Από την "ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ"
ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΑΛΠΔΑΚΗ
Ηπολιτική δυσπιστία μεταξύ Ουάσιγκτον και ευρωπαϊκών κυβερνήσεων επεκτείνεται και στις υπηρεσίες πληροφοριών, καθώς οι αποκλίσεις για τη Ρωσία και την ευρωπαϊκή ασφάλεια επηρεάζουν την ανταλλαγή ευαίσθητου υλικού και δοκιμάζουν μία από τις ανθεκτικότερες πτυχές της διατλαντικής συνεργασίας, με ρίζες στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Ασύμμετρη στη βάση της, η σχέση στηρίζεται στην υπεροχή των αμερικανικών υπηρεσιών, από τις οποίες οι Ευρωπαίοι αντλούν κρίσιμες πληροφορίες. Στο δίκτυο των «Πέντε Ματιών» (FVEY: ΗΠΑ, Βρετανία, Καναδάς, Αυστραλία, Νέα Ζηλανδία) έως τα τρία τέταρτα των πληροφοριών φέρεται να προέρχονται από αμερικανικές πηγές. Ακόμη και η Γερμανία, που βρίσκεται εκτός δικτύου, συνέχισε το 2015 να λαμβάνει προειδοποιήσεις για επιθέσεις στο Αννόβερο και στο Μόναχο, παρότι είχε περιορίσει τη συνεργασία με την NSA λόγω παρακολουθήσεων ευρωπαϊκών στόχων. Τον Ιούλιο του 2025, ωστόσο, η Ουάσιγκτον έθεσε τις πληροφορίες για τις συνομιλίες Ρωσίας - Ουκρανίας υπό τη σήμανση NOFORN, που απαγορεύει τη διάθεσή τους σε ξένους, αποκλείοντας ακόμη και τους εταίρους των FVEY. Οι επικεφαλής των ολλανδικών AIVD και MIVD δήλωσαν ότι παρακρατούν στοιχεία από τη CIA και την NSA, ενώ η Βρετανία ανέστειλε την παροχή δεδομένων για ύποπτα σκάφη στην Καραϊβική, ώστε να μη χρησιμοποιηθούν σε αμερικανικά πλήγματα που θεωρεί παράνομα.
Οι περιορισμοί αυτοί δεν συνεπάγονται ρήξη, αφού η υπηρεσία που συλλέγει πληροφορίες αποφασίζει πάντοτε ποιος τις λαμβάνει και αν μπορεί να τις προωθήσει. Η μακροπρόθεσμη εμπιστοσύνη, ωστόσο, προβληματίζει ήδη το Λονδίνο, όπου επιτροπή της Βουλής των Λόρδων προειδοποίησε τον Απρίλιο ότι η πολιτικοποίηση των αμερικανικών υπηρεσιών ενδέχεται να τη διαβρώσει, και συνέστησε να διατηρηθούν οι δεσμοί με τις ΗΠΑ ενώ αναπτύσσεται, μέσα σε πέντε έως δέκα χρόνια, βρετανική και ευρωπαϊκή αυτονομία.
Η σχέση δεν είναι μονόπλευρη, αφού οι ΗΠΑ αξιοποιούν συμμαχικές εγκαταστάσεις συλλογής πληροφοριών, όπως το Menwith Hill στη Βρετανία, αλλά και στη Λάρισα, όπου έχουν αναπτυχθεί μη επανδρωμένα αεροσκάφη MQ9. Χωρίς τη συναίνεση της χώρας υποδοχής δεν υπάρχει πρόσβαση, όπως έδειξε και η αρχική άρνηση του Λονδίνου να παραχωρήσει βάσεις για πλήγματα κατά του Ιράν, προτού επιτρέψει τη χρήση τους για καθαρά αμυντικούς σκοπούς. Στη Γροιλανδία, η δυσπιστία συνυπάρχει με την αλληλεξάρτηση, καθώς η Δανία, της οποίας η υπηρεσία πληροφοριών άμυνας χαρακτήρισε τον περασμένο Δεκέμβριο για πρώτη φορά τις ΗΠΑ πιθανή πρόκληση, συμφώνησε τον Σεπτέμβριο στη διεύρυνση της αμερικανικής παρουσίας, με δέσμευση συνεργασίας και κατά της κατασκοπείας.
Η συναίνεση των συμμάχων αποκτά αυξημένη βαρύτητα, καθώς η νέα αμερικανική Εθνική Αμυντική Στρατηγική καλεί τους Ευρωπαίους να αναλάβουν την «πρωταρχική ευθύνη» για τη συμβατική άμυνα της ηπείρου. Εως τις 6 Νοεμβρίου το Πεντάγωνο θα καταθέσει στον υπουργό Αμυνας σενάρια για τη διαμόρφωση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην Ευρώπη, εξετάζοντας τους περιορισμούς που έχουν θέσει οι σύμμαχοι σε βάσεις και υπερπτήσεις, καθώς και τις υποδομές πληροφοριών.
Ετσι, οι όροι πρόσβασης αποκτούν διαπραγματευτική σημασία για αμφότερες τις πλευρές, ιδίως εάν η Ουάσιγκτον επιδιώξει συνεννόηση με τη Μόσχα χωρίς ευρωπαϊκή συμμετοχή, όπως συνέβη στο –τελικά ανεφάρμοστο– αμερικανορωσικό σχέδιο ειρήνευσης για την Ουκρανία τον Νοέμβριο του 2025.
Ηπολιτική δυσπιστία μεταξύ Ουάσιγκτον και ευρωπαϊκών κυβερνήσεων επεκτείνεται και στις υπηρεσίες πληροφοριών, καθώς οι αποκλίσεις για τη Ρωσία και την ευρωπαϊκή ασφάλεια επηρεάζουν την ανταλλαγή ευαίσθητου υλικού και δοκιμάζουν μία από τις ανθεκτικότερες πτυχές της διατλαντικής συνεργασίας, με ρίζες στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Ασύμμετρη στη βάση της, η σχέση στηρίζεται στην υπεροχή των αμερικανικών υπηρεσιών, από τις οποίες οι Ευρωπαίοι αντλούν κρίσιμες πληροφορίες. Στο δίκτυο των «Πέντε Ματιών» (FVEY: ΗΠΑ, Βρετανία, Καναδάς, Αυστραλία, Νέα Ζηλανδία) έως τα τρία τέταρτα των πληροφοριών φέρεται να προέρχονται από αμερικανικές πηγές. Ακόμη και η Γερμανία, που βρίσκεται εκτός δικτύου, συνέχισε το 2015 να λαμβάνει προειδοποιήσεις για επιθέσεις στο Αννόβερο και στο Μόναχο, παρότι είχε περιορίσει τη συνεργασία με την NSA λόγω παρακολουθήσεων ευρωπαϊκών στόχων. Τον Ιούλιο του 2025, ωστόσο, η Ουάσιγκτον έθεσε τις πληροφορίες για τις συνομιλίες Ρωσίας - Ουκρανίας υπό τη σήμανση NOFORN, που απαγορεύει τη διάθεσή τους σε ξένους, αποκλείοντας ακόμη και τους εταίρους των FVEY. Οι επικεφαλής των ολλανδικών AIVD και MIVD δήλωσαν ότι παρακρατούν στοιχεία από τη CIA και την NSA, ενώ η Βρετανία ανέστειλε την παροχή δεδομένων για ύποπτα σκάφη στην Καραϊβική, ώστε να μη χρησιμοποιηθούν σε αμερικανικά πλήγματα που θεωρεί παράνομα.
Οι περιορισμοί αυτοί δεν συνεπάγονται ρήξη, αφού η υπηρεσία που συλλέγει πληροφορίες αποφασίζει πάντοτε ποιος τις λαμβάνει και αν μπορεί να τις προωθήσει. Η μακροπρόθεσμη εμπιστοσύνη, ωστόσο, προβληματίζει ήδη το Λονδίνο, όπου επιτροπή της Βουλής των Λόρδων προειδοποίησε τον Απρίλιο ότι η πολιτικοποίηση των αμερικανικών υπηρεσιών ενδέχεται να τη διαβρώσει, και συνέστησε να διατηρηθούν οι δεσμοί με τις ΗΠΑ ενώ αναπτύσσεται, μέσα σε πέντε έως δέκα χρόνια, βρετανική και ευρωπαϊκή αυτονομία.
Η σχέση δεν είναι μονόπλευρη, αφού οι ΗΠΑ αξιοποιούν συμμαχικές εγκαταστάσεις συλλογής πληροφοριών, όπως το Menwith Hill στη Βρετανία, αλλά και στη Λάρισα, όπου έχουν αναπτυχθεί μη επανδρωμένα αεροσκάφη MQ9. Χωρίς τη συναίνεση της χώρας υποδοχής δεν υπάρχει πρόσβαση, όπως έδειξε και η αρχική άρνηση του Λονδίνου να παραχωρήσει βάσεις για πλήγματα κατά του Ιράν, προτού επιτρέψει τη χρήση τους για καθαρά αμυντικούς σκοπούς. Στη Γροιλανδία, η δυσπιστία συνυπάρχει με την αλληλεξάρτηση, καθώς η Δανία, της οποίας η υπηρεσία πληροφοριών άμυνας χαρακτήρισε τον περασμένο Δεκέμβριο για πρώτη φορά τις ΗΠΑ πιθανή πρόκληση, συμφώνησε τον Σεπτέμβριο στη διεύρυνση της αμερικανικής παρουσίας, με δέσμευση συνεργασίας και κατά της κατασκοπείας.
Η συναίνεση των συμμάχων αποκτά αυξημένη βαρύτητα, καθώς η νέα αμερικανική Εθνική Αμυντική Στρατηγική καλεί τους Ευρωπαίους να αναλάβουν την «πρωταρχική ευθύνη» για τη συμβατική άμυνα της ηπείρου. Εως τις 6 Νοεμβρίου το Πεντάγωνο θα καταθέσει στον υπουργό Αμυνας σενάρια για τη διαμόρφωση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην Ευρώπη, εξετάζοντας τους περιορισμούς που έχουν θέσει οι σύμμαχοι σε βάσεις και υπερπτήσεις, καθώς και τις υποδομές πληροφοριών.
Ετσι, οι όροι πρόσβασης αποκτούν διαπραγματευτική σημασία για αμφότερες τις πλευρές, ιδίως εάν η Ουάσιγκτον επιδιώξει συνεννόηση με τη Μόσχα χωρίς ευρωπαϊκή συμμετοχή, όπως συνέβη στο –τελικά ανεφάρμοστο– αμερικανορωσικό σχέδιο ειρήνευσης για την Ουκρανία τον Νοέμβριο του 2025.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου