Από "ΤΑ ΝΕΑ"
"ΤΑ ΝΕΑ"-17/07/16
10 ερωτήσεις και απαντήσεις για τη νύχτα της Παρασκευής
Μετά το πρώτο σοκ, άρχισαν οι θεωρίες συνωμοσίας. Η πιο δημοφιλής είναι ότι το πραξικόπημα ήταν προβοκάτσια του Ερντογάν. Πολλοί μιλούν επίσης για πραξικόπημα - οπερέτα (ή γιαλαντζί, για να μείνουμε πιστοί στα κλισέ). Οσο για τον ίδιο τον τούρκο πρόεδρο, δεν έχει καμιά αμφιβολία: όλα τα οργάνωσε ο μεγάλος του εχθρός, ο ιεροκήρυκας Φετουλάχ Γκιουλέν. Τα πράγματα είναι όμως πιο σύνθετα. Θα επιχειρήσουμε να τα διαφωτίσουμε με δέκα ερωτήσεις και απαντήσεις
Του Μιχάλη Μητσού
Ποιοι είναι οι πραξικοπηματίες;
Ο σκληρός τους πυρήνας αποτελούνταν από πενήντα αξιωματικούς, οι περισσότεροι από τους οποίους υπηρετούσαν στη χωροφυλακή και την αεροπορία. Ανάμεσα στους χιλιάδες συλληφθέντες, όμως, βρίσκει κανείς δόκιμους από τη στρατιωτική ακαδημία του Τσανάκαλε, διοικητές ταξιαρχιών και πολλούς αξιωματικούς, μεταξύ των οποίων τους διοικητές της 2ης και της 3ης Στρατιάς καθώς και των βάσεων της Αγκυρας και της Σμύρνης. Η τουρκική κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι υπάκουαν σε εντολές του Γκιουλέν. Και ότι είχαν έναν κατάλογο 9.130 ανθρώπων τους οποίους επρόκειτο να συλλάβουν. Πολλοί αναλυτές όμως αμφιβάλλουν.
Γιατί το έκαναν τώρα;
Σύμφωνα με τον συγγραφέα και καθηγητή Αχμέτ Ινσέλ, η Δικαιοσύνη και το γενικό επιτελείο ετοίμαζαν μια ευρεία επιχείρηση στους κόλπους του στρατού εναντίον αξιωματικών οι οποίοι, υποτίθεται, είχαν στήσει για λογαριασμό του Γκιουλέν μια σκευωρία με πλαστές ενδείξεις, που οδήγησε τα τελευταία χρόνια στη σύλληψη και δίκη ενός μεγάλου μέρους της στρατιωτικής ιεραρχίας. Επιπλέον, στις αρχές Αυγούστου θα γίνουν κρίσεις στο στράτευμα. Οι στασιαστές θεωρούσαν λοιπόν ότι αυτή ήταν η τελευταία τους ευκαιρία. Ισως και να επέσπευσαν τα σχέδιά τους.
Υπήρχε καμιά ένδειξη τον τελευταίο καιρό για πραξικόπημα;
Οι περισσότεροι πολιτικοί αναλυτές υποστηρίζουν ότι επρόκειτο για κάτι απολύτως απροσδόκητο. Και η Ουάσιγκτον επιμένει ότι δεν είχε ιδέα. Η Ελίζ Μασικάρ όμως, ειδικός της τουρκικής πολιτικής κοινωνιολογίας, υπενθυμίζει ότι εδώ και πολλούς μήνες κυκλοφορούσαν φήμες για μια πιθανή αντικυβερνητική κίνηση του στρατού. Η Τουρκία έχει πλούσια παράδοση πραξικοπημάτων. Επιπλέον, με όλους τους κρατικούς θεσμούς να ελέγχονται από την κυβέρνηση, η μοναδική απειλή για τον Ερντογάν προερχόταν από τον στρατό. Για την ακρίβεια, ένα μέρος του στρατού.
Οι στασιαστές έκαναν λάθη;
Πολλά και παιδαριώδη. Ο οπλισμός τους ήταν αξιόλογος, αλλά ο ερασιτεχνισμός και ο αυτοσχεδιασμός τους πρέπει να διδάσκονται ως παραδείγματα προς αποφυγήν. Η πρώτη τους πρωτοβουλία δεν ήταν να συλλάβουν βουλευτές, υπουργούς και τον αρχηγό του κράτους, όπως στα κλασικά πραξικοπήματα, αλλά τον αρχηγό του γενικού επιτελείου. Ο Ερντογάν είχε έτσι χρόνο να αντιδράσει και να κινητοποιήσει τους οπαδούς του, οι οποίοι συνειδητοποίησαν ότι δεν επρόκειτο για πραξικόπημα της στρατιωτικής ηγεσίας αλλά μιας μικρής ομάδας του στρατού. Εντυπωσιακό είναι επίσης ότι οι επίδοξοι πραξικοπηματίες αρκέστηκαν να καταλάβουν το κτίριο της κρατικής τηλεόρασης, χωρίς να καταλαβαίνουν ότι στην εποχή μας υπάρχουν τα σόσιαλ μίντια και τα δορυφορικά κανάλια. Οπως λέει ο Ντογού Εργίλ, ένας πολιτικός επιστήμονας του Πανεπιστημίου της Αγκυρας, οι τύποι μοιάζουν περισσότερο με καμικάζι.
Είναι πράγματι από πίσω ο Γκιουλέν;
Δύσκολο να απαντήσει κανείς. «Γκιουλενιστές» στον στρατό; Αυτό θα σήμαινε ότι γλίτωσαν από τις ευρύτατες διώξεις που έγιναν τα τελευταία χρόνια εναντίον του Χιζμέτ, του δικτύου του ιεροκήρυκα. Το λεξιλόγιο της ανακοίνωσης που εξέδωσαν, πάντως, οι στασιαστές και διαβάστηκε από την κρατική τηλεόραση παραπέμπει περισσότερο σε μια κεμαλική οργάνωση που αντιτίθεται στον αυταρχισμό του Ερντογάν. Τα συνθήματά τους («Ειρήνη στη χώρα», «Ειρήνη στον κόσμο») είναι κλασικά συνθήματα του Ατατούρκ. Σύμφωνα με τον Ντογούτ Εργίλ, ο Γκιουλέν δύσκολα θα οργάνωνε μια τόσο ερασιτεχνική και κακά προετοιμασμένη επιχείρηση. Τίποτα δεν αποκλείει βέβαια να υπήρξε μια συμμαχία ανάμεσα σ' εκείνον και ένα μέρος του στρατού με στόχο την ανατροπή του Ερντογάν.
Αποκλείεται να έστησε όλη την ιστορία ο Ερντογάν για να ενισχύσει την εξουσία του;
Είναι μια υπόθεση που αρέσει στους συνωμοσιολόγους. Ο Αχμέτ Ινσέλ, όμως, τη θεωρεί παράλογη. Αν ο Ερντογάν γνώριζε ότι υπήρχε σχέδιο ανατροπής του, θα μπορούσε να συλλάβει εγκαίρως τους πρωτεργάτες του και να μην υποστεί τον εξευτελισμό να μιλά με τη βοήθεια των ίδιων μέσων κοινωνικής δικτύωσης που έχει επανειλημμένα κλείσει. Η απόπειρα πραξικοπήματος, σε συνδυασμό με τις επιθέσεις των τζιχαντιστών και τις μάχες με τους Κούρδους, έχει καταφέρει γερό πλήγμα στην εικόνα της Τουρκίας. Το σοκ ήταν βίαιο, αρκεί να δει κανείς τις καταστροφές στο κτίριο του Κοινοβουλίου.
Το αποτέλεσμα όμως είναι το ίδιο: ο Ερντογάν θα ενισχυθεί.
Θα ενισχυθούν οι αυταρχικές του τάσεις, ναι. Αντί να αξιοποιήσει αυτή την ευκαιρία για να επουλώσει πληγές και να ενώσει τη χώρα, είναι βέβαιο ότι θα κάνει το αντίθετο: θα καταδιώξει τους αντιπάλους του, θα τα βάλει με τον Τύπο, θα περιορίσει τις ελευθερίες. Η τουρκική πολιτική θα διαμορφωθεί σε μεγάλο βαθμό από το κράτος του όχλου, όχι το κράτος του νόμου. Η εικόνα της Τουρκίας ως σύγχρονης χώρας όμως έχει πληγεί, τονίζει στη «Λιμπερασιόν» ο γάλλος ειδικός επί της γεωπολιτικής Φρανσουά Εσμπούργκ. Οι ξένες επενδύσεις και ο τουρισμός θα καταρρεύσουν. Η νίκη του Ερντογάν είναι πύρρειος.
Τι ρόλο έπαιξαν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης;
Ας πούμε πως, αν ο Ερντογάν κατάφερε να σώσει το τομάρι του, είναι και λίγο χάρη στα σόσιαλ μίντια - ή, καλύτερα, τα εργαλεία της ψηφιακής τεχνολογίας. Τη νύχτα της Παρασκευής, ενόσω βασίλευε το χάος στους δρόμους της Κωνσταντινούπολης και της Αγκυρας, επιστράτευσε το Facetime, τη δυνατότητα βιντεοκλήσης μέσω Ιντερνετ που παρέχουν τα iPhone, προκειμένου να επικοινωνήσει με μια παρουσιάστρια του CNN Turk και να στείλει το πρώτο του μήνυμα στο έθνος. «Θα το ξεπεράσουμε αυτό» είπε στους πολίτες. «Βγείτε στους δρόμους και δώστε τους την απάντησή σας». Κατόπιν έστειλε tweet στους 8,6 εκατομμύρια ακολούθους του, πόσταρε στη σελίδα του στο facebook και οι συνεργάτες του κατέφυγαν στο WhatsApp για τη μεταξύ τους επικοινωνία καθώς προσπαθούσαν να ανακτήσουν τον έλεγχο της κατάστασης.
Η εκδίκηση της τεχνολογίας από έναν άνθρωπο που την απεχθάνεται;
Μιλάμε για τον πολιτικό που είχε περιγράψει το 2013 το twitter ως «απειλή για την κοινωνία», που είχε δηλώσει το 2014 πως «κάθε μέρα είμαι όλο και περισσότερο εναντίον του Ιντερνετ», που έχει οδηγήσει οργανώσεις όπως το Electronic Frontier Foundation να περιγράφουν την Τουρκία ως «προπύργιο της ιντερνετικής λογοκρισίας» - κάθε φορά που το θεωρεί σύμφορο, αποκλείει την πρόσβαση στα σόσιαλ μίντια. Ενώ όμως οι πραξικοπηματίες συμπεριφέρθηκαν σαν να βρίσκονταν στο 1970, ο Ερντογάν είχε την ευφυΐα να επιστρατεύσει εναντίον τους, όπως επισημαίνουν οι «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς», έναν αποτελεσματικό συνδυασμό του νέου και του παλιού, του Ιντερνετ και των μουεζίνηδων. Οι τελευταίοι καλούσαν από τα μεγάφωνα των τζαμιών τον κόσμο να κατεβεί στους δρόμους, πρωτοστατώντας σε μια μαζική επίδειξη λαϊκής υποστήριξης - την οποία ενίσχυσαν οι ζωντανές αναμεταδόσεις απλών πολιτών μέσω facebook Live και Periscope.
Ο λαός νίκησε δηλαδή τους στασιαστές;
Η κινητοποίηση δεκάδων χιλιάδων υποστηρικτών του Ερντογάν σε διάφορες πόλεις έπαιξε χωρίς αμφιβολία μεγάλο ψυχολογικό ρόλο στην αποτυχία του πραξικοπήματος. Το παιχνίδι όμως το κέρδισε στην πραγματικότητα η αστυνομία. Οι εκκαθαρίσεις εδώ ολοκληρώθηκαν πριν από δύο χρόνια και η αστυνομία αποδείχθηκε ο ισχυρότερος σύμμαχος του Ερντογάν, κυρίως έξω από το Κοινοβούλιο. Ο τούρκος πρόεδρος την έχει εφοδιάσει άλλωστε με βαρύ οπλισμό. Και οι στασιαστές προφανώς την υποτίμησαν.
"ΤΑ ΝΕΑ"-17/07/16
10 ερωτήσεις και απαντήσεις για τη νύχτα της Παρασκευής
Μετά το πρώτο σοκ, άρχισαν οι θεωρίες συνωμοσίας. Η πιο δημοφιλής είναι ότι το πραξικόπημα ήταν προβοκάτσια του Ερντογάν. Πολλοί μιλούν επίσης για πραξικόπημα - οπερέτα (ή γιαλαντζί, για να μείνουμε πιστοί στα κλισέ). Οσο για τον ίδιο τον τούρκο πρόεδρο, δεν έχει καμιά αμφιβολία: όλα τα οργάνωσε ο μεγάλος του εχθρός, ο ιεροκήρυκας Φετουλάχ Γκιουλέν. Τα πράγματα είναι όμως πιο σύνθετα. Θα επιχειρήσουμε να τα διαφωτίσουμε με δέκα ερωτήσεις και απαντήσεις
Του Μιχάλη Μητσού
Ποιοι είναι οι πραξικοπηματίες;
Ο σκληρός τους πυρήνας αποτελούνταν από πενήντα αξιωματικούς, οι περισσότεροι από τους οποίους υπηρετούσαν στη χωροφυλακή και την αεροπορία. Ανάμεσα στους χιλιάδες συλληφθέντες, όμως, βρίσκει κανείς δόκιμους από τη στρατιωτική ακαδημία του Τσανάκαλε, διοικητές ταξιαρχιών και πολλούς αξιωματικούς, μεταξύ των οποίων τους διοικητές της 2ης και της 3ης Στρατιάς καθώς και των βάσεων της Αγκυρας και της Σμύρνης. Η τουρκική κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι υπάκουαν σε εντολές του Γκιουλέν. Και ότι είχαν έναν κατάλογο 9.130 ανθρώπων τους οποίους επρόκειτο να συλλάβουν. Πολλοί αναλυτές όμως αμφιβάλλουν.
Γιατί το έκαναν τώρα;
Σύμφωνα με τον συγγραφέα και καθηγητή Αχμέτ Ινσέλ, η Δικαιοσύνη και το γενικό επιτελείο ετοίμαζαν μια ευρεία επιχείρηση στους κόλπους του στρατού εναντίον αξιωματικών οι οποίοι, υποτίθεται, είχαν στήσει για λογαριασμό του Γκιουλέν μια σκευωρία με πλαστές ενδείξεις, που οδήγησε τα τελευταία χρόνια στη σύλληψη και δίκη ενός μεγάλου μέρους της στρατιωτικής ιεραρχίας. Επιπλέον, στις αρχές Αυγούστου θα γίνουν κρίσεις στο στράτευμα. Οι στασιαστές θεωρούσαν λοιπόν ότι αυτή ήταν η τελευταία τους ευκαιρία. Ισως και να επέσπευσαν τα σχέδιά τους.
Υπήρχε καμιά ένδειξη τον τελευταίο καιρό για πραξικόπημα;
Οι περισσότεροι πολιτικοί αναλυτές υποστηρίζουν ότι επρόκειτο για κάτι απολύτως απροσδόκητο. Και η Ουάσιγκτον επιμένει ότι δεν είχε ιδέα. Η Ελίζ Μασικάρ όμως, ειδικός της τουρκικής πολιτικής κοινωνιολογίας, υπενθυμίζει ότι εδώ και πολλούς μήνες κυκλοφορούσαν φήμες για μια πιθανή αντικυβερνητική κίνηση του στρατού. Η Τουρκία έχει πλούσια παράδοση πραξικοπημάτων. Επιπλέον, με όλους τους κρατικούς θεσμούς να ελέγχονται από την κυβέρνηση, η μοναδική απειλή για τον Ερντογάν προερχόταν από τον στρατό. Για την ακρίβεια, ένα μέρος του στρατού.
Οι στασιαστές έκαναν λάθη;
Πολλά και παιδαριώδη. Ο οπλισμός τους ήταν αξιόλογος, αλλά ο ερασιτεχνισμός και ο αυτοσχεδιασμός τους πρέπει να διδάσκονται ως παραδείγματα προς αποφυγήν. Η πρώτη τους πρωτοβουλία δεν ήταν να συλλάβουν βουλευτές, υπουργούς και τον αρχηγό του κράτους, όπως στα κλασικά πραξικοπήματα, αλλά τον αρχηγό του γενικού επιτελείου. Ο Ερντογάν είχε έτσι χρόνο να αντιδράσει και να κινητοποιήσει τους οπαδούς του, οι οποίοι συνειδητοποίησαν ότι δεν επρόκειτο για πραξικόπημα της στρατιωτικής ηγεσίας αλλά μιας μικρής ομάδας του στρατού. Εντυπωσιακό είναι επίσης ότι οι επίδοξοι πραξικοπηματίες αρκέστηκαν να καταλάβουν το κτίριο της κρατικής τηλεόρασης, χωρίς να καταλαβαίνουν ότι στην εποχή μας υπάρχουν τα σόσιαλ μίντια και τα δορυφορικά κανάλια. Οπως λέει ο Ντογού Εργίλ, ένας πολιτικός επιστήμονας του Πανεπιστημίου της Αγκυρας, οι τύποι μοιάζουν περισσότερο με καμικάζι.
Είναι πράγματι από πίσω ο Γκιουλέν;
Δύσκολο να απαντήσει κανείς. «Γκιουλενιστές» στον στρατό; Αυτό θα σήμαινε ότι γλίτωσαν από τις ευρύτατες διώξεις που έγιναν τα τελευταία χρόνια εναντίον του Χιζμέτ, του δικτύου του ιεροκήρυκα. Το λεξιλόγιο της ανακοίνωσης που εξέδωσαν, πάντως, οι στασιαστές και διαβάστηκε από την κρατική τηλεόραση παραπέμπει περισσότερο σε μια κεμαλική οργάνωση που αντιτίθεται στον αυταρχισμό του Ερντογάν. Τα συνθήματά τους («Ειρήνη στη χώρα», «Ειρήνη στον κόσμο») είναι κλασικά συνθήματα του Ατατούρκ. Σύμφωνα με τον Ντογούτ Εργίλ, ο Γκιουλέν δύσκολα θα οργάνωνε μια τόσο ερασιτεχνική και κακά προετοιμασμένη επιχείρηση. Τίποτα δεν αποκλείει βέβαια να υπήρξε μια συμμαχία ανάμεσα σ' εκείνον και ένα μέρος του στρατού με στόχο την ανατροπή του Ερντογάν.
Αποκλείεται να έστησε όλη την ιστορία ο Ερντογάν για να ενισχύσει την εξουσία του;
Είναι μια υπόθεση που αρέσει στους συνωμοσιολόγους. Ο Αχμέτ Ινσέλ, όμως, τη θεωρεί παράλογη. Αν ο Ερντογάν γνώριζε ότι υπήρχε σχέδιο ανατροπής του, θα μπορούσε να συλλάβει εγκαίρως τους πρωτεργάτες του και να μην υποστεί τον εξευτελισμό να μιλά με τη βοήθεια των ίδιων μέσων κοινωνικής δικτύωσης που έχει επανειλημμένα κλείσει. Η απόπειρα πραξικοπήματος, σε συνδυασμό με τις επιθέσεις των τζιχαντιστών και τις μάχες με τους Κούρδους, έχει καταφέρει γερό πλήγμα στην εικόνα της Τουρκίας. Το σοκ ήταν βίαιο, αρκεί να δει κανείς τις καταστροφές στο κτίριο του Κοινοβουλίου.
Το αποτέλεσμα όμως είναι το ίδιο: ο Ερντογάν θα ενισχυθεί.
Θα ενισχυθούν οι αυταρχικές του τάσεις, ναι. Αντί να αξιοποιήσει αυτή την ευκαιρία για να επουλώσει πληγές και να ενώσει τη χώρα, είναι βέβαιο ότι θα κάνει το αντίθετο: θα καταδιώξει τους αντιπάλους του, θα τα βάλει με τον Τύπο, θα περιορίσει τις ελευθερίες. Η τουρκική πολιτική θα διαμορφωθεί σε μεγάλο βαθμό από το κράτος του όχλου, όχι το κράτος του νόμου. Η εικόνα της Τουρκίας ως σύγχρονης χώρας όμως έχει πληγεί, τονίζει στη «Λιμπερασιόν» ο γάλλος ειδικός επί της γεωπολιτικής Φρανσουά Εσμπούργκ. Οι ξένες επενδύσεις και ο τουρισμός θα καταρρεύσουν. Η νίκη του Ερντογάν είναι πύρρειος.
Τι ρόλο έπαιξαν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης;
Ας πούμε πως, αν ο Ερντογάν κατάφερε να σώσει το τομάρι του, είναι και λίγο χάρη στα σόσιαλ μίντια - ή, καλύτερα, τα εργαλεία της ψηφιακής τεχνολογίας. Τη νύχτα της Παρασκευής, ενόσω βασίλευε το χάος στους δρόμους της Κωνσταντινούπολης και της Αγκυρας, επιστράτευσε το Facetime, τη δυνατότητα βιντεοκλήσης μέσω Ιντερνετ που παρέχουν τα iPhone, προκειμένου να επικοινωνήσει με μια παρουσιάστρια του CNN Turk και να στείλει το πρώτο του μήνυμα στο έθνος. «Θα το ξεπεράσουμε αυτό» είπε στους πολίτες. «Βγείτε στους δρόμους και δώστε τους την απάντησή σας». Κατόπιν έστειλε tweet στους 8,6 εκατομμύρια ακολούθους του, πόσταρε στη σελίδα του στο facebook και οι συνεργάτες του κατέφυγαν στο WhatsApp για τη μεταξύ τους επικοινωνία καθώς προσπαθούσαν να ανακτήσουν τον έλεγχο της κατάστασης.
Η εκδίκηση της τεχνολογίας από έναν άνθρωπο που την απεχθάνεται;
Μιλάμε για τον πολιτικό που είχε περιγράψει το 2013 το twitter ως «απειλή για την κοινωνία», που είχε δηλώσει το 2014 πως «κάθε μέρα είμαι όλο και περισσότερο εναντίον του Ιντερνετ», που έχει οδηγήσει οργανώσεις όπως το Electronic Frontier Foundation να περιγράφουν την Τουρκία ως «προπύργιο της ιντερνετικής λογοκρισίας» - κάθε φορά που το θεωρεί σύμφορο, αποκλείει την πρόσβαση στα σόσιαλ μίντια. Ενώ όμως οι πραξικοπηματίες συμπεριφέρθηκαν σαν να βρίσκονταν στο 1970, ο Ερντογάν είχε την ευφυΐα να επιστρατεύσει εναντίον τους, όπως επισημαίνουν οι «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς», έναν αποτελεσματικό συνδυασμό του νέου και του παλιού, του Ιντερνετ και των μουεζίνηδων. Οι τελευταίοι καλούσαν από τα μεγάφωνα των τζαμιών τον κόσμο να κατεβεί στους δρόμους, πρωτοστατώντας σε μια μαζική επίδειξη λαϊκής υποστήριξης - την οποία ενίσχυσαν οι ζωντανές αναμεταδόσεις απλών πολιτών μέσω facebook Live και Periscope.
Ο λαός νίκησε δηλαδή τους στασιαστές;
Η κινητοποίηση δεκάδων χιλιάδων υποστηρικτών του Ερντογάν σε διάφορες πόλεις έπαιξε χωρίς αμφιβολία μεγάλο ψυχολογικό ρόλο στην αποτυχία του πραξικοπήματος. Το παιχνίδι όμως το κέρδισε στην πραγματικότητα η αστυνομία. Οι εκκαθαρίσεις εδώ ολοκληρώθηκαν πριν από δύο χρόνια και η αστυνομία αποδείχθηκε ο ισχυρότερος σύμμαχος του Ερντογάν, κυρίως έξω από το Κοινοβούλιο. Ο τούρκος πρόεδρος την έχει εφοδιάσει άλλωστε με βαρύ οπλισμό. Και οι στασιαστές προφανώς την υποτίμησαν.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου