Από "ΤΑ ΝΕΑ", και...
 |
| "ΤΑ ΝΕΑ", 02/05/19 |
Δύο σύγχρονα τραγικά γεγονότα που μας πληροφόρησαν τα Μέσα μάς υποχρεώνουν να εξετάσουμε μια ανθρώπινη συνθήκη που συχνά μας προβληματίζει και πάγια μας αγανακτεί.
Το ένα έρχεται από την Ισπανία όπου ακόμη τα πλήθη αφιονίζονται να βλέπουν έναν τολμητία άντρα, συνήθως, να τα βάζει μ' έναν μαινόμενο και επί τούτω ερεθισμένο ταύρο. Συχνότατα ο ταύρος ξεφεύγει από τον ορισμένο χώρο της αντιπαράθεσης, ορμάει στο πλήθος και τότε ένας ή περισσότεροι επίσης αφιονισμένοι θεατές αντιμετωπίζουν άοπλοι τα τρομερά κέρατα του αλλόφρονος θηρίου. Πρόσφατο θύμα ένας εβδομηντάχρονος θεατής σε ισπανική αρένα. Από την άλλη ένας ολόκληρος οργανισμός κοινωνικός, οικονομικός, θεαματικός τροφοδοτείται και υπάρχει σ' αυτό το μακάβριο συχνά έθιμο. Ελα, όμως, που το γεγονός αυτό προκαλεί το ενδιαφέρον και το ταλέντο καλλιτεχνών. Ο Πικάσο έχει σχεδιάσει εκατοντάδες πίνακες με μαινόμενους ταύρους και θριαμβεύοντες ταυρομάχους. Η όπερα «Κάρμεν» του Μπιζέ, βασισμένη σε νουβέλα, έχει ως θέμα τον έρωτα ενός ταυρομάχου, που σκοτώνεται στην αρένα, προς μια Τσιγγάνα.
Αλλά και ο μέγας Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα έχει δημιουργήσει το επικολυρικό ποίημα για τον «Θάνατο του Σάντσες Μεχίας» ενός ταυρομάχου - ειδώλου του ισπανικού όχλου και των διανοουμένων.
Στην άλλη μεριά της Μεσογείου, στη χώρα μας, όπου κάθε χρόνο τελείται το έθιμο του σαϊτοπόλεμου στη Μεσσηνία, ένας επαγγελματίας καταγραφέας με κάμερα της «τελετής» έχασε πρόσφατα τη ζωή του, όταν πυρφόρα σαΐτα ξεστράτισε και τον τραυμάτισε θανάσιμα.
Και στις δύο περιπτώσεις τιμάται, αν η λέξη αποδίδει την ουσία, μια αιώνια παράδοση δοκιμασίας του ανδρισμού. Αντρες, κυρίως, αποφασισμένοι και εφοδιασμένοι με τεχνικές κατάλληλες αντιμετωπίζουν κινδύνους, τέρατα, φυσικά φαινόμενα, πανδημίες, αλλά και δυσεπίλυτα διλήμματα.
Η ελληνική μυθολογία είναι εξαντλητική σε ποικιλία τέτοιων περιπτώσεων.
Ο Θησέας, για να κερδίσει επάξια τη βασιλεία των Αθηνών, καθαρίζει ολόκληρες περιοχές από τερατώδη εμπόδια εκτελώντας άθλους πρωτοφανής. Αλλά κυρίως εισχωρώντας στον Λαβύρινθο και θανατώνοντας τον Μινώταυρο απελευθερώνει τους μελλοθάνατους αθηναίους νέους που ετησίως τροφοδοτούσαν το τέρας.
Από την άλλη ο Ηρακλής ξοφλώντας χρέος δοξάζεται καταδαμάζοντας λιοντάρια, λερναίες ύδρες, κόπρους του Αυγείου, μεταστρέφοντας τον ρουν των ποταμών και άλλα.
Αλλά και ο Οδυσσέας επιστρέφοντας στην πατρίδα αντιμετωπίζει την οργή του Ποσειδώνα επειδή τύφλωσε τον γιο του Κύκλωπα και περνάει του λιναριού τα πάθη με Λαιστρυγόνες, Κύκλωπες, Συμπληγάδες, Σειρήνες και εξαντλητικές συνουσίες με ακόρεστες γυναίκες και θέαινες!!
Από την άλλη πλευρά έχουμε άντρες που λύνουν αινίγματα, προβλήματα και αίφνης ανακαλύπτουν νόμους φυσικούς ή θεϊκούς. Ο Σωκράτης εφοδιάζεται με το «δαιμόνιό» του στους Δελφούς. Και στους Δελφούς ο Ηράκλειτος γνωρίζει πως ο θεός ου λέγει, ου κρύπτη αλλά σημαίνει, μιλάει με σημεία που απαιτούν αποκρυπτογράφηση.
Ο Θαλής στην μπανιέρα του αντιλαμβάνεται πως η ουσία εκδηλώνεται με φαινόμενα. Παίζοντας ο Αρχιμήδης ανακαλύπτει την αρχή του που γέννησε τις επιστήμες και τυχαία ένα μήλα που έπεσε από τη μηλιά θεμελίωσε τη σύγχρονη επιστήμη.
Ο Φλέμινγκ, περίεργος, προβληματίστηκε όταν γυρίζοντας από διακοπές παρατήρησε πως κάποια μικρόβια είχαν πέσει από τον δοκιμαστικό του σωλήνα σ' έναν άλλον που είχε μούχλα και είχαν ψοφήσει. Και ανακάλυψε την πενικιλίνη.
Επανέρχομαι στην αρχή. Ποιος επέβαλε ένα ανόητο έθιμο με τις σαΐτες έτσι ώστε ακόμη και εκλεγμένοι άρχοντες να το θεωρούν σχεδόν ιερό;
Διαβάζω ανοησίες περί σαϊτών που χρησιμοποίησαν στην Τουρκοκρατία οι σκλάβοι. Είναι επιχειρήματα κατασκευασμένα εκ των υστέρων. Οι Ηλείοι και οι Μανιάτες συχνά σκότωναν στα διάσελα τους έλληνες (ζαΐμηδες) φοροεισπράκτορες του σουλτάνου. Γιατί να μην αναβιώσει και σήμερα το απαραίτητο έθιμο;!!
Ο Κολοκοτρώνης αποκεφάλιζε τους προδότες και τους συνεργάτες του εχθρού και κρέμαγε τα κεφάλια τους από τα δέντρα για να αποτρέψει ανάλογες πράξεις. Αυτό το έθιμο δυστυχώς κατά καιρούς αναβιώνει για αντιπάλους τάχα μου προδότες, επίορκους και πληρωμένους.
Αλήθεια πώς κανένας άρχοντας του τόπου δεν αναβίωσε το έθιμο νόμου του οστρακισμού, για να απαλλαγεί από τους αντιπάλους του;
Υπάρχουν έθιμα και έθιμα, συμπολίτες, και δεν είναι όλα αξιοζήλευτα.
....από την "ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ"
 |
| "Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ", 02/05/19 |
του Πάσχου Μανδραβέλη
Ακόμη κι ένας είναι πολλοί οι νεκροί. Αναφερόμαστε στο τραγικό συμβάν της Καλαμάτας, όπου ανήμερα τη μεγάλη γιορτή ένας 53χρονος εικονολήπτης έχασε τη ζωή του από «σαΐτα», ένα αυτοσχέδιο πυροτέχνημα που κατασκευάζεται και χρησιμοποιείται στην περιοχή κάθε Πάσχα.
Πέραν όμως του δυστυχήματος, υπήρξαν και πολλά παρατράγουδα, τα οποία πρέπει να προσέξουμε. Το πρώτο ήταν η θεαματική στροφή των καναλιών για το «πατροπαράδοτο αυτό έθιμο», που μέσα σε ένα βράδυ έγινε «βάρβαρο». Τις προηγούμενες ημέρες –λόγω της ελλειμματικής σε όγκο επικαιρότητας– γέμιζαν τα δελτία ειδήσεων με τις προετοιμασίες των πάσης φύσεως πυροτεχνημάτων. Οι πρωταγωνιστές της διοργάνωσης καμάρωναν τηλεοπτικώς για τα επιτεύγματά τους και για την τήρηση της πρακτικής που «μάθαμε από τους πατεράδες μας», η οποία μάλιστα παρουσιάζεται και εθνoφελής: όλα αυτά τα έθιμα έχουν κάποια αναφορά στην Τουρκοκρατία, «για να τρομάζουν τους αλλόθρησκους». Στο τέλος, οι παριστάμενοι των βάρβαρων αυτών εθίμων δηλώνουν ότι «ήταν κάτι μοναδικό» και ότι «θα ξανάρθουμε». Μετά το φονικό όλοι εξέφρασαν αποτροπιασμό και την απορία «γιατί τέτοια έθιμα επιτρέπονται;».
Στην Ελλάδα, με το πυκνό νομοθετικό πλαίσιο, όλα απαγορεύονται. Ισως γι’ αυτό και αρρήτως όλα επιτρέπονται, με τις Αρχές να κάνουν τα στραβά μάτια. Τρανή απόδειξη οι μπαλοθιές στην Κρήτη, που μετρούν πολλούς νεκρούς. Το περίεργο είναι ότι οι θαυμαστές των πολυποίκιλων εκρηκτικών εθίμων της επαρχίας πέρασαν από τον ενθουσιασμό στην απαγόρευση δίχως να σταθούν στα μέτρα ασφαλείας. Ετσι όλοι ψέγουν τον δήμαρχο, ο οποίος χρηματοδότησε αυτό το «ματωμένο έθιμο» (λες και υπήρχε ποτέ περίπτωση δημοτικό συμβούλιο να καταργήσει έθιμο ή «έθιμο» επειδή υπάρχει πιθανότητα σωματικής βλάβης των παρισταμένων), αντί να τον ψέξουν για τα ελλιπή μέτρα ασφαλείας.
Οι απαγορεύσεις είναι η κορυφαία επιθυμία των νεοελλήνων. Η δεύτερη μεγαλύτερη είναι η άρνηση εφαρμογής τους. Ετσι έχουμε εκατομμύρια λέξεις νομοθετημάτων που ισχύουν περιστασιακώς και αναλόγως της βοής στον δήμο. Βεβαίως, η ασφάλεια τρίτων είναι επαρκής λόγος έκδοσης κάποιας απαγόρευσης. Αλλά πάλι, και οι μπότηδες στο νησί των Φαιάκων ενέχουν κινδύνους. Ομως κανένα από τα πελώρια, γεμάτα νερό, κανάτια που πετούν οι Κερκυραίοι από τα παράθυρά τους δεν κατέληξε στο κεφάλι κάποιου, διότι λαμβάνονται επαρκή μέτρα ασφαλείας.
Υπάρχουν οι μπαλοθιές, που κανένα μέτρο ασφαλείας δεν είναι επαρκές και ορθώς απαγορεύονται. Υπάρχουν όμως και έθιμα ή «έθιμα» που μπορούν να συνυπάρξουν με το... DNA των Ελλήνων, λαμβάνοντας μέτρα ελαχιστοποίησης του κινδύνου. Ας δούμε πρώτα το δεύτερο και μετά μπορούμε να καταλήξουμε σε μια ακόμη απαγόρευση, που δεν θα εφαρμοστεί.
Το προπασχαλινό έθιμο είναι η χαμογελαστή υμνητική προαναγγελία των οιονεί πολεμικών εθίμων που θρυλείται ότι αναβαθμίζουν το «κλίμα κατάνυξης»: ρουκετοπόλεμος, σαϊτοπόλεμος, χαλκούνια... Το μεθεόρτιο έθιμο, αυτάδελφο του προεόρτιου, είναι η αναγγελία με ύφος πένθιμο και επιτιμητικό των θανάτων και των ακρωτηριασμών από ρουκέτες και σαΐτες. Αλλά και από περίστροφα ή καλάσνικοφ, που αντικαθιστούν κατά τόπους το «παραδοσιακό» κυνηγετικό.
Φέτος, όπως και πέρυσι, όπως κάθε πέρυσι, μετράμε νεκρούς και τραυματίες. Εξ εθίμων. Δηλαδή από την ελαφρόμυαλη τήρησή τους. Σαΐτες που «ξέφυγαν», σφαίρες που «ξέφυγαν». Τάχα επειδή τους το επέτρεψε η «κακιά ώρα», προετοιμασμένη ωστόσο από την ανεμελιά ή την ανευθυνότητα. Ελαφρόμυαλη και η γονιδιακή «ερμηνεία» της φονικής εντέλει ανεμελιάς και ανευθυνότητας από τον δήμαρχο της Καλαμάτας και υποψήφιο περιφερειάρχη. Για έναν νεκρό θα έπρεπε να μιλήσει στην πρώτη, αυθόρμητη δήλωσή του, για τον εικονολήπτη Κώστα Θεοδωρακάκη, αλλά ο νους του έτρεχε στην αυτοαπαλλακτική ψευτοδικαιολογία: «Ο σαϊτοπόλεμος είναι καταγεγραμμένος στο DNA των Μεσσήνιων». Του πήρε δύο μέρες ώσπου να αντιληφθεί ότι το λαϊκιστικό παραεπιστημονικό δόγμα του είχε γίνει μπούμερανγκ. Και, μπροστά στον ψηφοφθόρο σάλο, ανασκεύασε εαυτόν. Μόνο που η στερνή του γνώση έχει την ίδια αξία που έχει η στερνή γνώση σχεδόν όλων: Είναι κάτι σαν ξόρκι που το λέμε δίχως να το πολυπροσέχουμε όταν το μηρυκάζουμε και δίχως να το πιστεύουμε. Γι’ αυτό και το πιο πιθανό είναι ότι θα το ξανακούσουμε και του χρόνου και του παραχρόνου.
"Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ", 02/05/19
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου