ΤΡΕΙΣ+ΜΙΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ "ΘΕΜΑ" ΜΕ ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΑΣΥΛΟ....

Από "ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ" και 

το κομματικό δελτίο της  "ΑΥΓΗΣ"

"ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ", 04/08/19

ΤΗΣ ΝΙΚΗΣ ΚΕΡΑΜΕΩΣ

Κατά την τελευταία τετραετία, η Παιδεία επλήγη βαθιά από τις πολιτικές της προηγούμενης κυβέρνησης: η δαιμονοποίηση της αριστείας, η εξύψωση της ήσσονος προσπάθειας και o εξισωτισμός προς τα κάτω επέφεραν εκτεταμένη ζημία, μειώνοντας το κοινωνικό κεφάλαιο της χώρας. Οι νομοθετικές πρωτοβουλίες που έχουμε εξαγγείλει για το πρώτο διάστημα της παρούσας διακυβέρνησης αποτυπώνουν μια εκ βάθρων αλλαγή στη νοοτροπία με την οποία ανέκαθεν όφειλε και οφείλει – κατά τη γνώμη μου – να διάκειται το κράτος απέναντι στον χώρο της εκπαίδευσης: ως ένα πεδίο όπου σφυρηλατούνται αξίες, διαμορφώνονται συνειδήσεις και χτίζονται τα θεμέλια για μια πολιτεία με υγιή αντανακλαστικά· και ως έναν σπουδαίο μοχλό οικονομικής ανάπτυξης. Το μεταρρυθμιστικό μας σχέδιο για την Παιδεία εδράζεται σε τρεις βασικές κατευθύνσεις: μεγαλύτερη ελευθερία και μεγαλύτερη αυτονομία για σχολεία και πανεπιστήμια, ώστε να αξιοποιήσουμε τις μεγάλες δυνατότητες των λειτουργών της εκπαίδευσης και να απελευθερώσουμε τον δυναμισμό τους, εξωστρέφεια και ουσιαστικότερη σύνδεση της εκπαίδευσης με την αγορά εργασίας, καλύτερη προσαρμογή στα νέα δεδομένα της ψηφιακής οικονομίας και της κοινωνίας της πληροφορίας και έντασης γνώσης. Στόχος, να αναδείξει τον καλύτερο εαυτό όλων, να δώσει ίσες ευκαιρίες σε όλους και να καταστήσει την εκπαίδευση χώρο δημιουργίας, ενθαρρύνοντας ταλέντα και βελτιώνοντας αδυναμίες.

Η «κατάχρηση» και
η διακίνηση ιδεών

Στο πλαίσιο αυτό, η αναβάθμιση της ποιότητας του ακαδημαϊκού περιβάλλοντος, την οποία πραγματεύεται το υπό συζήτηση σχέδιο νόμου, αποτελεί αδιαπραγμάτευτη πολιτική προτεραιότητα. Η ακαδημαϊκή ελευθερία είναι η ελευθερία καθενός μέλους της πανεπιστημιακής κοινότητας να συμμετέχει απρόσκοπτα στην έρευνα και στη διδασκαλία, αναπτύσσοντας την προσωπικότητά του. Αποτελεί, παράλληλα, και θεσμική εγγύηση που προστατεύει λειτουργικά την ελευθερία της επιστημονικής έρευνας και διδασκαλίας, δηλαδή την οργανωμένη επιστημονική δραστηριότητα, που αναπτύσσεται στους χώρους των ΑΕΙ.

Η ιστορική εξέλιξη και εμπειρία από την εφαρμογή 30 και πλέον χρόνων δεν καταλείπουν καμία αμφιβολία για τη συστηματική κατάχρηση της έννοιας του ασύλου, υπό την έννοια της εργαλειοποίησής του για την παροχή κάλυψης και ανοχής (ιδίως μέσω της αδυναμίας ή παρεμπόδισης παρέμβασης των αρχών) σε πράξεις και συμπεριφορές που συντελούνται εντός των χώρων των ΑΕΙ ή επεκτείνονται σε αυτό και δεν έχουν καμία σχέση με την έρευνα, τη διδασκαλία και την εν γένει ελεύθερη έκφραση και διακίνηση ιδεών. Τα περιστατικά ποικίλα: άσκηση ψυχολογικής ή σωματικής βίας, προπηλακισμοί φοιτητών, καθηγητών και διοικητικού προσωπικού, βίαιες διακοπές μαθημάτων, καταστροφές σε σπουδαστήρια και κτίρια, παρασκευή και κυκλοφορία εύφλεκτων υλικών και εκρηκτικών υλών, παρεμπόριο και διακίνηση ναρκωτικών ουσιών, χώροι-καταφύγιο παραβατών για έκνομες δραστηριότητες που συντελούνται και εκτός των πανεπιστημίων. Πρόκειται για πράξεις και συμπεριφορές που αντιτίθενται ευθέως στη συνταγματικώς κατοχυρωμένη ακαδημαϊκή ελευθερία, περιορίζοντας στην πράξη την ελεύθερη έκφραση και διακίνηση ιδεών και υπονομεύοντας την εκπαιδευτική διαδικασία. Γεννάται, σε κάθε περίπτωση, και ένα ακόμη καίριο ζήτημα: η ανάγκη προστασίας της δημόσιας περιουσίας από τέτοιες έκνομες πράξεις και συμπεριφορές, κατά τον ίδιο τρόπο που ισχύει και πρέπει να ισχύει για κάθε άλλον δημόσιο χώρο.

Στο πνεύμα
της μεταρρύθμισης του 2011

Εχοντας πλήρη γνώση ότι η ελεύθερη έκφραση και διακίνηση ιδεών είναι συνυφασμένες με την έννοια της ασφάλειας, οφείλει η Πολιτεία να τις κατοχυρώσει και να τις προστατεύσει ουσιαστικά. Να αποκαταστήσει, με άλλα λόγια, το κατάλληλο ακαδημαϊκό περιβάλλον για την αναβάθμιση του παρεχόμενου εκπαιδευτικού και ερευνητικού έργου, σε συνθήκες αξιοπρέπειας και ελευθερίας. Για να επιτευχθεί αυτό, πέραν της πολιτικής βούλησης, είναι απαραίτητη προϋπόθεση να ισχύει στα δημόσια πανεπιστήμια ό,τι ακριβώς ισχύει και σε κάθε δημόσιο φορέα: να μπορούν δηλαδή εντός των χώρων των πανεπιστημίων οι αρμόδιες αρχές να ασκούν όλες τις κατά νόμο αρμοδιότητές τους, συμπεριλαμβανομένης της επέμβασης λόγω τέλεσης αξιόποινων πράξεων. Αυτός είναι ο πυρήνας της σκέψης μας αναφορικά με την αποκατάσταση του ασύλου των ιδεών στα πανεπιστήμια, στο πνεύμα και της παλαιότερης μεταρρύθμισης του 2011.

Πιστεύω βαθιά ότι το μέλλον μας περνάει μέσα από τα σχολεία και τα πανεπιστήμια της χώρας. Μόνη φιλοδοξία και επιδίωξη του προταθέντος σχεδίου νόμου είναι να αποκατασταθεί η κοινή λογική και να διασφαλιστεί ότι τα πανεπιστήμια θα αποτελούν επί της ουσίας χώρο ελεύθερης έκφρασης και διακίνησης ιδεών, με σεβασμό στη δημόσια περιουσία. Για ένα αναβαθμισμένο ακαδημαϊκό περιβάλλον που θα επιτρέπει στο εξαιρετικό ανθρώπινο δυναμικό των πανεπιστημίων μας να διαπρέπει. Τώρα, και αύριο.

-Η  Νίκη Κεραμέως είναι υπουργός Παιδείας και Θρησκευμάτων.

"ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ", 04/08/19

ΤΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΣΕΒΑΣΤΑΚΗ

Κινδυνεύει άραγε η ελεύθερη διακίνηση των ιδεών από τις αλλαγές στη ρύθμιση για το ακαδημαϊκό άσυλο; Ετσι όπως διαβάζει κανείς τα κινδυνολογικά κείμενα που βλέπουν το φως αυτές τις ημέρες σχηματίζει την εντύπωση πως η «χούντα δεν τελείωσε το ’73», όπως έλεγε το γνωστό άκυρο και προσβλητικό σύνθημα. Πάνω στις πληροφορίες για τις πρωτοβουλίες της νέας κυβέρνησης (από την ιδέα για είσοδο με κάποια κάρτα στους πανεπιστημιακούς χώρους μέχρι την απόφαση για διευκόλυνση της παρέμβασης της Αστυνομίας σε αξιόποινες πράξεις) χτίζεται μια ολόκληρη ρητορική σχεδόν αντιφασιστικού καλέσματος. Κείμενα, καλέσματα, σχόλια στα σόσιαλ μίντια «ξαναπιάνουν» το νήμα των παλαιών φόβων, παρουσιάζοντας τις όποιες εξελίξεις ως παλινόρθωση κάποιου αστυνομικού κράτους με στόχο την ακύρωση του ελεύθερου πανεπιστημίου.

Κάπως έτσι πάει να χαθεί η ουσία της συζήτησης και αρχίζουν, πάλι, να κυριαρχούν ξόανα και καρικατούρες. Απέναντι σε πολύ συγκεκριμένα και ορατά προβλήματα που αντιμετωπίζουν εδώ και χρόνια τα ΑΕΙ, κάποιοι πολιτεύονται με τις μνήμες τους ή με τα αντανακλαστικά των πρώτων μεταπολιτευτικών χρόνων. Σαν να μην έχουν μεσολαβήσει σαράντα πέντε χρόνια από την πτώση της δικτατορίας. Ενας αντικατασταλτικός πανικός – μαζί με την αξιοποίηση της συναισθηματικής αντιδεξιάς στάσης – σκεπάζει κάποια πραγματικά ερωτήματα: υπάρχουν θέματα με την ασφάλεια των Σωμάτων και της δημόσιας περιουσίας στους χώρους των πανεπιστημίων; Και το άλλο και πιο δύσκολο ερώτημα: μπορούμε να μιλάμε για εμπόδια στην ελεύθερη διακίνηση των ιδεών και από πού προέρχονται αυτά τις περισσότερες φορές;

Το πρώτο ερώτημα αφορά όντως τη στενή έννοια του ασύλου και τη δυνατότητα της Αστυνομίας να επεμβαίνει όταν διαπιστώνονται ποινικά αδικήματα. Αλλά το θέμα της ελευθερίας των ιδεών δεν έχει σχέση με την Αστυνομία και τη στενή έννοια της τήρησης της τάξης. Είναι θέμα που χρειάζεται άλλες απαντήσεις, πέρα από τους νόμους και τη δημόσια συζήτηση για την παραβατικότητα στα ΑΕΙ.

Οσοι αντιδρούν έχουν ένα δίκιο όταν λένε πως δεν πρέπει να συγχέονται πολύ διαφορετικές εικόνες και να πλάθεται ένα αμάλγαμα: η εικόνα των ντίλερ και των πρεζονιών είναι ένα και τα φαινόμενα οριακού «πολιτικού ακτιβισμού» είναι κάτι άλλο. Οι χύμα βανδαλισμοί είναι ένα και η αφισορρύπανση ή οι τελετουργίες των ομάδων και των παρατάξεων είναι τελείως διαφορετικά πράγματα. Εγώ θα έλεγα και κάτι περισσότερο: οι αναπόφευκτες εντάσεις που έχει ο ανταγωνισμός ιδεών και πολιτικών ερμηνειών (γιατί οι διαφορετικές πολιτικές ερμηνείες θα κυκλοφορούν πάντα στις αρτηρίες των ΑΕΙ) δεν πρέπει να τοποθετούνται στο ίδιο πλάνο με τους τραμπουκισμούς και τις αντικοινωνικές ασχήμιες. Δημοσιογραφικές ευκολίες, άγνοια ή διάφορες υπερβολές συντηρητικών σχολιαστών αναπαράγουν συχνά τέτοιες λάθος περιγραφές.

Η ανάγκη να διακρίνουμε ανάμεσα στα διαφορετικά φαινόμενα πρέπει, παρ’ όλα αυτά, να συμβαδίζει με την παραδοχή ότι η ελεύθερη διακίνηση των ιδεών και η πνευματική ελευθερία τραυματίζονται εδώ και αρκετά χρόνια. Αυτό φυσικά δεν το παραδέχονται οι αντιδρώντες ή, αν το παραδέχονται κάποιοι, το θεωρούν μικρό πράγμα μπροστά σε άλλα θέματα. Χώροι της πανεπιστημιακής ζωής έχουν γίνει απροσπέλαστοι για ιδέες και ανθρώπους που δεν είναι αρεστοί για πολιτικούς λόγους. Ιδίως στα χρόνια της κρίσης, διανοούμενοι ή επιστήμονες που θεωρήθηκαν «φορείς του κυρίαρχου λόγου» αποκλείστηκαν ή δέχθηκαν απειλές. Μερίδες του ακαδημαϊκού κόσμου – τόσο διδάσκοντες όσο και φοιτητές – επέκτειναν κατά το δοκούν και αυθαίρετα το πεδίο των «αντιδραστικών εχθρών» κατασκευάζοντας λίστες ανεπιθύμητων.

Πολύ δύσκολα, ας πούμε, ένα Τμήμα Φιλολογίας θα καλούσε τη Σώτη Τριανταφύλλου να μιλήσει για ένα της βιβλίο – ακόμα και για κάποιο αμιγώς λογοτεχνικό και όχι από τα δοκιμιακά της. Κάποιος σύλλογος, κάποια τυπική ή άτυπη συλλογικότητα, θα έβαζε βέτο και θα απειλούσε με δυναμική επέμβαση για τη ματαίωση της εκδήλωσης και την έξωση της «αντιδραστικής». Το ίδιο έχει συμβεί με πολλούς άλλους συγγραφείς ή επιστήμονες που έχουν ταξινομηθεί στο σκοτεινό πεδίο του νεοφιλευθερισμού και των παραφυάδων του. Η ρητορική (και συχνά πρακτική) του αποκλεισμού και της αποπομπής παράγει υλικά αποτελέσματα εδώ και πολλά χρόνια.

Η πικρή αλήθεια είναι ότι υπάρχει ένας κόσμος στο ελληνικό πανεπιστήμιο που ζηλεύει την πρακτική των αμερικανικών safe spaces και των «καθαρών από αντιδραστικές ιδέες» εκδηλώσεων. Ενας κόσμος έχει ταυτίσει αυθαίρετα τη δική του αδιατάρακτη αναπαραγωγή μέσα στον χρόνο με το δημόσιο και προοδευτικό πανεπιστήμιο. Αυτή είναι, δυστυχώς, η κυρίαρχη πηγή προέλευσης των όποιων προβλημάτων στην ελεύθερη διακίνηση των ιδεών. Προφανώς δεν είναι η μοναδική πηγή. Θα μπορούσε να σκεφτεί κανείς που γνωρίζει τα πανεπιστημιακά ήθη ότι υπάρχουν και άλλα εμπόδια στην ελεύθερη διακίνηση των ιδεών και στην άσκηση της ακαδημαϊκής ελευθερίας: η αυτολογοκρισία μέσα σε ιεραρχικά συστήματα (κυρίως οι θεμιτοί φόβοι των χαμηλότερων βαθμίδων), οι θύλακες κάποιων συντηρητικών καθηγητών σε μεμονωμένες σχολές (θεολογικές, ιατρικές κ.λπ.), οι πιέσεις και η ανασφάλεια καριέρας σε συνθήκες «παγωμένων» προκηρύξεων και υποχρηματοδότησης. Ολα αυτά όμως που έχουν πάντα τη σημασία τους δεν πρέπει να γίνονται άλλοθι για να μη θίγεται το άλλο ζήτημα: το ζήτημα των αυταρχικών και «πραξικοπηματικών» λογικών που άλλοτε φτάνουν ως τη φυσική βία και άλλοτε – συχνότερα – διεκδικούν μια αποκλειστική λογική ψευτο-ριζοσπαστικής υπερπολιτικοποίησης απ’ όπου αποκλείονται οι άλλοι ως εχθροί. Απόψεις που βλέπουν το πανεπιστήμιο σαν άλλον έναν τόπο δουλειάς ή το ταυτίζουν με πολεμική αρένα ιδεολογικών σχεδίων, απόψεις που θεωρούν διαβολικό τεχνοκρατισμό τις προϋποθέσεις της σοβαρής έρευνας και ατομικισμό την αφιέρωση κάποιου φοιτητή/τριας στις σπουδές του/της, απόψεις που ξεχειλίζουν από πρωτόγονη ηθικολογία και αδιαφορούν για όλες τις διαστάσεις της ακαδημαϊκής ζωής που δεν διαθέτουν κινηματικά ενδιαφέροντα κ.λπ. Τέτοιες απόψεις έχουν γεννήσει ανελευθερία και πνευματική μιζέρια. Και προφανώς αυτές οι αντιλήψεις είναι ιδέες που δεν μπορεί και δεν πρέπει να ρυθμιστούν από καμία διάταξη για το άσυλο. Είπαμε: να μη συγχέουμε τη συζήτηση για την παραβατικότητα και τη συζήτηση για το πρόβλημα της ακαδημαϊκής και πνευματικής ελευθερίας.

Το πρόβλημα της ελεύθερης διακίνησης των ιδεών χρειάζεται, λοιπόν, ειλικρίνεια. Οχι το προπέτασμα καπνού της κλασικής «αντικατασταλτικής» ατζέντας, ούτε τις αμήχανες ασκήσεις αριστερής αντιπολίτευσης από ανθρώπους που είναι μέσα στους θεσμούς από χρόνια μα παριστάνουν ακόμα πως βρίσκονται εκτός, εξόριστοι ή διωκόμενοι. Το θέμα εν τέλει είναι να μη συρρικνωθούν οι ευαισθησίες για μια φιλελεύθερη και πραγματικά πλουραλιστική δημόσια σφαίρα, για ένα πανεπιστήμιο ανοιχτό σε διαφορετικούς λόγους, ερμηνείες και παραδείγματα σκέψης. Πέρα από το θέμα της ασφάλειας με τη νομική σημασία του όρου, αυτό που επείγει είναι να μην έχει πλέον καμία δικαιολογία η παρεμπόδιση του λόγου, της παρουσίας, της θεσμικής και ιδεολογικής παρουσίας των άλλων, των «αντιπάλων». Με την εξαίρεση των νεοναζιστών ή όσων εγκωμιάζουν δολοφονίες πολιτικών αντιπάλων και αντιδημοκρατικά πραξικοπήματα, τα πανεπιστήμια πρέπει να είναι χώροι ελεύθεροι από προγραφές, διαγραφές, αποκλειστικές ζώνες και καθαρότητες γραμμών.

Το παράδοξο είναι πως μέσα στο αναδυόμενο μέτωπο των υπερασπιστών του ασύλου στοιχίζονται και εκείνες οι φωνές που έχουν συμβάλει στην ιδιότυπη, εκ των έσω, κατάλυσή του: όχι στο όνομα του κράτους αλλά στο όνομα των δικών τους σχεδίων και πολιτικών πλάνων, αδιαφορώντας πλήρως είτε για τη συγκατάθεση, είτε για την υπομονή και τις ελευθερίες των άλλων.

Αν το πρόβλημα των παραβατικών πράξεων μπορεί να αντιμετωπιστεί (ως έναν βαθμό μόνο, ας μην καλλιεργούνται αυταπάτες), η άλλη διάσταση απαιτεί υπερβάσεις και το θάρρος όσων μπορούν και θέλουν να μιλήσουν χωρίς μισόλογα και δικαιολογήσεις άλλων εποχών.

-Ο Νικόλας Σεβαστάκης είναι καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του ΑΠΘ.

"ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ", 04/08/19

ΤΟΥ ΠΕΤΡΟΥ ΜΑΡΤΙΝΙΔΗ 

Στοιχηματίζω ότι όσοι με έμφαση υπερασπίζονται το πανεπιστημιακό άσυλο θα εναντιώνονται, το ίδιο εμφατικά, στη διάκριση της επικρατούσας θρησκείας. Και στις δύο περιπτώσεις, ωστόσο, πρόκειται για ιδεοληψίες που επιμένουν να διατηρούν νομικό στάτους.

Στη δεύτερη περίπτωση το οξύμωρο είναι προφανές. Ενα στατιστικό δεδομένο μετατρέπεται σε θεολογικό τεκμήριο. Επειδή το 95% των Ελλήνων είναι ορθόδοξοι, άρα ισότιμα με τους δασκάλους που πληρώνονται για να διδάσκουν τους κανόνες της γραμματικής ή τους νόμους της χημείας πληρώνονται και οι ιερείς από το κράτος, για να διδάσκουν ότι ο Χριστός είναι υιός του Θεού και το Αγιο Πνεύμα εκπορεύεται μόνο από τον Πατέρα.

Στην περίπτωση του ασύλου το οξύμωρο είναι ακόμη πιο φανερό, και ας δηλώνουν κάποιοι έτοιμοι να χύσουν το αίμα τους υπέρ του. Μείζον επιχείρημά τους συνιστά η προστασία της διακίνησης ιδεών, ιδίως δημοκρατικών ιδεών, σ’ ένα δικτατορικό καθεστώς. Αλλά αν το καθεστώς είναι δικτατορικό, δεν θα ορρωδήσει προ του θεσμού του ασύλου. Θα στείλει την Αστυνομία ή τον Στρατό να πατάξουν τους διακινητές τέτοιων ιδεών. Το ζήσαμε το 1973 στο Πολυτεχνείο, με κόστος τα βασανιστήρια και τις ζωές ανθρώπων που είχαν το θάρρος να ορθώσουν το ανάστημά τους στη στρατιωτική χούντα. Αν πάλι το καθεστώς είναι δημοκρατικό, γιατί να μαντρωθείς σε πανεπιστημιακούς χώρους να διακηρύσσεις τις ιδέες σου περί «αστικής» ή «λαϊκής» δημοκρατίας, ενώ μπορείς να τις διακηρύσσεις ανεμπόδιστα σε δρόμους και πλατείες ή, στις μέρες μας πλέον, να τις αναρτάς στο Διαδίκτυο από το σπίτι σου;

Και στις δύο περιπτώσεις μια ιστορική συγκυρία επιμένει να στηρίζει έναν παραλογισμό. Επειδή στην Επανάσταση του 1821, που οδήγησε στην ίδρυση του ελληνικού κράτους, η Ορθοδοξία αποτελούσε τον συνεκτικό ιστό των επαναστατών, διακόσια χρόνια μετά η Ορθόδοξη Εκκλησία δικαιούται να κρεμά τις εικόνες της στα δικαστήρια αυτού του κράτους και να ασκεί τον προσηλυτισμό της σαν διδακτέα ύλη στα σχολεία του. Επειδή το 1973 η Νομική και το Πολυτεχνείο έγιναν εστίες της γενναίας φοιτητικής εξέγερσης κατά της χούντας, πενήντα χρόνια μετά πρέπει να απαγορεύεται στην Αστυνομία να μπει σε πανεπιστήμιο, καθώς οι διώξεις εγκλημάτων εκεί μέσα θα ξυπνούν μνήμες από την πάταξη των εξεγερμένων του 1973.

Είμαστε η μόνη χώρα στην Ευρώπη στην οποία έχουν τόση σπουδαιότητα οι εισαγωγικές εξετάσεις. (Ολόκληρη βιομηχανία φροντιστηρίων, πλήρης τηλεοπτική κάλυψη των Πανελλαδικών, συνεντεύξεις με τους αριστούχους κ.λπ.) Χιλιάδες γονείς αγωνιούν και έπειτα καμαρώνουν για τις επιτυχίες των παιδιών τους, ενώ αυτά τα παιδιά, παράλληλα με περισσότερο ή λιγότερο λαμπρές σπουδές, θα ξεκινήσουν και μια μαθητεία στην αλητεία.

Το έζησα επί σχεδόν 40 χρόνια ως διδάσκων και το είδα να χειροτερεύει σταδιακά από χρονιά σε χρονιά. Στην αρχή ήταν κάποιοι άστεγοι. Εβρισκαν καταφύγιο στους πανεπιστημιακούς χώρους, απολαμβάνοντας θαλπωρή και κεράσματα. Με τους προοδευτικούς φοιτητές να τους αντιμετωπίζουν σαν δίποδα κατοικίδια, βρίσκοντας μαζί ευκαιρία να επιβεβαιώσουν την προοδευτικότητά τους. Σε δεύτερη φάση εμφανίστηκαν ποικίλοι μικρέμποροι, που εισέρχονταν ακόμη και στις αίθουσες διδασκαλίας για να προτείνουν τις πραμάτειες τους. Σε μια τρίτη φάση, διάφοροι άνεργοι βρήκαν ευκαιρία βιοπορισμού στήνοντας αυτοσχέδια κυλικεία και πουλώντας φτηνότερους καφέδες ή κουλούρια, σε αθέμιτο ανταγωνισμό προς τα νόμιμα κυλικεία.

Τότε εκδηλώθηκαν κάποιες διαμαρτυρίες από κυλικειάρχες που πλήρωναν για τις άδειές τους και από διδάσκοντες που ενοχληθήκαμε με την ύποπτη υγιεινή και την άθλια αισθητική των αυτοσχέδιων κυλικείων. Οι προοδευτικοί φοιτητές μάς κατήγγειλαν συλλήβδην ως «συντηρητικούς», υποστηριγμένοι και από διδάσκοντες που νομίζουν ότι διασώζουν τη νεότητά τους επικροτώντας κάθε φοιτητικό αίτημα. Εκεί επήλθε η κρίσιμη τομή. Τους προστατευμένους βιοπαλαιστές ακολούθησαν και κάποιοι που, εκτός από το εμπόριο καφέδων ή παράλληλα με αυτό, προωθούσαν και το εμπόριο ναρκωτικών. Με εξασφαλισμένη την ατιμωρησία υπό τον μανδύα των «προοδευτικών κατακτήσεων».

Η ανομία είναι σαν τη βλάστηση. Επεκτείνεται όπου βρίσκει πρόσφορο έδαφος. Γι’ αυτό μιλάμε για κοινωνική «ζούγκλα» όταν το πράγμα παροξύνεται. Και με το πανεπιστημιακό άσυλο το πράγμα έφτασε σε παροξυσμό. Ελάχιστοι φοιτητές και ακόμη λιγότερες φοιτήτριες του ΑΠΘ τολμούν πλέον να κυκλοφορούν γύρω από την κεντρική βιβλιοθήκη μόλις σκοτεινιάσει. Αλλά η ανασφάλεια ισχύει και μέσα στους χώρους των σχολών. Με τη λήξη των βραδινών μαθημάτων οι φοιτητές αποχωρούν μαζικά και κανείς δεν διακινδυνεύει αργοπορώντας. Εκτός από όσους απολαμβάνουν την προστασία του υποκόσμου, αφού πρωτοστατούν στη διατήρηση της ασυλίας του. Με αντάλλαγμα καλύτερης ποιότητας χασίς, υποθέτω, ή τη χρηματοδότηση υλικών για αφίσες και φυλλάδια με ανατρεπτικές απεραντολογίες, διά των οποίων όλο και κάποιους αφελείς πρωτοετείς καταφέρνουν να προσηλυτίζουν σε αντιεξουσιαστικές ομάδες και «αυτοδιαχειριζόμενα (sic) στέκια». Εκεί αναπτύσσεται η παράλληλη μαθητεία στην αλητεία. Σε μια πρώιμη συνέργεια ποινικών και κινηματικών.

Αν υπάρχει λύση που να μην καταργεί το άσυλο, αυτή είναι ο έλεγχος σε όλες τις εισόδους των σχολών από ειδικούς φύλακες. Ακαδημαϊκή ελευθερία μόνο για όποιον έχει άμεση σχέση με την ακαδημαϊκή κοινότητα. Αλλιώς, η διατήρηση του ασύλου μοιάζει, καθ’ υπερβολήν ασφαλώς, με τη διατήρηση της ΕΣΣΔ μετά την περίφημη «μυστική ομιλία» του Χρουστσόφ το 1956. Η τυραννία είχε αποκαλυφθεί, είχε επίσημα καταγγελθεί, εξακολούθησε όμως να υφίσταται μόνο και μόνο για να διασωθούν τα προνόμια της νομενκλατούρας.

-Ο Πέτρος Μαρτινίδης είναι ομότιμος καθηγητής του Τμήματος Αρχιτεκτόνων ΑΠΘ και συγγραφέας.



                                            "Η ΑΥΓΗ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ", 04/08/19


ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ ΓΑΒΡΟΓΛΟΥ*

Τι ακριβώς «προσθέτουν» οι προτεινόμενες διατάξεις για το πανεπιστημιακό άσυλο;

Το πιο ανησυχητικό στοιχείο του νομοσχεδίου είναι ότι παρέχει τη δυνατότητα να καλεί ο οποιοσδήποτε την αστυνομία, ανεξάρτητα αν γνωρίζει να ξεχωρίζει τις διαβαθμίσεις των αξιόποινων πράξεων για τις οποίες καλεί την αστυνομία. Επαίρεται η ναυαρχίδα των «σοβαρών» εφημερίδων με οκτάστηλο «Επέμβαση με ένα τηλεφώνημα»! Οι μόνες λογικές ερμηνείες μιας τέτοιας διάταξης είναι: ή θα υπάρχει μέσα στο πανεπιστήμιο συνεχής παρουσία και σε όλους τους χώρους, της αστυνομίας για να κρίνει αν θα παρεμβαίνει ή όχι, ή θα έχει δικούς της ανθρώπους που θα εμπιστεύεται και με έναν κωδικό θα καταλαβαίνει ποιος είναι που παίρνει τηλέφωνο ή θα παίρνει ο καθένας τηλέφωνο.

Αν οι παραπάνω συλλογισμοί δεν είναι λάθος, τότε προκύπτουν δύο συμπεράσματα: είτε όσοι συνέταξαν το νομοσχέδιο έχουν μηδενικές νομικές γνώσεις, είτε έχουν πλήρη άγνοια πώς λειτουργούν τα πανεπιστήμια, κυρίως επειδή η αστυνομία δεν πρόκειται ούτε να είναι συνεχώς παρούσα ούτε και να επεμβαίνει μετά από κάθε τηλεφώνημα. Επειδή δεν μπορεί να είναι τόσο αδαείς όσοι συνέταξαν το νομοσχέδιο, η μόνη εξήγηση είναι ότι με τη συγκεκριμένη διατύπωση η κυβέρνηση, όποτε το κρίνει αναγκαίο, θα επιδιώξει μια σειρά από συγκρούσεις στο πανεπιστήμιο.

Νόμος και τάξη

Ένας από τους κυρίαρχους άξονες της προετοιμασίας της Ν.Δ. για την εκλογική αναμέτρηση ήταν τα ζητήματα «νόμο και τάξεως». Τμήμα αυτής της πολιτικής ήταν και η απαξίωση των δημόσιων πανεπιστημίων, μέσα από την προβολή υπαρκτών μεν προβλημάτων χωρίς, όμως, καμία ιεράρχηση και, κυρίως, χωρίς καμία προσπάθεια να κατανοηθούν οι κοινωνικές ρίζες τους. Και δυστυχώς πολλοί πολίτες διαφορετικών ιδεολογικών πεποιθήσεων, συμπεριλαμβανομένων και ψηφοφόρων του ΣΥΡΙΖΑ, υιοθέτησαν την εικόνα των δημόσιων πανεπιστημίων ως χώρων ανομίας, χώρων όπου ανθεί το έγκλημα και κυριαρχεί η αυθαιρεσία. Η κυβέρνηση, λοιπόν, έχοντας «κατοχυρώσει» αυτήν την εικόνα σε ένα μεγάλο τμήμα της κοινωνίας, μπορεί να τη «ρυθμίζει» ανάλογα με το ποιες είναι οι επιδιώξεις της σε κάθε συγκυρία.
Ιδιωτικοποίηση

Γιατί, παρά τα όσα έχει ανακοινώσει η κυβέρνηση, ακόμη δεν έχει ξεδιπλώσει τα σχέδιά της για την εκπαίδευση. Δηλαδή, για τη στρατηγική ιδιωτικοποίησης δεν έχουμε αόμη το σχέδιο, παρά μόνον ορισμένες άναρθρες κραυγές. Και αυτό γιατί η ιδιωτικοποίηση, ειδικά των δημόσιων σχολείων, που θα έχει ως άξονα την «αυτονομία» τους από τον «καταπιεστικό έλεγχο» του υπουργείου, χρειάζεται πολλές εσωτερικές διαβουλεύσεις. Χρειάζεται, όμως, και ένα παράδειγμα που θα θυμίζει συνεχώς στην κοινωνία ότι το δημόσιο είναι κάτι το εξαιρετικά εκφυλισμένο και απαράδεκτο. Αυτό θα είναι το πανεπιστήμιο, με τις συγκρούσεις που θα γίνονται με την αστυνομία ώστε να καλλιεργηθεί ακόμη περισσότερο η αντίληψη ότι το δημόσιο πανεπιστήμιο «δεν πάει άλλο». Άρα, η συνειδητή ασάφεια της ρύθμισης θα δίνει τη διακριτική ευχέρεια στην κυβέρνηση να ενεργοποιεί τη διάταξη για να κρατάει στην επικαιρότητα την απαξίωση των δημόσιων πανεπιστημίων και με τη συνδρομή του συστήματος προπαγάνδισης να υπονομεύει και τον δημόσιο χαρακτήρα των υπόλοιπων βαθμίδων.

Τα υπαρκτά προβλήματα

Είναι, όμως, όλα ρόδινα στα πανεπιστήμια; Είναι μια ερώτηση που δεν πρέπει να την αποφεύγουμε, αλλά και η απάντηση πρέπει να σαφής: Όχι. Υπάρχουν πολλά προβλήματα, αλλά για ένα μεγάλο ποσοστό το υπάρχον νομικό πλαίσιο είναι επαρκέστατο για την αντιμετώπισή τους.

Υπάρχουν, όμως, και συμπεριφορές που υπονομεύουν τη δημοκρατία στα ΑΕΙ: ομάδες αυτόκλητων σωτήρων, οι οποίες δεν έχουν καμία δημοκρατική νομιμοποίηση, διακόπτουν τις λειτουργίες δημοκρατικά εκλεγμένων οργάνων. Αποτελούν τέτοιες πράξεις παραβίαση του ασύλου; Σίγουρα δεν εύκολο να ισχυριστεί κανείς ότι δεν είναι. Αυτά, όμως, είναι προβλήματα που πρέπει να λυθούν εντός των πανεπιστημίων, μέσα από τις συζητήσεις ανάμεσα σε φοιτητές, ανάμεσα σε φοιτητές και διδάσκοντες, ανάμεσα σε διδάσκοντες. Σίγουρα δεν πρέπει να έχει η αστυνομία κανέναν απολύτως ρόλο στην αντιμετώπισή τους, αλλιώς η υιοθέτηση μιας τέτοιας λογικής θα μας οδηγήσει σε ιδιαίτερα οδυνηρές καταστάσεις. Η ευθύνη επίλυσής τους είναι της ίδιας της πανεπιστημιακής κοινότητας, γιατί το αυτοδιοίκητο δεν παρέχει μόνον δικαιώματα αλλά και υποχρεώσεις στην πανεπιστημιακή κοινότητα.

Ακριβώς γι’ αυτούς τους λόγους είχε συγκροτηθεί η ομάδα εργασίας με επικεφαλής τον Νίκο Παρασκευόπουλο και μέλη καθηγητές αντεγκληματικής πολιτικής, κοινωνικής εργασίας, εκπροσώπους της εισαγγελικής αρχής και της αστυνομίας, ειδικούς στα ναρκωτικά και εκπρόσωπο της Συνόδου Πρυτάνεων. Ζητήθηκαν οι απόψεις όλων των Ιδρυμάτων και συντάχθηκε ένα πόρισμα με συγκεκριμένες ενέργειες που μπορεί να γίνουν στα ΑΕΙ. Σε λίγα λεπτά μετά τη δημοσιοποίηση του πορίσματος, πρώτα η νεολαία της Ν.Δ. και μετά η Ν.Δ. καταφέρθηκαν με απίστευτη δριμύτητα εναντίον του πορίσματος. Τα δε πανεπιστήμια, δυστυχώς, δεν θεώρησαν σημαντικό να το συζητήσουν στις Συγκλήτους παρά τις οχλήσεις του υπουργείου.

Σήμερα γνωρίζουμε, δυστυχώς, ότι η κυβέρνηση είναι αποφασισμένη να συνεχίσει αυτό που με τόση μαεστρία κατάφερε να διαμορφώσει στη διάρκεια των τελευταίων τριών χρόνων: οτιδήποτε είναι δημόσιο αγαθό είναι προβληματικό και ο μόνος τρόπος να υπάρχει «πρόοδος» είναι να μετασχηματιστεί το δημόσιο με όρους ιδιωτικού. Αν η ανάγνωσή μας του νομοσχεδίου για το άσυλο είναι στοιχειωδώς σωστή, για την εκπαίδευση η εκπλήρωση ενός τέτοιου σχεδίου προβλέπει και βίαιες συγκρούσεις στα πανεπιστήμια.

Σύνοδος Πρυτάνεων

Και μια παρατήρηση για το τέλος: Η Σύνοδος Πρυτάνεων των πανεπιστημίων της χώρας, η οποία έχει δείξει ευαισθησίες για πολύ πιο ελάσσονα ζητήματα, δεν θα έπρεπε να συνεδριάσει και να πάρει θέση για το συγκεκριμένο νομοσχέδιο; Όχι γενικόλογες διακηρύξεις, αλλά συγκεκριμένη θέση για το συγκεκριμένο νομοσχέδιο. Είναι το ελάχιστο που θα μπορούσε να γίνει.

* Ο Κώστας Γαβρόγλου είναι ομότιμος καθηγητής του πανεπιστημίου Αθηνών και διετέλεσε υπουργός Παιδείας