Οι συμφωνίες του Λοκάρνο (1925) σκοπό είχαν να εισαγάγουν την Ευρώπη σε μια περίοδο ειρήνης, δυνατότητα που ελάχιστοι αμφισβητούσαν τότε. Ομως, ο τεράστιος Ουίνστον Τσώρτσιλ προειδοποίησε ότι «τα έθνη ίσως να μη συμφωνούσαν σε έναν τόσο εύκολο διακανονισμό των μακροχρόνιων διαφορών τους» και παρόλο ότι τον επέκριναν ως απαισιόδοξο, προειδοποίησε για τους κινδύνους του «σιωπηλού και εντατικού επανεξοπλισμού της Γερμανίας». Και ο μέγας αυτός άνδρας πρόσθετε: «Η Ρωσία αποστερημένη από τις Βαλτικές επαρχίες της, όσο περνούν τα χρόνια, τόσο περισσότερο θα αναπολεί τους πολέμους του Μεγάλου Πέτρου». Από πολιτικής σκοπιάς ο «κατευνασμός» φαινόταν ως η μόνη πολιτική που το βρετανικό και γαλλικό κοινό μπορούσε να αποδεχθεί. Με εξαίρεση τον Τσώρτσιλ είναι ζήτημα αν υπήρξε έστω και ένας επιφανής πολιτικός, στις δύο αυτές χώρες, πρόθυμος να κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου, σε περίπτωση μιας συνεννόησης με τη ναζιστική Γερμανία. Από ρίγος καταλαμβάνονται σήμερα οι Ευρωπαίοι, αλλά και ολόκληρος ο κόσμος, αναλογιζόμενοι το τι θα επακολουθούσε εάν μετά την πτώση της Γαλλίας (Μάιος 1940) η Βρετανική Αυτοκρατορία συνεννοείτο με τη ναζιστική Γερμανία. Το ολέθριο αυτό ενδεχόμενο απέτρεψε ο Τσώρτσιλ, ως πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου (Μάιος 1940). Οι αντιρρήσεις του σε τυχόν συμφωνίες με τη χιτλερική Γερμανία χαρακτηρίζονταν, από τους αντιδρώντες στην πολιτική του, ως ένα ακόμα παράδειγμα ανευθυνότητας. Ωστόσο, αυτός, δεν κουράστηκε να προωθεί την άποψή του ότι η έκταση του επανεξοπλισμού της Γερμανίας θα διευκόλυνε τον Χίτλερ να προελάσει ανεμπόδιστος στην Ευρώπη, όπως και έγινε.

 Από την "ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ" (φύλλο 18/04/26)

Είχε συγγράψει περί τα 30 βιβλία, ωστόσο καθοριστικό για να απονεμηθεί σε έναν εν ενεργεία πρωθυπουργό το Νομπέλ Λογοτεχνίας 1953 ήταν το εξάτομο έργο του «Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος». Λες και το είχε προφητεύσει: «Η ιστορία θα είναι ευγενική μαζί μου, γιατί σκοπεύω να τη γράψω». Αν δεν είχε εμπλακεί με τα κοινά «εσωτερικού-εξωτερικού» και αθανατιστεί με ψήφους φίλων και εχθρών στην πρώτη γραμμή προσωπικοτήτων του 20ού αιώνα, το όνομα του σερ Ουίνστον Τσώρτσιλ πιθανόν θα αναφερόταν σε πολιτιστικούς κύκλους για τα αξιομνημόνευτα εικαστικά του αποτυπώματα. Στη φωτογραφία, ο μετέπειτα «πατέρας της νίκης» πραγματοποιεί επιθεώρηση σε κάποια ακτή της Αγγλίας, τον Αύγουστο του 1940, καθώς το σενάριο απόβασης των ολετήρων Γερμανών δεν είχε ακόμα αποκλειστεί. Στα χείλη του –όπως πάντα– ένα πούρο, ενώ με το αριστερό χέρι περιεργάζεται ακροθιγώς την κάννη ενός οπλοπολυβόλου. Πρόχειρο δείγμα της πλουσιότατης συλλογής του από αποφθέγματα υψηλού σαρκασμού: «Δεν μισώ κανέναν εκτός από τον Χίτλερ, και αυτόν για επαγγελματικούς λόγους»...

Ο «κατευνασμός» παραμονές του Β΄ Π.Π., τα ευχολόγια και η (μοναχική) διορατικότητα του Τσώρτσιλ

Κύριε διευθυντά,

Δύο πρόσφατα δημοσιεύματα της «Καθημερινής» (στήλη «Ο Φιλίστωρ», 13 και 14/3/2026) με παρακίνησαν στη συγγραφή της παρούσης.

Το μεν πρώτο αναφέρεται στην κατάπληξη του πληθυσμού της Ρηνανίας «για την άμεση ενέργεια του Χίτλερ να την επαναστρατιωτικοποιήσει» (Μάρτιος 1936), το δε δεύτερο ότι το Συμβούλιο της ΚΤΕ «δεν πρόκειται να προβή εις την λήψιν μέτρων οιασδήποτε μορφής» αναφορικά με την από το Γ΄ Ράιχ «παραβίαση του καθεστώτος του Ρήνου και την ουσιαστικήν (από τη Γερμανία) καταγγελία της Συνθήκης των Βερσαλλιών».

Το πράγμα καθίσταται έτι εξοργιστικότερο αν αναλογιστούμε ότι ο Χίτλερ είχε δώσει εντολή στις δυνάμεις του να υποχωρήσουν σε περίπτωση γαλλικής εισβολής. Ομως η στρατιωτική ηγεσία της Γαλλίας αρνήθηκε να κινητοποιήσει τον στρατό χωρίς να έχει προηγηθεί μερική επιστράτευση, αίτημα που απορρίφθηκε από τη γαλλική κυβέρνηση. Τα γεγονότα αυτά παρουσιάζουν κατά τρόπο ανάγλυφο την παθητική στάση των Δυτικών Δυνάμεων την κρίσιμη δεκαετία του ’30, που προηγήθηκε του Β΄ Π.Π. Εδώ ανακύπτει το μέγα θέμα του «κατευνασμού» (apaisement), που κυριάρχησε, την περίοδο αυτή, στις ιθύνουσες τάξεις των δυτικών δημοκρατιών. Ο «κατευνασμός» δεν ήταν «απλώς γλυκόλογα με τα οποία επιχείρησαν να καθυστερήσουν την έλευση της κακιάς ώρας. Ηταν μια αισιόδοξη και χριστιανική ελπίδα ότι η ημέρα αυτή δεν θα χρειαζόταν να έρθει ποτέ» (Μ. Τζίλμπερτ – καθηγητής στην Οξφόρδη).

Οι συμφωνίες του Λοκάρνο (1925) σκοπό είχαν να εισαγάγουν την Ευρώπη σε μια περίοδο ειρήνης, δυνατότητα που ελάχιστοι αμφισβητούσαν τότε. Ομως, ο τεράστιος Ουίνστον Τσώρτσιλ προειδοποίησε ότι «τα έθνη ίσως να μη συμφωνούσαν σε έναν τόσο εύκολο διακανονισμό των μακροχρόνιων διαφορών τους» και παρόλο ότι τον επέκριναν ως απαισιόδοξο, προειδοποίησε για τους κινδύνους του «σιωπηλού και εντατικού επανεξοπλισμού της Γερμανίας». Και ο μέγας αυτός άνδρας πρόσθετε: «Η Ρωσία αποστερημένη από τις Βαλτικές επαρχίες της, όσο περνούν τα χρόνια, τόσο περισσότερο θα αναπολεί τους πολέμους του Μεγάλου Πέτρου». Από πολιτικής σκοπιάς ο «κατευνασμός» φαινόταν ως η μόνη πολιτική που το βρετανικό και γαλλικό κοινό μπορούσε να αποδεχθεί.

Με εξαίρεση τον Τσώρτσιλ είναι ζήτημα αν υπήρξε έστω και ένας επιφανής πολιτικός, στις δύο αυτές χώρες, πρόθυμος να κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου, σε περίπτωση μιας συνεννόησης με τη ναζιστική Γερμανία.

Από ρίγος καταλαμβάνονται σήμερα οι Ευρωπαίοι, αλλά και ολόκληρος ο κόσμος, αναλογιζόμενοι το τι θα επακολουθούσε εάν μετά την πτώση της Γαλλίας (Μάιος 1940) η Βρετανική Αυτοκρατορία συνεννοείτο με τη ναζιστική Γερμανία. Το ολέθριο αυτό ενδεχόμενο απέτρεψε ο Τσώρτσιλ, ως πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου (Μάιος 1940).

Οι αντιρρήσεις του σε τυχόν συμφωνίες με τη χιτλερική Γερμανία χαρακτηρίζονταν, από τους αντιδρώντες στην πολιτική του, ως ένα ακόμα παράδειγμα ανευθυνότητας. Ωστόσο, αυτός, δεν κουράστηκε να προωθεί την άποψή του ότι η έκταση του επανεξοπλισμού της Γερμανίας θα διευκόλυνε τον Χίτλερ να προελάσει ανεμπόδιστος στην Ευρώπη, όπως και έγινε.

Συμπέρασμα: Ο «κατευνασμός» απέτυχε στην πράξη και ανέδειξε την έλλειψη διορατικότητας και προβλεπτικότητας εκείνων που διαφέντευαν τις τύχες της Γηραιάς Ηπείρου.

Γι’ αυτό και η Ιστορία τοποθέτησε τον «γίγαντα του Τσάρτγουελ», κατά τον προσφυή χαρακτηρισμό του Τσώρτσιλ από τη μεγάλη και έγκυρη γαλλική εφημερίδα Le Monde, εκεί όπου ανήκει, στο βάθρο των μεγάλων. Κάθε παραλληλισμός με αυτά που συμβαίνουν σήμερα στην Ευρώπη ευπρόσδεκτος.

ΙΩΑΝΝΗΣ Κ. ΘΕΟΔΏΡΟΠΟΥΛΟΣ
 Δικηγόρος


«Για τσεκάπ ήρθα, όχι για να μεταλάβω...»

Κύριε διευθυντά

Μπαίνοντας πλησίστιος στα τέταρτα -ήντα της ζωής μου και κάτω από την ασφυκτική πίεση συγγενών και φίλων μπήκα και εγώ ένα πρωί για δύο μέρες σε μια κλινική για να κάνω ένα γενικό και ενδελεχές τσεκάπ. Ξάπλωσα σε ένα κρεβάτι, άνοιξα ένα βιβλίο και περίμενα τη γνωμάτευση της επιστήμης για την κατάσταση της υγείας μου.

Σε λίγο μπήκε στο δωμάτιο μια νεαρή κυρία για να μου πάρει αίμα «για κάτω», όπως μου είπε. Ετεινα πρόθυμα το αριστερό μου χέρι για να υποστώ την αφαίμαξη. Κατά τις εννέα μπήκε μια νοσοκόμα για να μου πάρει τον πυρετό. Τον έδωσα και αυτόν. Αμέσως μετά μπήκε κάποιος με ένα βαλιτσάκι στο χέρι και με ρώτησε αν θέλω κούρεμα ή ξύρισμα. Απάντησα αρνητικά. Σε λίγο μπήκε μια κυρία ντυμένη στα πράσινα, θα ήταν γιατρός, και με ρώτησε χαμογελαστά αν προετοιμάζομαι για την επέμβαση. Οχι, της απάντησα γελαστά, εγώ είμαι για το τσεκάπ. Κατά τις δώδεκα μου έφεραν το φαγητό μου: αραιή σουπίτσα με φιδέ, γιαουρτάκι με φρυγανιά και ένα πορτοκάλι. Εφαγα ανόρεχτα και κοιμήθηκα λιγάκι.

Κατά τις τέσσερις το απόγευμα μπήκε στο δωμάτιο μια μεγαλοκυρία πολύ σοβαρά ντυμένη και μου προσέφερε μια Σύνοψη και τον βίο του Αγίου Νεκταρίου, έναντι κάποιου τιμήματος. Αρνήθηκα ευγενικά και συνέχισα την εφημερίδα μου, την «Καθημερινή» φυσικά. Αμέσως μετά μπήκε κάποιος νοσοκόμος για να ελέγξει τον πυρετό μου. Ακολούθησε πίσω του μια άλλη νεαρή κυρία για να μου πάρει αίμα επίσης «για κάτω». Κατά τις πέντε ήλθε ένας γιατρός προφανώς και με ρώτησε αν είμαι για την επέμβαση. Οχι, του απάντησα, τούτη τη φορά λίγο ανήσυχος, εγώ είμαι εδώ για το τσεκάπ. Λίγο αργότερα μπαίνει στο δωμάτιο ένας παπάς με τον βοηθό του και με ρώτησε αν ήθελα να μεταλάβω! Αγρίεψαν τα πράγματα σκέφτηκα και του απάντησα πως δεν ήμουν έτοιμος ακόμα. Ακολούθησε μια τρίτη νεαρά για αίμα «εκεί κάτω». Τι γίνεται, βρε παιδιά, τον Δράκουλα τρέφετε «εκεί κάτω» και θέλετε τόσο αίμα: Οχι, μου απαντάει η δεσποινίς, γράφουμε τη διπλωματική μας εργασία και χρειαζόμαστε αίμα για την έρευνα.

Κατά τις επτά μια νοσοκόμα με ρώτησε πώς πάει η προετοιμασία για την επέμβαση. Την ενημέρωσα όσο μπορούσα πιο ήρεμα και μόλις βγήκε από το δωμάτιο σηκώθηκα από το κρεβάτι, μάζεψα τα πράγματά μου, κατέβηκα στην έξοδο της κλινικής και λέω στον θυρωρό πως θέλω να βγω λίγο έξω. Πώς λέγεσθε; με ρωτάει ο θυρωρός. Του το λέω, συμβουλεύεται μια λίστα και μου λέει: Δεν μπορείτε να βγείτε έξω, γιατί είσθε ασθενής υπό παρακολούθηση. Για να βγείτε χρειάζεται γραπτή άδεια του αρμόδιου γιατρού που σας έχει αναλάβει.

Βρε πού μπλέξαμε, σκέφθηκα. Ανεβαίνω πάλι στο δωμάτιό μου και περιμένω να αλλάξει η βάρδια στην έξοδο.

Οταν ανέλαβε κάποιος εύσωμος τύπος που διάβαζε μια αθλητική εφημερίδα, ξανακατεβαίνω. Ο κύριος; ρωτάει. Επισκέπτης του απαντάω, έρχομαι από το 34.

Περάστε μου λέει και έσκυψε πάλι στην εφημερίδα του.

Βγήκα γρήγορα γρήγορα λυτρωμένος και ξαλαφρωμένος και κατευθύνθηκα στο πλησιέστερο ουζάδικο για να υποβληθώ σε ένα τσεκάπ δικής μου έμπνευσης και επινόησης. Για το επόμενο θα σας ενημερώσω ανυπερθέτως προσεχώς, ευχόμενος στο μεταξύ τα καλύτερα για όλους...

ΓΙΏΡΓΟΣ Α. ΚΟΥΡΜΟΥΣΗΣ


Ο Μεσολογγίτης Ζουλφικάρ Πασάς

Κύριε διευθυντά,

Ηεπέτειος των 200 ετών από την Εξοδο του Μεσολογγίου, μου δίνει αφορμή ν’ αναφερθώ σ’ ένα περιστατικό της Εξόδου, ουχί ευρέως γνωστό, ως παρατίθεται στις δύο «ειδήσεις» του 19ου αιώνα, τις οποίες και παραθέτω.

«ΕΘΝΟΦΥΛΑΞ, 1.6.1864: Εκ των “Ελληνικών Χρονικών” του Μεσολογγίου ερανιζόμεθα τα επόμενα:

Ο εν Αιγύπτω αποκατασταθείς πατριώτης ημών Ζουλφικάρ Πασάς (Μεσολογγίτης αιχμαλωτισθείς κατά την έξοδον και προαχθείς εις εξουσίας και πλούτου) προτίθεται ν’ ανορύξη τον λιμένα της πόλεώς μας. Ζητεί δε πληροφορίας περί της απαιτουμένης δαπάνης παρ’ ανδρών τιμίων, εις τους οποίους να εμπιστευθή την διαχείρησιν του σπουδαίου και δαπανηρού τούτου έργου».

«ΝΕΑ ΕΦΗΜΕΡΙΣ, 24.6.1882: Και ο νέος διοικητής της Αλεξάνδρειας, ο Πασάς Ζουλφικάρ, αναγράφεται υπό των εφημερίδων ως ελληνικής καταγωγής, εκ της εν Μεσολογγίω οικογενείας των Γαλανών. Μεταξύ των προσφύγων λέγει η “Σφαίρα”, φιλοξενούμεν ενταύθα δύο ανεψιούς του Ελληνας μετά της οικογενείας των υπαλλήλους εν ταις υπουργίαις της Αιγύπτου».

Να σημειώσω ότι το καλοκαίρι του 1882 ξέσπασε στην Αίγυπτο εθνικιστική εξέγερση των Αιγυπτίων κατά των Ευρωπαίων της Αιγύπτου, κατά την οποίαν (εξέγερση) προέβησαν σε λεηλασίες περιουσιών αλλά και σφαγές Ευρωπαίων, μεταξύ των οποίων και Ελλήνων.

Τότε ο έφηβος Κ. Καβάφης και η οικογένειά του κατέφυγαν στον παππού τους, στην Κωνσταντινούπολη.

Επέστρεψαν στην Αλεξάνδρεια, μετά την καταστολή της εξέγερσης από τους Αγγλους. Ο Μεσολογγίτης Ζουλφικάρ Πασάς εκπροσωπούσε, ως διοικητής της Αλεξάνδρειας, τη νομιμότητα του χεδίβη της Αιγύπτου.

ΑΝΤΩΝΗΣ Ν. ΒΕΝΕΤΗΣ
Μοναστηράκι Δωρίδος