"...Η εργώδης προσπάθεια του νέου κυβερνητικού σχήματος συνδέεται με την επερχόμενη διαπραγμάτευση στο Βερολίνο, στο Παρίσι, στις Βρυξέλλες, στη Φρανκφούρτη, στο Αμστερνταμ και όπου χρειαστεί προκειμένου να διευκολυνθεί στη δημιουργία νέου δημοσιονομικού χώρου ικανού να ξεδιπλώσει τη φιλόδοξη αναπτυξιακή πολιτική του, συστατικό στοιχείο της οποίας είναι η γενναία μείωση των υπέρογκων και καταδυναστευτικών για την οικονομική δραστηριότητα φόρων...."

Από "ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ"

"ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ", 04/08/19

ΤΟΥ ΑΝΤΩΝΗ ΚΑΡΑΚΟΥΣΗ

Η νεοεκλεγείσα κυβέρνηση Μητσοτάκη «τρέχει» από την πρώτη στιγμή ανάληψης των καθηκόντων της, εκπλήσσοντας, με την προετοιμασία και την ταχύτητά της, τους περισσότερους εδώ και στο εξωτερικό.

Η «βιασύνη» ωστόσο έχει την εξήγησή της. Οπως μεταδίδουν όσοι διατηρούν στενή επαφή και επικοινωνία με τον Πρωθυπουργό, η εργώδης προσπάθεια του νέου κυβερνητικού σχήματος συνδέεται με την επερχόμενη διαπραγμάτευση στο Βερολίνο, στο Παρίσι, στις Βρυξέλλες, στη Φρανκφούρτη, στο Αμστερνταμ και όπου χρειαστεί προκειμένου να διευκολυνθεί στη δημιουργία νέου δημοσιονομικού χώρου ικανού να ξεδιπλώσει τη φιλόδοξη αναπτυξιακή πολιτική του, συστατικό στοιχείο της οποίας είναι η γενναία μείωση των υπέρογκων και καταδυναστευτικών για την οικονομική δραστηριότητα φόρων.

Θετικό κλίμα
από τις αγορές

Ο κ. Μητσοτάκης και το επιτελείο του θεωρούν ότι διαθέτουν ισχυρά επιχειρήματα και με τις εργώδεις προσπάθειές τους θέλουν να τα ενισχύσουν. Ηδη η ενθουσιώδης υποδοχή των πρώτων κινήσεων από την πλευρά των αγορών διαμορφώνει ιδιαίτερα θετικό κλίμα.

Οπως σημειώνει ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, η μείωση των επιτοκίων δανεισμού της Ελλάδας διαμορφώνει από μόνη της ισχυρό επιχείρημα υπέρ της μείωσης των «αιματοβαμμένων» πλεονασμάτων, όπως τα αποκαλούσε ο απελθών Αλέξης Τσίπρας. Υπενθυμίζει προς τούτο ότι το προηγούμενο σενάριο βιωσιμότητας του ελληνικού χρέους πάνω στο οποίο στηρίχθηκε η προσφερθείσα πριν από έναν χρόνο ρύθμισή του προέβλεπε μέσο επιτόκιο δανεισμού 4,8%.

Αυτό το επιτόκιο έχει ήδη καταρριφθεί και πλέον το ελληνικό κράτος δανείζεται μακροπρόθεσμα με επιτόκιο στα όρια του 2%. Και οι προοπτικές βεβαίως είναι να υποχωρήσει έτι περαιτέρω, διαμορφώνοντας έτσι μόνο εξ αυτού του λόγου νέο δημοσιονομικό χώρο.

Επιπλέον τα ισχυρά μεταρρυθμιστικά σήματα που εκπέμπει η νέα κυβέρνηση δημιουργούν επιπρόσθετη δυναμική, την οποία δεν μπορούν να αγνοήσουν οι εταίροι και δανειστές μας. Ηδη ο ψηφισθείς νόμος για το επιτελικό κράτος, τα βήματα ψηφιοποίησης του Ελληνικού Δημοσίου που προανήγγειλε ο αρμόδιος υπουργός Κυριάκος Πιερρακάκης, αλλά και οι κινήσεις του υπουργού Οικονομικών Χρ. Σταϊκούρα για ηλεκτρονική καταχώριση των τιμολογίων και ηλεκτρονική τήρηση των λογιστικών βιβλίων από επιχειρήσεις, επιτηδευματίες και ελεύθερους επαγγελματίες ενισχύουν την εντύπωση ότι η νέα κυβέρνηση δίδει ώθηση στις μεταρρυθμίσεις.

Από εκεί και πέρα η διακηρυγμένη αλλαγή του δημόσιου τομέα, η εξυγίανση των ΔΕΚΟ, η αντιμετώπιση των προβλημάτων της ΔΕΗ, οι ιδιωτικοποιήσεις, το Ελληνικό και άλλες εμβληματικές επενδύσεις, όπως και ένα κύμα αξιοποίησης της μεγάλης δημόσιας περιουσίας που κατέχεται τόσο από την ΕΤΑΔ όσο και από το ΤΑΙΠΕΔ, μπορούν να δημιουργήσουν ατμόσφαιρα γενικότερης επανεκκίνησης της οικονομίας και της χώρας ολόκληρης.

Ο Πρωθυπουργός εκτιμά ότι συνδυασμένα οι πολιτικές αυτές θα ενισχύσουν τη διαπραγματευτική του θέση έναντι της όποιας δυσπιστίας διατηρούν ακόμη η κυρία Μέρκελ, ο κ. Μακρόν, ο κ. Ρούτε, η κυρία Λαγκάρντ και η νέα επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κυρία Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.

Προσβλέπει επίσης στις προαναγγελθείσες μαζικές αναβαθμίσεις της ελληνικής οικονομίας από τους διεθνείς οίκους αξιολόγησης, οι οποίες στον βαθμό που επιβεβαιωθούν θα ενισχύσουν συνολικά την ελληνική προσπάθεια.

Γι’ αυτό λοιπόν και βιάζεται να ψηφίσει μέχρι τις 9 Αυγούστου τα πρώτα τρία νομοσχέδια και να προετοιμάσει την ψήφιση άλλων οκτώ μέχρι το τέλος του έτους, ώστε να μην υπάρχει αμφιβολία για τις ελληνικές προθέσεις και διαθέσεις.

Η πλήρης άρση
των capital controls

Θα μεσολαβήσουν άλλωστε στο τέλος του καλοκαιριού και άλλες αποφάσεις ενισχυτικές των παραπάνω σημάτων. Εχει ήδη συμφωνηθεί με τον διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος κ. Γιάννη Στουρνάρα η πλήρης άρση των capital controls στα τέλη Σεπτεμβρίου με μια και μόνη πράξη, και έτσι να ελευθερωθεί έπειτα από τέσσερα χρόνια η κίνηση κεφαλαίων. Γεγονός που εκτιμάται ότι θα συμβάλει επίσης στην πλήρη αποκατάσταση της εμπιστοσύνης προς την ελληνική οικονομία και θα διευκολύνει τις εκδηλούμενες από τώρα τάσεις επιστροφής των καταθέσεων στο χειμαζόμενο ακόμη τραπεζικό σύστημα.

Στην περίπτωση αυτή καμία μεγάλη ιδιωτική επιχείρηση ή πολυεθνικός όμιλος δεν θα μπορεί να υποστηρίξει τη διακράτηση διαθεσίμων στο εξωτερικό. Ο όποιος θεωρητικά διατηρούμενος σήμερα κίνδυνος εξαλείφεται και επιπλέον εδώ θα απολαμβάνουν θετικές αποδόσεις, ενώ στις θεωρούμενες ασφαλείς χώρες τα επιτόκια είναι απολύτως αρνητικά. Εκτιμάται δε ότι με την κίνηση αυτή δυνητικά μπορούν να επιστρέψουν στο εγχώριο τραπεζικό σύστημα καταθέσεις ύψους περίπου 17 δισ. ευρώ.

Η μείωση των πολύ
υψηλών πλεονασμάτων

Στην Τράπεζα της Ελλάδος εκτιμούν ότι στον βαθμό που η κυβέρνηση διατηρήσει τους σημερινούς εργώδεις ρυθμούς της και επιβεβαιωθούν στους επόμενους έξι μήνες οι έντονα μεταρρυθμιστικές της διαθέσεις, οι εταίροι θα προσφέρουν εντός του 2020 τη διεκδικούμενη μείωση των υπερυψηλών πρωτογενών πλεονασμάτων. Υπολογίζουν μάλιστα ότι μπορούν να πέσουν στο 2,2% του ΑΕΠ από το 2021. Υπό τον όρο πάντα ότι εφέτος θα προσεγγιστεί ο στόχος του 3,5% και θα διατηρηθεί η επιδίωξή του στον προϋπολογισμό της επόμενης χρονιάς που θα κατατεθεί στη Βουλή το προσεχές φθινόπωρο.

Ο κ. Στουρνάρας πάντως δηλώνει αισιόδοξος, αξιολογώντας και τις εκδηλούμενες προς αυτόν διαθέσεις ισχυρών διεθνών επενδυτικών οίκων. Το ενδιαφέρον για την Ελλάδα είναι μεγάλο, λέει χαρακτηριστικά και δεν κρύβει ότι καθημερινά δέχεται επισκέψεις διεθνών επενδυτών στην Τράπεζα της Ελλάδος. Ευρωπαίοι, Αμερικανοί, ακόμα και Κορεάτες δείχνουν ισχυρό ενδιαφέρον. Σημειώνει μάλιστα ότι ξένα funds είναι έτοιμα «για ανάληψη ελληνικού ρίσκου», ιδιαιτέρως μετά την εκτίναξη των αποδόσεων των μέχρι πρότινος υποτιμημένων ελληνικών τίτλων.

Δεν κρύβει μάλιστα ότι όσοι αγόρασαν ευτελισμένους ελληνικούς τίτλους το 2012 και τους διατήρησαν στα χαρτοφυλάκιά τους έχουν σήμερα αποδόσεις υψηλότερες του 40%. Ετσι εξηγείται άλλωστε και η διάθεση για τοποθέτηση σε ελληνικούς τίτλους, οι οποίοι έτσι κι αλλιώς είναι περιορισμένοι, καθώς το μεγαλύτερο μέρος του ελληνικού χρέους διακρατείται από κράτη. Αυτό ακριβώς εξηγεί και τη ζήτηση των ομολόγων που εκδίδουν οι ελληνικές τράπεζες για τις τιτλοποιήσεις «κόκκινων» δανείων. Τα παραπάνω συνθέτουν τη λεγόμενη νέα «ελληνική ευκαιρία», την οποία, όπως όλα δείχνουν, έχει κατανοήσει και αξιοποιεί πλήρως ο κ. Μητσοτάκης. Κάνοντας αυτό που δεν έκαναν, γιατί απλούστατα δεν κατανοούσαν τη σημασία της, οι ιδεολογικοπολιτικά αγκυλωμένοι κ.κ. Τσίπρας και Τσακαλώτος.

Η σιωπή τους εξάλλου είναι εύγλωττη, όπως και η αμηχανία τους δηλωτική της αδυναμίας κατανόησης των συνθηκών. Είχαν έναν θησαυρό στα χέρια τους και δεν ήξεραν τι να τον κάνουν, επειδή δεν πίστευαν το αποτέλεσμα της μνημονιακής σταθεροποίησης που και αυτοί υπηρέτησαν.

Δημιουργούν περιβάλλον
επενδυτικής έκρηξης
Οπως και να έχει πάντως, ο κ. Μητσοτάκης έχει πια την ευκαιρία στα χέρια του και τα εργαλεία βεβαίως στη διάθεσή του για την αξιοποίησή της. Και όπως διαβεβαιώνουν όσοι γνωρίζουν τις διαθέσεις της διεθνούς επενδυτικής κοινότητας, ο κ. Μητσοτάκης έχει μπροστά του πεδίο δόξης λαμπρό.

Οπως χαρακτηριστικά σημειώνουν, μόνο μικρό μέρος των εμπορικών γαιών που έχουν στη διάθεσή τους η ΕΤΑΔ και το ΤΑΙΠΕΔ να αξιοποιήσει αρκεί για να δημιουργήσει περιβάλλον επενδυτικής έκρηξης στη χώρα. Ευφάνταστες συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, όπου οι κρατικές εταιρείες θα βάζουν τη γη και οι ιδιώτες επενδυτές τα λεφτά, αρκούν για να αλλάξουν την ατμόσφαιρα στην οικονομία.

Για να μην αναφερθούμε στο ύψος των πόρων που μπορούν να κινητοποιήσουν οι ιδιωτικοποιήσεις δημοσίων επιχειρήσεων και οργανισμών, η ανάπτυξη πάσης φύσεως δικτύων και πλήθος άλλων δραστηριοτήτων που μπορούν να ελευθερωθούν με ταχύτητα, χωρίς τις δεσμευτικές ιδεολογικές και πολιτικές αγκυλώσεις των προηγούμενων χρόνων.

Σε κάθε περίπτωση οι οιωνοί φαντάζουν άριστοι για την προσδοκώμενη αναγέννηση της ελληνικής οικονομίας και της χώρας.

Αρκεί η νεοεκλεγείσα κυβέρνηση να διατηρήσει με επιμονή και πίστη τους σημερινούς ρυθμούς της και να μη σκοντάψει στις τρικλοποδιές που συνήθως βάζουν οι παραδοσιακοί εσωτερικοί κομματικοί κύκλοι και οι συνδεδεμένες μαζί τους τις περισσότερες φορές ομάδες συμφερόντων που έχουν μάθει αλλιώς ή απλώς θέλουν να ψοφήσει η κατσίκα του γείτονα επειδή η δική τους ήταν περιορισμένη σε μάντρα άγονη και έμεινε στέρφα.

"ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ", 04/08/19

ΤΟΥ ΛΑΜΠΡΟΥ ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΥ

Όλο και περισσότεροι στον ΣΥΡΙΖΑ ανατρέχουν στον όρο «πληθυντική Αριστερά». Μια φορτισμένη έννοια που προέρχεται από τη Γαλλία και τη συμμαχία κομμουνιστών, Σοσιαλιστών και οικολόγων της δεκαετίας του 1990. Ηταν η γαλλική «απάντηση» στον «τρίτο δρόμο» του Βρετανού Τόνι Μπλερ και στο «νέο Κέντρο» του Γκέρχαρντ Σρέντερ. Υπό τον Λιονέλ Ζοσπέν η «πληθυντική Αριστερά» έγινε κυβέρνηση το 1997 και παρά το «ριζοσπαστικό» προεκλογικό της πρόγραμμα διακρίθηκε για τις ιδιωτικοποιήσεις της!

Πορεία προς νέες
αχαρτογράφητες θάλασσες

Το πλήρωμα του χρόνου δεν άργησε. Στις εκλογές του 2002 υπέστη ταπεινωτική ήττα μένοντας εκτός δευτέρου γύρου στις προεδρικές εκλογές, με το Εθνικό Μέτωπο του Ζαν-Μαρί Λεπέν να περνά για πρώτη φορά στον πρώτο γύρο έχοντας απέναντί του τον Ζακ Σιράκ, τελικό νικητή της αναμέτρησης. Ο όρος «πληθυντική Αριστερά» πάντως έμεινε παρά την πλήρη χρεοκοπία του γαλλικού εγχειρήματος. Και για κάποιους στον ΣΥΡΙΖΑ μπορεί να νοηματοδοτήσει τη μετάβαση του κόμματος στη νέα εποχή.

Με την ισχυρή παρακαταθήκη του 31,5% που απέσπασε στις εκλογές της 7ης Ιουλίου, το πρώην κυβερνών κόμμα της ριζοσπαστικής Αριστεράς άνοιξε τα πανιά του για νέες αχαρτογράφητες θάλασσες: επανίδρυση, μετασχηματισμός, ανασυγκρότηση, διεύρυνση, μετεξέλιξη είναι μερικές από τις έννοιες που ακούγονται στους διαδρόμους της Κουμουνδούρου. Το πρώτο βήμα έγινε με τη συγκρότηση του σχήματος ΣΥΡΙΖΑ – Προοδευτική Συμμαχία και αποτυπώθηκε στα ψηφοδέλτια του κόμματος, ενώ πλέον διαθέτει και κοινοβουλευτική εκπροσώπηση. Αυτό όμως δεν αρκεί για να αποκτήσει κοινωνική δυναμική και εμβέλεια – ή «γείωση», κατά την κομματική ορολογία.

Η αρνητική εμπειρία της κυβερνητικής περιόδου απέδειξε ότι χωρίς κόμμα με κοινωνικούς δεσμούς δεν πας πουθενά. Το κόμμα του ΣΥΡΙΖΑ έγινε υποκατάστατο της κυβέρνησης, συμπλήρωμά της και «σάκος του μποξ» για να εκτονώνεται η κοινωνική οργή από τη μνημονιακή προσαρμογή του.

Ο Αλέξης Τσίπρας έχει προαναγγείλει τη δημιουργία ενός μαζικού, λαϊκού κόμματος «όλων των προοδευτικών και δημοκρατικών πολιτών» με στόχο να ανατραπεί «η κομματική αναντιστοιχία με την ευρεία κοινωνική βάση», «μια σύγχρονη πληθυντική Αριστερά», όπως την έχει προσδιορίσει, ώστε να μη χαθεί το «μομέντουμ, καθώς δημιουργείται η δυναμική για συμμετοχή των προοδευτικών και δημοκρατικών πολιτών στη διαδικασία ανασυγκρότησης».

Η Ρένα Δούρου έχει μιλήσει για την ανάγκη οικοδόμησης «ενός ευρύτατου κοινωνικού μετώπου με πρωταγωνιστή μια νέα, πληθυντική, ανοιχτή Αριστερά». Υπέρ μιας «σύγχρονης πληθυντικής Αριστεράς, αλλά σε κάθε περίπτωση Αριστεράς» έχει ταχθεί ο γραμματέας του ΣΥΡΙΖΑ Πάνος Σκουρλέτης, διευκρινίζοντας ότι δεν μιλάει ούτε για σοσιαλδημοκρατικοποίησή του ούτε για μετατροπή σε Κεντροαριστερά. Ενώ ο Γιώργος Κατρούγκαλος έχει διευρύνει το πεδίο, διατυπώνοντας την άποψη ότι ο νέος ΣΥΡΙΖΑ θα πρέπει να εκφράσει «όχι μόνο την πληθυντική Αριστερά αλλά το σύνολο της δημοκρατικής παράταξης, συμπεριλαμβανομένου του δημοκρατικού – σε διάκριση με το «ακραίο» – Κέντρου, έως τις παρυφές της συντηρητικής παράταξης».

Υπέρ μιας «πλατιάς, ευρύχωρης και λειτουργικής συμμαχικής προοδευτικής παράταξης αγώνων, προτάσεων και διακυβέρνησης» έχει ταχθεί ο Δημήτρης Παπαδημούλης, ενώ ο Νίκος Μπίστης έχει καθησυχάσει όσους φοβούνται τυχόν απώλεια της αριστερής του ταυτότητας ότι αυτή δεν κινδυνεύει «αν συνεχίσει να κινείται προς μια κατεύθυνση προς την οποία κινείται η πληθυντική Αριστερά στην Ευρώπη», δηλαδή «προς μια ώσμωση αριστερής Σοσιαλδημοκρατίας, Πρασίνων, Ριζοσπαστικής Αριστεράς, μιας πληθυντικής Αριστεράς που σε ορισμένα σημεία μπορεί να βρει κοινό τόπο και με μερίδα των Φιλελευθέρων».

Το μόνο βέβαιο είναι ότι στον δρόμο για τη μορφοποίηση του νέου ΣΥΡΙΖΑ θα τεθούν όλα τα ζητήματα: πολιτικά, ιδεολογικά, φυσιογνωμικά, ταυτοτικά, οργανωτικά κ.λπ. Και θα αναμετρηθούν όλες οι απόψεις για το πόσο «πλατύς», «ευρύχωρος», «μαζικός», «λαϊκός» και «ανοιχτός» θα είναι.

Εκλογή ηγεσίας από
τα μέλη του κόμματος

Ο στόχος τέθηκε ήδη από τον κ. Τσίπρα για αθρόα μαζικοποίηση του κόμματος ως το συνέδριο προς το τέλος του έτους. Ο «πήχης» τέθηκε στο 10% των ψηφοφόρων του, που αντιστοιχεί σε περίπου 180.000 μέλη. Εκεί θα ληφθούν και οι αποφάσεις για τη δομή, τη λειτουργία και τη στρατηγική του, ενώ θα επιβεβαιωθεί η εμπιστοσύνη στο πρόσωπό του. Μάλιστα έχει ήδη πέσει στο τραπέζι της προοδευτικής συμμαχίας η ιδέα για εκλογή του προέδρου από τον λαό κατά τα πρότυπα των αρχηγικών κομμάτων εξουσίας, παρά τις επιφυλάξεις που υπάρχουν – κάποιοι θυμούνται το προηγούμενο της εκλογής του Γιώργου Παπανδρέου στο ΠαΣοΚ το 2004, κάτι που ναι μεν ανέτρεψε τα εσωκομματικά φέουδα και στεγανά, ωστόσο ενίσχυσε περαιτέρω το αρχηγοκεντρικό μοντέλο του κόμματος, με τον αδιαμφισβήτητο «ηγέτη» και τους (κατά Γ. Φλωρίδη) «κηπουρούς» του να βρίσκονται στο επίκεντρο.

Η σκληρή πολιτική πραγματικότητα απέδειξε ότι η ισχυρή νομιμοποίηση μέσω της εκλογής από τη βάση δεν στάθηκε ικανή να αποτρέψει το ΠαΣοΚ και τον κ. Παπανδρέου από την κατάρρευση υπό το βάρος της μνημονιακής λαίλαπας. Υπάρχει ωστόσο και η άποψη κάποιων στον ΣΥΡΙΖΑ ότι η ανάδειξη του κ. Τσίπρα στην αρχηγία του νέου κόμματος απευθείας από τη βάση θα προσελκύσει ευρύτερο αριθμό πολιτών οι οποίοι θέλουν να συμμετέχουν στις διεργασίες συγκρότησης και ισχυροποίησης του αριστερού – προοδευτικού πόλου. Σε κάθε περίπτωση αυτό που προέχει είναι να εγγραφούν νέα μέλη. «Να βγει ο ΣΥΡΙΖΑ από το «καβούκι» του», όπως λένε κάποιοι.

Το «μοντέλο Κόρμπιν» και τα social media

Εδώ και καιρό στον ΣΥΡΙΖΑ συζητείται το μοντέλο Κόρμπιν, του ηγέτη των βρετανών Εργατικών που κατόρθωσε να αυξήσει κατά περίπου μισό εκατομμύριο τα μέλη του κόμματός του ποντάροντας κυρίως στους νέους.

Στην κατεύθυνση αυτή τα social media και το Διαδίκτυο θα παίξουν ιδιαίτερο ρόλο στην επικοινωνία με τους ψηφοφόρους του ΣΥΡΙΖΑ, ενώ φυσικά θα ενεργοποιηθεί ολόκληρο το κόμμα με όσες οργανωμένες δυνάμεις και δομές διαθέτει και με διάφορες πρωτοβουλίες προκειμένου «το μήνυμα της ισχυροποίησής του να φτάσει παντού».

Υπάρχουν ωστόσο στην πορεία αυτή κάποιες προϋποθέσεις προκειμένου το κόμμα να ενεργοποιηθεί και να συστρατευθεί με την ιδέα της επανίδρυσης – να γίνει ανοιχτή δημοκρατική συζήτηση στο εσωτερικό του για τα λάθη της διακυβέρνησης, ένας γενναίος απολογισμός και αυτοκριτική για όσα έγιναν και δεν έγιναν, για τους πολιτικούς χειρισμούς και τις αποφάσεις που οδήγησαν σε ολέθρια αποτελέσματα, και να αποδοθούν ευθύνες όπου χρειάζεται.

Υπάρχουν εκείνοι που θεωρούν – και το λένε στις κατ’ ιδίαν συζητήσεις τους – ότι για να κάνει ο ΣΥΡΙΖΑ την υπέρβαση θα πρέπει πρώτα να κάνει «ταμείο» για τα θετικά και για τα σφάλματα και τις ολιγωρίες που εμφάνισε στο επίπεδο διακυβέρνησης. Η συζήτηση αυτή θα γίνει με τον έναν ή τον άλλον τρόπο. Από τον Σεπτέμβριο το κόμμα θα μπει σε φάση ενδοσκόπησης – «αλλά όχι εσωστρέφειας», όπως λένε -, επενδύοντας στη δυναμική του εκλογικού ποσοστού και κυρίως στο νέο αφήγημα της «μαχητικής, προγραμματικής αντιπολίτευσης» έναντι της κυβερνητικής πολιτικής μέσα και έξω από τη Βουλή.