτάξει κανείς τη δημόσια σφαίρα, συμπεριλαμβανομένων και αρκετών κυβερνητικών στελεχών, θα πιστέψει ότι μια γειτονιά της Αθήνας συνιστά απειλή για την ασφάλεια που υπερβαίνει τα γεωγραφικά όριά της και αποτελεί την έκφραση ενός ευρύτερου φαινομένου «ανομίας». Αντίστοιχα, θα σχηματίσει τη γνώμη ότι εάν επιβληθεί η τάξη στη συγκεκριμένη γειτονιά, τότε θα επανέλθει το αίσθημα ασφάλειας σε όλη την κοινωνία.

Μικρή σημασία έχει ότι τα Εξάρχεια είναι μια σχετικά μικρή γειτονιά και ότι ο κύρος όγκος των προβλημάτων εγκληματικότητας και παραβατικότητας που δημιουργούν ανασφάλεια στους κατοίκους της χώρας μας δεν λαμβάνουν χώρα εκεί. Ούτε έχει σημασία ότι για να φτιαχτεί η εικόνα της «ανομίας» συνδυάζονται στοιχεία ετερόκλητα: το υπαρκτό αναρχικό πολιτικό ρεύμα, οι καταλήψεις στέγασης προσφύγων (που σε γενικές γραμμές συνυπάρχουν με τη γειτονιά), ο ακτιβισμός του Ρουβίκωνα, συμβολικός τις περισσότερες φορές (εκτός και εάν θεωρήσουμε τα τρικάκια και τις μπογιές βιαιοπραγίες), οι καταλήψεις κτιρίων που λειτουργούν ως κέντρα εκδηλώσεων και όντως μια σειρά από ιδιότυπες τελετουργίες «σύγκρουσης» με την Αστυνομία τα Σαββατοκύριακα. Ταυτόχρονα, τα πραγματικά προβλήματα της περιοχής, κυρίως σε σχέση με τη διακίνηση ναρκωτικών και μια σειρά παραβατικών συμπεριφορών που συνδέονται με αυτή, συνήθως αποτελούν απλές υποσημειώσεις στα αφηγήματα περί του «άβατου».

Και έχουν μικρή σημασία όλα αυτά, γιατί το βασικό είναι να συντηρείται η αφήγηση περί του «άβατου» και της «ανομίας», ώστε να υπάρχει ένας στόχος, απτός, συγκεκριμένος και ταυτόχρονα «συμβολοποιημένος», που εάν επιτευχθεί, θα οριστεί ως «επιτυχία».

Βέβαια, ακόμη και πλήρως να ξεδιπλωθεί η «ανακατάληψη» των Εξαρχείων, το πρόβλημα ανασφάλειας των πολιτών δεν θα αντιμετωπιστεί. Ούτε στη διάσταση που αφορά όντως αυτό που περιγράφεται ως εγκληματικότητα. Ούτε στη διάσταση μιας ανασφάλειας που αφορά πολύ περισσότερο την ανεργία, την εργασιακή επισφάλεια και την αγωνία για την οικονομική κατάσταση.

Ομως, η στοχοποίηση των Εξαρχείων λειτουργεί κατ' εξοχήν μετωνυμικά. Για την ακρίβεια, είναι μια μετωνυμική υποκατάσταση. Στηρίζεται στην υπόθεση ότι οι πολίτες θα αισθανθούν ασφαλείς επειδή θα δουν μια επιβολή τάξης σε κάτι που δεν τους αφορά άμεσα, αλλά τους προβλήθηκε ως τέτοιο και άρα θα ταυτιστούν και θα αποκτήσουν «αίσθημα ασφάλειας». Θα δουν «κάτι να γίνεται».



Δεν θέλω να υποτιμήσω τα πραγματικά προβλήματα των υπαρκτών Εξαρχείων, όπως είναι τα προβλήματα από τη διακίνηση ναρκωτικών ή τις πραγματικές αντικοινωνικές συμπεριφορές που γίνονται πιο έντονες το τελευταίο διάστημα. Αλλωστε, είναι η γειτονιά μου. Ομως, η συζήτηση για τα Εξάρχεια μικρή σχέση έχει με όλα αυτά.

Αλλωστε, η ίδια η έννοια της «ανομίας» αποτυπώνει αδυναμία κατανόησης προβλημάτων, που δεν πρόκειται να λυθούν ακόμη και εάν τελεσφορήσει η επιχείρηση ανακατάληψης. Είτε γιατί έχουμε να κάνουμε με συνολικότερα κοινωνικά προβλήματα, όπως είναι η διακίνηση και χρήση ναρκωτικών, είτε γιατί έχουμε να κάνουμε με πολιτικές συμπεριφορές και πολιτικά κινήματα.

Ομως, η κυριαρχία μιας αστυνομικής και κατασταλτικής λογικής προσπερνά τέτοια προβλήματα. Ιδίως, όταν η έννοια της «ανομίας» αναδύθηκε στον δημόσιο λόγο κυρίως μετά τον Δεκέμβριο του 2008, αλλά και τις αντιμνημονιακές κινητοποιήσεις, αποτελώντας κατεξοχήν ένδειξη αδυναμίας κατανόησης των συγκεκριμένων φαινομένων.

Γιατί εξαρχής αυτή η συζήτηση αφετηρία είχε μια αντίληψη ότι οποιαδήποτε κοινωνική αντίδραση σε αυτό που θα ονομάζαμε νεοφιλελεύθερη ορθοδοξία, ακόμη και στη βάναυση εκδοχή των Μνημονίων, είναι εγγενώς οπισθοδρομική.

Με αυτόν τον τρόπο, η επίκληση της «ανομίας» γίνεται έννοια - κλειδί για τη βαθιά αυταρχική λογική που βρίσκεται στην καρδιά εκείνης της πολιτικής αντίληψης που θεωρεί ότι η αγορά είναι το βασικό πεδίο ορθολογικότητας και η πηγή της πραγματικής κοινωνικής ευταξίας και οποιαδήποτε αντίδραση στις πολιτικές που εκπηγάζουν από αυτή είναι ουσιωδώς ανορθολογική. Δεν είναι τυχαίο ότι ως χώροι «ανομίας» ορίζονται και τα πανεπιστήμια, χώροι που κατεξοχήν έχουν γεννήσει μαζικά κοινωνικά κινήματα.

Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά αυτό, όταν αναλογιστούμε μια διάσταση ακόμη: αυτή που αφορά τη νεολαία. Δεν είναι τυχαίο ότι η ακολουθία της πολιτικής κρίσης στη χώρα μας ξεκίνησε με τη δολοφονία ενός 15χρονου σε αυτή ακριβώς τη γειτονιά. Γιατί σε εκείνη την περίπτωση λειτούργησε μια αντίστροφη μετωνυμία. Η δολοφονία, από αστυνομικό ενός 15χρονου θεωρήθηκε ότι αντιπροσώπευε την απαξίωση μιας ολόκληρης γενιάς, κάτι που έμελλε να επιβεβαιωθεί με την τρομακτική αύξηση της ανεργίας των νέων. Φαίνεται πως η ίδια αντιμετώπιση της νεολαίας ως δυνάμει «επικίνδυνης τάξης» επιβιώνει και αποτελεί έναν εκ των γνωμόνων για την τρέχουσα εμμονή με τα Εξάρχεια. Μόνο που αυτό φανερώνει και άγνοια των πραγματικών κινδύνων που εμπεριέχουν τέτοιου είδους αυταρχικές λογικές.

Μια γειτονιά με ιστορία

Από γειτονιά διανοουμένων και πρώτη επέκταση της Αθήνας, κέντρο της αντίστασης στην Κατοχή, πεδίο λυσσαλέων μαχών στα Δεκεμβριανά, επίκεντρο της φοιτητικής διαμαρτυρίας από τη δεκαετία του 1960 και μετά, τα Εξάρχεια διεκδίκησαν έναν διαφορετικό χαρακτήρα και βρέθηκαν συχνά στο στόχαστρο γι' αυτό. Από τις μεταπολιτευτικές συγκρούσεις στις «επιχειρήσεις αρετής» της δεκαετίας του 1980 και στη σημερινή συζήτηση περί του «άβατου» που πρέπει να σπάσει, το νήμα μοιάζει κοινό.