...Οσο αυξάνεται η τεχνολογική πολυπλοκότητα των συστημάτων, τόσο μεγαλύτερες είναι οι απαι­τήσεις σε γνώσεις, δεξιότητα και κρίση από εκείνους που τα χειρίζο­νται. Η δικτυοκεντρική επιχείρηση, η διαχείριση δεδομένων και η συ­νεργασία ανθρώπου και μηχανής προϋποθέτουν στελέχη με τεχνική επάρκεια, αλλά και ικανότητα ευθυ­κρισίας υπό πίεσιν, που διατηρούν, πέραν των άλλων, την ακεραιότητα του χαρακτήρα τους, επενδύουν στο παρόν το οποίο διαμορφώνουν με την ανάληψη πρωτοβουλίας και ρίσκου, διαπνεόμενοι πάντα από λεβεντιά, όντας ταυτόχρονα έτοιμοι να αναλάβουν την ευθύνη των πρά­ξεών τους. Γι' αυτό η Ατζέντα 2030 επενδύει πρώτα στους ανθρώπους: στη διαρκή εκπαίδευση και εξειδί­κευση στους ηγέτες με χαρακτήρα, σε καλύτερες συνθήκες υπηρεσίας, στις οικογένειες του προσωπικού και σε προοπτικές σταδιοδρομίας που διατηρούν τα ικανά στελέχη στις τάξεις μας με αξιοπρέπεια, με λεβεντιά, με φιλότιμο. Παράλληλα, ενισχύουμε τη διασύνδεση των Πα­ραγωγικών Σχολών με την πανεπι­στημιακή κι ερευνητική κοινότητα, μακριά από γραφειοκρατικά στερε­ότυπα τα οποία δεν βοηθούν επ' ουδενί την ανάπτυξη της έρευνας και της καινοτομίας. Κανένα αισθητήρας δεν υπο­καθιστά το ψυχικό σθένος ενός στρατιώτη, την ψυχραιμία ενός πι­λότου ή τη ναυτοσύνη ενός πληρώματος εν μέσω θαλασσοταραχής. Η τεχνολογία διευρύνει τα όρια του εφικτού· τον δρόμο προς αυ­τά, όμως, τον χαράσσει πάντοτε ο άνθρωπος...

 Από "ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ"

Δημήτριος Χούπης: 

«Η εμπιστοσύνη μεταξύ συμμάχων 

είναι καρπός συνέπειας»

• Ο Αρχηγός ΓΕΕΘΑ μιλάει για τη νέα φιλοσοφία και τους στόχους της μεταρρύθμισης των Ενόπλων Δυνάμεων, το νέο πρότυπο θητείας, τα διδάγματα από τις σύγχρονες συγκρούσεις, την ενσωμάτωση της ΤΝ και τη συνεργασία με την αμυντική βιομηχανία

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ στον Μάνο Καραταράκη

-Κύριε Αρχηγέ, να ξεκινήσουμε από την πρόσφατη επίσκεψη του Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα. Η ελληνική κυβέρνηση επενδύει στη στενή σχέση με τις ΗΠΑ, έχει ισχυρούς δεσμούς με τη Γαλλία και το Ισραήλ, ρίχνει γέφυρες στον αραβικό κόσμο. Τι σημαίνουν όλα αυτά για το γεωπολιτικό αποτύπωμα των Ενόπλων Δυνάμεων;

«Το πώς ένα έθvos αξιοποιεί τη γεωγραφική του θέση συνιστά ζή­τημα πολιτικά βούλησης στρατη­γικού σχεδιασμού και αμυντικής ισχύος. H Ελλάδα, στη συμβολή τριών ηπείρων και στο σταυρο­δρόμι θαλάσσιων και ενεργειακών οδών, δεν είχε ουδέποτε την πο­λυτέλεια της απομόνωσης. Είχε, εν τούτοις, πάντοτε την ευκαιρία να αξιοποιεί και να μετατρέπει τη γεωγραφική τns θέση σε κρίσιμο κι ενεργό γεωστρατηγικό και γε­ωπολιτικό ρόλο. Γι’ αυτό, εξάλλου, διατείνομαι πάντοτε ότι η Γεω­γραφία παράγει Ιστορία. Κατά τη διάρκεια της ομιλίας του στην Πνύ­κα, ο αμερικανός υπουργός Εξω­τερικών χαρακτήρισε την Ελλά­δα σύμμαχο-υπόδειγμα. Μίλησε, μάλιστα, για ένα χρέος πρos την Ελλάδα που "ούτε ο xρόvos ούτε η γεωγραφική απόσταση μπορούν ποτέ να σβήσουν". 

Η αναγνώριση αυτή, όπως και η εμπιστοσύνη που απολαμβάνουμε από το σύνολο των εταίρων και των συμμάχων μας, δεν είναι αυτονόητη. Είναι καρπός συνέπειας, που οικοδο­μείται με στοχοπροσήλωση και φιλόδοξο όραμα, σύμφωνα με τις κατευθύνσεις της πολιτικής ηγε­σίας. Για τις Ενοπλες Δυνάμεις, οι συνεργασίες στις οποίες αναφέρε­στε μεταφράζονται σε εναρμόνιση δογμάτων και διαδικασιών, κοινές ασκήσεις και συνεκπαιδεύσεις. Οι συμμαχίες, άλλωστε, όπως τόνισε και ο κ. Ρούμπιο, δεν υπάρχουν για να υποκαθιστούν την κυριαρχία των κρατών που τις συγκροτούν, αλλά για να την υπερασπίζονται. 

Οι συμμαχίες μας ενισχύουν τον αυτοδύναμο αμυντικό μας σχεδι­ασμό, χωρίς να τον αντικαθιστούν. Ο πόλεμος έχει επιστρέψει στην Ευρώπη και ο αναθεωρητισμός δυστυχώς αναβιώνει: "Οι ισχυροί πράττουν όσα τούς επιτρέπει η δύναμή τους και οι αδύναμοι υφί­στανται όσα είναι αναγκασμένοι να υποστούν" σύμφωνα με τον Θου­κυδίδη. Είναι ανθρωπιστικό και ιστορικό μας καθήκον να το απο­τρέψουμε αυτό. Η Ελλάδα επω­μίζεται υπεύθυνα το βάρος που τής επιβάλλει η γεωγραφική τns θέση, ο γεωπολιτικός τns ρόλος και ο γεωστρατηγικός τns σχεδιασμός, καθώς και η συμμετοχή τns σε θεσμούς, συμμαχίες κι οργανι­σμούς. Κι αυτό διότι η αξιοπιστία ενός συμμάχου δεν αποτελεί αντι­κείμενο θεωρητικής διακήρυξης· αποδεικνύεται στην πράξη».

-Να πάμε στην ευρωπαϊκή άμυνα Μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά του NATO; Και τι συνεπάγεται αυτή η αλλαγή για τους ελληνικούς εξοπλισμούς;

«Η Ευρώπη προσεγγίζει εκ νέου μια αλήθεια που η Ιστορία μάς διδάσκει διαχρονικά: η αποτρο­πή δεν συνιστά πρόκληση, αλλά προϋπόθεση ειρήνης. Μία ισχυρή ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία, συμπληρωματική και συμβατή με το NATO, είναι αναμφισβήτητα αναγκαία. Οι απειλές είναι πλέον υβριδικές και στοχεύουν όχι μόνο κρίσιμες υποδομές, αλλά και την ίδια την ανθρώπινη αντίληψη. Η περίπτωση της Oυκρανίας κατέδει­ξε, επιπλέον, ότι η ισχύς κρίνεται από τη βιομηχανική και αμυντι­κή ανθεκτικότητα. 

Η ικανότητα ταχείας παραγωγής σε κλίμακα, η ασφάλεια τns εφοδιαστικής αλυσίδας, η ανάδειξη του στρατηγικού βάθους η ικανότητα πολυχωρικών επιχειρήσεων, η ταχύτητα διακίνησnς της πληροφορίας, η ανάδειξη της καινοτομίας και η ταχεία κινη­τικότητα των δυνάμεων αποτελούν κρίσιμες προϋποθέσεις και καθοριστικούς παράγοντες αποτελε­σματικά άμυνας και αποτροπής. Οι δυνάμει που δεν μπορούν να αναπτυχθούν εν τόπω και χρόνω και να αναπτύξουν όλο το εύρος των δυνατοτήτων τους όπου απαι­τείται περιορίζουν στην πράξη την αποτρεπτική τους ισχύ.

Για τις Ενοπλεις Δυνάμει το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο αποτελεί ευκαιρία ενίσχυσης του μέχρι τούδε εκπονηθέντος Μακροπρόθεσμου Προγραμματισμού Αμυντικών Εξοπλισμών 2025-2036, στο πλαίσιο τns Ατζέντας 2030. Οι επιχειρησιακές προτεραιότητες απορρέουν από τα διδάγματα των σύγχρονων συ­γκρούσεων: ταχύτητα και τεράστιος όγκος πληροφοριών, ολοκληρωμέ­νη αντιαεροπορική και αντιπυραυ­λική άμυνα σε όλο το στρατηγικό βάθος, επάρκεια πυρομαχικών και εξασφάλιση ανθεκτικότητας εν γέ­νει, μη επανδρωμένα συστήματα αυτόνομα και συνεργατικά, καθώς και μέσα αντιμετώπισης τους, κυβερνοχώρος και ηλεκτρομαγνητικό φάσμα, δορυφορικές υπηρεσίες και πλήθος συστημάτων για αποτελε­σματική διοίκηση - έλεγχο, αλλά και στρατιωτική κινητικότητα. 

Η ιεράρ­χηση και ο χρονισμός όλων αυτών των προγραμμάτων ανήκουν στις αποφάσεις της πολιτικής ηγεσίας, η οποία διά των αποφάσεων τns υλο­ποιεί τη μεγαλύτερη μεταρρύθμιση στις ΕΔ και σε αυτόν τον τομέα. Η ευρωπαϊκή αμυντική αυτονομία, ωστόσο, προϋποθέτει ισχυρά και ταχέως εξελισσόμενα εθνικά, πα­ραγωγικά και τεχνολογικά οικοσυ­στήματα. Η Ελλάδα οφείλει να με­τακινηθεί από τη θέση του τελικού χρήστη τεχνολογία σε αυτή του ενεργού εταίρου που αναπτύσσει, παράγει και συνδιαμορφώνει τις τε­χνολογικές λύσεις που εντάσσονται στις ευρωπαϊκές αλυσίδες αξίας. Σε αυτή την κατεύθυνση συντείνει και η καθιέρωση ποσοστού 25% ωs εγ­χώρια παραγωγή από πλευρά ελ­ληνικών αμυντικών βιομηχανιών, αλλά και 2,5% υπέρ της καινοτομίαs κι έρευνας μέσω του ΕΛΚΑΚ για το σύνολο του προαναφερθέντος εκπονηθέντος ΜΠΑΕ».

-Στις ελληνικές Ενοπλες Δυνάμεις ποια είναι τα πρώτα δείγματα από την εφαρμογή του νέου προτύπου θητείας;

«Η αρχαία πόλις στηρίχθηκε στην ιδέα του πολίτη-οπλίτη, η οποία υπαγόρευε ότι η συμμετοχή στην πόλη δεν συνεπάγεται μόνο δι­καιώματα, αλλά και ευθύνη για την προστασία της. Η άμυνα της πολιτείας δεν αποτελούσε απο­κλειστική υπόθεση μιας επαγγελματικής στρατιωτικής ελίτ, αλλά κοινή υποχρέωση των πολιτών και έμπρακτη έκφραση της συμμετο­χής τους στα κοινά. Σήμερα, η ιδέα αυτή αποκτά νέο περιεχόμενο μέ­σα από ένα πρότυπο θητείας που επενδύει στην εκπαίδευση, την ανάπτυξη δεξιοτήτων, στην καλ­λιέργεια αυτοπεποίθησης και την ουσιαστική επιχειρησιακή προε­τοιμασία των στρατευσίμων, καθώς και στην καθιέρωση του Εθε­λοντή Ενεργού Εφέδρου.

 Στόχος είναι η διαμόρφωση πολιτών με τις γνώσεις, τις ικανότητες και την ετοιμότητα να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις της σύγχρονης άμυνας. Τα πρώτα στοιχεία από τις αρχικές ΕΣΣΟ του 2026 μετά την ψήφιση του εν θέματι νέου νόμου είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικά κι ανταποκρίνονται στην κοινή επι­δίωξη πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας για μία θητεία με ουσιαστι­κό εκπαιδευτικό περιεχόμενο και σαφή επιχειρησιακό προσανατο­λισμό. Η εκπαίδευση επεκτάθηκε χρονικά, με έμφαση στην Αρχική Εκπαίδευση και στην Εκπαίδευση Μαχητή. Εμπλουτίστηκε με δεξιότητες που αντανακλούν το σύγ­χρονο πεδίο μάχης, όπωs, μεταξύ άλλων, η χρήση Συστημάτων μη Επανδρωμένων Αεροσκαφών, η προσθήκη δεξιοτήτων αυτοάμυνας και γενικά η καλλιέργεια αυτοπε­ποίθησης. 

Τα μέχρι στιγμής δεδο­μένα δείχνουν ότι οι νεοσύλλεκτοι ανταποκρίνονται ταχύτερα στην ενσωμάτωση των αντικειμένων και στην ετοιμότητα που απαιτούν οι Μονάδες τους, αποδεικνύρντας στην πράξη ότι οι νεότεροι είναι πολύ καλύτεροι από εμάς, όταν τούς δίνεται η ευκαιρία να το απο­δείξουν. Ιδιαίτερη σημασία έχει η πιλοτική εθελοντική στράτευση γυναικών, ενώ η Ενεργός Εθελο­ντική Εφεδρεία αναβαθμίζει κα­θημερινά τόσο ποσοτικά όσο και ποιοτικά τη δεξαμενή κάλυψης των επιστρατευτικών αναγκών και της ταχεία ενσωμάτωσής τους στον μηχανισμό της εν συνόλω κινη­τοποίησα τα πατρίδος

Τα τεχνολογικά συστήματα μπορούν να αποκτηθούν· η ανθρώ­πινη ικανότητα, όμως, διαμορφώ­νεται και εξειδικεύεται μέσα από μακρόπνοη και σταθερή επένδυση σε γνώσεις και δεξιότητες. Στόχος είναι η στρατιωτική θητεία να με­τουσιωθεί σε ουσιαστική επιχειρη­σιακή ετοιμότητα και να καλλιεργεί μια σταθερή κουλτούρα ευθύνης και συμμετοχής του πολίτη στην εθνική άμυνα».

-«Ασπίδα του Αχιλλέα», νέα Διεύθυνση Πληροφορικής -Κυβερνοχώρου του ΓΕΕΘΑ: οι αλλαγές είναι πολλές και πολυεπίπεδες. Εχει πλέον αλλάξει θεμελιωδώς η φύση του πολέμου;

«Ο Κλαούζεβιτς χαρακτήριζε τον πόλεμο "αληθινό χαμαιλέοντα", που προσαρμόζει τη μορφή του σε κάθε περίσταση. Η μορφή αλ­λάζει- η φύση του, όμως, παραμένει αναλλοίωτη. Ο πόλεμος είναι σύ­γκρουση βουλήσεων, στην οποία ο άνθρωποε, η κρίση και η αποφα­σιστικότητα του έχουν τον πρώτο λόγο. Εκείνο που μεταβάλλεται δραστικά σήμερα είναι η επιχει­ρησιακή του αρχιτεκτονική και, κυρίως, η ταχύτητα με την οποία τα συστήματα συνδέονται με τον χρήστη τους. Αυτή είναι η λογι­κή των πολυχωρικών επιχειρήσε­ων. 

Η ξηρά, η θάλασσα, o αέρας, το Διάστημα και ο κυβερνοχώρος δεν αποτελούν πλέον μεμονωμένα θέατρα επιχειρήσεων, αλλά έναν ενιαίο, δικτυοκεντρικό, διασυνδεδεμένο επιχειρησιακό χώρο. Evαs δορυφόρος παρέχει στοιχεία στοχοποίησης σε ένα απομακρυσμένο πυραυλικό σύστημα· μια επιχείρη­ση στον κυβερνοχώρο απενεργο­ποιεί ένα ραντάρ προτού ακόμα εκτελεστεί η πρώτη βολή. Οι πε­ριπτώσεις της Oυκρανίας και των Στενών του Ορμούζ κατέδειξαν πώς μη επανδρωμένα συστήμα­τα χαμηλού κόστους μπορούν να απειλήσουν δαπανηρές πλατφόρμες και πώς η ταχεία προσαρμογή καθορίζει την τελική έκβαση. 

Η Ατζέντα 2030 είναι η απάντηση μας: η μετάβαση από τις πλατφόρμες στα δίκτυα. Η "Ασπίδα του Αχιλλέα", επί παραδείγματι, θα συγκροτεί πολυεπίπεδη, ολοκλη­ρωμένη άμυνα έναντι αεροσκαφών, βαλλιστικών πυραύλων, πυραύλων πλεύσης και μη επανδρωμένων μέ­σων. Η νέα Διεύθυνση Πληροφορικής-Κυβερνοχώρου, αντίστοιχα, θωρακίζει δίκτυα, δεδομένα και συστήματα διοίκησης και ελέγχου. Και το πράττει αποτελεσματικά σε ένα πεδίο επιχειρήσεων δίχως ευδιάκριτη γραμμή μετώπου και δίχωs διαφαινόμενη δυνατότητα για κατάπαυση του πυρόs».

-Γίνεται πολύς λόγος για την Τεχνητή Νοημοσύνη στην άμυνα. Το παράδειγμα της Anthropic με το Claude είναι χαρακτηριστικό. Σε επίπεδο ΓΕΕΘΑ, χρησιμοποιείται η ΤΝ για την επεξεργασία πληροφοριών και την υποστήριξη επιχειρησιακών αποφάσεων;

«Η ΤΝ αλλάζει ήδη τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται και διεξά­γονται οι στρατιωτικές επιχειρή­σει. Η περίπτωση της Anthropic αναδεικνύει, παράλληλα, τα όρια και τα διλήμματα αυτής τα εξέ­λιξης: μπορούμε να αξιοποιήσου­με τις νέες τεχνολογίες στην Αμυ­να, διασφαλίζονται ότι οι κρίσιμα αποφάσεις παραμένουν υπό ουσι­αστικό ανθρώπινο έλεγχο; Η απά­ντηση σε αυτό είναι ότι η ΤΝ δεν υποκαθιστά τη διοίκηση - την ενι­σχύει. Στο ΓΕΕΘΑ η αξιοποίηση της εντάσσεται σε έναν ευρύτερο σχεδιασμό αναβάθμισης της επι­χειρησιακής ικανότητας και της λήψης σωστών αποφάσεων εν τόπω και χρόνω. Ηδη λειτουργούν εφαρμογές που υποστηρίζουν την ταχύτατη επεξεργασία πληροφο­ριών, ενώ αναπτύσσονται δυνα­τότητες για την υποβοήθηση της λήψης αποφάσεων.

Το ζητούμε­νο δεν είναι μόνο η συλλογή δε­δομένων, αλλά η ερμηνεία τους υπό πίεση χρόνου. Ο τεράστιος όγκος πληροφοριών συχνά υπερ­βαίνει την ανθρώπινη δυνατότη­τα έγκαιρη επεξεργασίας, καθότι δημιουργεί υπερπληροφόρηση και συχνότατα παραπληροφόρηση. Γι' αυτό αποκτούν κρίσιμη βαρύτητα η αυτοματοποιημένη ταξινόμηση, η συσχέτιση και ανάλυση δεδομένων σε πραγματικό χρόνο. Δεν αρκεί να γνωρίζουμε πρώτοι· οφείλουμε να γνωρίζουμε και με ακρίβεια. Η εν­σωμάτωση της ΤΝ στον τομέα της άμυνας απαιτεί σαφές κανονιστικό πλαίσιο, ανάλογο με τις δυνατότη­τες και τους κινδύνους κάθε εφαρ­μογής. Η ανάπτυξη και αξιοποίηση της πρέπει να ευθυγραμμίζονται με τις ευρωπαϊκές και νατοϊκές αρχέs, καθώς και με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από το διεθνές ανθρω­πιστικό δίκαιο. Καθοριστικής σημασίας είναι η διατήρηση ουσιαστικού ανθρώπινου ελέγχου στις κρίσιμες επιχειρησιακές αποφάσεις, σε συν­δυασμό με αυστηρές διαδικασίες αξιολόγησης, δοκιμών και συνεχούς παρακολούθησης της λειτουργίας
των συστημάτων. 

Η αξιοπιστία των αποτελεσμάτων, η αντιμετώπιση πιθανών αλγοριθμικών σφαλμάτων, η κυβερνοασφάλεια και η διαφύλα­ξη των ευαίσθητων πληροφοριών αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για την ασφαλή αξιοποίησή τους. Η τεχνολογία μπορεί να ενισχύσει την ανθρώπινη κρίση και την επι­χειρησιακή αποτελεσματικότητα, δεν μπορεί, όμως, να υποκαταστή­σει την ανθρώπινη ευθύνη για τις αποφάσεις και τις συνέπειές τους. 

Διατείνομαι ότι η νευρωνική πο­λυπλοκότητα και η χαοτική, από πλευράς μαθηματικής προσέγγι­ση, "αναλογική" ανωτερότητα του ανθρώπινου εγκεφάλου, αυτή που ήταν υπεύθυνη για το μεγαλείο των ανακαλύψεων στην ιστορική πο­ρεία του ανθρωπίνου γένους, δεν θα πρέπει επ' ουδενί να καταστεί όμηρος της "κβαντοποιημένης" και τυποποιημένης λειτουργίας των αλγορίθμων της ΤΝ με τις οποίες καθίσταται ανενεργό όλο το μέλλον της επιστήμης».

-Ιστορικά, η στρατιωτική έρευνα και η ανάπτυξη έχουν λειτουργήσει διεθνώς ως μοχλός καινοτομίας. Μπορεί να αναπτυχθεί ένα αντίστοιχο μοντέλο και στην Ελλάδα, με στενότερη συνεργασία μεταξύ Ενόπλων Δυνάμεων και αμυντικής βιομηχανίας;

« Η ιστορία της τεχνολογίας είναι σε μεγάλο βαθμό n ιστορία της στρα­τιωτικής έρευνας, από τη δορυφορι­κή πλοήγηση έως το Διαδίκτυο, το οποίο ξεκίνησε ως το στρατιωτικό project ARPANET το 1969. Το μο­ντέλο συνεργασία στο οποίο ανα­φέρεστε δεν είναι απλώς εφικτό-αποτελεί στρατηγική αναγκαιότη­τα και οι βάσεις του έχουν ήδη τε­θεί. Οι αμυντικά δαπάνες οφείλουν να αφήνουν διαρκές αποτύπωμα: βιομηχανικό δυναμικό, θέσεις εργα­σίας υψηλής εξειδίκευσης, έρευνα, εξαγωγές και τεχνολογίες διττής χρήσης. 

Στο πλαίσιο της Ατζέντα 2030 και των κατευθύνσεων της πολιτικής ηγεσίας έχουν συσταθεί ο ΣΤ Κλάδος του ΓΕΕΘΑ για Με­τεξέλιξη, Καινοτομία και Αμυντική Τεχνολογία και το Ελληνικό Κέντρο Αμυντικής Καινοτομία, που συν­δέουν τις επιχειρησιακές απαιτήσεις με πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα, νεοφυείς επιχειρήσει και τη βιομηχανία. Αναζητούμε λύσεις που καλύπτουν ήδη το 80% των απαιτήσεων, δοκιμάζονται άμεσα στο πεδίο και ωριμάζουν μέσα από την επιχειρησιακή τους αξιοποίη­ση. 

Τα πρώτα αποτελέσματα είναι ήδη ορατά. Το εγχώριο anti-drone σύστημα "ΚΕΝΤΑΥΡΟΣ" αξιοποι­ήθηκε επιχειρησιακά στη φρεγάτα "ΨΑΡΑ" στην Ερυθρά θάλασσα, ενώ πρόσφατα παρουσιάστηκε στη ΔΕΘ το ελληνικής κατασκευήs UAV "ΑΡΧΥΤΑΣ" καθώς και πλήθος άλλων συστημάτων που ενσωματώνουν τάχιστα τις σύγχρο­νες τεχνολογίες και επιχειρησιακές απαιτήσεις. Η ελληνική επινοητι­κότητα έχει ιστορικό παρελθόν -οφείλουμε και επιδιώκουμε να τής εξασφαλίσουμε και ένα φιλόδοξο βιομηχανικό μέλλον».

-Κατά τη γνώμη σας, ποιος είναι σήμερα σημαντικότερος «πολλαπλασιαστής ισχύος» των σημερινών Ενόπλων Δυνάμεων;

«Ο Νικίας στον Θουκυδίδη επι­σημαίνει: "άνδρες γαρ πόλις...". Οι πολίτες είναι η πόλη. Ο σημαντικότερος πολλαπλασιαστής της ισχύος μας ήταν, είναι και θα είναι ο άνθρωποι. Οχι μια πλατφόρμα ή ένα αλγόριθμο5, αλλά οι γυναίκες και οι άνδρες των Ενόπλων Δυνά­μεων: η εκπαίδευσή τους, η κρίση τους, ο χαρακτήρα τους.

Οσο αυξάνεται η τεχνολογική πολυπλοκότητα των συστημάτων, τόσο μεγαλύτερες είναι οι απαι­τήσεις σε γνώσεις, δεξιότητα και κρίση από εκείνους που τα χειρίζο­νται. Η δικτυοκεντρική επιχείρηση, η διαχείριση δεδομένων και η συ­νεργασία ανθρώπου και μηχανής προϋποθέτουν στελέχη με τεχνική επάρκεια, αλλά και ικανότητα ευθυ­κρισίας υπό πίεσιν, που διατηρούν, πέραν των άλλων, την ακεραιότητα του χαρακτήρα τους, επενδύουν στο παρόν το οποίο διαμορφώνουν με την ανάληψη πρωτοβουλίας και ρίσκου, διαπνεόμενοι πάντα από λεβεντιά, όντας ταυτόχρονα έτοιμοι να αναλάβουν την ευθύνη των πρά­ξεών τους. 

Γι' αυτό η Ατζέντα 2030 επενδύει πρώτα στους ανθρώπους: στη διαρκή εκπαίδευση και εξειδί­κευση στους ηγέτες με χαρακτήρα, σε καλύτερες συνθήκες υπηρεσίας, στις οικογένειες του προσωπικού και σε προοπτικές σταδιοδρομίας που διατηρούν τα ικανά στελέχη στις τάξεις μας με αξιοπρέπεια, με λεβεντιά, με φιλότιμο. Παράλληλα, ενισχύουμε τη διασύνδεση των Πα­ραγωγικών Σχολών με την πανεπι­στημιακή κι ερευνητική κοινότητα, μακριά από γραφειοκρατικά στερε­ότυπα τα οποία δεν βοηθούν επ' ουδενί την ανάπτυξη της έρευνας και της καινοτομίας.

Κανένα αισθητήρας δεν υπο­καθιστά το ψυχικό σθένος ενός στρατιώτη, την ψυχραιμία ενός πι­λότου ή τη ναυτοσύνη ενός πληρώματος εν μέσω θαλασσοταραχής. Η τεχνολογία διευρύνει τα όρια του εφικτού· τον δρόμο προς αυ­τά, όμως, τον χαράσσει πάντοτε ο άνθρωπος».