Ομιλία απο
τον Πολιτικό Επιστήμονα
Κωνσταντίνο Χολέβα
Η β΄ Πολιορκία και η Έξοδος του Μεσολογγίου (15.4.1825–10.4.1826) αποτελούν ένα από τα κορυφαία γεγονότα της Ελληνικής Επανάστασης, τόσο ως προς τη στρατιωτική τους διάσταση όσο και ως προς την ευρύτερη διεθνή τους σημασία. Η ηρωϊκή αντίσταση και η τραγική κατάληξη της Εξόδου δεν είχαν μόνο εθνικό συμβολισμό, αλλά λειτούργησαν ως καταλύτης για τη μεταστροφή της ευρωπαϊκής διπλωματίας υπέρ της ελληνικής υπόθεσης.
1. Τα γεγονότα της β΄ Πολιορκίας
Η πολιορκία του Μεσολογγίου ξεκίνησε τον Απρίλιο του 1825 από τις δυνάμεις του Κιουταχή και εξελίχθηκε σε δύο φάσεις. Κατά την πρώτη περίοδο, οι Έλληνες (Μεσολογγίτες, Σουλιώτες, Μακεδόνες, Κύπριοι, Φιλέλληνες κ.ά.) κατόρθωσαν να αντέξουν χάρη στην αντίσταση ανδρών, γυναικών και παιδιών και στον ανεφοδιασμό από τον ελληνικό στόλο. Ωστόσο, η άφιξη του Ιμπραήμ Πασά της Αιγύπτου στα τέλη του 1825 άλλαξε ριζικά την ισορροπία δυνάμεων.
Η δεύτερη φάση της πολιορκίας, από τον Ιανουάριο έως τον Απρίλιο του 1826, χαρακτηρίσθηκε από ασφυκτικό αποκλεισμό και συνδυασμένες επιχειρήσεις Οθωμανών και Αιγυπτίων. Οι πολιορκητές, που έφταναν περίπου τις 25.000, διέθεταν υπεροπλία και σύγχρονο πυροβολικό, ενώ οι Έλληνες περιορίζονταν σε περίπου 4.000 μαχητές και περίπου 9000 αμάχους.
Η πτώση των στρατηγικών νησίδων (Βασιλάδι, Ντολμάς, Ανατολικό- Αιτωλικό) και η αποτυχία ανεφοδιασμού από τον στόλο του Μιαούλη μετά τον Ιανουάριο του 1826 επιδείνωσαν δραματικά την κατάσταση. Η πείνα, οι ασθένειες και η εξάντληση οδήγησαν τους πολιορκημένους στην απόφαση της Εξόδου.
Παράλληλα με τις μάχες οι πολιορκημένοι αναδείκνυαν καθημερινά το πολιτιστικό και αξιaκό τους υπόβαθρο και την πρόθεσή τους να γίνει η Ελλάς ένα ελεύθερο, ευνομούμενο, Χριστιανικό και δημοκρατικό κράτος. Μέσα στην πόλη, μέχρι και λίγους μήνες πριν από την Έξοδο, λειτουργούν σχολεία, δικαστήρια α΄ και β΄ βαθμού και εκδίδεται η εφημερίδα ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ με αρχισυντάκτη τον Ελβετό Φιλέλληνα Ιωάννη Ιάκωβο Μάγερ.
Η Έξοδος πραγματοποιήθηκε τη νύχτα της 10ης προς 11η Απριλίου 1826, (πιθανότερη ώρα η 9η βραδυνή του Σαββάτου του Λαζάρου- 10 Απριλίου) και υπήρξε μια πράξη ύψιστου συμβολισμού: Αρνήθηκαν κάθε πρόταση για παράδοση. Το σχέδιο της Εξόδου υπαγόρευσε ο Θεσσαλός Επίσκοπος Ρωγών και Κοζύλης Ιωσήφ στον Μακεδόνα πολεμιστή και λόγιο Νικόλαο Κασομούλη.
Παρά την διάσωση 1500 περίπου εξοδιτών, μεγάλο μέρος των εξερχομένων σφαγιάσθηκε ή αιχμαλωτίσθηκε, ενώ πολλοί προτίμησαν να ανατιναχθούν (όπως ο Εθνομάρτυς Επίσκοπος Ιωσήφ και ο Πρόκριτος Χρήστος Καψάλης) παρά να παραδοθούν.
2. Η ηθική και πολιτισμική διάσταση
Το Μεσολόγγι συμπυκνώνει τις πνευματικές και ηθικές αξίες της Ελληνικής Επαναστάσεως. Η συνέχεια των γεγονότων και η παγκόσμια απήχηση αναδεικνύει την αξία της αντίστασης του Μεσολογγίου πέρα από τη στρατιωτική της διάσταση, εστιάζοντας στην έννοια της θυσίας, της ελευθερίας και της Ορθόδοξης ταυτότητας.
Το Μεσολόγγι είναι ένα συμβολικό γεγονός που λειτούργησε ως «ηθικός πολλαπλασιαστής ισχύος». Η Έξοδος δεν ήταν ήττα, ήταν μια ηθική νίκη που κινητοποίησε τη διεθνή κοινή γνώμη. Στο πλαίσιο αυτό, η θρησκευτική και πολιτισμική διάσταση της ελληνικής ταυτότητας συνέβαλε στην ενίσχυση του φιλελληνικού ρεύματος στη Δύση.
Θυμίζω σε όσους παρακολουθούν την αγγλόφωνη βιβλιογραφία τη θεωρία της «ήπιας ισχύος», όπου οι αξίες και τα σύμβολα μπορούν να επηρεάσουν τη διεθνή πολιτική. Το Μεσολόγγι, ως κορύφωση των θυσιών και των ολοκαυτωμάτων των Ελλήνων, αποτέλεσε σημείο αναφοράς για την ευρωπαϊκή διανόηση (Ουγκώ, Ντελακρουά, Γκαίτε κ.ά) και την κοινή γνώμη.
3. Η διπλωματική διάσταση
Αξίζει να εστιάσουμε στη γεωπολιτική και διπλωματική σημασία του γεγονότος. Η Ελληνική Επανάσταση εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο του Ανατολικού Ζητήματος και των ανταγωνισμών μεταξύ των Μεγάλων Δυνάμεων.
Η πτώση του Μεσολογγίου είχε σημαντική επίδραση στη στάση των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων, ιδίως της Βρετανίας, της Γαλλίας και της Ρωσίας. Μέχρι τότε, οι Δυνάμεις τηρούσαν επιφυλακτική στάση, φοβούμενες την ανατροπή της ισορροπίας δυνάμεων στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Ωστόσο, η ηρωική πράξη της Εξόδου και η διεθνής συγκίνηση που προκάλεσε ενίσχυσαν την πίεση της κοινής γνώμης για παρέμβαση.
Ουσιαστικά το Μεσολόγγι λειτούργησε ως επιταχυντής οδηγώντας στη σταδιακή εγκατάλειψη της πολιτικής ουδετερότητας. Η αλλαγή αυτή αποτυπώθηκε στις εξελίξεις που ακολούθησαν:
α. Η ενίσχυση του φιλελληνικού κινήματος. Ο Σατωβριάνδος στη Γαλλία τόνισε ότι οι Χριστιανοί στην Ελλάδα σφάζονται από αλλοθρήσκους.
β. Η αναγνώριση από μέχρι τότε καχύποπτους, ακόμη και από τον Αυστριακό Καγκελλάριο Μέττερνιχ, ότι η Ελληνική Επανάσταση είναι εθνικό κίνημα απελευθέρωσης και όχι κοινωνική εξέγερση.
γ. Η μετατόπιση της βρετανικής και ρωσικής πολιτικής προς πιο ενεργό εμπλοκή (Πρωτόκολλο Πετρούπολης 23.3.1826/4.4.1826, λίγες ημέρες πριν από την Έξοδο).
δ. Η σύγκλιση των τριών Δυνάμεων που οδήγησε στην Ιουλιανή Σύμβαση του Λονδίνου στις 24.6.1827/6.7.1827 και στην αποστολή των στόλων Αγγλίας, Γαλλίας και Ρωσίας προς περιορισμό του Ιμπραήμ, με κύρια συνέπεια τη Ναυμαχία του Ναυαρίνου (8/20 Οκτωβρίου 1827).
Η σημασία της Εξόδου του Μεσολογγίου έγκειται στο γεγονός ότι κατόρθωσε να γεφυρώσει το χάσμα μεταξύ ηθικών- πολιτιστικών αξιών και διπλωματίας. Από τη μία πλευρά η αυτοθυσία των Ελλήνων ενίσχυσε το φιλελληνικό ρεύμα και δημιούργησε ένα ηθικό και πολιτικό επιχείρημα υπέρ της επέμβασης. Από την άλλη, οι Μεγάλες Δυνάμεις αξιοποίησαν το γεγονός για να προωθήσουν τα στρατηγικά τους συμφέροντα στην Ανατολική Μεσόγειο.
ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Κωνσταντίνου Σβολόπουλου: Προμαχώντας στο Μεσολόγγι- Έργα και Ημέρες του Θανάση Ραζικότσικα 1798- 1826, Εκδ. ΕΣΤΙΑ, 2007.
Σαράντου Καργάκου: Η Ελληνική Επανάσταση, του 1821, Β΄ Τόμος, Gutenberg, 2021.
Αντώνη Μπρεδήμα: Διεθνές Δίκαιο και Διπλωματία στα χρόνια της Επανάστασης του 1821, Εκδ. Σάκκουλας 2021.
Αντώνη Κλάψη: Πολιτική και Διπλωματία της ελληνικής εθνικής ολοκλήρωσης 1821- 1923, Εκδ. Πεδίο, 2019.
.
2οο χρόνια από την έξοδο
του Μεσολογγίου (1826): Το αξιακό
υπόβαθρο και η διεθνής απήχηση
19 Απριλίου 2026
1. Τα γεγονότα της β΄ Πολιορκίας
Η πολιορκία του Μεσολογγίου ξεκίνησε τον Απρίλιο του 1825 από τις δυνάμεις του Κιουταχή και εξελίχθηκε σε δύο φάσεις. Κατά την πρώτη περίοδο, οι Έλληνες (Μεσολογγίτες, Σουλιώτες, Μακεδόνες, Κύπριοι, Φιλέλληνες κ.ά.) κατόρθωσαν να αντέξουν χάρη στην αντίσταση ανδρών, γυναικών και παιδιών και στον ανεφοδιασμό από τον ελληνικό στόλο. Ωστόσο, η άφιξη του Ιμπραήμ Πασά της Αιγύπτου στα τέλη του 1825 άλλαξε ριζικά την ισορροπία δυνάμεων.
Η δεύτερη φάση της πολιορκίας, από τον Ιανουάριο έως τον Απρίλιο του 1826, χαρακτηρίσθηκε από ασφυκτικό αποκλεισμό και συνδυασμένες επιχειρήσεις Οθωμανών και Αιγυπτίων. Οι πολιορκητές, που έφταναν περίπου τις 25.000, διέθεταν υπεροπλία και σύγχρονο πυροβολικό, ενώ οι Έλληνες περιορίζονταν σε περίπου 4.000 μαχητές και περίπου 9000 αμάχους.
Η πτώση των στρατηγικών νησίδων (Βασιλάδι, Ντολμάς, Ανατολικό- Αιτωλικό) και η αποτυχία ανεφοδιασμού από τον στόλο του Μιαούλη μετά τον Ιανουάριο του 1826 επιδείνωσαν δραματικά την κατάσταση. Η πείνα, οι ασθένειες και η εξάντληση οδήγησαν τους πολιορκημένους στην απόφαση της Εξόδου.
Παράλληλα με τις μάχες οι πολιορκημένοι αναδείκνυαν καθημερινά το πολιτιστικό και αξιaκό τους υπόβαθρο και την πρόθεσή τους να γίνει η Ελλάς ένα ελεύθερο, ευνομούμενο, Χριστιανικό και δημοκρατικό κράτος. Μέσα στην πόλη, μέχρι και λίγους μήνες πριν από την Έξοδο, λειτουργούν σχολεία, δικαστήρια α΄ και β΄ βαθμού και εκδίδεται η εφημερίδα ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ με αρχισυντάκτη τον Ελβετό Φιλέλληνα Ιωάννη Ιάκωβο Μάγερ.
Η Έξοδος πραγματοποιήθηκε τη νύχτα της 10ης προς 11η Απριλίου 1826, (πιθανότερη ώρα η 9η βραδυνή του Σαββάτου του Λαζάρου- 10 Απριλίου) και υπήρξε μια πράξη ύψιστου συμβολισμού: Αρνήθηκαν κάθε πρόταση για παράδοση. Το σχέδιο της Εξόδου υπαγόρευσε ο Θεσσαλός Επίσκοπος Ρωγών και Κοζύλης Ιωσήφ στον Μακεδόνα πολεμιστή και λόγιο Νικόλαο Κασομούλη.
Παρά την διάσωση 1500 περίπου εξοδιτών, μεγάλο μέρος των εξερχομένων σφαγιάσθηκε ή αιχμαλωτίσθηκε, ενώ πολλοί προτίμησαν να ανατιναχθούν (όπως ο Εθνομάρτυς Επίσκοπος Ιωσήφ και ο Πρόκριτος Χρήστος Καψάλης) παρά να παραδοθούν.
2. Η ηθική και πολιτισμική διάσταση
Το Μεσολόγγι συμπυκνώνει τις πνευματικές και ηθικές αξίες της Ελληνικής Επαναστάσεως. Η συνέχεια των γεγονότων και η παγκόσμια απήχηση αναδεικνύει την αξία της αντίστασης του Μεσολογγίου πέρα από τη στρατιωτική της διάσταση, εστιάζοντας στην έννοια της θυσίας, της ελευθερίας και της Ορθόδοξης ταυτότητας.
Το Μεσολόγγι είναι ένα συμβολικό γεγονός που λειτούργησε ως «ηθικός πολλαπλασιαστής ισχύος». Η Έξοδος δεν ήταν ήττα, ήταν μια ηθική νίκη που κινητοποίησε τη διεθνή κοινή γνώμη. Στο πλαίσιο αυτό, η θρησκευτική και πολιτισμική διάσταση της ελληνικής ταυτότητας συνέβαλε στην ενίσχυση του φιλελληνικού ρεύματος στη Δύση.
Θυμίζω σε όσους παρακολουθούν την αγγλόφωνη βιβλιογραφία τη θεωρία της «ήπιας ισχύος», όπου οι αξίες και τα σύμβολα μπορούν να επηρεάσουν τη διεθνή πολιτική. Το Μεσολόγγι, ως κορύφωση των θυσιών και των ολοκαυτωμάτων των Ελλήνων, αποτέλεσε σημείο αναφοράς για την ευρωπαϊκή διανόηση (Ουγκώ, Ντελακρουά, Γκαίτε κ.ά) και την κοινή γνώμη.
3. Η διπλωματική διάσταση
Αξίζει να εστιάσουμε στη γεωπολιτική και διπλωματική σημασία του γεγονότος. Η Ελληνική Επανάσταση εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο του Ανατολικού Ζητήματος και των ανταγωνισμών μεταξύ των Μεγάλων Δυνάμεων.
Η πτώση του Μεσολογγίου είχε σημαντική επίδραση στη στάση των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων, ιδίως της Βρετανίας, της Γαλλίας και της Ρωσίας. Μέχρι τότε, οι Δυνάμεις τηρούσαν επιφυλακτική στάση, φοβούμενες την ανατροπή της ισορροπίας δυνάμεων στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Ωστόσο, η ηρωική πράξη της Εξόδου και η διεθνής συγκίνηση που προκάλεσε ενίσχυσαν την πίεση της κοινής γνώμης για παρέμβαση.
Ουσιαστικά το Μεσολόγγι λειτούργησε ως επιταχυντής οδηγώντας στη σταδιακή εγκατάλειψη της πολιτικής ουδετερότητας. Η αλλαγή αυτή αποτυπώθηκε στις εξελίξεις που ακολούθησαν:
α. Η ενίσχυση του φιλελληνικού κινήματος. Ο Σατωβριάνδος στη Γαλλία τόνισε ότι οι Χριστιανοί στην Ελλάδα σφάζονται από αλλοθρήσκους.
β. Η αναγνώριση από μέχρι τότε καχύποπτους, ακόμη και από τον Αυστριακό Καγκελλάριο Μέττερνιχ, ότι η Ελληνική Επανάσταση είναι εθνικό κίνημα απελευθέρωσης και όχι κοινωνική εξέγερση.
γ. Η μετατόπιση της βρετανικής και ρωσικής πολιτικής προς πιο ενεργό εμπλοκή (Πρωτόκολλο Πετρούπολης 23.3.1826/4.4.1826, λίγες ημέρες πριν από την Έξοδο).
δ. Η σύγκλιση των τριών Δυνάμεων που οδήγησε στην Ιουλιανή Σύμβαση του Λονδίνου στις 24.6.1827/6.7.1827 και στην αποστολή των στόλων Αγγλίας, Γαλλίας και Ρωσίας προς περιορισμό του Ιμπραήμ, με κύρια συνέπεια τη Ναυμαχία του Ναυαρίνου (8/20 Οκτωβρίου 1827).
Η σημασία της Εξόδου του Μεσολογγίου έγκειται στο γεγονός ότι κατόρθωσε να γεφυρώσει το χάσμα μεταξύ ηθικών- πολιτιστικών αξιών και διπλωματίας. Από τη μία πλευρά η αυτοθυσία των Ελλήνων ενίσχυσε το φιλελληνικό ρεύμα και δημιούργησε ένα ηθικό και πολιτικό επιχείρημα υπέρ της επέμβασης. Από την άλλη, οι Μεγάλες Δυνάμεις αξιοποίησαν το γεγονός για να προωθήσουν τα στρατηγικά τους συμφέροντα στην Ανατολική Μεσόγειο.
ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Κωνσταντίνου Σβολόπουλου: Προμαχώντας στο Μεσολόγγι- Έργα και Ημέρες του Θανάση Ραζικότσικα 1798- 1826, Εκδ. ΕΣΤΙΑ, 2007.
Σαράντου Καργάκου: Η Ελληνική Επανάσταση, του 1821, Β΄ Τόμος, Gutenberg, 2021.
Αντώνη Μπρεδήμα: Διεθνές Δίκαιο και Διπλωματία στα χρόνια της Επανάστασης του 1821, Εκδ. Σάκκουλας 2021.
Αντώνη Κλάψη: Πολιτική και Διπλωματία της ελληνικής εθνικής ολοκλήρωσης 1821- 1923, Εκδ. Πεδίο, 2019.
.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου