Τό πιό ἐνδιαφέρον σέ αὐτήν τήν συλλογή διηγημάτων εἶναι ἡ εὐγένεια τοῦ ὕφους, ἡ κομψότης τῶν ἐκφράσεων καί ὁ χαμηλός τόνος τῆς ἀφηγήσεως, σάν κάποιος νά μονολογῆ καί νά ξετυλίγει τίς ἀναμνήσεις του ἀπό τά πρόσωπα καί στιγμές πού ἔζησαν. Ἡ κομψότης τοῦ λόγου εἶναι παράλληλη μέ ἀκρίβεια καί λιτότητα, μέ γλαφυρότητα πού πηγάζει ἀπό τήν ροή τῆς ἀφηγήσεως περισσότερο παρά ἀπό λεκτικά σχήματα πού εἶναι περίπου ἀνύπαρκτα. Εἶναι ἕνα ἥσυχο βιβλίο, πού ἀκολουθεῖ μία στάση γνωστή στήν Κεντρική καί Δυτική Εὐρώπη κατά τόν 20ο αἰ., αὐτή πού σήμερα ἐντάσσουμε ὑπό τόν ὅρο «ἀστική εὐγένεια»....

Από την "ΕΣΤΙΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ"

-Δήμητρα Τοκατλῆ, Αἰνιγματικές διαδρομές
 (ἐκδ. Κασταλία, σελ. 190, εὐρώ 14).

Τό βιβλίο πού παρουσιάζουμε σήμερα στήν διακριτική γραφή τῆς κ. Τοκατλῆ. Ἡ συγγραφεύς εἶναι Κοινωνική Ἀνθρωπολόγος καί Κοινωνιολόγος πού μετά ἀπό τίς ἐγκύκλιες σπουδές της στήν Ἀθήνα ἀνεχώρησε γιά πανεπιστημιακές σπουδές στήν Εὐρώπη, μέ ἀποτέλεσμα οὐσιαστικῶς νά παραμείνη ἐκεῖ, δηλαδή τελικά στήν Βιέννη. Ἔχει ὑπηρετήσει στήν ΕΕ καί σέ διεθνῆ φόρα. Ὅμως ἡ ζωή στήν κεντρική Εὐρώπη καί μάλιστα στήν Βιέννη προσέφερε εὐκαιρία καί γιά διαφορετική δραστηριότητα πέρα ἀπό τήν ἐπιστημονική, ἐρευνητική καί ἐπαγγελματική ἐνασχόληση. Καί αὐτή εἶναι ἡ στροφή στά Γράμματα καί ἀρχικά τήν ποίηση, παράλληλα καί στήν μετάφραση ταξιδιωτικῶν-περιηγητικῶν βιβλίων τοῦ 19ου αἰῶνος ἀπό Αὐστριακούς.

Σήμερα λησμονοῦμε εὔκολα ὅτι ἡ Αὐστρία ἤ μᾶλλον ἡ Αὐστροουγγαρία ὑπῆρξε καθ’ ὅλη τήν διάρκεια τοῦ 19ου αἰῶνος Μεγάλη Δύναμις καί ταυτοχρόνως φυτώριο πολιτισμοῦ, τόσο στήν Μουσική ὅσο καί στίς εἰκαστικές τέχνες. Ἡ συνάντησις τῆς κ. Τοκατλῆ μέ αὐτό τό καλλιτεχνικό παρελθόν ὡδήγησε στήν συγγραφή τοῦ παρουσιαζομένου βιβλίου πού συντίθεται ἀπό ἑπτά διηγήματα, κάποια ἐκ τῶν ὁποίων ἔχουν ἔκταση νουβέλλας. Ξετυλίγονται στόν παρελθόντα χρόνο μεταξύ τῶν μέσων τοῦ 19ου αἰ. καί τοῦ τέλους τοῦ Β΄ Παγκ. Πολέμου, μέ ἥρωες πού ἐκινήθηκαν μεταξύ Αὐστρίας καί Ἑλλάδος.

Ἕνας ἀπό αὐτούς μᾶς εἶναι γνωστός ὡς Ἕλληνας καί λαμπρός ζωγράφος τοῦ Μεσοπολέμου. Πρόκειται γιά τόν Γεράσιμο Στέρη, κατά κόσμον Γεράσιμο Σταματελᾶτο, γεννημένον τό 1898 σέ ἕνα μικρό χωριό τῆς Κεφαλονιᾶς, τό Διγαλέτο, καί ἀποθανόντα τό 1987 στήν Νέα Ὑόρκη, ἀφοῦ προηγουμένως στήν πορεία τῆς ζωῆς του εἶχε ἀλλάξει ἐπισήμως τό Σταματελᾶτος σέ Στέρης, σέ Georges de Steris κατά τήν ἀρχική πολιτογράφησή του στίς ΗΠΑ καί ἐν συνεχεία στό ἀπίστευτο καί παράδοξο Guelfo Ammon d’ Este, ὑπό τό ὁποῖο ἀπεβίωσε. Τίς ἑλληνικές ρίζες του ἀγνοοῦσε μέχρι τόν θάνατό του ἡ δεύτερη σύζυγός του πού προσέφερε στούς Ἕλληνες τίς ἀπαντήσεις γιά τήν πορεία καί τήν ζωή τοῦ καλλιτέχνη στίς ΗΠΑ, ἄν καί ὑπῆρχε κάποια ἐπαφή μέσα στά χρόνια μετά τόν Πόλεμο. Ἔτσι ὁ Στέρης κόσμησε τό Ἑλληνικό Περίπτερο στήν Διεθνῆ Ἔκθεση τῆς Νέας Ὑόρκης τό 1938.

Ἕνα ἄλλο πρόσωπο πού πρωταγωνιστεῖ, στό πρῶτο διήγημα τῆς συλλογῆς, εἶναι ἡ Αὐστριακή ζωγράφος Μαρί Ἔνγκερ (1850-1940). Ἡ γυναῖκα αὐτή ἦταν Αὐστριακή, ἡ πρώτη γυναῖκα πού ἵδρυσε δική της σχολή διδασκαλίας τῆς ζωγραφικῆς καί τιμήθηκε στά ὕστερα χρόνια τῆς ζωῆς της μέ τόν τίτλο τῆς Καθηγητρίας στήν Σχολή Καλῶν Τεχνῶν τῆς Βιέννης. Τό πλούσιο καλλιτεχνικό ἔργο της ἐντάσσεται στόν χῶρο τοῦ ὑπαιθρισμοῦ καί τῶν ἀρχῶν τοῦ ἰμπρεσσιονισμοῦ. Τό διήγημα ἐκτυλίσσεται μέ κομβικό σημεῖο ἕνα ταξίδι πού ἔκαμε στόν τόπο μας ἡ Ἔνγκερ μαζί μέ τήν ἐκδότρια Ρόζα φόν Γκέρολντ, πού ἐλάτρευε τήν Ἑλλάδα. Τό ἑλληνικό φῶς δέν φαίνεται νά ἐνέπνευσε καθόλου τήν Ἔνγκερ. Προτιμοῦσε τό φιλτραρισμένο φῶς τῆς αὐστριακῆς ὑπαίθρου καί τῶν βορειοϊταλικῶν τοπίων. Τά ἔργα της εἶναι τρυφερά καί γοητευτικά, κάτι γιά τό ὁποῖο ἡ αὐτοπροσωπογραφία της δέν δίνει καμμία ἔνδειξη.

Αὐτά γράφονται γιά νά σᾶς δείξω ὅτι ἡ βάσις τῶν διηγημάτων στηρίζεται σέ πραγματικά γεγονότα καί πρόσωπα. Πέρα ἀπό αὐτό ὑπάρχει καί ἡ συγγραφεύς καί ὁ τρόπος μέ τόν ὁποῖο χειρίσθηκε τά πρόσωπα τῶν διηγημάτων της. Τά προσεγγίζει μέ σεβασμό καί διακριτικότητα, κάτι πού δέν ἀναφέρουμε συνήθως ὅταν κρίνουμε κείμενα πού ἀνήκουν στήν ἱστορική μυθοπλασία. Δέν ἀποδίδει σέ αὐτά περισσότερα ἀπό ὅσα εἶναι ἤδη γνωστά ἀπό τήν Ἱστορία. Ὅμως ἀναλύει τά κίνητρά τους μέ τρόπο διεισδυτικό καί μέ εὐαισθησία, προσθέτοντας ἐκεῖ πού τό ἀπαιτοῦσε ἡ ἐξέλιξις τῆς ἀφηγήσεως φανταστικά πρόσωπα ἤ φανταστικούς διαλόγους.

Τό πιό ἐνδιαφέρον σέ αὐτήν τήν συλλογή διηγημάτων εἶναι ἡ εὐγένεια τοῦ ὕφους, ἡ κομψότης τῶν ἐκφράσεων καί ὁ χαμηλός τόνος τῆς ἀφηγήσεως, σάν κάποιος νά μονολογῆ καί νά ξετυλίγει τίς ἀναμνήσεις του ἀπό τά πρόσωπα καί στιγμές πού ἔζησαν. Ἡ κομψότης τοῦ λόγου εἶναι παράλληλη μέ ἀκρίβεια καί λιτότητα, μέ γλαφυρότητα πού πηγάζει ἀπό τήν ροή τῆς ἀφηγήσεως περισσότερο παρά ἀπό λεκτικά σχήματα πού εἶναι περίπου ἀνύπαρκτα. Εἶναι ἕνα ἥσυχο βιβλίο, πού ἀκολουθεῖ μία στάση γνωστή στήν Κεντρική καί Δυτική Εὐρώπη κατά τόν 20ο αἰ., αὐτή πού σήμερα ἐντάσσουμε ὑπό τόν ὅρο «ἀστική εὐγένεια».

Ὧρες-ὧρες θυμίζει ἔντονα τήν ἀτμόσφαιρα τῶν μυθιστορημάτων τοῦ Γιόζεφ Ρότ γιά τό τέλος τῆς Αὐστοροουγγρικῆς Αὐτοκρατορίας. Ταυτοχρόνως εἶναι ἕνα ὕφος βαθειά ψυχογραφικό, καθώς οἱ περισσότεροι ἥρωες εἶναι βασανισμένοι ἄνθρωποι πού προκάλεσαν τήν δυστυχία καί στά ἀγαπημένα τους πρόσωπα. Τέλος, θά ἔλεγα ὅτι εἶναι μία γραφή πού μᾶς μεταφέρει τό ἠπιώτερο φῶς τῆς Μεσευρώπης στόν δικό μας ἐκτυφλωτικό ἥλιο.

Eκδόσεις "ΚΑΣΤΑΛΙΑ"

Σταδίου 33-Αθήνα-ΤΚ 105 59

Τηλ: 210/3215280-3247945

Φαξ: 210/3215281-3315176

Μαίηλ: info@kastaliaeditions.gr