Από την "ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ"
"Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ", 21/10/26
ΤΟΥ ΣΑΚΗ ΜΟΥΜΤΖΗ
Στην πατρίδα μας, μετά τη συνταγματική αναθεώρηση του 1986, καθιερώθηκε το πρωθυπουργοκεντρικό μοντέλο εξουσίας. Το Σύνταγμα του 1975, πριν από τη συγκεκριμένη αναθεώρηση, παρείχε εξουσίες στον πρόεδρο της Δημοκρατίας με τις οποίες μπορούσε να παρεμβαίνει στα πολιτικά δρώμενα. Για άλλους, αυτές οι συνταγματικές πρόνοιες αποτελούσαν εξισορρόπηση των εξουσιών, για άλλους το συνταγματικό έρεισμα θεσμικών κρίσεων, όπως αυτή του 1965. Το ότι όλα κύλησαν ομαλά οφειλόταν πρωτίστως στη σύνεση των δύο πρωταγωνιστών, του Κωνσταντίνου Καραμανλή και του Ανδρέα Παπανδρέου, ιδίως του δευτέρου, ο οποίος δεν προχώρησε, όπως υποσχόταν, στην επανεξέταση της σχέσης της Ελλάδας με ΕΟΚ και ΝΑΤΟ. Και δευτερευόντως στην ιστορική μνήμη.
Με το αναθεωρημένο Σύνταγμα του 1986 αυτός ο θεσμικός κίνδυνος εξέλιπε. Απόδειξη το γεγονός πως στην πατρίδα μας, ακόμη και στην παραζάλη του αντιμνημονίου, η πολιτική κρίση δεν μετατράπηκε και σε θεσμική κρίση ώστε τελικά να δημιουργηθεί μια εκρηκτική κατάσταση. Ο εκάστοτε πρωθυπουργός αποφασίζει και στο τέλος της θητείας του κρίνεται από τους πολίτες. Τα τελευταία χρόνια, κυρίως μετά τη δεύτερη ευρεία νίκη του Κυριάκου Μητσοτάκη, άρχισαν να ακούγονται φωνές οι οποίες αμφισβητούν το συγκεκριμένο σύστημα εξουσίας. Προέρχονται και από τον ακαδημαϊκό χώρο και από τον χώρο της πολιτικής. Ο ακαδημαϊκός λόγος, εκ της φύσεώς του, είναι πιο θεωρητικός αν και πολιτικά παρεμβατικός. Ομως, οι προερχόμενες φωνές από την πολιτική θα έπρεπε να καταλήγουν σε προτάσεις, κάτι που δεν έγινε στην πρόσφατη αναθεώρηση του Συντάγματος.
Στην πατρίδα μας, μετά τη συνταγματική αναθεώρηση του 1986, καθιερώθηκε το πρωθυπουργοκεντρικό μοντέλο εξουσίας. Το Σύνταγμα του 1975, πριν από τη συγκεκριμένη αναθεώρηση, παρείχε εξουσίες στον πρόεδρο της Δημοκρατίας με τις οποίες μπορούσε να παρεμβαίνει στα πολιτικά δρώμενα. Για άλλους, αυτές οι συνταγματικές πρόνοιες αποτελούσαν εξισορρόπηση των εξουσιών, για άλλους το συνταγματικό έρεισμα θεσμικών κρίσεων, όπως αυτή του 1965. Το ότι όλα κύλησαν ομαλά οφειλόταν πρωτίστως στη σύνεση των δύο πρωταγωνιστών, του Κωνσταντίνου Καραμανλή και του Ανδρέα Παπανδρέου, ιδίως του δευτέρου, ο οποίος δεν προχώρησε, όπως υποσχόταν, στην επανεξέταση της σχέσης της Ελλάδας με ΕΟΚ και ΝΑΤΟ. Και δευτερευόντως στην ιστορική μνήμη.
Με το αναθεωρημένο Σύνταγμα του 1986 αυτός ο θεσμικός κίνδυνος εξέλιπε. Απόδειξη το γεγονός πως στην πατρίδα μας, ακόμη και στην παραζάλη του αντιμνημονίου, η πολιτική κρίση δεν μετατράπηκε και σε θεσμική κρίση ώστε τελικά να δημιουργηθεί μια εκρηκτική κατάσταση. Ο εκάστοτε πρωθυπουργός αποφασίζει και στο τέλος της θητείας του κρίνεται από τους πολίτες. Τα τελευταία χρόνια, κυρίως μετά τη δεύτερη ευρεία νίκη του Κυριάκου Μητσοτάκη, άρχισαν να ακούγονται φωνές οι οποίες αμφισβητούν το συγκεκριμένο σύστημα εξουσίας. Προέρχονται και από τον ακαδημαϊκό χώρο και από τον χώρο της πολιτικής. Ο ακαδημαϊκός λόγος, εκ της φύσεώς του, είναι πιο θεωρητικός αν και πολιτικά παρεμβατικός. Ομως, οι προερχόμενες φωνές από την πολιτική θα έπρεπε να καταλήγουν σε προτάσεις, κάτι που δεν έγινε στην πρόσφατη αναθεώρηση του Συντάγματος.
Ολοι όσοι επέκριναν το πρωθυπουργοκεντρικό μοντέλο όφειλαν, με δημόσιο λόγο, να καταθέσουν τις θέσεις τους για το πώς, σε συνταγματικό επίπεδο, θα περιοριστούν οι εξουσίες του εκάστοτε πρωθυπουργού. Ποια θεσμικά αντίβαρα προτείνουν και επάνω σε αυτές τις συγκεκριμένες προτάσεις να διεξαχθεί ο διάλογος. Εντελώς άλλης τάξεως ζήτημα είναι ο de facto περιορισμός των εξουσιών του πρωθυπουργού σε μια συνεργατική κυβέρνηση. Ο συγκεκριμένος περιορισμός δεν έχει τη βάση του στο Σύνταγμα, αλλά στους συσχετισμούς των πολιτικών δυνάμεων. Είναι αυτονόητο, νομίζω, πως ο πρωθυπουργός μιας δικομματικής ή τρικομματικής κυβέρνησης δεσμεύεται στις κινήσεις του από την ανάγκη συνοχής της κυβερνητικής πλειοψηφίας. Η οποιαδήποτε καταστρατήγηση εκ μέρους του των συμφωνιών που συνήψαν τα κόμματα του συνασπισμού που κυβερνά προκαλεί κρίση πολιτική και όχι θεσμική.
Η ζωή, όμως, δείχνει πως η πολυπλοκότητα των προβλημάτων απαιτεί γρήγορες αποφάσεις, ώστε οι κυβερνήσεις να μη σέρνονται πίσω από τα γεγονότα. Και γρήγορες αποφάσεις δεν μπορεί να λαμβάνει ένας πρωθυπουργός ο οποίος διαρκώς θα πρέπει να διαβουλεύεται με κάποιο άλλο συνταγματικά κατοχυρωμένο κέντρο εξουσίας, υπό τον φόβο πρόκλησης μιας θεσμικής κρίσης.
Συνεπώς, όσοι μέμφονται το πρωθυπουργοκεντρικό μοντέλο οφείλουν να μας πουν τι ακριβώς προτείνουν. Ποια είναι τα θεσμικά αντίβαρα, πόσο επηρεάζουν αυτά την κυβερνητική αποτελεσματικότητα και ποιες οι πρόνοιες για την αποφυγή συγκρούσεων μεταξύ των πόλων της εξουσίας.
Η ζωή, όμως, δείχνει πως η πολυπλοκότητα των προβλημάτων απαιτεί γρήγορες αποφάσεις, ώστε οι κυβερνήσεις να μη σέρνονται πίσω από τα γεγονότα. Και γρήγορες αποφάσεις δεν μπορεί να λαμβάνει ένας πρωθυπουργός ο οποίος διαρκώς θα πρέπει να διαβουλεύεται με κάποιο άλλο συνταγματικά κατοχυρωμένο κέντρο εξουσίας, υπό τον φόβο πρόκλησης μιας θεσμικής κρίσης.
Συνεπώς, όσοι μέμφονται το πρωθυπουργοκεντρικό μοντέλο οφείλουν να μας πουν τι ακριβώς προτείνουν. Ποια είναι τα θεσμικά αντίβαρα, πόσο επηρεάζουν αυτά την κυβερνητική αποτελεσματικότητα και ποιες οι πρόνοιες για την αποφυγή συγκρούσεων μεταξύ των πόλων της εξουσίας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου