Συνέντευξη Νίκου Δένδια στον “Alpha Radio 98,9” και τον δημοσιογράφο
Νίκο Παναγιωτόπουλο
Ακολουθεί η συζήτηση του ΥΕΘΑ με τον δημοσιογράφο Νίκο Παναγιωτόπουλο:
Ν. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ: Να καλημερίσω και τον ευχαριστώ πάρα πολύ που είναι κοντά μας, τον Υπουργό Εθνικής Άμυνας, τον κ. Νίκο Δένδια. Καλή σας ημέρα, κύριε Δένδια.
Ν. ΔΕΝΔΙΑΣ: Καλημέρα, κύριε Παναγιωτόπουλε. Εγώ σας ευχαριστώ πολύ για την ευκαιρία.
Ν. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ: Κύριε Δένδια, έχουμε την επικαιρότητα, έχουμε τις δύο NAVTEX. Να ξεκινήσουμε έτσι με τις απειλές από την πλευρά των Τούρκων, που με αυτή τη NAVTEX και τις ανακοινώσεις από το Υπουργείο Άμυνας, ουσιαστικά ζητούν να τους ρωτάμε για τις έρευνες που κάνουμε στο Αρχιπέλαγος, για το τι ασκήσεις θα κάνουμε. Χωρίζει το Αιγαίο στη μέση. Ποια είναι η απάντησή μας σε αυτό;
Ν. ΔΕΝΔΙΑΣ: Κύριε Παναγιωτόπουλε, είναι προφανές ότι η Ελλάδα δεν μπορεί να πάρει στα σοβαρά μία τέτοια προσέγγιση και νομίζω ότι το ξέρει πολύ καλά και η γειτονική χώρα. Δεν ξέρω για ποιους λόγους, φαντάζομαι εσωτερικής πολιτικής; Γιατί σε επίπεδο δικαίου οι διαρκείς NAVTEX δε νομίζω ότι έχουν καμία έννοια.
Δεν ξέρω λοιπόν για ποιους εσωτερικούς λόγους η Τουρκία κάνει κάτι τέτοιο. Είναι βέβαιο ότι αυτό δε βοηθάει τη σχέση με την Ελλάδα, αλλά πάντως δεν είμαστε καθόλου διατεθειμένοι να θεωρήσουμε ότι αυτό συνιστά οποιαδήποτε ενέργεια που η Ελλάδα δεσμεύεται να αντιδράσει με έναν τρόπο που θα επέτρεπε στην Τουρκία να θεωρήσει ότι αυτή η NAVTEX πράγματι επιβάλλεται στην πράξη.
Ν. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ:Είναι ένα βήμα παραπάνω από αυτό που έχουμε ζήσει με τις NAVTEX και γενικότερα τις διεκδικήσεις;
Ν.ΔΕΝΔΙΑΣ: Δεν το έχουμε δει μέχρι τώρα. Θέλω να σας είμαι ειλικρινής. Προσπαθώ οι διατυπώσεις μου να είναι πολύ προσεκτικές για να μην πυροδοτήσω το κλίμα.
Πολλές φορές μάλιστα χρειάζεται να «στραγγαλίζω» και την ελληνική γλώσσα, για να μη χρησιμοποιήσω βαριές εκφράσεις.
Δεν έχουμε συνηθίσει μέχρι τώρα κάτι τέτοιο, δεν το έχουμε δει στο παρελθόν, είναι παντελώς εκτός πλαισίου, τι να πει κανείς;
Ν.ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ: Αυτό επηρεάζει την επικείμενη συνάντηση του Πρωθυπουργού του Κυριάκου Μητσοτάκη με τον Πρόεδρο της Τουρκίας;
Ν.ΔΕΝΔΙΑΣ: Δεν μπορώ εγώ αυτό να το σχολιάσω, κύριε Παναγιωτόπουλε. Αυτό πρέπει να το σχολιάσει ο Πρωθυπουργός, εφόσον κρίνει. Δεν είναι δουλειά του Υπουργού Άμυνας να σχολιάσει την άποψη του Πρωθυπουργού.
Ν.ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ: Στο ίδιο πλαίσιο, κύριε Δένδια, είχαμε χθες την επίσκεψη της Υπουργού Ενόπλων Δυνάμεων της Γαλλίας, στο θέμα της αμυντικής θωράκισης της χώρας, για την ανανέωση της Συμφωνίας, της Στρατηγικής Συμφωνίας.
Κι εδώ υπάρχει και πέρα από τα όπλα – και θα συζητήσουμε και γι’ αυτό, για την αλλαγή της Δομής του Στρατεύματος και των Ενόπλων Δυνάμεων- υπάρχει και η αμυντική και αμοιβαία συνδρομή, η ρήτρα αυτή που επικαιροποιείται. Αυτή η ανανέωση θα έχει και νέες προσθήκες;
Ν.ΔΕΝΔΙΑΣ: Καταρχήν, αν μου επιτρέψετε να παρατηρήσω τη σωστή προσφώνηση του τίτλου της επισκέπτριάς μας. “Des Armées” είναι ο τίτλος και βεβαίως είναι και των «Απομάχων» και είναι εντυπωσιακό – το έχετε παρατηρήσει – και όχι ο συνήθης τύπος που χρησιμοποιούμε «Άμυνας».
Κάνουμε μια βαθιά συζήτηση σε όλο το πλαίσιο της Συμφωνίας και ο σκοπός μας δεν είναι να την περιορίσουμε. Είναι μία Συμφωνία η οποία δούλεψε. Eπειδή δεν υπάρχει μόνον το άρθρο της αμυντικής συνδρομής, υπάρχουν και άλλα άρθρα που έχουν να κάνουν με τη συνεργασία, με την κατανόηση, με τις διαρκείς επαφές, με τη συναντίληψη. Δούλεψε αυτή η Συμφωνία. Εγώ είμαι πολύ υπερήφανος γι’ αυτή τη Συμφωνία, ήρθε η ώρα να την ξαναδούμε και επίσης να εμβαθύνουμε και να διευρύνουμε στον βαθμό που αυτό είναι εφικτό.
Αυτό συζητάμε, η εντολή που υπάρχει είναι αυτό να γίνει πάρα πολύ γρήγορα και ο Πρωθυπουργός και ο Πρόεδρος Μακρόν θέλουν να τελειώσει αυτή η διαπραγμάτευση, ώστε αυτή η Συμφωνία να μπορέσει να υπογραφεί μέσα στην άνοιξη του 2026.
Και νομίζω θα το κατορθώσουμε. Θεωρώ ότι η χθεσινή συνάντηση έλυσε θέματα, προχώρησε θέματα, ήταν εξαιρετικά θετική.
Ν.ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ: Βλέπουμε ότι γίνεται μία αναδιάταξη των Ενόπλων Δυνάμεων, κομβικός ο δικός σας ρόλος.
Από τη μία έχουμε τους τρεις πυλώνες, λέω εγώ: έχουμε τα οπλικά συστήματα που είναι αναβαθμισμένα με τη Φρεγάτα, τον «Κίμωνα», τα Rafale, έρχονται κι άλλες φρεγάτες, έχουμε την αλλαγή του Δόγματος των Ενόπλων Δυνάμεων, όπου εκεί στηρίζετε τους στρατιωτικούς, φτιάχνετε ένα πιο σύγχρονο Στρατό. Και από την άλλη, έχουμε και την καινοτομία.
Και αυτά όλα, μαζί με τις στρατηγικές συμμαχίες, προσφέρουν μεγαλύτερη αμυντική θωράκιση στη χώρα, έτσι ώστε να μπορεί να δημιουργήσει μια ασπίδα απέναντι στις απειλές;
Ν.ΔΕΝΔΙΑΣ: Κύριε Παναγιωτόπουλε, προσφέρουν για πρώτη φορά στην ιστορία μας, στις Ένοπλες Δυνάμεις, δυνατότητες πέραν του ορίζοντα. Ένοπλες Δυνάμεις οι οποίες μπορούν να αποτρέψουν πλήρως την οποιαδήποτε απειλή κατά της χώρας.
Το δεύτερο δεν αφορά το «πρώτη φορά στην ιστορία μας». Το πρώτο αφορά την «πρώτη φορά στην ιστορία μας» για να είναι σαφές. Πάντοτε οι Ένοπλές Δυνάμεις της χώρας είχαν τη δυνατότητα της αποτροπής.
Αυτό όμως που γίνεται τώρα είναι ένας ριζικός ανασχηματισμός, είναι διαφορετικές οι Ένοπλες Δυνάμεις αυτές που ελπίζω ότι θα υπάρχουν στην Πατρίδα μας το 2030.
Κάνατε πολύ σωστά τη διάκριση. Αν μπορώ να δώσω τη μεγάλη εικόνα, αυτό που επιχειρείται είναι η μετατροπή των Ενόπλων Δυνάμεων από ένα σύνολο αξιόμαχου ανθρώπινου δυναμικού, σημαντικών οπλικών συστημάτων και ενός μηχανισμού τροφοδοσίας αυτών των συστημάτων σε μια μηχανή λήψης, επεξεργασίας, πληροφορίας και αντίδρασης. Μια μηχανή γνώσης.
Οι Ένοπλες Δυνάμεις του 21ου αιώνα σε όλο τον πλανήτη, οι αξιόμαχες Ένοπλές Δυνάμεις δεν έχουν τίποτα να κάνουν με αυτό το οποίο ξέραμε στον 20ο αιώνα. Είναι μια επανάσταση, μια μεγάλη επανάσταση. Οι ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις έπρεπε να ακολουθήσουν αυτή την επανάσταση. Και αυτό κάνουμε τώρα.
Ούτως ή άλλως, στις ελληνικές Ένοπλές Δυνάμεις είχε παρεισφρήσει ένας κίνδυνος. Ένα τμήμα του μηχανισμού να μετατραπεί σε ΔΕΚΟ της δεκαετίας του ’80. Χρειάστηκε όλα αυτά να τα αντιμετωπίσουμε.
Και χρειάστηκε, επίσης, να εισάγουμε – όπως καλά είπατε σαν τρίτο πυλώνα – την καινοτομία. Αν δεν πάμε σε «έξυπνα», καινοτόμα συστήματα στα οποία να έχουμε και συμπαραγωγή και γνώση του κώδικα παραγωγής, τότε η χώρα δεν μπορεί να ανταποκριθεί στις προκλήσεις τις οποίες αντιμετωπίζει.
Και οι προκλήσεις δεν είναι μόνον από τη γειτονική μας χώρα. Συνολικά το σύστημα ασφάλειας του πλανήτη είναι διαφορετικό αυτή τη στιγμή, για να μην πω αυτό που ξέραμε μέχρι εχθές έχει πλήρως καταρρεύσει.
Ν.ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ: Και βλέπω κιόλας ότι αλλάζει και η εκπαίδευση των Οπλιτών. Και μαθαίνω από το ρεπορτάζ ότι θα παίρνει ο Οπλίτης πια την εκπαίδευση ώστε να μπορεί να αντιμετωπίσει αυτά τα μη επανδρωμένα, τα drones, να ξέρει να κάνει τον χειρισμό.
Ν.ΔΕΝΔΙΑΣ: Μα πώς αλλιώς μπορεί να γίνει, κύριε Παναγιωτόπουλε; Θέλω να είμαι ειλικρινής μαζί σας και νομίζω ότι το ξέρει ο καθένας που έχει υπηρετήσει. Με εξαίρεση τις Ειδικές Δυνάμεις και τους Δόκιμους οι οποίοι μετά γινόντουσαν Ανθυπολοχαγοί, όλο το υπόλοιπο στράτευμα, όλοι οι υπόλοιποι κληρωτοί είχαν ελάχιστη εκπαίδευση ή για να είμαστε και ειλικρινείς, πολλές φορές καθόλου εκπαίδευση.
Έριχναν μια γεμιστήρα σε ολόκληρη τη θητεία τους! Και η αξιοποίησή τους ήταν ή να φυλάνε σκοπιά, ή να κάνουν αγγαρεία, ή να είναι σε κάποιο γραφείο και να συμπληρώνουν φόρμες τις οποίες να ανταλλάσσουν μεταξύ τους. Αυτός δεν είναι σοβαρός στρατός. Και νομίζω ήρθε η ώρα να το καταλάβουμε, να πούμε την αλήθεια στον εαυτό μας και να το αλλάξουμε αυτό. Και αυτό επιχειρείται. Θα είναι εύκολο; Όχι, δε θα είναι εύκολο. Το έχουμε σχεδιάσει με πολύ μεγάλη προσοχή. Με πολύ μεγάλη προσοχή.
Η πρώτη ΕΣΣΟ, η οποία θα μπει τον Φεβρουάριο και θα ακολουθήσει τη νέα εκπαίδευση και το συνολικό σύστημα – δεν πηγαίνουν πλέον άτομα στο Πολεμικό Ναυτικό, με εξαίρεση αυτών που έχουν ανάλογες (επαγγελματικές) ειδικότητες. Δεν πηγαίνουν άτομα στην Πολεμική Αεροπορία, εκτός από αυτούς που έχουν ανάλογες (επαγγελματικές) ειδικότητες. Τώρα, ξέρουμε όλοι τι γινόταν.
Ν.ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ: Τα έχουμε ζήσει όλοι.
Ν.ΔΕΝΔΙΑΣ: Δεν χρειάζεται να τα λέμε. Συνολική ευθύνη μας είναι. Αλλά εν πάση περιπτώσει, εδώ πάμε να φτιάξουμε ένα διαφορετικό στρατό. Θα υπάρξουν δυσκολίες στην αρχή, θα υπάρξουν αν θέλετε και αστοχίες στην αρχή. Δε θα γίνουν όλα τέλεια από την πρώτη μέρα. Αλλά τα αλλάζουμε όλα.
Γιατί δεν είναι μόνο η εκπαίδευση. Αλλάζουμε την τροφοδοσία πλήρως, δεκαπλασιάζουμε και πλέον το αντίτιμο, δίνουμε 100 ευρώ το μήνα σε όποιον υπηρετεί στα σύνορα. Θα μου πείτε είναι πολλά; Όχι, δεν είναι πολλά, αλλά είναι πολύ περισσότερο από τα 8 ευρώ που δίναμε πριν. Υπάρχει μια τελείως διαφορετική αντιμετώπιση.
Και νομίζω ότι εδώ, όλοι μαζί, διότι αυτό δεν είναι κομματικό θέμα και δεν είναι θέμα μίας Κυβέρνησης, είναι εθνικό θέμα, πρέπει να προσπαθήσουμε να φτιάξουμε έναν αξιόμαχο και σοβαρό Στρατό Οπλιτών. Διότι τα επαγγελματικά μας στελέχη είναι καλά, αλλά εμείς βασιζόμαστε στο Στρατό των Πολιτών. Αυτό είναι.
Ν.ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ: Όλα αυτά που μας λέτε, και τα βλέπουμε και στην πράξη, βλέπουμε τις φρεγάτες, βλέπουμε τα Rafale, βλέπουμε την αλλαγή στο Δόγμα, φτιάχνουμε ένα σύγχρονο Στράτευμα. Αλλάζει το Αμυντικό Δόγμα; Όλη αυτή η ενίσχυση μπορεί να υποστηρίξει και την άσκηση των κυριαρχικών μας δικαιωμάτων όπως προβλέπονται από το Διεθνές Δίκαιο; Όπως για παράδειγμα, τα 12 ναυτικά μίλια, την εκμετάλλευση των ενεργειακών μας πόρων στην Ανατολική Μεσόγειο, την πόντιση των καλωδίων;
Ν.ΔΕΝΔΙΑΣ: Η ιδέα είναι ακριβώς αυτή, να μπορεί, όπως είναι συνταγματική υποχρέωση των Ενόπλων Δυνάμεων, αυτό το σύνολο να είναι αξιόμαχο, να μπορεί να αποτρέψει τις απειλές και να επιτρέψει στη χώρα να ασκήσει την κυριαρχία και τα κυριαρχικά της δικαιώματα, τα οποία – όπως πολύ σωστά είπατε – προσδιορίζονται από το Διεθνές Δίκαιο.
Η Ελλάδα έχει έως 12 μίλια, αυτό έχει, έως 12 μίλια. Δεν έχει έως 6 μίλια, δεν έχει έως 5 μίλια, δεν έχει έως 30 μίλια. Έως 12 έχει, όπως όλες οι χώρες του πλανήτη. Και αυτή η ίδια, ως στενό δικαίωμα κυριαρχίας, θα αποφασίσει τι θα κάνει, πότε θα κάνει, πώς θα το κάνει επί τη βάσει του εθνικού συμφέροντος, αλλά και επί τη βάσει της ευρύτερης κατάστασης. Δεν ζούμε εν κενώ, τα καταλαβαίνουμε όλα, διαχρονικά, οι ελληνικές Κυβερνήσεις.
Όμως, κύριε Παναγιωτόπουλε, πρέπει να το πω. Αλλάζουν όλα. Εάν δεν αλλάξουν όλα, δεν θα τα καταφέρουμε. Αν μείνουμε κολλημένοι σε νοοτροπίες της δεκαετίας του ’80, δε θα τα καταφέρουμε. Δεν είναι τα καινούρια οπλικά συστήματα σκέτα, μόνα, που θα κάνουν την αλλαγή. Δεν είναι ο «Κίμωνας» μόνος του. Είναι μία ολόκληρη αντίληψη που επιτρέπει ένας μηχανισμός να είναι αξιόμαχος και ένας μηχανισμός να βασίζεται στην καινοτομία και στη διαρκή αντίληψη της καινοτομίας.
Εμείς δεν αγοράζουμε σε αυτή τη φάση χιλιάδες drones για να εξοπλίσουμε τις μονάδες μας. Δημιουργούμε μηχανισμούς παραγωγής drones επί του πεδίου.
Για να εξηγήσω με ένα παράδειγμα την τεράστια διαφορά αντίληψης με το παρελθόν. Δεν «στοκάρουμε» drones. Και γιατί το κάνουμε αυτό; Γιατί, αν αγοράζαμε, αφενός μεν η δαπάνη είναι ασύλληπτη αν αγοράζαμε εκατοντάδες χιλιάδες που χρειαζόμαστε, αλλά το χειρότερο είναι ότι μετά από ένα χρόνο αυτά θα ήταν ξεπερασμένα, ή μετά από δύο χρόνια.
Η χώρα πρέπει να αποκτήσει Ένοπλες Δυνάμεις που να μπορούν να αντιλαμβάνονται, να επεξεργάζονται και να ενσωματώνουν την καινοτομία. Είναι άλλου τύπου Στρατός.
Ν.ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ: Και να έχει και γραμμή παραγωγής, όταν θα χρειαστεί σε αυτό.
Ν.ΔΕΝΔΙΑΣ: Αυτό κάνουμε. Δημιουργούμε κινητές γραμμές. Τις δείξαμε στην παρέλαση της 28ης Οκτωβρίου, δείξαμε τις δύο πρώτες που έχουμε. Από εκεί και πέρα, αυτό θα συνεχίσει.
Την 25η Μαρτίου – νομίζω – θα δείξουμε και την ανάλογη Μονάδα του Ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού. Θα μπορεί να υπάρχει κοντέινερ το οποίο να πηγαίνει πάνω σε πλοίο και να παράγει drones πάνω στο πλοίο. .
Αυτά αν τα έλεγα στην Ελλάδα εδώ και λίγα χρόνια, κατ’ ελάχιστον θα έστελναν έναν γιατρό να με κοιτάξει. Αλλά είμαστε σε αυτό το σημείο. Και ξαναλέω, δε θέλω να ωραιοποιήσω όμως την πραγματικότητα, υπάρχουν πάρα πολλά που πρέπει να γίνουν. Θα υπάρξουν λάθη. Θα υπάρξουν αστοχίες.
Άλλωστε, για αυτό λέγεται «Ατζέντα 2030», αλλιώς θα λεγόταν «Ατζέντα 2025», «Ατζέντα 2026». Θα ήταν ωραίο, και για μένα και για την Κυβέρνηση, να πάμε στην ελληνική κοινωνία, όταν θα πάμε σε εκλογές και να τους πούμε: «τα καταφέραμε, να’ το». Έτσι θα την είχαμε ονομάσει «Ατζέντα – άντε να την πούμε- ‘27».
Δεν είναι έτσι, θέλει πολλή δουλειά ακόμη.
Ν.ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ: Τα μηνύματα, επειδή είμαστε παραμονή μιας θλιβερής επετείου, των Ιμίων. Ποιο είναι το συμπέρασμα και ποιο είναι το δίδαγμα από εκείνη τη νύχτα και τις ημέρες αυτής της κρίσης;
Ν.ΔΕΝΔΙΑΣ: Θα σας πω κάτι, κύριε Παναγιωτόπουλε, που δεν είναι γνωστό. Εμείς εδώ στο Υπουργείο Άμυνας με την ηγεσία του Στρατεύματος και ορισμένους Ανώτατους Αξιωματικούς κάθε έξι μήνες απομονωνόμαστε δυο μέρες και κάνουμε ένα “brain storming”, να δούμε τι καταφέραμε, τι δεν καταφέραμε και πού πάμε.
Και ήμασταν Δευτέρα και Τρίτη στην Αγχίαλο, στο αεροδρόμιο της Πολεμικής Αεροπορίας για να το κάνουμε αυτό, το διήμερο. Το βράδυ είδαμε το ντοκιμαντέρ του Αλέξη Παπαχελά για τα Ίμια. Και καθίσαμε και το αναλύσαμε μέχρι αργά-αργά το βράδυ, για να μην πω νωρίς-νωρίς το πρωί. Το τι έγινε τόσο στραβά τότε και πώς φτάσαμε εκεί πού φτάσαμε τότε.
Δεν έχει έννοια να αναλύσω τις δεκάδες, για να μην πω εκατοντάδες σφαλμάτων που είναι φανερό ότι έγιναν εκείνη τη θλιβερή περίοδο, την πολύ θλιβερή περίοδο για τη χώρα, που κόστισε τη ζωή τριών ανθρώπων, τους οποίους οφείλουμε διαχρονικά να τιμάμε. Αυτό το οποίο έχω να πω, είναι ότι νομίζω πως οι Ένοπλες Δυνάμεις της χώρας έχουν αποκομίσει τα διδάγματα που πρέπει από τα λάθη που έκαναν. Όμως, δεν πρέπει να ξεχνάμε από τι ξεκίνησε όλο αυτό. Αυτό δεν ξεκίνησε από τις Ένοπλες Δυνάμεις και δεν ξεκίνησε από την Κυβέρνηση.
Ν.ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ: Όχι.
Ν.ΔΕΝΔΙΑΣ: Ξεκίνησε από ενέργειες ιδιωτών.
Ν.ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ: Έτσι είναι.
Ν.ΔΕΝΔΙΑΣ: Λοιπόν, πρέπει να προσέχουμε, έτσι; Η επίδειξη πατριωτισμού είναι επαινετέα, αλλά όχι για λόγους προβολής, όχι για λόγους ιδιοτέλειας, πρέπει να υπηρετεί τα συμφέροντα της χώρας.
Ν.ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ: Και κύριε Δένδια μια τελευταία πολιτική ερώτηση, για να κλείσουμε κιόλας, γιατί ξέρω ότι έχετε και υποχρεώσεις. Βλέπουμε τις δημοσκοπήσεις, βλέπουμε την Κυβέρνηση να είναι με μεγάλη απόσταση από το δεύτερο κόμμα, ωστόσο και η Νέα Δημοκρατία είναι κολλημένη σε ένα ποσοστό το οποίο είναι μακριά από την αυτοδυναμία αυτή τη στιγμή. Η «φωτογραφία της στιγμής». Πολλοί λένε ότι πάμε σε μια εποχή κυβερνήσεων συμμαχικών, εσείς πώς βλέπετε το πολιτικό τοπίο και με τη δημιουργία νέων κομμάτων, όπου βλέπουμε μια πολυδιάσπαση της Αντιπολίτευσης;
Ν.ΔΕΝΔΙΑΣ: Χαοτικό το βλέπω, κύριε Παναγιωτόπουλε, το τοπίο, απολύτως χαοτικό. Εμένα, δουλειά μου δεν είναι να κοιτάξω τι κάνει η Αντιπολίτευση και πόσα προβλήματα έχει η Αντιπολίτευση, δουλειά μου είναι να κοιτάξω την Κυβέρνηση, να κοιτάξω το κόμμα στο οποίο ανήκω και να διατυπώσω άποψη και σκέψη για το πώς μπορεί αυτό το κόμμα να επιδιώξει και να προτείνει στην ελληνική κοινωνία αυτά τα οποία θα του επιτρέψουν να κοιτάξει την αυτοδυναμία στα μάτια.
Η αυτοδυναμία δεν είναι δόγμα για μας, πρέπει να είμαστε ξεκάθαροι γι’ αυτό, αλλά οφείλει να είναι ο στόχος μας, αλλοίμονο. Δεν υπάρχει κόμμα εξουσίας το οποίο να κατεβαίνει σε εκλογές λέγοντας «όχι, εγώ δεν θέλω να γίνω αυτοδύναμος, σας παρακαλώ, μην μου δώσετε αρκετές ψήφους, θα ήθελα λιγότερες».
Πρέπει λοιπόν να δούμε, για να το πετύχουμε αυτό, έστω για να πιθανολογηθεί, τι πρέπει να κάνουμε, τι πρέπει να αλλάξουμε, τι πρέπει να ανανεώσουμε, τι πρέπει να φρεσκάρουμε, πού κάναμε λάθος, τι δεν έγινε σωστά; Γιατί είμαστε κι εμείς σχεδόν εφτά χρόνια κυβέρνηση, η ελληνική κοινωνία πολύ σωστά μας στέλνει «λογαριασμούς». Δεν είναι εύκολο να μιλήσεις αυτή τη στιγμή για κάτι που δεν διόρθωσες, χωρίς να έχεις πειστικό λόγο γιατί δεν το διόρθωσες. Είχαμε εφτά χρόνια στη διάθεσή μας, η κοινωνία μας κρίνει, και δικαίως, πάρα-πάρα πολύ αυστηρά.
Πρέπει, λοιπόν, κι εμείς να έχουμε πειστικούς λόγους, για όπου αστοχήσαμε, ή όπου δεν τα καταφέραμε, ή για όπου αργήσαμε, και επίσης έναν οραματικό και σαφή λόγο, γιατί πρέπει η κοινωνία να παρατείνει την παραμονή μας στην εξουσία.
Από εκεί και πέρα τα της Αντιπολίτευσης και τα των νέων κομμάτων αφορούν την Αντιπολίτευση και τα νέα κόμματα, δεν είμαι εγώ αυτός που θα τα σχολιάσω.
Ν.ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ: Κύριε Δένδια, σας ευχαριστώ πάρα πολύ για τη συζήτηση που είχαμε.
Ν.ΔΕΝΔΙΑΣ: Εγώ ευχαριστώ, κύριε Παναγιωτόπουλε, για την ευκαιρία.
Ομιλία ΥΕΘΑ στην παρουσίαση του βιβλίου «Μέση Ανατολή, 1945-2025: Η τυραννία των προσδοκιών και των πεποιθήσεων»
Ο Υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας παρέστη και μίλησε χθες το βράδυ, Πέμπτη 29 Ιανουαρίου 2026, στην εκδήλωση παρουσίασης του βιβλίου των Κώστα Υφαντή, Κωνσταντίνου Φίλη και Αλέξανδρου Διακόπουλου, σε διάλογο με τον δημοσιογράφο Μάκη Προβατά, με τίτλο «Μέση Ανατολή, 1945-2025: Η τυραννία των προσδοκιών και των πεποιθήσεων», η οποία πραγματοποιήθηκε στο Σαρόγλειο Μέγαρο (Λέσχη Αξιωματικών Ενόπλων Δυνάμεων), στην Αθήνα.
Για το βιβλίο μίλησαν επίσης η πρώην Επίτροπος της Ε.Ε. και πρώην Υπουργός Άννα Διαμαντοπούλου, ο Διευθυντής της εφημερίδας «Καθημερινή» Αλέξης Παπαχελάς, καθώς και οι συγγραφείς του έργου,.
Το βιβλίο αποτελεί μια ανάλυση των γεωπολιτικών εξελίξεων στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής και καλύπτει μια κρίσιμη ιστορική περίοδο ογδόντα ετών. Εξετάζει τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ των διεθνών παραγόντων, των τοπικών δυναμικών, καθώς και των αξιακών συστημάτων και των πεποιθήσεων που διαμορφώνουν την πραγματικότητα και τροφοδοτούν τις συγκρούσεις στην περιοχή.
Κατά την ομιλία του, ο κ. Δένδιας επισήμανε τα εξής:
«Με ανησυχήσατε λίγο, διότι καταλαβαίνουμε ότι όταν εκφωνούνται οι τίτλοι, συνήθως προσεγγίζουν… εκλογές. Αλλά σας ευχαριστούμε πολύ για τον πρόλογο και για το βιβλίο, το οποίο είναι φανερό ότι έχετε έναν κεντρικό ρόλο.
Έχετε μια ευγενική μεν, αλλά επίμονη μαιευτική μέθοδο με την οποία κατορθώνετε με αυτό το σχήμα ενός έντυπου διαλόγου να καταλήγετε ή να επιτρέπετε στον αναγνώστη σας, ακόμα καλύτερα να καταλήξει σε συμπεράσματα και νομίζω ότι είναι μία πολύ ενδιαφέρουσα προσέγγιση.
Αυτό το βιβλίο, κύριες και κύριοι, έχει χαρακτηριστικά πολύ ενδιαφέροντα. Έχει και ιστορικό βάθος, φτάνει μέχρι το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Έχει και γεωγραφικό εύρος, κάτι που λείπει από την ελληνική οπτική. Ο Κώστας Υφαντής στη σελίδα 27 του βιβλίου γράφει ότι σε κάποιο βαθμό έχουμε μια αναγκαστικά δυτικοκεντρική σκέψη κι αυτό είναι απόλυτα αλήθεια.
Κοιτάμε δυτικά, για την ακρίβεια μάλιστα, βορειοδυτικά και αγνοούμε σε πολύ μεγάλο βαθμό, τουλάχιστον στον ευρύτερο διάλογο, την περιοχή που είναι ανατολικά μας, πέραν της Τουρκίας και νότια.
Δεν ενδιαφερόμαστε ιδιαίτερα για την Βόρεια Αφρική. Δεν ενδιαφερόμαστε καθόλου για το Σαχέλ. Δεν ασχολούμαστε πολύ με την Ερυθρά Θάλασσα, τον αραβικό κόσμο. Όλα αυτά μας φαίνονται, όχι πολύ ενδιαφέροντα. Γίνεται σαφής αναφορά δε στο βιβλίο, για το πιθανό ψυχολογικό αίτιο αυτής της άρνησης. Γράφει ο Κωνσταντίνος Φίλης, «δε νομίζω ότι κάποιος σε πρώτη αντίδραση θα συσχέτιζε τη Μέση Ανατολή με κάτι το θετικό». Δεν μας αρέσει. Θεωρούμε ότι είναι καλύτερα να απομακρυνθούμε από αυτήν την εστία προβλημάτων. Όμως αυτή η εστία προβλημάτων καθορίζει σε μεγάλο βαθμό και τις δικές μας επιλογές και να μην πω ότι μας επιβάλλει επιλογές. Μας υποχρεώνει σε επιλογές.
Γίνεται στο βιβλίο μια, επίσης, ευρύτερη θεώρηση. Γίνεται μια αναφορά στον «Οριενταλισμό» που δεν είναι γνωστός στο ελληνικό κοινό. Η αντίληψη δηλαδή, η οποία αφορά στους ανθρώπους της Μέσης Ανατολής ως αδύναμους, βίαιους, ανορθολογικούς.
Το αναλύει ο καθηγητής Έντουαρντ Σαΐντ, είναι πολύ γνωστός διεθνώς αναλυτής (στην Ελλάδα νομίζω καθόλου). Όμως, η ενασχόληση και με αυτόν, δείχνει ακριβώς ότι αυτό το βιβλίο έρχεται να καλύψει ένα κενό. Αναφέρεται στην τυραννία των πεποιθήσεων, δηλαδή στις προκαθορισμένες απόψεις μας, τις οποίες επιβάλλουμε στα πράγματα.
Δεν επιτρέπουμε στην ίδια την πραγματικότητα να διαμορφώσει τις απόψεις μας και πηγαίνοντας πίσω διδάσκει τον αναγνώστη, για το τι έχει συμβεί σε όλη αυτή την ευρύτερη περιοχή από το ’45 μέχρι σήμερα.
...Κοιτάμε δυτικά, για την ακρίβεια μάλιστα, βορειοδυτικά και αγνοούμε σε πολύ μεγάλο βαθμό, τουλάχιστον στον ευρύτερο διάλογο, την περιοχή που είναι ανατολικά μας, πέραν της Τουρκίας και νότια.Δεν ενδιαφερόμαστε ιδιαίτερα για την Βόρεια Αφρική. Δεν ενδιαφερόμαστε καθόλου για το Σαχέλ. Δεν ασχολούμαστε πολύ με την Ερυθρά Θάλασσα, τον αραβικό κόσμο. Όλα αυτά μας φαίνονται, όχι πολύ ενδιαφέροντα. Γίνεται σαφής αναφορά δε στο βιβλίο, για το πιθανό ψυχολογικό αίτιο αυτής της άρνησης. Γράφει ο Κωνσταντίνος Φίλης, «δε νομίζω ότι κάποιος σε πρώτη αντίδραση θα συσχέτιζε τη Μέση Ανατολή με κάτι το θετικό». Δεν μας αρέσει. Θεωρούμε ότι είναι καλύτερα να απομακρυνθούμε από αυτήν την εστία προβλημάτων. Όμως αυτή η εστία προβλημάτων καθορίζει σε μεγάλο βαθμό και τις δικές μας επιλογές και να μην πω ότι μας επιβάλλει επιλογές. Μας υποχρεώνει σε επιλογές. Γίνεται στο βιβλίο μια, επίσης, ευρύτερη θεώρηση. Γίνεται μια αναφορά στον «Οριενταλισμό» που δεν είναι γνωστός στο ελληνικό κοινό. Η αντίληψη δηλαδή, η οποία αφορά στους ανθρώπους της Μέσης Ανατολής ως αδύναμους, βίαιους, ανορθολογικούς.
Κάνει ιδιαίτερη αναφορά στις συμφωνίες του Όσλο. Δεν ξέρω αν τις θυμάστε, αλλά ήταν στο τέλος του προηγούμενου αιώνα που δημιούργησαν την ελπίδα, ότι αυτή η περιοχή θα ειρηνεύσει. Τώρα βεβαίως πολύ λίγοι τις θυμούνται. Υπάρχει ένα στοιχείο που αξίζει να σας πω, απλώς ως ανέκδοτο.
Ο κύριος διαπραγματευτής εκείνη την εποχή ήταν ένας Νορβηγός διπλωμάτης. Λέγεται -γιατί ζει ακόμη- Τέργε Λάρσεν και η σύζυγός του, η οποία μέχρι προ ολίγου ήταν η πρέσβης της Νορβηγίας στα Ηνωμένα Έθνη, η Μόνα Τζουλ.
Τώρα, γιατί σας το λέω; Οι δύο αυτοί είναι φίλοι μου για ένα πολύ περίεργο λόγο, έχουν και δύο σπίτι στους Παξούς πια και μένουν στους Παξούς το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου. Όμως το να συζητάει κανείς μαζί τους για την ευρύτερη Μέση Ανατολή έχει πάντοτε ένα ενδιαφέρον.
Έχει ενδιαφέρον επίσης η αναφορά στην προσπάθεια του Προέδρου Κλίντον με τον Ντένις Ρος όταν έφτασε πάρα – πάρα πολύ κοντά.
Ο Ρος, τον οποίον είχα την τύχη να συναντήσω δυο-τρεις φορές, μού έλεγε ότι αν ο Αραφάτ δεν είχε κάνει πίσω την τελευταία στιγμή και είχε το θάρρος που απαιτείτο, θα μπορούσε να είχε λυθεί τότε το ζήτημα. Πάλι χάθηκε μια ευκαιρία.
Αυτό το βιβλίο όμως δίνει στον αναγνώστη μια εποπτεία συνολικά και γεωγραφικά στο μεγαλύτερο κομμάτι της Μέσης Ανατολής και της ευρύτερης Μέσης Ανατολής και ιστορικά, ξαναλέω, φτάνοντας μέχρι το 1945.
Είναι πολύ ενδιαφέρον να το διαβάσει κανείς. Είμαι σίγουρος ότι αν οι τρεις συγγραφείς είχαν καιρό θα ασχολούνταν και με άλλα τμήματα αυτού του παζλ, παραδείγματος χάριν με τον Λίβανο (που επίσης έχει σημασία), πιο βαθιά με τη Συρία που επίσης έχει πολύ μεγάλη σημασία. Όμως είναι ένα βιβλίο που επιτρέπει στο ελληνικό κοινό να προσεγγίσει χρονικές περιόδους και γεγονότα που επιθυμεί από ό,τι φαίνεται σε μεγάλο βαθμό να αγνοεί και να μην ασχολείται.
Δεν μπορώ να είμαι αντικειμενικός απέναντι στο βιβλίο και θέλω να σας το ομολογήσω, και οι τρεις συγγραφείς και ο κ. Προβατάς είναι φίλοι μου. Για τους τρεις, τον Αλέξανδρο Διακόπουλο τον ξέρω από όταν ήμουν φοιτητής. Ο αδελφός του ήταν στενότατος φίλος μου στο πανεπιστήμιο, τότε ανήκαμε στη ΔΑΠ η οποία κατέγραφε κάτι «συντριπτικά» ποσοστά της τάξης του 9%. Ήμασταν πολύ περήφανοι γιατί πήγαμε το 9 στο 10% και κάτι στη Νομική. Έτσι γνώρισα τον Αλέξανδρο Διακόπουλο. Συζητάμε λοιπόν για πάρα πολλές δεκαετίες πια.
Τον Κωνσταντίνο Φίλη και τον Κώστα Υφαντή τους γνώρισα αργότερα. Συνδέθηκα μαζί τους όταν έγινα Υπουργός Εξωτερικών. Θα ήθελα όμως να μνημονεύσω εδώ το σημαντικό ρόλο τους τότε, τους χρησιμοποιούσα ως ένα άτυπο και άμισθο “think tank” στις διαπραγματεύσεις και με την Ιταλία, αλλά κυρίως αργότερα με την Αίγυπτο, όταν στην πραγματικότητα μεταβάλαμε στάσεις στην ελληνική εξωτερική πολιτική, αγνοήσαμε τα στερεότυπα, αντιμετωπίσαμε το πρόβλημα με ένα φρέσκο μάτι.
Και νομίζω καταλήξαμε σε μια συμφωνία που έχει όλα τα στοιχεία που αν και η Τουρκία τα συνυπέγραφε – και νομίζω ότι θα μπορέσει και θα πρέπει κάποια στιγμή να τα συνυπογράψει- η Ανατολική Μεσόγειος θα είναι μια πολύ σταθερότερη και ασφαλέστερη θάλασσα και περιοχή.
Αυτό το βιβλίο είναι ένα χρήσιμο ανάγνωσμα, πολύ χρήσιμο ανάγνωσμα, και ένα πολύ ευχάριστο ανάγνωσμα. Διαβάζεται εύκολα, παρότι αναφέρεται σε δύσκολες περιόδους, σε δύσκολα γεγονότα, σε στενάχωρες εξελίξεις, όμως υπάρχει μια «ελαφριά πένα». Ο Μάκης Προβατάς καταφέρνει όλο αυτόν τον διάλογο, να τον κάνει ζωντανό και ευχάριστο.
Εύχομαι λοιπόν καλή τύχη σε αυτό το βιβλίο. Και επίσης θα μου επιτρέψουν οι τέσσερις συγγραφείς, να τους προτρέψω να συνεχίσουν αυτόν τον τύπο της προσπάθειας.
Το ελληνικό κοινό πρέπει να είναι ένα ενημερωμένο κοινό. Λέω πάντοτε ότι η Ελλάδα δεν είναι το Λουξεμβούργο. Η Ελλάδα αντιμετωπίζει βασικές επιλογές. Και για να υπάρχει μια κοινωνική στήριξη, έντονη στήριξη σε αυτές τις επιλογές που είναι οι ορθές επιλογές, θα πρέπει οι Έλληνες να είναι ενημερωμένοι.
Να αποφεύγουν έναν μαξιμαλισμό που ίσως είναι ευχάριστος, αλλά δεν οδηγεί κάπου και να έχουν αίσθηση των ρεαλιστικών επιλογών που είναι στην διάθεση της Πατρίδας μας ώστε να καταλήξει σε ένα ασφαλέστερο μέλλον.
Αξίζει κανείς, και καταλήγω με αυτό, διαβάζοντας το βιβλίο να θυμάται κάτι, ότι αμέσως μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο το 1948 με ψήφισμα των Ηνωμένων Εθνών τα δύο κράτη στην Παλαιστίνη ήταν η πρόβλεψη. Και ποιος αρνήθηκε τότε αυτό το ψήφισμα; Οι Παλαιστίνιοι! Το απέρριψαν. Φαντάζομαι ότι αν γύριζαν πίσω εκείνη την εποχή θα είχαν μια άλλη επιλογή.
Σας ευχαριστώ πάρα πολύ».
Ο κύριος διαπραγματευτής εκείνη την εποχή ήταν ένας Νορβηγός διπλωμάτης. Λέγεται -γιατί ζει ακόμη- Τέργε Λάρσεν και η σύζυγός του, η οποία μέχρι προ ολίγου ήταν η πρέσβης της Νορβηγίας στα Ηνωμένα Έθνη, η Μόνα Τζουλ.
Τώρα, γιατί σας το λέω; Οι δύο αυτοί είναι φίλοι μου για ένα πολύ περίεργο λόγο, έχουν και δύο σπίτι στους Παξούς πια και μένουν στους Παξούς το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου. Όμως το να συζητάει κανείς μαζί τους για την ευρύτερη Μέση Ανατολή έχει πάντοτε ένα ενδιαφέρον.
Έχει ενδιαφέρον επίσης η αναφορά στην προσπάθεια του Προέδρου Κλίντον με τον Ντένις Ρος όταν έφτασε πάρα – πάρα πολύ κοντά.
Ο Ρος, τον οποίον είχα την τύχη να συναντήσω δυο-τρεις φορές, μού έλεγε ότι αν ο Αραφάτ δεν είχε κάνει πίσω την τελευταία στιγμή και είχε το θάρρος που απαιτείτο, θα μπορούσε να είχε λυθεί τότε το ζήτημα. Πάλι χάθηκε μια ευκαιρία.
Αυτό το βιβλίο όμως δίνει στον αναγνώστη μια εποπτεία συνολικά και γεωγραφικά στο μεγαλύτερο κομμάτι της Μέσης Ανατολής και της ευρύτερης Μέσης Ανατολής και ιστορικά, ξαναλέω, φτάνοντας μέχρι το 1945.
Είναι πολύ ενδιαφέρον να το διαβάσει κανείς. Είμαι σίγουρος ότι αν οι τρεις συγγραφείς είχαν καιρό θα ασχολούνταν και με άλλα τμήματα αυτού του παζλ, παραδείγματος χάριν με τον Λίβανο (που επίσης έχει σημασία), πιο βαθιά με τη Συρία που επίσης έχει πολύ μεγάλη σημασία. Όμως είναι ένα βιβλίο που επιτρέπει στο ελληνικό κοινό να προσεγγίσει χρονικές περιόδους και γεγονότα που επιθυμεί από ό,τι φαίνεται σε μεγάλο βαθμό να αγνοεί και να μην ασχολείται.
Δεν μπορώ να είμαι αντικειμενικός απέναντι στο βιβλίο και θέλω να σας το ομολογήσω, και οι τρεις συγγραφείς και ο κ. Προβατάς είναι φίλοι μου. Για τους τρεις, τον Αλέξανδρο Διακόπουλο τον ξέρω από όταν ήμουν φοιτητής. Ο αδελφός του ήταν στενότατος φίλος μου στο πανεπιστήμιο, τότε ανήκαμε στη ΔΑΠ η οποία κατέγραφε κάτι «συντριπτικά» ποσοστά της τάξης του 9%. Ήμασταν πολύ περήφανοι γιατί πήγαμε το 9 στο 10% και κάτι στη Νομική. Έτσι γνώρισα τον Αλέξανδρο Διακόπουλο. Συζητάμε λοιπόν για πάρα πολλές δεκαετίες πια.
Τον Κωνσταντίνο Φίλη και τον Κώστα Υφαντή τους γνώρισα αργότερα. Συνδέθηκα μαζί τους όταν έγινα Υπουργός Εξωτερικών. Θα ήθελα όμως να μνημονεύσω εδώ το σημαντικό ρόλο τους τότε, τους χρησιμοποιούσα ως ένα άτυπο και άμισθο “think tank” στις διαπραγματεύσεις και με την Ιταλία, αλλά κυρίως αργότερα με την Αίγυπτο, όταν στην πραγματικότητα μεταβάλαμε στάσεις στην ελληνική εξωτερική πολιτική, αγνοήσαμε τα στερεότυπα, αντιμετωπίσαμε το πρόβλημα με ένα φρέσκο μάτι.
Και νομίζω καταλήξαμε σε μια συμφωνία που έχει όλα τα στοιχεία που αν και η Τουρκία τα συνυπέγραφε – και νομίζω ότι θα μπορέσει και θα πρέπει κάποια στιγμή να τα συνυπογράψει- η Ανατολική Μεσόγειος θα είναι μια πολύ σταθερότερη και ασφαλέστερη θάλασσα και περιοχή.
Αυτό το βιβλίο είναι ένα χρήσιμο ανάγνωσμα, πολύ χρήσιμο ανάγνωσμα, και ένα πολύ ευχάριστο ανάγνωσμα. Διαβάζεται εύκολα, παρότι αναφέρεται σε δύσκολες περιόδους, σε δύσκολα γεγονότα, σε στενάχωρες εξελίξεις, όμως υπάρχει μια «ελαφριά πένα». Ο Μάκης Προβατάς καταφέρνει όλο αυτόν τον διάλογο, να τον κάνει ζωντανό και ευχάριστο.
Εύχομαι λοιπόν καλή τύχη σε αυτό το βιβλίο. Και επίσης θα μου επιτρέψουν οι τέσσερις συγγραφείς, να τους προτρέψω να συνεχίσουν αυτόν τον τύπο της προσπάθειας.
Το ελληνικό κοινό πρέπει να είναι ένα ενημερωμένο κοινό. Λέω πάντοτε ότι η Ελλάδα δεν είναι το Λουξεμβούργο. Η Ελλάδα αντιμετωπίζει βασικές επιλογές. Και για να υπάρχει μια κοινωνική στήριξη, έντονη στήριξη σε αυτές τις επιλογές που είναι οι ορθές επιλογές, θα πρέπει οι Έλληνες να είναι ενημερωμένοι.
Να αποφεύγουν έναν μαξιμαλισμό που ίσως είναι ευχάριστος, αλλά δεν οδηγεί κάπου και να έχουν αίσθηση των ρεαλιστικών επιλογών που είναι στην διάθεση της Πατρίδας μας ώστε να καταλήξει σε ένα ασφαλέστερο μέλλον.
Αξίζει κανείς, και καταλήγω με αυτό, διαβάζοντας το βιβλίο να θυμάται κάτι, ότι αμέσως μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο το 1948 με ψήφισμα των Ηνωμένων Εθνών τα δύο κράτη στην Παλαιστίνη ήταν η πρόβλεψη. Και ποιος αρνήθηκε τότε αυτό το ψήφισμα; Οι Παλαιστίνιοι! Το απέρριψαν. Φαντάζομαι ότι αν γύριζαν πίσω εκείνη την εποχή θα είχαν μια άλλη επιλογή.
Σας ευχαριστώ πάρα πολύ».
Ολοκληρώνοντας την παρουσίαση του βιβλίου και απαντώντας σε ερώτηση του Μάκη Προβατά σχετικά με τη σημερινή συνάντηση που είχε με την Υπουργό Ενόπλων Δυνάμεων της Γαλλίας, ο κ. Δένδιας επεσήμανε:
«Και με τον Ισραηλινό (είχα) την προηγούμενη εβδομάδα και με τον Ινδό (θα έχω) την επόμενη εβδομάδα. Για να έχουμε πλήρη την εικόνα. Για να μην είναι αποσπασματική. Μπορεί μεν να μην μπορώ και να το αποδώσω στο βιβλίο, αλλά μπορώ να το αποδώσω στην ευρύτερη αντίληψη του βιβλίου. Δεν μένουμε περιορισμένοι σε στενό γεωγραφικό χώρο ή στη στενή αντίληψη ή στο δίπολο με την γειτονική μας χώρα προς Ανατολάς.
Έχω πάντα την πεποίθηση και νομίζω έχει πλέον το πολιτικό σύστημα στη χώρα ότι η Ελλάδα πρέπει να αναπτύξει τους ορίζοντές της, χωρίς να έχει μεγαλομανίες, μεγαλαυχίες. Δεν είμαστε μία μεγάλη χώρα. Δεν είμαστε μία πλούσια χώρα. Συνυπογράφω απολύτως αυτό που είπε ο κ. Διακόπουλος. Το ελληνικό Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν θα πρέπει να αυξηθεί για να μπορέσει η χώρα να υπηρετήσει την επιβίωσή της, να αυξηθεί πολύ. Όμως, η χώρα πρέπει να έχει ευρύτητα οριζόντων. Επιμένω πάντοτε δε, και στην Αφρική και στη Βόρεια Αφρική. Αυτό αφορά το σχόλιο, πολύ περισσότερο την Ευρώπη, η οποία εθελοτυφλεί.
Αν ίσως η Βόρεια Αφρική και το Σαχέλ από τις Βρυξέλλες φαίνεται πολύ μακριά, δεν είναι μακριά. Και αν κοιτάξουμε πίσω την Ιστορία (και είναι καλό μάθημα), οι Ρωμαίοι πέρασαν στη Βόρειο Αφρική, όχι γιατί τους άρεσε το κλίμα, ο Σκιπίων ο Αφρικανός δεν πήγε για τουρισμό, αλλά και σε νεότερα χρόνια, πριν γίνει η απόβαση στη Νορμανδία, η «Επιχείρηση Όβερλορντ» (Operation Overlord), προηγήθηκε η «Επιχείρηση Πυρσός» (Operation Torch) που αφορούσε στον έλεγχο της Βόρειας Αφρικής.
Η Ευρώπη για να είναι ασφαλής, πρέπει τουλάχιστον η Βόρεια Αφρική και το Σαχέλ να είναι χώρες που δεν ανθίζει η τρομοκρατία. Και αυτή τη στιγμή, συμβαίνει ακριβώς το ανάποδο κι αυτό ήταν και ένα από τα πράγματα που συζητήσαμε με τη Γαλλίδα Υπουργό σήμερα.
Βέβαια το πιο σημαντικό, αλλά το ξέρετε ήδη, που συζήτησε και με τον Πρωθυπουργό και με εμένα, ήταν η ανανέωση της Αμυντικής Συμφωνίας με τη Γαλλία, που ελπίζουμε να τα τελειώσουμε πάρα πολύ γρήγορα. Αυτό για να βάλω και ένα στοιχείο επικαιρότητας.
Σας ευχαριστώ πάρα πολύ».
«Και με τον Ισραηλινό (είχα) την προηγούμενη εβδομάδα και με τον Ινδό (θα έχω) την επόμενη εβδομάδα. Για να έχουμε πλήρη την εικόνα. Για να μην είναι αποσπασματική. Μπορεί μεν να μην μπορώ και να το αποδώσω στο βιβλίο, αλλά μπορώ να το αποδώσω στην ευρύτερη αντίληψη του βιβλίου. Δεν μένουμε περιορισμένοι σε στενό γεωγραφικό χώρο ή στη στενή αντίληψη ή στο δίπολο με την γειτονική μας χώρα προς Ανατολάς.
Έχω πάντα την πεποίθηση και νομίζω έχει πλέον το πολιτικό σύστημα στη χώρα ότι η Ελλάδα πρέπει να αναπτύξει τους ορίζοντές της, χωρίς να έχει μεγαλομανίες, μεγαλαυχίες. Δεν είμαστε μία μεγάλη χώρα. Δεν είμαστε μία πλούσια χώρα. Συνυπογράφω απολύτως αυτό που είπε ο κ. Διακόπουλος. Το ελληνικό Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν θα πρέπει να αυξηθεί για να μπορέσει η χώρα να υπηρετήσει την επιβίωσή της, να αυξηθεί πολύ. Όμως, η χώρα πρέπει να έχει ευρύτητα οριζόντων. Επιμένω πάντοτε δε, και στην Αφρική και στη Βόρεια Αφρική. Αυτό αφορά το σχόλιο, πολύ περισσότερο την Ευρώπη, η οποία εθελοτυφλεί.
Αν ίσως η Βόρεια Αφρική και το Σαχέλ από τις Βρυξέλλες φαίνεται πολύ μακριά, δεν είναι μακριά. Και αν κοιτάξουμε πίσω την Ιστορία (και είναι καλό μάθημα), οι Ρωμαίοι πέρασαν στη Βόρειο Αφρική, όχι γιατί τους άρεσε το κλίμα, ο Σκιπίων ο Αφρικανός δεν πήγε για τουρισμό, αλλά και σε νεότερα χρόνια, πριν γίνει η απόβαση στη Νορμανδία, η «Επιχείρηση Όβερλορντ» (Operation Overlord), προηγήθηκε η «Επιχείρηση Πυρσός» (Operation Torch) που αφορούσε στον έλεγχο της Βόρειας Αφρικής.
Η Ευρώπη για να είναι ασφαλής, πρέπει τουλάχιστον η Βόρεια Αφρική και το Σαχέλ να είναι χώρες που δεν ανθίζει η τρομοκρατία. Και αυτή τη στιγμή, συμβαίνει ακριβώς το ανάποδο κι αυτό ήταν και ένα από τα πράγματα που συζητήσαμε με τη Γαλλίδα Υπουργό σήμερα.
Βέβαια το πιο σημαντικό, αλλά το ξέρετε ήδη, που συζήτησε και με τον Πρωθυπουργό και με εμένα, ήταν η ανανέωση της Αμυντικής Συμφωνίας με τη Γαλλία, που ελπίζουμε να τα τελειώσουμε πάρα πολύ γρήγορα. Αυτό για να βάλω και ένα στοιχείο επικαιρότητας.
Σας ευχαριστώ πάρα πολύ».
