"Εδώ πονά η σιωπή , πονάει και η πέτρα κάθε δρόμου, κι απ'τη θυσία κι απ'τή σκληρότητα του ανθρώπου", είναι οι δυο στίχοι του Γιάννη Ρίτσου...που τα λένε όλα... Ναι, η σιωπή του τόπου που μοιάζει να μιλά ακόμη και σήμερα, γιατί, κάθε γωνιά του Διστόμου θυμίζει τον ανθρώπινο πόνο, την απώλεια και το βαρύ τίμημα που πλήρωσε ο τόπος για την ελευθερία. Εκεί αντιλαμβάνεται κανείς ότι η ιστορία δεν είναι απλώς αριθμοί και ημερομηνίες σε βιβλία. Είναι ανθρώπινες ζωές, οικογένειες που ξεκληρίστηκαν, όνειρα που δεν πρόλαβαν να πραγματοποιηθούν. Είναι ένα διαρκές κάλεσμα ευθύνης προς όλους μας να διατηρούμε ζωντανή τη μνήμη και να στεκόμαστε απέναντι σε κάθε μορφή φανατισμού, μισαλλοδοξίας και βίας.....

 ΔΙΣΤΟΜΟ, ΜΙΑ ΠΛΗΓΗ 

ΠΟΥ ΔΕΝ ΚΛΕΙΝΕΙ...

Ύστερα από συγκρούσεις γερμανικών στρατευμάτων με αντάρτες στην ευρύτερη περιοχή, οι δυνάμεις των SS στράφηκαν εναντίον των αμάχων του χωριού. Χωρίς καμία διάκριση, άνδρες, γυναίκες, ηλικιωμένοι και βρέφη έγιναν θύματα μιας εκδικητικής μανίας που ξεπέρασε κάθε όριο ανθρώπινης λογικής. Σπίτια πυρπολήθηκαν, οικογένειες ξεκληρίστηκαν και το χωριό βυθίστηκε στο πένθος και την καταστροφή.

Ο απολογισμός υπήρξε τραγικός. Διακόσιοι δεκαοκτώ (218) αθώοι κάτοικοι έχασαν τη ζωή τους. Ανάμεσά τους βρέφη, μικρά παιδιά, μητέρες και ηλικιωμένοι. Το Δίστομο μετατράπηκε σε τόπο μαρτυρίου και σύμβολο της ναζιστικής θηριωδίας, χαράζοντας ανεξίτηλα τη μνήμη του ελληνικού λαού.

Ο πόνος των επιζώντων δεν τελείωσε με την απελευθέρωση. Για δεκαετίες, οι οικογένειες των θυμάτων αγωνίστηκαν και συνεχίζουν να αγωνίζονται για την αναγνώριση του εγκλήματος, τη διατήρηση της ιστορικής μνήμης και την απονομή δικαιοσύνης.

Σημαντικό σταθμό σε αυτή τη μακρόχρονη πορεία αποτέλεσε η απόφαση του Ανωτάτου Αναιρετικού Δικαστηρίου της Ιταλίας, τον Σεπτέμβριο του 2019, με την οποία άνοιξε ο δρόμος για κατασχέσεις περιουσιακών στοιχείων και την ικανοποίηση των αξιώσεων των θυμάτων και των οικογενειών τους. Η εξέλιξη αυτή θεωρήθηκε μια ιστορική δικαίωση των επίμονων προσπαθειών του αείμνηστου Γιάννη Σταμούλη, ο οποίος αφιέρωσε τη ζωή του στον αγώνα για τη διεκδίκηση των γερμανικών αποζημιώσεων και άνοιξε νέους δρόμους σε ευρωπαϊκό επίπεδο για την αναζήτηση δικαιοσύνης.

Έτσι, το Δίστομο έγινε σύμβολο όχι μόνο του μαρτυρίου, αλλά και της διαρκούς διεκδίκησης ιστορικής δικαιοσύνης.

Είχα την ιδιαίτερη τιμή να επισκεφθώ τον τόπο του μαρτυρίου μαζί με τον αείμνηστο Πρόεδρο της Δημοκρατίας Κάρολο Παπούλια, ως Διευθυντής, κατά τη διάρκεια εκδηλώσεων μνήμης για τα θύματα της σφαγής. Η επίσκεψη αυτή δεν ήταν μια τυπική υπηρεσιακή υποχρέωση. Ήταν μια βαθιά ανθρώπινη εμπειρία που άφησε ανεξίτηλο αποτύπωμα στην ψυχή μου.

Βαδίζοντας στα χώματα που ποτίστηκαν με το αίμα αθώων ανθρώπων και αντικρίζοντας τα ονόματα των θυμάτων, ένιωσα δέος, συγκίνηση και βαθύ σεβασμό.

"Εδώ πονά η σιωπή , πονάει και η πέτρα κάθε δρόμου, κι απ'τη θυσία κι απ'τή σκληρότητα του ανθρώπου", είναι οι δυο στίχοι του Γιάννη Ρίτσου...που τα λένε όλα...

Ναι, η σιωπή του τόπου που μοιάζει να μιλά ακόμη και σήμερα, γιατί, κάθε γωνιά του Διστόμου θυμίζει τον ανθρώπινο πόνο, την απώλεια και το βαρύ τίμημα που πλήρωσε ο τόπος για την ελευθερία.

Εκεί αντιλαμβάνεται κανείς ότι η ιστορία δεν είναι απλώς αριθμοί και ημερομηνίες σε βιβλία. Είναι ανθρώπινες ζωές, οικογένειες που ξεκληρίστηκαν, όνειρα που δεν πρόλαβαν να πραγματοποιηθούν.

Είναι ένα διαρκές κάλεσμα ευθύνης προς όλους μας να διατηρούμε ζωντανή τη μνήμη και να στεκόμαστε απέναντι σε κάθε μορφή φανατισμού, μισαλλοδοξίας και βίας.

Ογδόντα δύο χρόνια μετά, η μνήμη παραμένει ζωντανή. Δεν αποτελεί μόνο φόρο τιμής στους νεκρούς, αλλά και χρέος απέναντι στις επόμενες γενιές. Γιατί η ιστορία δεν πρέπει να ξεχνιέται. Η γνώση και η μνήμη είναι τα ισχυρότερα όπλα απέναντι στον φανατισμό, τη βία και την απανθρωπιά.

Το Δίστομο δεν ζητά εκδίκηση. Ζητά μνήμη, δικαιοσύνη και ειρήνη.

Αιωνία η μνήμη των 218 αθώων θυμάτων της ναζιστικής θηριωδίας.

Δεν ξεχνάμε.

Δημήτρης Γ. Μανδύλης
Αεροπόρος 10 Ιουν.2026

ΣΙ