Επένδυση Σκουριών: Από την καταστροφική ιδεοληψία των ημερών της απελθούσης εξουσίας ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ που οδήγησε στην αναστολή της επένδυσης και στη διεκδίκηση αποζημίωσης-μαμούθ 750 εκατ. ευρώ από το Κράτος, στην απογείωση της επένδυσης μετά τις εκλογές του 2019 που οδηγεί σε ένα πλήρως αυτοματοποιημένο ψηφιακό μεταλείο, με έναρξη της εμπορικής του λειτουργίας στα τέλη του 2025....Ανω των 3 δις δολλαρίων η συνολική επένδυση, άν των 2.000 ενεργών θέσεων εργασίας ήδη...

Τα Μεταλλεία Κασσάνδρας εξελίσσονται σε ένα ευρωπαϊκό μεταλλευτικό κέντρο-πρότυπο

Η Ελληνικός Χρυσός, συνεχίζοντας μια μακραίωνη μεταλλευτική ιστορία 25 αιώνων, αναπτύσσει τα Μεταλλεία Κασσάνδρας (μεταλλευτικά έργα Σκουριών και Ολυμπιάδας), στη βάση των αρχών της υπεύθυνης μεταλλευτικής δραστηριότητας, δημιουργώντας ένα μεταλλευτικό κέντρο-πρότυπο ως προς τη λειτουργία, την ασφάλεια, την παραγωγικότητα, την προστασία του περιβάλλοντος και τη συνεισφορά στην τοπική κοινωνία.

Μέσω της δραστηριότητάς της δημιουργεί μακροπρόθεσμη αξία στην εθνική και την τοπική οικονομία και ενισχύει σημαντικά την τοπική απασχόληση, απαριθμώντας σήμερα περισσότερους από 2.000 εργαζόμενους. 9 στους 10 εργαζόμενους στην εταιρεία προέρχεται από την τοπική κοινωνία, γεγονός που επιβεβαιώνει τη δέσμευση της Ελληνικός Χρυσός για απασχόληση του ντόπιου δυναμικού κατά προτεραιότητα.

Κάθε ένας από τους πυλώνες δράσης της Ελληνικός Χρυσός υλοποιείται με μεθοδικότητα, αφοσίωση και καινοτόμες λύσεις, διασφαλίζοντας ολοκληρωμένη και βιώσιμη ανάπτυξη σήμερα, αλλά και στο μέλλον.

Υπεύθυνη εξόρυξη των κρίσιμων μετάλλων που έχει ανάγκη η Ευρώπη για την κλιματική και την ψηφιακή της μετάβαση.

Η Ελληνικός Χρυσός αναπτύσσει στις Σκουριές ένα από τα λίγα νέα μεταλλευτικά έργα χαλκού στην Ευρώπη, όπου κατασκευάζει ένα υπερσύγχρονο και πλήρως αυτοματοποιημένο ψηφιακό μεταλλείο, το οποίο περιλαμβάνει τις πλέον καινοτόμες και διαθέσιμες βέλτιστες τεχνολογίες του μεταλλευτικού κλάδου διεθνώς. Οι Σκουριές, αποτελούν ένα στρατηγικό επενδυτικό έργο, μέρος της συνολικής επένδυσης αξίας άνω των 3 δισ. δολαρίων, που θα συνεισφέρει στην αυτάρκεια και την ανθεκτικότητα της ευρωπαϊκής εφοδιαστικής αλυσίδας σε κρίσιμες ορυκτές πρώτες ύλες, όπως ο χαλκός. Με βάση τη Μελέτη Σκοπιμότητας, η συνολική διάρκεια ζωής του μεταλλείου είναι περίπου 20 έτη και προβλέπεται να έχει ετήσια παραγωγή κατά μέσο όρο 140.000 ουγγιές χρυσού και 67 εκατ. λίβρες χαλκού.

Οι κατασκευαστικές εργασίες προχωρούν εντατικά, με τη συνολική πρόοδο του έργου να ξεπερνά το 76%. Επιπλέον, από την επανέναρξη του έργου, σχεδόν το σύνολο των προμηθειών έχουν ολοκληρωθεί, ενώ ο λεπτομερής μηχανολογικός σχεδιασμός έχει ολοκληρωθεί κατά 72%. Στόχος είναι να ξεκινήσει την εμπορική του λειτουργία στα τέλη του 2025.

Η πλήρης ανάπτυξη των μεταλλείων θα προσφέρει μακροπρόθεσμη αξία στην εθνική και την τοπική οικονομία, ενώ έχει τη δυναμική να καταστήσει την Ελλάδα 3η παραγωγό χώρα χρυσού στην Ευρώπη.

Η ασφάλεια και η υγεία των συνεργατών αποτελεί προτεραιότητα και βασική προϋπόθεση για την αποτελεσματικότητα της λειτουργίας και της ανάπτυξής

Η εταιρεία επενδύει σε σύγχρονα συστήματα και τεχνολογίες δημιουργώντας ένα υγιές και ασφαλές περιβάλλον εργασίας. Το βραβευμένο «Σύστημα Ασφαλούς Λειτουργίας Υπόγειου Μεταλλείου - UG Safety Monitoring System», παρέχει μια αξιόπιστη αποτύπωση σε πραγματικό χρόνο του αριθμού των εργαζομένων και των οχημάτων που βρίσκονται σε κάθε τμήμα του μεταλλείου, μαζί με κρίσιμες πληροφορίες σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης. Επίσης, έχει δημιουργηθεί ένας πλήρως εξοπλισμένος κεντρικός θάλαμος έκτακτης ανάγκης στο υπόγειο μεταλλείο της Ολυμπιάδας, όπου συνδυαστικά με τους επιπλέον φορητούς, παρέχουν ασφαλές καταφύγιο σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης.

Επιπλέον, η Ομάδα Διάσωσης της εταιρείας είναι άρτια εκπαιδευμένη, σε συνεχή εγρήγορση και πάντα έτοιμη να παρεμβαίνει σε οποιαδήποτε κατάσταση προκύψει. Σε κάθε περιοχή της δραστηριότητάς της, η εταιρεία εφαρμόζει τους «10 Χρυσούς Κανόνες» ως αναπόσπαστο μέρος των Μέσων Ατομικής Προστασίας (ΜΑΠ), οι οποίοι περιγράφουν τους κρίσιμους ελέγχους και τα υποχρεωτικά προστατευτικά μέτρα που απαιτούνται κατά την εκτέλεση των δραστηριοτήτων της.

Εφαρμογή κορυφαίων πρακτικών της παγκόσμιας μεταλλευτικής στην Ελλάδα.

Η εταιρεία έχει επενδύσει ήδη 120 εκατ. για αποκατάσταση πρακτικών του παρελθόντος, ενώ συνεχίζει μέσω της παράλληλης αποκατάστασης σχεδόν ταυτόχρονα με τη μεταλλευτική δραστηριότητα για να επαναφέρει το τοπίο στην κατά το δυνατό πρότερη φυσική του κατάσταση, ώστε να επιστρέψει την περιοχή αποκατεστημένη μετά το τέλος της μεταλλευτικής δραστηριότητας.

Με στόχο να έχει πλήρη εικόνα των περιβαλλοντικών επιδόσεών της, η εταιρεία παρακολουθεί 24/7 περισσότερα από 500 σημεία ελέγχου, μέσω του Προγράμματος Περιβαλλοντικής Παρακολούθησης, μία επένδυση με αρχικό κόστος εγκατάστασης άνω των 4 εκατ. ευρώ και ετήσιο κόστος λειτουργίας και συντήρησης που αγγίζει τα 2 εκατ. ευρώ. Tα αποτελέσματα των μετρήσεων αναρτώνται σε πραγματικό χρόνο σε μια δημοσίως προσβάσιμη διαδικτυακή πλατφόρμα, διαθέσιμη στο environmental.hellas-gold.com.

Για την ασφαλή και περιβαλλοντικά υπεύθυνη διαχείριση των μεταλλευτικών καταλοίπων από τις εγκαταστάσεις της Ολυμπιάδας και τη βέλτιστη διαχείριση των μεταλλευτικών καταλοίπων της μακρόχρονης προγενέστερης δραστηριότητας, η εταιρεία λειτουργεί στον Κοκκινόλακκα έναν σύγχρονο και ασφαλή χώρο ξηρής απόθεσης, αξίας 100 εκατ. δολαρίων και χωρητικότητας 10,65 εκατ. κυβικά μέτρα.

Τέλος, με τη χρήση της μεθόδου Ξηρής Απόθεσης στο μεταλλείο των Σκουριών, η οποία αποτελεί την πλέον σύγχρονη και ασφαλή μέθοδο διαχείρισης των μεταλλευτικών καταλοίπων, θα μειώσει κατά 40% το περιβαλλοντικό αποτύπωμα, απελευθερώνοντας μια ολόκληρη κοιλάδα, αυτή του Λοτσάνικου ρέματος, που στον αρχικό σχεδιασμό και την αποθήκευση των καταλοίπων σε υγρή μορφή, προοριζόταν να μετατραπεί σε χώρο απόθεσης. 

Η προηγμένη τεχνολογία αφύγρανσης των μεταλλευτικών καταλοίπων επιτρέπει την ανακύκλωση και επαναχρησιμοποίηση του νερού στην παραγωγική διαδικασία, συμβάλλοντας στην ελαχιστοποίηση της κατανάλωσης φυσικών υδατικών πόρων. 

Ταυτόχρονα, αυξάνει σημαντικά τη γεωτεχνική ασφάλεια του χώρου απόθεσης, καθώς η στερεή μορφή των καταλοίπων βελτιώνει τη γεωστατική τους συμπεριφορά, έναντι της αρχικά υγρής μορφής τους. Η ορθή διαχείριση των υδατικών πόρων αποτελεί βασική παράμετρο του Προγράμματος Περιβαλλοντικής Παρακολούθησης που εφαρμόζουμε καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής των μεταλλείων.

Επένδυση στην τοπική κοινωνία με όραμα και λύσεις για το σήμερα, αλλά και για την εποχή μετά τη μεταλλευτική περίοδο.

Την τελευταία δεκαετία η Ελληνικός Χρυσός έχει επενδύσει περισσότερα από 28 εκατ. ευρώ σε κοινωνικές δράσεις και έργα στην περιοχή. Μόνο το 2023 υλοποίησε 146 έργα και δράσεις Κοινωνικής Υπευθυνότητας, συνολικού ύψους 1,73 εκατ. ευρώ, με το 83% της δαπάνης αυτής, που αντιστοιχεί σε 1,4 εκατ. ευρώ, να κατευθύνεται σε δράσεις και έργα αποκλειστικά εντός των ορίων του Δήμου Αριστοτέλη.

Συνολικά, από το 2021 ως το 2024, η Ελληνικός Χρυσός έχει δαπανήσει €5,5 εκατ. σε κοινωνικές επενδύσεις άνω των 500 έργων, εκ των οποίων €4,4 εκατ. αφορούν τον Δήμο Αριστοτέλη. Επιπλέον, ο Δήμος για το ίδιο διάστημα έχει εισπράξει €12,75 εκατ. σε μεταλλευτικά τέλη.

Υπενθυμίζεται ότι, στο πλαίσιο της νέας Επενδυτικής Συμφωνίας με το Ελληνικό Δημόσιο, έχει δεσμευτεί να εφαρμόσει ένα πρωτοποριακό πρόγραμμα Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης με σημαντικό αντίκτυπο, ύψους 80 εκατ. δολαρίων, τα οποία θα επενδυθούν με τρόπο εμπροσθοβαρή.

Επένδυση σε τεχνολογίες αιχμής - Εξέλιξη σε έναν σύγχρονο οργανισμό που φέρνει την εξόρυξη στο 21ο αιώνα.

Στο πλαίσιο του ψηφιακού της μετασχηματισμού, η Ελληνικός Χρυσός έχει υιοθετήσει τεχνολογίες και μεθόδους όπως η απομακρυσμένη πυροδότηση και το απομακρυσμένο ξεμπάζωμα με τηλεχειρισμό των φορτωτών – μηχανημάτων απομακρυσμένα από το Κέντρο Ελέγχου στην επιφάνεια, ο αερισμός κατ’ απαίτηση, η απομακρυσμένη πυροδότηση, το ηλεκτρονικό σύστημα ασφάλειας υπόγειου μεταλλείου κ.ά., αναβαθμίζοντας τα ήδη υψηλά επίπεδα ασφάλειας, και ενισχύοντας σημαντικά την παραγωγικότητα του μεταλλείου της Ολυμπιάδας. Είναι ενδεικτικό ότι το 2023, η παραγωγή της Ολυμπιάδας σημείωσε αύξηση 15% σε σχέση με το 2022, ενώ παράλληλα διατηρήθηκαν τα υψηλά επίπεδα ασφάλειας.

Η εφαρμογή σχεδόν όλων των καινοτόμων τεχνολογιών και εφαρμογών που η εταιρεία αναπτύσσει χρησιμοποιούν ως υποδομή το υπόγειο ιδιωτικό δίκτυο με τεχνολογία κινητής τηλεφωνίας 4ης γενιάς (LTE), που πρώτη η Ελληνικός Χρυσός εγκατέστησε στην Ελλάδα σε υπόγειο μεταλλευτικό έργο και σε βάθος 300μ. κάτω από το έδαφος.

Το μεταλλείο των Σκουριών, θα είναι ένα πλήρως αυτοματοποιημένο ψηφιακό μεταλλείο, το οποίο θα περιλαμβάνει τις πλέον καινοτόμες και διαθέσιμες βέλτιστες τεχνολογίες του μεταλλευτικού κλάδου διεθνώς.

Για την ενίσχυση των ψηφιακών δεξιοτήτων του εργατικού δυναμικού, η εταιρεία επενδύει στην επανεκπαίδευση μέρους του υφιστάμενου δυναμικού της στο σύγχρονο Κέντρο Εκπαίδευσης που λειτουργεί, αξιοποιώντας νέες μεθόδους εκπαίδευσης, όπως η βιωματική εκπαίδευση. Για το σκοπό αυτό έχει επενδύσει περισσότερα από 1 εκατ. ευρώ σε προσομοιωτές τεχνολογίας εικονικής και επαυξημένης πραγματικότητας. Το σύστημα εκπαίδευσης με προσομοιωτές βραβεύθηκε στον φετινό θεσμό Ευρωπαϊκών Βραβείων Υγείας & Ασφάλειας της Euromines με το Ασημένιο Βραβείο ανάμεσα σε 15 υποψηφιότητες από μεγάλες μεταλλευτικές εταιρείες της Ευρώπης.

Τα Μεταλλεία Κασσάνδρας σε αριθμούς:

Συνολική επένδυση άνω των $3 δισ.
2.000+ θέσεις εργασίας σήμερα. 3.000 στην πλήρη ανάπτυξη των Μεταλλείων Κασσάνδρας
€5,5 εκατ. δαπάνες κοινωνικών επενδύσεων κατά την περίοδο 2021-2024 σε 500+ προγράμματα και πρωτοβουλίες ΕΚΕ
$80 εκατ. πρωτοποριακό πρόγραμμα ΕΚΕ σε βάθος 25ετίας
$1,5 δισ. σε Έλληνες προμηθευτές μέσω τοπικών προμηθειών. $4 δισ.+ εντός των επόμενων ετών
Εξαγωγές προϊόντων αξίας $1,4 δισ. $13 δισ. στο μέλλον
$0,6 δισ. φορολογικά έσοδα έως σήμερα. $2,3 δισ.+ στο μέλλον
Σύστημα περιβαλλοντικής παρακολούθησης 24/7, με 500 διαφορετικά σημεία ελέγχου που καλύπτουν 40.000 εκτάρια γης (Αρχικό κόστος εγκατάστασης €4 εκατ. και ετήσιο κόστος συντήρησης €2 εκατ.)
Χώρος Ξηρής Απόθεσης Κοκκινόλακκα: Επένδυση $100 εκατ.
€1 εκατ. επένδυση στο Κέντρο Εκπαίδευσης
Μεταλλευτικές Εγκαταστάσεις Ολυμπιάδας:

$800 εκατ. συνολικές επενδύσεις για τον εκσυγχρονισμό του μεταλλείου
Πιθανά & βεβαιωμένα αποθέματα (Σεπτ. 2023):
1,9 εκατ. ουγκιές χρυσού
35,8 εκατ. ουγκιές αργύρου
374.000 τόνοι μολύβδου
468.000 ψευδαργύρου
Ρυθμός παραγωγής: 470.000 τόνοι/έτος
Αύξηση παραγωγής κατά 21% στους 793.692* τόνους το 2024
Σχεδιασμός για την αναβάθμιση του εργοστασίου στην επεξεργασία 650.000 τόνων/έτος ως το 2027
Εκτιμώμενη διάρκεια ζωής: 15 έτη
Καθαρισμός 4 εκατ. τόνων παλαιών τελμάτων από προηγούμενους ιδιοκτήτες (1976-1995) μέσω επένδυσης $120 εκατ.
Δημιουργία φυτωρίου 1 εκατ. φυτών σε αποκατεστημένη περιοχή

Έργο Σκουριών:
$1 δισ. επένδυση έως σήμερα
Πιθανά & βεβαιωμένα αποθέματα (Σεπτ. 2023): 740.000 τόνοι χαλκού & 3,6 εκατ. ουγκιές χρυσού
Εκτιμώμενη ετήσια παραγωγή 140.000 ουγκιές χρυσού & 67 εκατ. λίβρες χαλκού
Εκτιμώμενη διάρκεια ζωής: 20 έτη
76% συνολική πρόοδος κατασκευής, 72% μηχανολογικές εργασίες και 78,6% δεσμεύσεις δαπανών **
1.010 εργαζόμενοι στο έργο. 1.300 έως το τέλος του 2024
40% μικρότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα
€130+ εκατ. για την ανάπτυξη του Ολοκληρωμένου Συστήματος Διαχείρισης Αποβλήτων & Υδάτων

* Περιλαμβάνει και στείρα υλικά
** Στοιχεία προόδου έως το τέλος Ιουνίου 2024

Τιμή χαλκού
$9,563.00/τόνος στις 11.10.2024
$7,587.00/τόνος στις 11.10.2022

Τιμή Χρυσού
$2,617.25/ουγκιά στις 11.10.2024
$1,664,70/ ουγκιά στις 11.10.2022

ΜΑΡΙΑΝΝΑ ΤΖΑΝΝΕ
15 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2019 - 20:56

Από το τέλμα μιας πολυετούς απραξίας που γιγαντώθηκε επί των ημερών της διακυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ, βυθίζοντας την αξία της μετοχής και τρέποντας σε φυγή διεθνείς επενδυτές, βγαίνει η επένδυση της Ελληνικός Χρυσός στη Χαλκιδική.

Με τις διαδοχικές αποφάσεις της κυβέρνησης που υπέγραψε τις προηγούμενες μέρες ο υφυπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Γεράσιμος Θωμάς, σε συνέχεια των αποφάσεων του Συμβουλίου της Επικρατείας για τις Σκουριές και την Ολυμπιάδα, ενεργοποιείται ξανά μία από τις μεγαλύτερες ξένες επενδύσεις στην Ελλάδα μετά το Ελληνικό, στέλνοντας για πρώτη φορά ενθαρρυντικά μηνύματα στους απελπισμένους επενδυτές.

Για την υλοποίηση του έργου, η Eldorado Gold υποστηρίζει ότι έχουν ήδη επενδυθεί κεφάλαια συνολικού ύψους 1 δισ. ευρώ στη Χαλκιδική. Στην πλήρη ανάπτυξη του επενδυτικού σχεδίου και σε βάθος 25 έως 30 ετών, η εταιρεία υπολογίζει ότι θα δαπανήσει επιπλέον 2 δισ. δολάρια.

Ανοδος

Οι μέτοχοι εξαργυρώνουν από τα μέσα Μαΐου την αλλαγή πορείας για την επένδυση στην Ελλάδα, αφού η μετοχή από τα 4 καναδικά δολάρια (2,7 ευρώ) λίγο πριν τις ευρωεκλογές σήμερα έχει εκτιναχθεί πάνω από τα 12 δολάρια (8,2 ευρώ). Είχε προηγηθεί μια σκληρή αποδοκιμασία της επιχείρησης στο ταμπλό την προηγούμενη πενταετία, εξαϋλώνοντας το 90% της αξίας της μετοχής της, καθώς οι μέτοχοι είχαν προεξοφλήσει σχεδόν την αποχώρησή της από την Ελλάδα.

Μέχρι και τα τέλη της προηγούμενης χρονιάς η μετοχή της Eldorado Gold φλέρταρε με τη διαγραφή της από το Χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης καθώς έφτασε να διαπραγματεύεται στα 60 σεντς! Η εικόνα αυτή άλλαξε δραστικά από την άνοιξη. Είναι χαρακτηριστικό ότι η κεφαλαιοποίηση της εταιρείας από 635 εκατ. καναδικά δολάρια (435 εκατ. ευρώ) έχει φτάσει σήμερα τα 2 δισ. δολάρια (1,4 δισ. ευρώ) – ενώ η κούρσα προδιαγράφεται ανοδική από το θετικό momentum για την επένδυση.

Οι αναλυτές δεν θεωρούν τυχαία την απογείωση της εταιρείας, αφού τα περιουσιακά στοιχεία της Eldorado Gold στην Ελλάδα αποτελούν πάνω από το μισό της αξίας των παγίων της εταιρείας διεθνώς, που ανέρχονται σε 4,3 δισ. δολάρια.

Από τις Σκουριές υπολογίζεται ότι θα παραχθούν 240.000 ουγκιές χρυσού και 52.000 τόνοι χαλκού σε βάθος 30 ετών τόσο από την επιφανειακή όσο και από την υπόγεια εξόρυξη που προβλέπει το επενδυτικό σχέδιο.
Το συνολικό μετάλλευμα που θα εξορυχθεί εκτιμάται σε 146 εκατομμύρια τόνους μεταλλεύματος. Στην Ολυμπιάδα, που η διάρκεια εκμετάλλευσης του μεταλλείου είναι για 25 χρόνια, υπολογίζεται 190.000 ουγκιές χρυσού τον χρόνο.

Τρία στοιχεία θεωρούνται καθοριστικής σημασίας για την πορεία της επένδυσης: η ανάπτυξη στις Σκουριές, η οποία έχει ταυτιστεί και με την αναχρηματοδότηση των δανείων της Eldorado Gold, η στάση της Πολιτείας απέναντι στη δοκιμαστική εφαρμογή της τεχνολογίας flash smelting στην Ελλάδα για τη μονάδα μεταλλουργίας στο Μαδέμ Λάκκος (η μέθοδος συνίσταται στην τήξη -μετατροπή σε υγρή μορφή- του συμπυκνώματος που μπορεί να διαχωρίσει το μέταλλο από τα αέρια και τη σκουριά), η οποία οδήγησε σε μετωπική σύγκρουση με τον ΣΥΡΙΖΑ, καθώς και το γεγονός ότι οι περιβαλλοντικοί όροι της επένδυσης στη Χαλκιδική ως ενιαίου έργου εκπνέουν το 2021.

Η προηγούμενη κυβέρνηση αμφισβητούσε την πρόθεση της εταιρείας να δημιουργήσει μια καθετοποιημένη μονάδα μεταλλουργίας (από την εξόρυξη μέχρι το στάδιο παραγωγής του τελικού προϊόντος καθαρών μετάλλων χρυσού, χαλκού και αργύρου), πιέζοντας οι δοκιμές της τεχνολογίας (flash smelting) να γίνουν στην Ελλάδα και όχι στη Φινλανδία όπου παρήχθη η επίμαχη μέθοδος της λεγόμενης ακαριαίας τήξης.

Ο επικεφαλής της εταιρείας στην Ελλάδα Χρήστος Μπαλάσκας έχει υποστηρίξει στο παρελθόν ότι οι δοκιμές αυτές συνεπάγονται ένα πολύ μεγάλο κόστος που η εταιρεία ήταν αδύνατον να επωμιστεί εφόσον δεν γνώριζε ποια θα είναι η τύχη της επένδυσης. Τώρα τα δεδομένα έχουν ανατραπεί, αφού η Eldorado Gold βρίσκεται απέναντι σε μία φιλική κυβέρνηση που έχει αποδείξει ότι πασχίζει για την απεμπλοκή της επένδυσης χρυσού. Ομως από την Ελληνικός Χρυσός αποφεύγουν να ανοίξουν τα χαρτιά τους, υποστηρίζοντας ότι τα θέματα της τεχνολογίας flash smelting, όπως και πολλά άλλα, αποτελούν αντικείμενο των συζητήσεων που έχουν ξεκινήσει με την ελληνική κυβέρνηση.

Οι Καναδοί ζητούν εγγυήσεις

Οι Καναδοί και οι διεθνείς μέτοχοι της Eldorado Gold που βίωσαν την εχθρότητα της προηγούμενης περιόδου, μετρώντας τεράστιες ζημιές από τις ιδεοληψίες του ΣΥΡΙΖΑ, έχουν κάθε λόγο να δηλώνουν ικανοποίηση από τις πρωτοβουλίες του υπουργείου Περιβάλλοντος να υπογράψει τις άδειες που λίμναζαν στα συρτάρια του, αλλά και την αποκατάσταση της ομαλότητας στις σχέσεις με την Πολιτεία.

Πρόκειται για τις άδειες που θα δώσουν τη δυνατότητα να ολοκληρωθούν τα έργα υποδομών στις δύο πιο εμβληματικές περιοχές της καναδικής επένδυσης, η οποία κινδύνευσε να «σκουριάσει» από τη ρητορική μιας καταστροφικής πολιτικής που οδήγησε στα άκρα και έσπειρε διχαστικά αισθήματα στην κοινωνία όλο το προηγούμενο διάστημα. Η πολιτική αυτή έφερε σε εξαιρετικά δυσχερή θέση τόσο το μάνατζμεντ του διεθνούς ομίλου που αποστρατεύτηκε προ διετίας (τον κ. Πολ Ράιτ αντικατέστησε ο κ. Τζορτζ Μπερνς) όσο και της ελληνικής εταιρείας που άλλαξε τρεις φορές διοίκηση τα τελευταία χρόνια.

Η αδράνεια του παρελθόντος με ευθύνη της διοίκησης είναι ένα θέμα που η Ελληνικός Χρυσός και η μητρική εταιρεία Eldorado Gold σκοπεύουν να αντιμετωπίσουν στην προσπάθεια για το μεγάλο restart της επένδυσης. Οι Καναδοί έχουν αρχίσει να διατυπώνουν κομψά τις θέσεις τους στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων με την κυβέρνηση, μιλώντας για τη διαμόρφωση «ενός σταθερού κανονιστικού πλαισίου, για διασφαλίσεις για την προστασία των άμεσων ξένων επενδύσεων και μηχανισμούς διευθέτησης διαφορών, καθώς και την έγκαιρη έγκριση και χορήγηση των επικείμενων αδειών και τεχνικών μελετών».

Δείχνουν δηλαδή αποφασισμένοι να θέσουν όρους και κανόνες στην επανεκκίνηση του έργου που θα τους επιτρέπουν ακόμη και την ενεργοποίηση ρήτρας σε περίπτωση ολιγωριών και νέων καθυστερήσεων. Στην εταιρεία εκτιμούν ότι η επένδυση είναι μπλοκαρισμένη πολλά χρόνια και η αρχική συμφωνία, που έγινε πριν από 7 έτη, χρειάζεται να επικαιροποιηθεί ώστε ο επενδυτής να νιώσει ασφάλεια, σιγουριά, αλλά και να προστατευτεί στο μέλλον. Οπως άλλωστε επισημαίνουν, η επένδυση στη Χαλκιδική δεν είναι στατικό έργο, αλλά ένα έργο που θα χρειαστεί προοδευτικά νέες άδειες, επικαιροποίηση μελετών και έγκριση νέων περιβαλλοντικών όρων, και αυτό πρέπει να γίνει σε χρόνο που δεν θα προκαλέσει τις παλινωδίες και τα προβλήματα του παρελθόντος.

Από τον Μποδοσάκη στον «Κόμη Δράκουλα» και μετά στους Καναδούς

Οι Καναδοί γνώριζαν από την αρχή ότι η Ελλάδα δεν ήταν μια φιλική χώρα στις εξορύξεις, ωστόσο υποτίμησαν τις πολιτικές σκοπιμότητες και τη ρίζα των κοινωνικών αντιδράσεων.

Από τα τέλη της δεκαετίας του ’70, τα μεταλλεία που ανήκαν στην ιδιοκτησία Μποδοσάκη αντιμετώπισαν τις γκρίνιες και τις μαζικές κινητοποιήσεις των μεταλλωρύχων που διεκδικούσαν καλύτερα μεροκάματα και πιο ανθρώπινες συνθήκες εργασίας. Η κατάσταση θα οξυνθεί λίγα χρόνια αργότερα, όταν τα μεταλλεία θα περιέλθουν στην επίσης καναδική TVX Gold, η οποία είχε αγοράσει τα δικαιώματα εκμετάλλευσης από την Εθνική Κεφαλαίου αφού είχε μεσολαβήσει η πτώχευση της κρατικής ΜΕΤΒΑ, που είχε αναλάβει να αναπτύξει μεταλλουργία χρυσού στην Ολυμπιάδα. Τα επενδυτικά σχέδια για την ανάπτυξη εργοστασίου στην περιοχή δεν θα υλοποιηθούν λόγω αντιδράσεων της τοπικής κοινωνίας και μιας αρνητικής απόφασης του Συμβουλίου της Επικρατείας τον Μάρτιο 2002.

Σύμφωνα με την απόφαση του ΣτΕ, οι πιθανοί κίνδυνοι της επενδυτικής πρότασης της ΤVX Hellas θα ήταν μεγαλύτεροι από το οικονομικό και κοινωνικό όφελος που θα προέκυπτε τότε για την τοπική κοινωνία. Το κίνημα κατά του χρυσού είχε πετύχει μια πρώτη μεγάλη νίκη, αλλά τα χαμόγελα θα ξαναπαγώσουν λίγους μήνες αργότερα.

Η κυβέρνηση Σημίτη, η οποία βρέθηκε αντιμέτωπη με το φάσμα της ανεργίας περίπου 500 οικογενειών που έμειναν δίχως δουλειά από το λουκέτο στις στοές της Χαλκιδικής, αποφασίζει με πρωτοβουλίες του τότε υφυπουργού Οικονομικών και βουλευτή Χαλκιδικής Χρήστου Πάχτα να προχωρήσει στη μεταβίβαση των μεταλλευτικών δικαιωμάτων και εγκαταστάσεων των μεταλλείων Κασσάνδρας στην Ελληνικός Χρυσός με νόμο που επικυρώνεται από τη Βουλή τα 2004.

Κάπως έτσι αρχίζει να ξεδιπλώνεται το σύγχρονο αλλά εξίσου ταραγμένο κεφάλαιο στην ιστορία των μεταλλείων. Είναι η περίοδος που τα μεταλλεία αποκτούν ενδιαφέρον με κινηματογραφικό σασπένς αφού πωλούνται στη European Goldfields σε ποσοστό 51%. To υπόλοιπο 49% ανήκει σε κοινοπραξία ελληνικών τεχνικών εταιρειών με επικεφαλής την Ακτωρ και κινητήριο μοχλό το μεγάλο τότε αφεντικό της, τον κ. Δημήτρη Κούτρα, και δεξί του χέρι τον κ. Πέτρο Στρατουδάκη, μετέπειτα επικεφαλής της Ελληνικός Χρυσός.

Την ίδια εποχή στο προσκήνιο εμφανίζεται και ο Φρανκ Τίμις, ένας αμφιλεγόμενος επενδυτής ρουμανοαυστραλιανής καταγωγής, ο οποίος αποκτά το 24% της European Goldfields, ευρύτερα γνωστός στη Ρουμανία ως «Κόμης Δράκουλας των Χρυσωρυχείων». Ο αστικός μύθος τον ήθελε να εξαφανίζεται στη μακρινή Αυστραλία και για πολλά χρόνια να επιδίδεται στο εμπόριο πέρλας. Επιστρέφοντας στη Ρουμανία μέσα σε λίγα χρόνια απέκτησε τέσσερα μεταλλεία χρυσού στην Τρανσυλβανία.

Γρήγορα θα αποδειχτεί ότι το στόρι του χρυσού δεν έχει τέλος. Το 2007 η Ακτωρ πούλησε σχεδόν την πλειοψηφία των μετοχών της στη European Goldfields, που πέντε χρόνια αργότερα θα καταλήξει στην καναδική Eldorado Gold. Ετσι ο χρυσός, πριν ακόμη αρχίσει να εξορύσσεται, είχε μοιράσει τεράστιες υπεραξίες στους μετόχους του.

Ο ρόλος του Σκουρλέτη και ο αδιάφορος Σταθάκης

O μεταλλευτικός πλούτος της Χαλκιδικής δεν αφήνει ασυγκίνητους τους διεθνείς επενδυτές, που στο μεταξύ έχουν επενδύσει στη γειτονική Τουρκία και ρίχνουν το 2012 στην Ελλάδα 2,4 δισ. ευρώ για να αποκτήσουν τα μεταλλεία Χαλκιδικής.

Η εξαγορά ακύρωσε τη συμφωνία ύψους 600 εκατ. ευρώ που είχε υπογράψει νωρίτερα η European Goldfields με το επενδυτικό ταμείο του Κατάρ το φθινόπωρο του 2011, η οποία μάλιστα είχε παρουσιαστεί από την τότε κυβέρνηση ως διακρατική συμφωνία! Τι προέβλεπε; Σε πρώτη φάση ότι η Qatar Holdings, το κρατικό επενδυτικό fund του Κατάρ, θα αποκτούσε το 10% στην καναδική European Goldfields που ήλεγχε το 95% της εταιρείας Ελληνικός Χρυσός. Το υπόλοιπο 5% της τελευταίας ανήκε στην Ελλάκτωρ του ομίλου (τότε) Μπόμπολα, νυν Καλλιτσάντση-Μπόμπολα.

Για το 10% της εταιρείας το Κατάρ θα χορηγούσε δάνειο 600 εκατ. δολαρίων (με επιτόκιο 7% πάνω από το διατραπεζικό Libor εξαμήνου) ώστε να ξεκινήσει η επένδυση στα μεταλλεία της Χαλκιδικής με option το Κατάρ να αποκτήσει το 30% της European Goldfields. Φυσικά ο σχεδιασμός δεν υλοποιήθηκε και ανατράπηκε από την Eldorado Gold, η οποία ήρθε σαν λευκός ιππότης και απέκτησε τα ιστορικά μεταλλεία.

Την περίοδο εκείνη οι Καναδοί είχαν μπροστά τους ένα ξεκάθαρο πλαίσιο για να αναπτύξουν τη νέα τους επένδυση και μια κυβέρνηση που έδειχνε πρόθυμη να βοηθήσει, καθώς είχε εγκρίνει τη Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, που ήταν και το σημαντικότερο βήμα για την εκκίνηση του έργου.

Ομως, όπως θα αποδειχθεί στην πορεία, η φωτιά σιγόκαιγε και τα στηρίγματα για να προχωρήσει το έργο ήταν χωρίς ισχυρά θεμέλια. Στην επένδυση θα γυρίσει την πλάτη η κυβέρνηση συνασπισμού Ν.Δ.-ΠΑΣΟΚ υπό το βάρος ενός πρωτοφανούς διχασμού που αναπτύχθηκε στην κοινωνία της Χαλκιδικής και κλιμακώθηκε με κινητοποιήσεις, πορείες, εμπρησμούς, φέρνοντας στο πλευρό όσων αντιδρούσαν τον ΣΥΡΙΖΑ με σημαία την προστασία του περιβάλλοντος.

Η κατάσταση αυτή είχε αρχίσει να στρώνει το έδαφος για τη διαχείριση της επένδυσης από τη νέα κυβέρνηση της Αριστεράς, με αποκορύφωμα την ανακοίνωση το καλοκαίρι του 2015, λίγο καιρό πριν από τις εθνικές εκλογές, από τον τότε υπουργό Περιβάλλοντος Πάνο Σκουρλέτη της αναστολής εργασιών στις Σκουριές. Με όπλο τους εργαζομένους, οι επενδυτές θα επιχειρήσουν τουλάχιστον δύο φορές να αιφνιδιάσουν την κυβέρνηση ανακοινώνοντας παύση εργασιών στη Χαλκιδική. Ταυτόχρονα θα κινήσουν γη και ουρανό για να ρίξουν γέφυρες στον ΣΥΡΙΖΑ για να εξομαλυνθεί το αρνητικό κλίμα.

Ομως οι υπουργοί του εμφανίζονται ανένδοτοι. Ακόμη και το αποτέλεσμα της διαιτησίας στην οποία κατέφυγε ο πρώην υπουργός Γιώργος Σταθάκης για να κερδίσει χρόνο δεν έφερε κανένα πρακτικό αποτέλεσμα στους Καναδούς, οι οποίοι πριν ακριβώς από έναν χρόνο αποφάσισαν να κινηθούν νομικά εναντίον της Πολιτείας καταθέτοντας εξώδικο με αίτημα αποζημίωσης ύψους 750 εκατ. ευρώ.

Τι έργα ξεμπλοκάρει άμεσα η κυβέρνηση

Με την ολοκλήρωση της εγκατάστασης ηλεκτρομηχανολογικού εξοπλισμού στο εργοστάσιο εμπλουτισμού στις Σκουριές και στις υπαίθριες βοηθητικές υποδομές, που προβλέπουν οι άδειες που υπέγραψε τις προηγούμενες μέρες το ΥΠΕΝ, η εταιρεία θα υποβάλει εντός του μήνα αίτηση επικαιροποίησης του φακέλου της οικοδομικής άδειας για το εργοστάσιο εμπλουτισμού.

Αυτό θα της επιτρέψει να ολοκληρώσει τις κατασκευαστικές εργασίες που διακόπηκαν το 2017, συμπεριλαμβανομένης της κατασκευής του κτιρίου του εργοστασίου εμπλουτισμού προκειμένου να προστατέψει τον μέχρι σήμερα εκτεθειμένο εξοπλισμό.

Αλλες δύο σημαντικές εκκρεμότητες που συνδέονται με τις Σκουριές αφορούν την έγκριση του ΚΑΣ για τη μεταφορά αρχαιοτήτων, αλλά και την άδεια για τη δημιουργία ενός νέου χώρου ξηρής απόθεσης τελμάτων (dry stack tailings), αντίστοιχο με τον χώρο απόθεσης στην περιοχή Κοκκινόλακκα. Σε ό,τι αφορά την Ολυμπιάδα, όπου εκσυγχρονίστηκε και αναβαθμίστηκε το εργοστάσιο εμπλουτισμού, η άδεια που υπογράφηκε αφορά στη χωροθέτηση της εγκατάστασης ενός αναβαθμισμένου ηλεκτρικού υποσταθμού και στην κατασκευή βοηθητικών κτιριακών υποδομών (αποθήκες, γραφεία).

Μπροστά σε αυτό τον θετικό βηματισμό, ο αντίλογος αναπτύσσεται από τους διαχρονικούς επικριτές των Καναδών, οι οποίοι υποστηρίζουν ότι οι «άδειες ρουτίνας» που εξασφαλίζει με τις αποφάσεις του ΥΠΕΝ συνίστανται «στην προστασία και όχι στην ανάπτυξη της επένδυσης».
Οπως αναφέρουν, θα επιτρέψουν να ολοκληρωθεί το κουβούκλιο γύρω από τις εγκαταστάσεις στις Σκουριές για να είναι προστατευμένες από τις καιρικές συνθήκες του χειμώνα και να γίνουν κάποια άλλα μικροέργα, συνολικού κόστους 5 εκατ. δολαρίων, «όταν για την ολοκλήρωση κατασκευής της πρώτης φάσης του μεταλλείου των Σκουριών απαιτούνται 626 εκατ. ευρώ».

Οπως σημειώνουν από το Παρατηρητήριο Μεταλλευμάτων στη Χαλκιδική, «για την επανεκκίνηση της πλήρους κατασκευής του έργου των Σκουριών απαιτούνται πολύ περισσότερα», προδιαγράφοντας την τροποποίηση της σύμβασης και εν συνεχεία την έγκριση νέας περιβαλλοντικής και τεχνικής αδειοδότησης.

Η εκδήλωση στη Θεσσαλονίκη έχει προγραμματισθεί γιά το Σάββατο, 9 Νοεμβρίου 2024 και ώρα 19:30, στην αίθουσα εκδηλώσεων της Λέσχης Αξιωματικών Φρουράς Θεσσαλονίκης (Εθνικής Αμύνης 1- Θεσσαλονίκη), με προσκαλούντες σε αυτή, τη σύζυγο του Στρατηγού, τον Αντιστράτηγο ε.α. Νικόλαο Πιτσόλη και τις Εκδόσεις «Ινφογνώμων», που κυκλοφορούν τον πολυσέλιδο τόμο

 

Ο ΣΤΡΑΤΗΓΟΣ  ΜΑΣ "ΜΙΛΑΕΙ" 

ΜΕΤΑ ΘΑΝΑΤΟΝ ΓΙΑ 

ΤΑ ΜΟΛΥΒΕΝΙΑ ΣΤΡΑΤΙΩΤΑΚΙΑ ΤΟΥ

Γιά μία διπλή εκδήλωση, στη Θεσσαλονίκη αρχικώς και στην Αθήνα στη συνέχεια, η οποία παραπέμπει στον αείμνηστο Ευπατρίδη Στρατηγό Μιχάλη Κωσταράκο που έφυγε από τη ζωή στις 2 Ιουνίου 2023, μάς πληροφορεί η σχετική πρόσκληση της συζύγου του, Κατερίνας Σγουρού-Κωσταράκου. Και μάς κινεί ήδη το έντονο ενδιαφέρον όχι μόνον διότι θα τιμηθεί η μνήμη του Στρατηγού, αλλά κυρίως, εν προκειμένω, διότι θα δει το φως της δημοσιότητας η εξαιρετική συλλογή με τα χιλιάδες μολυβένια στρατιωτάκια που είχε συγκεντρώσει ο Μιχάλης Κωσταράκος, να παρουσιάζονται μέσα από τις σελίδες του βιβλίου.

Στρατηγός Μιχάλης Κωσταράκος (1956-2023)

Η εκδήλωση στη Θεσσαλονίκη έχει προγραμματισθεί γιά το Σάββατο, 9 Νοεμβρίου 2024 και ώρα 19:30, στην αίθουσα εκδηλώσεων της Λέσχης Αξιωματικών Φρουράς Θεσσαλονίκης (Εθνικής Αμύνης 1- Θεσσαλονίκη), με προσκαλούντες σε αυτή, τη σύζυγο του Στρατηγού, τον Αντιστράτηγο ε.α. Νικόλαο Πιτσόλη και τις Εκδόσεις «Ινφογνώμων», που κυκλοφορούν τον πολυσέλιδο τόμο.

Ομιλητές στην εκδήλωση της Θεσσαλονίκης, 9ης Νοεμβρίου 2024, με θέμα «Η Παγκόσμια Ιστορία μέσα από τα μολυβένια στρατιωτάκια», θα είναι οι:

-Κωνσταντίνος Λαμπρόπουλος, ανώτερος στρατηγικός αναλυτής, Non Resident Fellow, Geneva Centre for Security Policy,

-Βασίλειος Νικόλτσιος, Συνταγματάρχης ε.α, φαρμακοποιός, ειδικός σύμβουλος Πολεμικού Μουσείου,

-Νικόλαος Πιτσόλης, Αντιστράτηγος ε.α., Επίτιμος Διευθυντής Ζ΄ Κλάδου ΓΕΕΘΑ,

-Σάββας Καλεντερίδης, στρατιωτικός αναλυτής, συγγραφέας, εκδότης

Συντονιστής στην εκδήλωση παρουσίασης ο δημοσιογράφος Νίκος Λαδιανός

Και δύο λόγια γιά το βιβλίο, που παρουσιάζεται στις 9 Νοεμβρίου 2024:

Υπερβαίνουν τις 3.000 τα μολυβένια στρατιωτάκια που συγκέντρωνε ένα-ένα, με μεθοδικότητα και περισσή υπομονή και επιμονή ο Στρατηγός Μιχάλης Κωσταράκος, θέλοντας να συνδέσει με τα πρόσωπά τους χιλιάδες χρόνια ιστορίας της ανθρωπότητας, από την αρχαία εποχή μέχρι το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Και ακριβώς, μέσα από αυτή την τόσο πρωτότυπη και μοναδική αντιστοίχιση που είχε εμπνευσθεί και είχε αρχίσει να εκπονεί ο αείμνηστος Μιχάλης Κωσταράκος δίχως να προλάβει να ολοκληρώσει, αυτό το μοναδικό έργο του συνεχίζεται και ολοκληρώνεται μετά θάνατον με την πολύτιμη συμβολή του Αντιστρατήγου ε.α. Νικ. Πιτσόλη, συνεργάτη του εν ζωή στα πρώτα βήματα αυτής της εμβληματικής προσπάθειας.

Με τον τρόπο αυτό παρουσιάζονται ένα-ένα τα μολυβένια στρατιωτάκια, με επεξηγηματικά συνοδευτικά κείμενο στις 700 περίπου σελίδες της έκδοσης από τον «Ινφογνώμονα».

Γιά την αντίστοιχη εκδήλωση στην Αθήνα, τη Δευτέρα-9 Δεκεμβρίου 2024 και ώρα 19:30, λεπτομέρειες εν καιρώ.

Με την ευκαιρία, ανανεώνω την έκφραση της πιό υψηλής προσωπικής εκτίμησής μου και εξαιρετικής τιμής προς το πρόσωπο του Στρατηγού ε.α. Μιχάλη Κωσταράκου, Επιτίμου Αρχηγού ΓΕΕΘΑ και πρώτου Προέδρου από την Ελλάδα της Στρατιωτικής Επιτροπής της ΕΕ (EU/MC), συνοδευόμενες από την παντοτινή ανάμνηση της αγάπης και τις φιλίας, με τις οποίες με περιέβαλλε. Ήταν εξαιρετική προσωπικότητα, πρότυπο από κάθε άποψη, γιά τις Ένοπλες Δυνάμεις της χώρας που υπηρέτησε με συνέπεια, αλλά και γιά την κοινωνία γενικότερα.

Σεραφείμ Χ. Μηχιώτης

ΟΡΑΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:

https://sermichiotis.blogspot.com/2024/05/eumc.html

https://sermichiotis.blogspot.com/2023/06/17-2015.html

https://sermichiotis.blogspot.com/2023/06/blog-post.html

Tο πώς θα έλεγα «brand-άρουμε» και τη χώρα ως έναν προορισμό ο οποίος δεν προσφέρει μόνο ήλιο και θάλασσα -αυτό είναι σίγουρα το «ψωμοτύρι» μας, αλλά μπορούμε να κάνουμε κι άλλα πράγματα πολύ καλά- έχει μεγάλη σημασία. Και το πολιτιστικό μας απόθεμα, κατά την άποψή μου, δεν έχει ακόμα αξιοποιηθεί πλήρως. Η Ελλάδα δεν είναι ένας προορισμός στον οποίο έρχονται επισκέπτες μόνο για τον πολιτισμό της. Έρχονται και για τον πολιτισμό της. Αυτό από μόνο του μπορούμε να το διορθώσουμε. Παραδείγματος χάρη, μπορούμε να ανοίξουμε καινούργιες αγορές. Δεν το έχουμε καταφέρει ακόμη με την αγορά της Κίνας, αλλά η αγορά της Ινδίας είναι μια πολύ μεγάλη ευκαιρία, όπου θα μπορούμε να φέρνουμε επισκέπτες οι οποίοι δεν ενδιαφέρονται τόσο πολύ -θα έλεγα για πολιτισμικούς λόγους- για τον ήλιο και τη θάλασσα, αλλά μπορούν να έρχονται αυτό που αποκαλούμε off-season και να απολαμβάνουν τον πολιτιστικό μας πλούτο σε πολύ καλύτερες συνθήκες από ό,τι θα το έκαναν αν έρχονταν τον Ιούλιο ή τον Αύγουστο....

Ο Πρωθυπουργός στην εκδήλωση «Reimagine Tourism»: 

Δεν έχουμε ζήτημα υπερτουρισμού 

και δεν πρέπει να αποκτήσουμε

Η Ελλάδα δεν έχει πρόβλημα υπερτουρισμού αλλά αντιμετωπίζει ζήτημα υπερσυγκέντρωσης τουριστών σε μερικές περιοχές μόνο, είπε μεταξύ άλλων ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης μιλώντας για τον Τουρισμό σε εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στο αεροδρόμιο «Ελ.Βενιζέλος».

Συγκεκριμένα ο πρωθυπουργός είχε συζήτηση με τον διευθυντή της εφημερίδας «Καθημερινή» Αλέξη Παπαχελά, σε εκδήλωση στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας «Reimagine Tourism in Greece», κατά τη διάρκεια της οποίας σημείωσε με έμφαση ότι ο στόχος είναι η αύξηση των εσόδων και όχι μόνο η αύξηση του αριθμού των τουριστών. Ο κ.Μητσοτάκης σημείωσε ότι η χώρα μας δεν πρέπει να αποκτήσει πρόβλημα υπεροτουρισμού, και προσέθεσε ότι σε κάποια νησιά του Αιγαίου για κάποιους μήνες τον χρόνο και οι υποδομές δοκιμάζονται.

Επισήμανε πως εάν είχαμε καλύτερες υποδομές θα μπορούσαμε να υποδεχθούμε περισσότερους τουρίστες, και ανέφερε ως παραδείγματα μεταξύ άλλων τα απορρίμματα, την επάρκεια του νερού, την κίνηση στους δρόμους κ.ά.

Μητσοτάκης: Θέλουμε περισσότερους επισκέπτες 

ή επισκέπτες που δαπανούν περισσότερο;

«Το ερώτημα είναι αν θέλουμε επισκέπτες που θέλουν να δαπανούν περισσότερα χρήματα» είπε ο κ.Μητσοτάκης επισημαίνοντας ότι ο βασικός στόχος είναι τα έσοδα, και όχι μόνο ο αριθμός αφίξεων. Επισήμανε ότι έχει ενδιαφέρον το πόσα χρήματα δαπανούν οι τουρίστες και είπε ότι δεν θέλουμε η αυξημένη χρέωση των τουριστών να οδηγήσει με πτώση της ανταγωνιστικότητας του ελληνικού τουρισμού.

Τόνισε ότι χρειαζόμαστε περισσότερες επενδύσεις με έμφαση στη βιωσιμότητα, και διαχώρισε τις υποδομές σε υποδομές εθνικής εμβέλειας που αφορούν την κυβέρνηση και υποδομές που εξαρτώνται από την τοπική αυτοδιοίκηση. Είπε ότι η χώρα μας έχει πολύ σύγχρονα αεροδρόμια σήμερα, «έχουμε έναν εθνικό αερομεταφορέα ιδιωτικό, καινούργιους δρόμους που προσέφεραν αναπτυξιακές δυναμικές σε περιοχές της πατρίδας μας», και υπογράμμισε ότι ο δρόμος Πάτρα-Πύργος θα ολοκληρωθεί τον επόμενο χρόνο.

Επισήμανε ότι πρέπει σε ζητήματα όπως π.χ. τα απορρίμματα ή η ανακύκλωση, να στηρίζει και η αυτοδιοίκηση και ανέφερε ως παράδειγμα προς μίμηση την Τήλο.

Σε ό,τι αφορά την βεβαρημένη δόμηση στις Κυκλάδες είπε ότι έχει απαγορευθεί η έκδοση νέων αδειών σε Μύκονο και Σαντορίνη μέχρι να αξιολογηθούν οι επιπτώσεις και εφόσον ολοκληρωθούν τα τοπικά σχέδια. Η Σαντορίνη και η Μύκονος έχουν μεγάλη προστιθέμενη αξία στο τουριστικό προϊόν αλλά οι πιέσεις που ασκήθηκαν στα νησιά αυτά μπορεί να είναι σε βάρος του προϊόντος, είπε.

Αναφορικά με την ανταποδοτικότητα των τελών κρουαζιέρας, είπε ότι το ένα τρίτο από τα έσοδα θα κατευθύνεται σε επενδύσεις για την προστασία από την κλιματική αλλαγή και τόνισε ότι χρειάζεται αλλαγή στο κανονιστικό πλαίσιο για να αντιμετωπιστούν αυτές οι προκλήσεις. Πρέπει να δαπανούμε περισσότερους πόρους για την αντιμετώπιση της κλιματική κρίσης, τόνισε ο κ.Μητσοτάκης.

Υπενθύμισε ότι πήρε το ρίσκο το 2020 εν μέσω κορωνοϊού και άνοιξε τον τουρισμό σε μια εκδήλωση "στην άδεια Σαντορίνη" απέδωσε όπως είπε το ρίσκο αυτό, κάτι που συνιστά επιτυχία των εργαζόμενων και των επενδυτών στον κλάδο του Τουρισμού, σημείωσε ο πρωθυπουργός.

Επισήμανε ότι κάθε φόρος που μπαίνει «μας προβληματίζει πολύ πάντα, και θέλουμε να είμαστε σίγουροι ότι το κόστος που μεταφέρουμε στον επιχειρηματία είναι κόστος που δεν πρέπει να υπονομεύσει την ανταγωνιστικότητα του ελληνικού τουρισμού».

Επίσης σημείωσε ότι τον απασχολεί η τιμολογιακή πολιτική όλου του κλάδου του τουρισμού ώστε να αισθάνεται πως προσφέρουμε υπηρεσίες αντίστοιχες με αυτό που πληρώνουν οι τουρίστες.

«Η συνολική εικόνα του κλάδου μάς επιτρέπει να νομοθετήσουμε την πρόσθετη επιβάρυνση για να αντιμετωπίσουμε ζητήματα που χρειάζονται περισσότερους δημόσιους πόρους» είπε, και σημείωσε με έμφαση ότι θα μπει φραγμός στην εκτός σχεδίου δόμηση με μια ισορροπημένη διάταξη, και θα μπούνε περιορισμοί γιατί υπάρχουν οικισμοί που πρέπει να προστατευθούν.

Για το Airbnb είπε ότι υπάρχουν γειτονιές της Αθήνας που ζήτημα είναι και η αλλοίωση του χαρακτήρα μιας γειτονιάς. Γι αυτό δεν δίνονται νέες άδειες βραχυχρόνιας μίσθωσης στο 1ο 2ο και 3ο διαμέρισμα της Αθήνας είπε.

Τόνισε ότι η βραχυχρόνια μίσθωση έδωσε ευκαιρία στους πολίτες να αξιοποιήσουν την περιουσία τους, αλλά δεν ξεκίνησε για να ανταγωνίζεται τον τουρισμό. Επισήμανε ότι το Airbnb αυξάνει τα ενοίκια και δεν επιτρέπει οι φοιτητές να βρουν στέγη και δήλωσε διατεθειμένος να παρέμβει.

Προσέθεσε ότι τα προγράμματα κοινωνικού τουρισμού στρέφουν με επιτυχία την τουριστική κίνηση σε περιοχές που επλήγησαν από καταστροφές όπως π.χ. ο Έβρος και η Εύβοια και τόνισε ότι σίγουρα υπάρχουν προορισμοί που είναι δυσπρόσιτοι για τη μεγάλη πλειοψηφία των Eλλήνων αλλά αυτό συμβαίνει παντού στον κόσμο. Υπάρχουν κι άλλοι προορισμοί στη χώρα μας όπου μπορούν να κάνουν διακοπές με προσιτό κόστος, σημείωσε και προσέθεσε ότι η Ελλάδα παραμένει μια χώρα που κάποιος μπορεί να κάνει διακοπές πληρώνοντας ένα λογικό αντίτιμο. «Λίγοι είναι οι δυσπρόσιτοι προορισμοί αλλά συμβαίνει παντού στον κόσμο» τόνισε ο κ.Μητσοτάκης.

Μητσοτάκης: Δεν θα έχουμε φαινόμενα Βαρκελώνης 

στον τουρισμό, μπήκε τάξη στις παραλίες

Αναφερόμενος στις παραλίες είπε ότι έγιναν πάνω από 20 χιλιάδες έλεγχοι και πλέον μπήκε μια τάξη, αφού πάντα μπορούν να υπάρχουν ελεύθερες παραλίες. Ξεκαθάρισε ότι δεν θα έχουμε φαινόμενα τύπου Βαρκελώνης με διαμαρτυρίες για τις παραλίες, ενώ τάχθηκε υπέρ της σύμπραξης ιδιωτικού και δημόσιου τομέα για τη δημιουργία μιας κορυφαίας σχολής τουριστικών επαγγελμάτων ώστε να πειστούν τα νέα παιδιά ότι μια καριέρα στον τουρισμό μπορεί να έχει προοπτική και να είναι προσοδοφόρα. Πάντως δεν απέκλεισε το ενδεχόμενο να γίνουν νέες συμφωνίες με άλλες χώρες ώστε να έρθουν ξένοι για να δουλέψουν στον τουρισμό.

«Όχι» Μητσοτάκη σε νέα έκτακτη εισφορά στον τουρισμό

Τέλος ο κ.Μητσοτάκης έκλεισε διαβεβαιώνοντας ότι δεν θα υπάρξει άλλη έκτακτη εισφορά στον τουρισμό, ενώ τόνισε ότι πρέπει να προστατευθεί το φυσικό κάλλος των νησιών και «να πατήσουμε φρένο» ώστε να μην γυρίσουμε σε δέκα χρόνια να πούμε «πω πω τι κάναμε» στο όνομα μιας βραχυπρόθεσμης ανάπτυξης.

Ολόκληρη η συζήτηση 

Αλέξης Παπαχελάς: Κύριε Πρόεδρε, θέλω να ξεκινήσω πρώτα απ’ όλα με έναν όρο που ξέρω ότι είναι φοβερά δημοφιλής εδώ στο ακροατήριο, είναι ο όρος «υπερτουρισμός» -αστειεύομαι- και ήθελα να σας ρωτήσω αν πιστεύετε ότι υπάρχει θέμα υπερτουρισμού στη χώρα. Και αν όχι, γιατί το πιστεύετε;

Κυριάκος Μητσοτάκης: Καταρχάς, κ. Παπαχελά, να σας ευχαριστήσω για την πρόσκλησή σας και να σας συγχαρώ για την εξαιρετική ιδέα να διοργανώσετε αυτή την εκδήλωση στο hangar της Aegean. Πρέπει να είναι από τους πιο ενδιαφέροντες χώρους στους οποίους έχω ποτέ μιλήσει, οπότε πραγματικά θερμά συγχαρητήρια για την επιλογή σας.

Θα μπορούσαμε, παίρνοντας έτσι αφορμή από την εισαγωγική σας παρατήρηση, να μιλήσουμε για δημιουργική ή παραγωγική γκρίνια, οπότε να γεφυρώσουμε τις δύο έννοιες στις οποίες επιχειρήσατε να αναφερθείτε. Αλλά, πράγματι, η δουλειά σας είναι να θέτετε εύλογα ερωτήματα γύρω από το μέλλον του τουρισμού, αν λάβει κανείς υπόψη την τεράστια σημασία την οποία έχει για την αναπτυξιακή δυναμική της χώρας.

Να έρθω ευθέως στο ερώτημά σας. Όχι, η Ελλάδα δεν έχει πρόβλημα υπερτουρισμού, αντιμετωπίζει ζητήματα μεγάλης συγκέντρωσης τουριστών σε συγκεκριμένους, λίγους προορισμούς, λίγους μήνες τον χρόνο.

Αλλά ζήτημα υπερτουρισμού, όπως τουλάχιστον αυτό ορίζεται ως ένα συστημικό πρόβλημα το οποίο προκαλεί ήδη αντιδράσεις από τις τοπικές κοινωνίες, η Ελλάδα δεν έχει. Και δεν πρέπει να αποκτήσει. Άρα, νομίζω ότι το ενδιαφέρον της συζήτησής μας θα είναι πώς θα διαχειριστούμε από εδώ και πέρα τις τουριστικές ροές, έτσι ώστε να μην βρεθούμε αντιμέτωποι με αυτό το πρόβλημα.

Πράγματι, σε κάποια νησιά του Αιγαίου, κάποιους μήνες τον χρόνο, αρχίζουμε να έχουμε ένα ζήτημα όπου οι υποδομές των νησιών δοκιμάζονται. Αν είχαμε καλύτερες υποδομές, θεωρητικά θα μπορούσαμε να υποδεχθούμε περισσότερους τουρίστες. Δεν υπάρχει δηλαδή, κατά την άποψή μου, ένας απόλυτος αριθμός, ένα απόλυτο όριο πέραν του οποίου δεν μπορούμε να πάμε. Αυτό εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό και από τη δυνατότητα των νησιών μας να διαχειριστούν τις τουριστικές ροές ως προς τα απορρίμματα, ως προς το νερό, ως προς την κίνηση η οποία μπορεί να δημιουργείται στους δρόμους.

Θεωρητικά, λοιπόν, αν βελτιώναμε κάποιες από τις υποδομές μας θα μπορούσαμε να δεχθούμε περισσότερους επισκέπτες. Το ερώτημα είναι αν θέλουμε περισσότερους επισκέπτες ή αν θέλουμε κατά βάση επισκέπτες οι οποίοι θα μπορούν να δαπανούν περισσότερα χρήματα στη χώρα μας. Και αν το μέτρο της επιτυχίας μιας τουριστικής χρονιάς είναι απλά ο απόλυτος αριθμός των αφίξεων ή αν τελικά είναι τα έσοδα και η κατά κεφαλήν δαπάνη του επισκέπτη όταν αυτός έρχεται στη χώρα μας.

Αλέξης Παπαχελάς: Ακούμε συχνά τα κυβερνητικά στελέχη να μας λένε ότι έχουμε κάποιο ρεκόρ αφίξεων. Για εσάς αυτό είναι ο στόχος; Ή ο στόχος είναι ο πιο ποιοτικός, αν θέλετε, επισκέπτης;

Κυριάκος Μητσοτάκης: Ο στόχος είναι τα έσοδα. Άρα, με ενδιαφέρει περισσότερο να κάνουμε ρεκόρ στα έσοδα, το οποίο σε μεγάλο βαθμό συνδέεται προφανώς και με τον αριθμό των αφίξεων, αλλά αυτό το οποίο κοιτάζω πρωτίστως είναι τη συνολική συνεισφορά του τουρισμού ως προς την αναπτυξιακή δυναμική της χώρας και ταυτόχρονα την κατά κεφαλήν δαπάνη των επισκεπτών, η οποία και αυτή, βέβαια, εξαρτάται από τις τιμές τις οποίες χρεώνουμε.

Αυτό έχει ενδιαφέρον να το δούμε. Προφανώς θέλουμε οι επισκέπτες μας να δαπανούν περισσότερα χρήματα στη χώρα μας, πρέπει να είμαστε, όμως, πάντα ευαίσθητοι. Ο τουρισμός είναι ένα εξαιρετικά ανταγωνιστικό προϊόν και σε καμία περίπτωση δεν θέλουμε αυτή η αυξημένη δαπάνη, αυξημένη χρέωση του επισκέπτη μας να οδηγήσει τελικά στη μείωση της ανταγωνιστικότητάς μας.

Αυτό που είναι βέβαιο είναι ότι θέλουμε περισσότερες επενδύσεις σε ποιοτικό, βιώσιμο τουρισμό. Και όταν μιλάμε για ποιοτικό, βιώσιμο τουρισμό, δεν μιλάμε κατ’ ανάγκη για ένα υπερπολυτελές ξενοδοχείο το οποίο μπορεί να γίνει σε κάποιο νησί, που από τη φύση του θα δίνει έμφαση στη βιωσιμότητα γιατί πολύ απλά αυτό θα ζητά το τουριστικό προϊόν το ίδιο -διότι δεν νομίζω ότι σήμερα μπορείς να κάνεις νέα ανάπτυξη, ποιοτική, αν δεν δίνεις έμφαση στη βιωσιμότητα.

Βιώσιμος τουρισμός μπορεί να είναι και ένα μικρό κατάλυμα σε έναν ορεινό προορισμό, με λίγα δωμάτια, που σέβεται απόλυτα το περιβάλλον και είναι απολύτως ενσωματωμένο με τις τοπικές παραδόσεις.

Αλέξης Παπαχελάς: Ένα θέμα που έχει προκύψει ήδη από τις πρώτες κουβέντες που κάνουμε εδώ είναι το θέμα των υποδομών. Αυτό είναι ένα προφανές θέμα. Δηλαδή, αυτό το οποίο έχουμε δει στην Ελλάδα για πάρα πολλά χρόνια, με πολλές κυβερνήσεις, είναι ότι αφήνουν, αν θέλετε, οι πολιτικοί να γίνονται επενδύσεις ή να χτίζεται ένα νησί ή μια περιοχή και μετά να σκεφτόμαστε τι κάνουμε για τα σκουπίδια, την ενέργεια, το νερό, την κίνηση και ούτω καθεξής.

Αυτό πώς αντιμετωπίζεται; Και θέλω να βάλω στην κουβέντα και το γεγονός ότι πολλές φορές οι Δήμοι, ακόμα και οι Περιφέρειες, σηκώνουν τα χέρια ψηλά, δεν έχουν την ικανότητα να το διαχειριστούν, είτε και είναι και όμηροι κάποιων τοπικών συμφερόντων οπότε επίσης βρίσκονται σε αδυναμία να τα χειριστούν αυτά. Ποια είναι η λύση;

Κυριάκος Μητσοτάκης: Καταρχάς, ας διαχωρίσουμε τις υποδομές σε υποδομές εθνικής εμβέλειας, οι οποίες τελικά άπτονται της διαχείρισης της κεντρικής κυβέρνησης, και σε υποδομές οι οποίες σε μεγάλο βαθμό εξαρτώνται από την ίδια την Τοπική Αυτοδιοίκηση.

Αν δούμε τις υποδομές εθνικής εμβέλειας θα διαπιστώσει κανείς ότι η χώρα μας σήμερα έχει πολύ σύγχρονα αεροδρόμια, ξεκινώντας από το αεροδρόμιο το οποίο μάς φιλοξενεί σήμερα.

Η παραχώρηση των 14 περιφερειακών αεροδρομίων ήταν μία πολύ μεγάλη ευκαιρία για να αναβαθμιστούν. Ξεχνάμε τώρα, που τα βλέπουμε σύγχρονα και λειτουργικά, ποια ήταν η κατάστασή τους πριν από κάποια χρόνια.

Έχουμε δύο, αλλά πρωτίστως έναν, θα έλεγα, σε επίπεδο μεγέθους, εθνικό αερομεταφορέα ιδιωτικό. Εξαιρετικά σημαντικό αυτό για μία χώρα η οποία είναι πολύ εξαρτημένη από τις αερομεταφορές, για να μπορούν να έρχονται επισκέπτες στην πατρίδα μας.

Έχουμε καινούργιους δρόμους, καινούργιους αυτοκινητόδρομους, οι οποίοι με τη σειρά τους έχουν προσφέρει αναπτυξιακές δυναμικές σε περιοχές της πατρίδας μας οι οποίες ήταν τουριστικά πλήρως αναξιοποίητες. Παραδείγματος χάρη, δείτε το δίκτυο των αυτοκινητοδρόμων στη Δυτική Ελλάδα. Και έπονται και άλλες υποδομές, όπως ο δρόμος Πάτρα - Πύργος, ο οποίος θα έχει ολοκληρωθεί μέσα στον επόμενο χρόνο.

Έχουμε προχωρήσει σε σημαντικές ιδιωτικοποιήσεις στα λιμάνια μας, το οποίο σημαίνει ότι οι υποδομές γύρω από την κρουαζιέρα και αυτές βελτιώνονται, και έχουμε ακόμα δρόμο να κάνουμε. Άρα, θα έλεγα ότι ως προς τις βασικές υποδομές, που άπτονται της κρατικής ευθύνης, έχουν γίνει πολύ σημαντικά βήματα.

Από εκεί και πέρα, να έρθουμε λίγο στο ζήτημα το οποίο θίξατε, που είναι οι υποδομές οι οποίες έχουν να κάνουν με τη βιωσιμότητα. Εκεί, πράγματι, κληθήκαμε να καλύψουμε μεγάλο χαμένο έδαφος, σε βασικές υποδομές, ζητήματα διαχείρισης απορριμμάτων. Έχει γίνει μια πολύ μεγάλη πρόοδος, δεν είμαστε, όμως, ακόμα εκεί που θέλουμε.

Και σίγουρα αυτά τα έργα είναι έργα τα οποία σε έναν βαθμό χρηματοδοτούνται από εθνικούς πόρους. Όμως, για δράσεις όπως, παραδείγματος χάρη, οργανωμένες δράσεις ανακύκλωσης, χρειαζόμαστε και τη συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών και τη συμμετοχή των τοπικών αρχών και της Αυτοδιοίκησης.

Να δώσω ένα παράδειγμα, το οποίο νομίζω είναι αρκετά εντυπωσιακό: η περίπτωση της Τήλου. Ένα μικρό νησί το οποίο έχει πετύχει ανακύκλωση άνω του 90%, επειδή ακριβώς υπήρξε μεγάλος ενθουσιασμός από την Τοπική Αυτοδιοίκηση και μπορέσαμε και εφαρμόσαμε ένα πιλοτικό πρόγραμμα το οποίο μπορεί να αποδείξει ότι σε νησιά αυτού του μεγέθους η ανακύκλωση, σχεδόν σε απόλυτο βαθμό, μπορεί να γίνει πραγματικότητα.

Η αλήθεια είναι ότι τα μικρά νησιά έχουν και πολύ μικρότερες ανάγκες, μικρότερη ανάγκη σε ηλεκτρικό ρεύμα, άρα χρειάζονται λιγότερες υποδομές, παραδείγματος χάρη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, λιγότερες ανάγκες σε νερό. Άρα, τα μικρά νησιά είναι και αυτά τα οποία μερικές φορές είναι πιο εύκολα να οργανωθούν ως προς τις υποδομές τους και να προχωρήσουν πιο γρήγορα στην απανθρακοποίηση.

Έχουμε αυτή τη στιγμή το Ταμείο Απανθρακοποίησης των νησιών. Είναι κοντά στα 2 δισεκατομμύρια ευρώ και αυτό θα μας δώσει τη δυνατότητα να έχουμε μια πρόσθετη χρηματοδοτική δεξαμενή για να κάνουμε τέτοιες παρεμβάσεις, παραδείγματος χάρη στα ζητήματα διαχείρισης του νερού.

Το νερό είναι κρίσιμη παράμετρος και η απάντηση δεν είναι οριζόντια. Θα πρέπει να είναι αποτέλεσμα μελέτης ανά περιοχή, ανά νησί ενδεχομένως. Και με απασχολούν ιδιαίτερα οι Κυκλάδες γιατί έχουν πολύ ιδιαίτερα χαρακτηριστικά.

Αλλού θα χρειαστούμε λιμνοδεξαμενές και φράγματα, αλλού θα χρειαστούμε αφαλάτωση, αλλού θα χρειαστούμε, προφανώς, έναν συνδυασμό και των δύο αυτών λύσεων.

Προς το παρόν είμαστε στη λογική των προσωρινών λύσεων. Ταυτόχρονα, όμως, σχεδιάζουμε και πιο μεσομακροπρόθεσμες λύσεις, οι οποίες θα μας επιτρέψουν να μπορούμε να δρομολογούμε αυτές τις υποδομές, όχι κατ’ ανάγκη σε τοπικό επίπεδο.

Παραδείγματος χάρη, το να έρθουμε και να δώσουμε μια λύση στις αφαλατώσεις των νησιών μας και να μπορέσουμε, αντί να κάνουμε επιμέρους συμβάσεις, ο κάθε Δήμαρχος ξεχωριστά, να τις κάνουμε πιο συνολικά -ενδεχομένως να μας βοηθήσει η ΕΥΔΑΠ σε αυτή την προσπάθεια-, μου φαίνεται ότι έχει πολύ μεγάλη λογική.

Διότι στην ΕΥΔΑΠ, ας πούμε, υπάρχει μια τεχνογνωσία η οποία μπορεί να χρησιμοποιηθεί και να αξιοποιηθεί πολύ εύκολα, προς όφελος των νησιών μας, όπου δεν έχουμε πάντα τη δυνατότητα και την τεχνογνωσία από τους τοπικούς Δημάρχους να δρομολογήσουν τέτοια έργα.

Αλέξης Παπαχελάς: Θέλω να σας ρωτήσω λίγο, γιατί αυτό που πάντα μας προβληματίζει, εν πάση περιπτώσει, είναι ότι μπορεί να υπάρξουν πολύ μεγάλες επενδύσεις, όχι απαραίτητα που έχουν να κάνουν μόνο με τον τουρισμό. Ένα παράδειγμα είναι το Ελληνικό.

Ψάχνουμε πολύ καιρό να βρούμε, για παράδειγμα, αν υπάρχει κάποια μελέτη, τι αντίκτυπο θα έχει αυτή η μεγάλη και σοβαρή επένδυση, που όλοι θέλουμε να πετύχει, στο κυκλοφοριακό πρόβλημα της Αττικής. Δεν έχουμε καταφέρει να βρούμε ακόμα μια μελέτη.

Κυριάκος Μητσοτάκης: Ναι, γιατί η αλήθεια είναι ότι οι μελέτες οι οποίες έγιναν, έγιναν με άλλα κυκλοφοριακά δεδομένα. Και είναι δεδομένο ότι χρειαζόμαστε μια επικαιροποίηση και δρομολογούμε μια τέτοια μελέτη γιατί, πράγματι, η επένδυση η οποία γίνεται στο Ελληνικό είναι βέβαιο ότι θα επιβαρύνει την κυκλοφορία στο νότιο μέτωπο και μπορεί αυτό να σημαίνει την ανάγκη να χρειαστούν πρόσθετες υποδομές ως προς τα δίκτυα των δρόμων.

Παραδείγματος χάρη, η επέκταση προς τον νότο της Περιφερειακής του Υμηττού και η σύνδεση της με τον χώρο του Ελληνικού. Ενδεχομένως να είναι ένα έργο το οποίο μια μελέτη θα μας υποδείκνυε ότι είναι πράγματι απαραίτητο. Αλλά το Ελληνικό είναι ένα έργο μακράς πνοής, δεν ολοκληρώνεται από τη μια στιγμή στην άλλη. Οπότε, θεωρώ ότι έχουμε ακόμα τον χρόνο να μπορούμε να δρομολογήσουμε τέτοιες επενδύσεις, εφόσον αυτές κριθούν απαραίτητες.

Αλέξης Παπαχελάς: Μιλήσατε για τις Κυκλάδες. Δύο νησιά τα οποία έχουν απασχολήσει πολύ τη δημοσιότητα, και όχι μόνο στην Ελλάδα, είναι η Σαντορίνη και η Μύκονος. Και τα δύο νησιά μοιάζουν να βρίσκονται σε ένα σημείο καμπής, αν θέλετε. Νιώθετε μία υποχρέωση σαν κυβέρνηση να κάνετε κάτι γι’ αυτό;

Κυριάκος Μητσοτάκης: Βεβαίως, γι’ αυτό και έχουμε απαγορεύσει την έκδοση νέων οικοδομικών αδειών και στη Μύκονο και στη Σαντορίνη έως ότου μπορέσουμε να αξιολογήσουμε την πραγματική επίπτωση αυτής της γρήγορης ανάπτυξης στις υποδομές των νησιών και έως ότου ολοκληρωθούν τα Τοπικά Χωρικά Σχέδια, τα οποία αποτελούν, κατά τη άποψή μου, την μεγαλύτερη αθέατη μεταρρύθμιση την οποία δρομολογεί αυτή η κυβέρνηση.

Τα ζητήματα της οργάνωσης του χώρου είναι απολύτως κρίσιμα. Είναι ένα ζήτημα το οποίο μονίμως μας εγείρει το δικαστήριο, το Συμβούλιο της Επικρατείας, το οποίο εκφράζει πάντα μία επιφύλαξη σχετικά με οριζόντιες ρυθμίσεις και μας ζητά να μπορούμε να εξειδικεύσουμε τον σχεδιασμό στη μικρότερη δυνατή κλίμακα, εν προκειμένω στο επίπεδο των νησιών, και ακριβώς αυτό δρομολογούμε.

Όμως, γνωρίζουμε πολύ καλά ότι η Σαντορίνη και η Μύκονος είναι νησιά τα οποία έχουν πολύ σημαντική προστιθέμενη αξία στο τουριστικό μας προϊόν. Από την άλλη, γνωρίζουμε ότι οι πιέσεις οι οποίες ασκήθηκαν σε αυτά τα νησιά μπορεί τελικά να είναι αντιπαραγωγικές και για το ίδιο μας το προϊόν.

Εγώ δεν πιστεύω μόνο στην αυτορρύθμιση της αγοράς. Δεν θέλουμε να φτάσουμε στο σημείο τα νησιά αυτά να έχουν υποστεί τέτοια ζημιά ώστε οι επισκέπτες που πηγαίνουν στα νησιά αυτά να μην αισθάνονται ότι έχουν μία ωραία εμπειρία. Γι’ αυτό και αναγκαζόμαστε να παρέμβουμε. Και όταν κάναμε την παρέμβαση και για την κρουαζιέρα στα νησιά αυτά, ακριβώς αυτόν τον σκοπό εξυπηρετούσε.

Γιατί το ζήτημα της κρουαζιέρας, ενώ η κρουαζιέρα έχει σίγουρα προστιθεμένη αξία, πρέπει να μας προβληματίσει και πρέπει να το μελετήσουμε περισσότερο. Όταν έχουμε, παραδείγματος χάρη, έναν επισκέπτη, ο οποίος έρχεται στη Σαντορίνη και μπορεί να πληρώνει 1.000 και 2.000 ευρώ το δωμάτιο και ταυτόχρονα να έχουμε έναν επισκέπτη ο οποίος βγαίνει για έξι ώρες, και δεν είναι ένας, είναι χιλιάδες, και δημιουργείται ένας απίστευτος συνωστισμός στο περιβόητο ηλιοβασίλεμα, αυτό είναι κάτι το οποίο πρέπει να μας απασχολήσει.

Κατά συνέπεια, να βάλουμε ένα ακριβό εισιτήριο για την κρουαζιέρα, να ελέγξουμε ταυτόχρονα και το λεγόμενο «berth allocation», τον τρόπο με τον οποίο τα κρουαζιερόπλοια θα προσεγγίζουν τα λιμάνια αυτά ώστε να μη φτάνουν όλα ταυτόχρονα, μου φαίνεται ότι είναι μία λογική παρέμβαση για να μπορέσουμε να εξακολουθούμε να προσελκύουμε επισκέπτες, αλλά να μπορέσουμε να εξασφαλίσουμε και κάποιους πόρους, οι οποίοι θα πρέπει να επιστρέψουν στα νησιά αυτά για να μπορέσουμε να βελτιώσουμε περαιτέρω τις υποδομές τους.

Για παράδειγμα, η Σαντορίνη αναμφισβήτητα έχει ίσως περισσότερα ζητήματα από τη Μύκονο. Λόγω της πολύ ιδιαίτερης γεωμορφολογίας της, έχουμε τα μεγάλα ζητήματα της προστασίας της Καλντέρας. Και έχουμε και το μεγάλο ζήτημα ότι η Σαντορίνη χρειάζεται κατεπειγόντως νέο λιμάνι, το οποίο δεν διαθέτει αυτή τη στιγμή και το οποίο έχουμε αποφασίσει να δρομολογήσουμε πια ως έργο το οποίο θα τρέξει από το Υπουργείο Υποδομών, γιατί είναι ένα έργο εθνικής εμβέλειας το οποίο πρέπει να ολοκληρωθεί το συντομότερο δυνατόν.

Αλέξης Παπαχελάς: Υπάρχει, όπως ξέρετε, κάποια γκρίνια γι’ αυτά τα τέλη -ξεκινώ με το τέλος για την κρουαζιέρα- και υπάρχει και μια αντίδραση από κάποια άλλα νησιά που λένε ότι «εμείς, εν πάση περιπτώσει, δεν έχουμε το πρόβλημα της Μυκόνου και της Σαντορίνης, άρα γιατί εμείς πρέπει να πληρώνουμε το ίδιο τέλος που θα πληρώσει ένα από αυτά τα νησιά που πραγματικά έχουν θέμα». Η απάντηση σε αυτό;

Κυριάκος Μητσοτάκης: Μα πληρώνουν περισσότερο για τη Μύκονο και τη Σαντορίνη, ακριβώς γιατί είναι νησιά τα οποία έχουν μία ιδιαίτερη επιβάρυνση. Και ο σκοπός μας είναι αυτή τη στιγμή να μπορέσουμε να στρέψουμε την κρουαζιέρα και προς άλλους προορισμούς, όπου δεν υπάρχουν τέτοια ζητήματα.

Και βέβαια, ο μεγάλος μας σκοπός -δεν το είπα στην εισαγωγική μου τοποθέτηση- είναι πώς θα μπορέσουμε να διευρύνουμε την τουριστική περίοδο, ώστε να μην έρχονται όλοι οι επισκέπτες τον Ιούλιο και τον Αύγουστο, όπου έχουμε πράγματι μεγάλη πίεση.

Και, ταυτόχρονα, να επεκτείνουμε τους τουριστικούς προορισμούς και τις επενδύσεις σε περιοχές της πατρίδας μας οι οποίες αυτή τη στιγμή παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητες. Εκεί έχουμε μία υποχρέωση ο σχεδιασμός να είναι σωστός και υπεύθυνος, ώστε να μην δημιουργήσουμε στο μέλλον προβλήματα τα οποία μπορεί να δημιουργήθηκαν από μία πιο άναρχη ανάπτυξη, η οποία έγινε σε χρόνια όπου τα ζητήματα της βιωσιμότητας δεν μας απασχολούσαν τόσο πολύ.

Αλλά, για να πάμε να δούμε και τα απόλυτα νούμερα. Αν συγκρίνουμε την Ελλάδα με την Ισπανία ή την Κρήτη με τη Μαγιόρκα, ας πούμε, και δούμε και τους αριθμούς των επισκεπτών, αλλά και το πόσο δομημένες είναι αυτές οι περιοχές, η Ελλάδα είναι σε πολύ καλύτερη κατάσταση. Και πρέπει να είμαστε σίγουροι ότι δεν θα δημιουργήσουμε στο μέλλον προβλήματα τα οποία άλλοι ανταγωνιστές μας καλούνται τώρα να αντιμετωπίσουν.

Αλέξης Παπαχελάς: Να μείνουμε λίγο στο θέμα της ανταποδοτικότητας, διότι μια ανησυχία που υπάρχει και είναι εύλογη, είναι ότι αυτά τα έσοδα από τα τέλη θα μπουν σε μια μαύρη τρύπα ή στον κρατικό προϋπολογισμό και δεν θα καταλήξουν τελικά στις ανάγκες της τοπικής κοινωνίας. Μπορείτε εσείς να διαβεβαιώσετε ότι αυτό δεν θα ισχύσει;

Κυριάκος Μητσοτάκης: Για τα ζητήματα των τελών από την κρουαζιέρα υπάρχει ξεκάθαρη πρόβλεψη ότι τουλάχιστον το εν τρίτον από τα έσοδα…

Αλέξης Παπαχελάς: Το τέλος βιωσιμότητας και ούτω καθεξής;

Κυριάκος Μητσοτάκης: Και το τέλος βιωσιμότητας σίγουρα είναι ένα τέλος το οποίο αυτή τη στιγμή κατευθύνεται μέσα από τον κρατικό προϋπολογισμό, αλλά δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η χώρα συνολικά πρέπει να κάνει σημαντικές επενδύσεις για την προστασία από την κλιματική αλλαγή, οι οποίες είναι απαραίτητες σε μία εποχή όπου η κλιματική κρίση ήδη χτυπά την πόρτα μας.

Έχουμε μακροπρόθεσμα ζητήματα τα οποία δεν μας έχουν απασχολήσει ακόμα στο βαθμό που θα έπρεπε. Παραδείγματος χάρη, τι σημαίνει άνοδος της στάθμης των θαλασσών μακροπρόθεσμα -και λέω πολύ μακροπρόθεσμα, γιατί δεν είναι κάτι το οποίο γίνεται από τη μια στιγμή στην άλλη- για τον ελληνικό τουρισμό.

Τι σημαίνουν τα ζητήματα της διάβρωσης των ακτών για τον ελληνικό τουρισμό. Πολλές φορές μπορεί να γίνονται τουριστικές επενδύσεις σε παράκτιες περιοχές και η αδειοδοτική διαδικασία να καθιστά εξαιρετικά δυσχερές να δημιουργηθεί, ας πούμε, ένα ανάχωμα ή να φέρει κάποιος άμμο για να ρίξει και να δημιουργήσει μια παραλία, όταν αυτές οι παρεμβάσεις μπορούν να είναι τελικά οι ίδιες φιλοπεριβαλλοντικές, γιατί προστατεύουν από το φαινόμενο της διάβρωσης των ακτών.

Οπότε χρειάζεται και ένας εξορθολογισμός του δικού μας κανονιστικού και νομοθετικού πλαισίου για να μπορούμε να αντιμετωπίσουμε αυτές τις προκλήσεις.

Και μιας και μιλάμε για την κλιματική κρίση, είναι δεδομένο ότι θα χρειαστεί ως χώρα να δαπανούμε πολύ περισσότερους πόρους για αυτό το οποίο λέγεται «climate adaptation», για την προσαρμογή, δηλαδή, στην κλιματική κρίση -όχι μόνο για την αντιμετώπιση των αιτιών της, για τη μείωση των εκπομπών του αερίου του θερμοκηπίου.

Και η χώρα θα χρειάζεται ολοένα και περισσότερους πόρους για τέτοιες δράσεις, οι οποίες, προφανώς, είναι δράσεις οι οποίες πρέπει να δρομολογούνται και να οργανώνονται κεντρικά με τη συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών.

Αλέξης Παπαχελάς: Επειδή ξέρετε ότι ο τουρισμός είναι ένας πάρα πολύ ανταγωνιστικός κλάδος, έχει παγκόσμιο ανταγωνισμό, υπάρχει μια κριτική από κάποια στελέχη του κλάδου, ότι ενδεχομένως αυτά τα τέλη βιωσιμότητας και ούτω καθεξής, αυτές οι αυξήσεις καθιστούν τον ελληνικό τουρισμό λιγότερο ανταγωνιστικό. Και υπάρχει και μια κριτική ότι ο Μητσοτάκης που άνοιξε τον ελληνικό τουρισμό την εποχή που ήταν πολύ δύσκολο, δηλαδή την εποχή του Covid, μήπως τώρα προσπαθεί με κάποιο τρόπο να το κλείσει.

Κυριάκος Μητσοτάκης: Μιας και το θυμηθήκατε, νομίζω ότι πήραμε ένα πολύ μεγάλο ρίσκο όταν ανοίξαμε τον ελληνικό τουρισμό το 2020, σε μια εκδήλωση που κάναμε σε μια τότε έρημη Σαντορίνη. Και νομίζω ότι το ρίσκο αυτό μας βγήκε. Και θέλω να ευχαριστήσω και όλους τους εκπροσώπους του κλάδου του τουρισμού, διότι μαζί δουλέψαμε και αυτή είναι μια συλλογική επιτυχία, αλλά πρωτίστως είναι μια επιτυχία των εργαζόμενων, των επενδυτών, των εργοδοτών και των εργαζόμενων στον κλάδο του τουρισμού.

Τα αποτελέσματα, νομίζω, μας δικαίωσαν και θα έλεγα ότι αν γυρνούσαμε το ρολόι του χρόνου τέσσερα χρόνια πίσω, μάλλον θα είχαμε εκπλαγεί ευχάριστα σε σχέση με τις προβλέψεις που κάναμε για τη απόδοση του ελληνικού τουρισμού.

Κοιτάξτε, κάθε φόρος ο οποίος μπαίνει -είμαστε μια κυβέρνηση η οποία βασικά έχει μειώσει τους φόρους-, άρα κάθε πρόσθετος φόρος ο οποίος μπαίνει μας προβληματίζει πάντα πολύ. Θέλουμε πάντα να είμαστε σίγουροι ότι το κόστος το οποίο μεταφέρουμε τελικά είτε στον τελικό χρήστη είτε στον επιχειρηματία, αν επιλέξει ο ίδιος να μην περάσει αυτό το βάρος στον χρήστη, είναι ένα κόστος το οποίο δεν πρέπει να υπονομεύσει την ανταγωνιστικότητα του ελληνικού τουρισμού.

Και αν δει κανείς το μέγεθος του κλάδου σε σχέση με την επιβάρυνση, θεωρώ ότι είναι πολύ μικρή για να ισχυριστούμε ότι αυτό θα έχει μία επιβάρυνση στην ανταγωνιστικότητα του ελληνικού τουρισμού.

Θα σας έλεγα ότι με προβληματίζει πιο πολύ η αντίληψη, ενδεχομένως, κάποιων επιχειρήσεων στον κλάδο που μπορεί πάντα να βλέπουν το βραχυπρόθεσμο κέρδος και μία ευκαιρία να εκμεταλλευτούν, ενδεχομένως, μία καλή συγκυρία αυξάνοντας τις τιμές οι ίδιοι, πέρα από το επίπεδο το οποίο επιτρέπει η ανταγωνιστικότητα της χώρας.

Άρα, πιο πολύ με απασχολεί η ίδια η συμπεριφορά και η τιμολογιακή πολιτική όλου του κλάδου του τουρισμού, ώστε πάντα να γνωρίζουμε ότι προσφέρουμε υπηρεσίες οι οποίες είναι αντίστοιχες σε ποιότητα αυτού που χρεώνεται.

Μέχρι στιγμής δεν αισθάνομαι ότι έχουμε προβλήματα. Βλέποντας, τουλάχιστον, τις έρευνες οι οποίες γίνονται σχετικά με το πόσο ικανοποιημένοι είναι οι τουρίστες οι οποίοι επισκέπτονται την Ελλάδα, τα στοιχεία είναι πολύ ενθαρρυντικά. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορούμε, προφανώς, να βελτιωθούμε κι άλλο.

Εν κατακλείδι, αυτός ο φόρος δεν θεωρώ ότι θα δημιουργήσει ζήτημα ανταγωνιστικότητας στον ελληνικό τουρισμό, αν και κατανοώ απόλυτα τις όποιες αντιδράσεις από τον κλάδο.

Νομίζω, όμως, ότι η συνολική εικόνα και η συνολικά τόσο καλή πορεία του κλάδου μάς επιτρέπει, θα έλεγα, να νομοθετήσουμε αυτή την πρόσθετη επιβάρυνση, ακριβώς για να αντιμετωπίσουμε ζητήματα τα οποία γνωρίζουμε ότι χρειάζονται εκ των πραγμάτων περισσότερους δημόσιους πόρους για να μπορέσουμε να τα αντιμετωπίσουμε πιο αποτελεσματικά.

Αλέξης Παπαχελάς: Θέλω, κλείνοντας το κομμάτι της δόμησης και του υπερτουρισμού, η έννοια της φέρουσας ικανότητας είναι κάτι που είναι στο μυαλό σας; Και ποιος πρέπει να το αποφασίζει για κάθε νησί, για κάθε τόπο;

Κυριάκος Μητσοτάκης: Τα Τοπικά Χωρικά Σχέδια είναι αυτά τα οποία…

Αλέξης Παπαχελάς: Τα οποία πότε θα είναι έτοιμα;

Κυριάκος Μητσοτάκης: Τα οποία θα είναι έτοιμα σε δύο με τρία χρόνια από τώρα, γιατί δρομολογούνται όχι μόνο για τα νησιά μας, κατά προτεραιότητα για τα νησιά μας, αλλά και για όλους τους Δήμους της χώρας.

Είναι αυτά τα οποία, τελικά, θα μπορέσουν να καθορίζουν σε τοπικό επίπεδο τις αντοχές κάθε περιοχής, τις ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής, το πού μπορούμε τελικά να χτίσουμε και τι μπορούμε να χτίσουμε σε κάθε περιοχή. Μέχρι τότε, όμως, είναι σαφές ότι θα χρειαστούμε να έχουμε κάποιους οριζόντιους κανόνες.

Είναι επίσης απολύτως δεδομένο, με γνώμονα και τις πρόσφατες αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας, ότι θα μπουν σταδιακοί περιορισμοί στην εκτός σχεδίου δόμηση. Γνωρίζετε ότι ήδη υπάρχει μία απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας σχετικά με τα οικόπεδα, τα «τυφλά» οικόπεδα και τη δυνατότητά τους να οικοδομούν αν δεν έχουν πρόσοψη σε δρόμο. Και πολύ σύντομα θα φέρουμε μια μεταβατική διάταξη -λογική, πιστεύω-, για να μπορούμε να προσαρμοστούμε μεταβατικά στην απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας.

Αντίστοιχα, έχουμε και ζητήματα τα οποία αφορούν και τον Νέο Οικοδομικό Κανονισμό. Όπως γνωρίζετε, έγινε μια πάρα πολύ σημαντική δίκη πριν από λίγες μέρες και χωρίς να θέλω να παρέμβω στο σκεπτικό του δικαστηρίου, τονίζω ότι είναι πάρα πολύ σημαντικό στα ζητήματα αυτά να έχουμε μια ολιστική προσέγγιση του τι σημαίνει περιβαλλοντική επιβάρυνση της δόμησης. Δεν είναι μόνο το ζήτημα του ύψους, το οποίο επηρεάζει το περιβάλλον, είναι και η ποιότητα των υλικών, είναι και το πόσο φιλικά προς το περιβάλλον είναι τα κτήρια, ποια είναι η ενεργειακή τους κατανάλωση. Και ακριβώς σε αυτή τη λογική κινήθηκε ο Νέος Οικοδομικός Κανονισμός. Αλλά, από εκεί και πέρα, προφανώς, το ίδιο το δικαστήριο θα κρίνει την συνταγματικότητα του.

Κατά συνέπεια, δεν νομίζω ότι υπάρχει ένας απόλυτος ορισμός της «φέρουσας ικανότητας». Είναι βέβαιο, όμως, ότι ως προς την εκτός σχεδίου δόμηση, η οποία σε μεγάλο βαθμό δημιουργεί μεγάλα προβλήματα υποδομών, ειδικά στα νησιά μας, ότι θα μπουν περιορισμοί. Και πιστεύω ότι καλώς θα μπουν περιορισμοί, γιατί υπάρχουν πάρα πολλά νησιά ακόμα τα οποία πρακτικά δεν έχουν οικοδομηθεί, υπάρχουν οικισμοί οι οποίοι πρέπει να προστατευθούν.

Προφανώς, αν θέλουμε να βάλουμε περιορισμούς στην εκτός σχεδίου δόμηση πρέπει να δώσουμε εναλλακτικές. Ποιες μπορεί να είναι οι εναλλακτικές; Η οργανωμένη δόμηση, οι οργανωμένοι υποδοχείς είναι μια επιλογή. Οι οικισμοί ή η ενδεχόμενη επέκτασή τους είναι μια άλλη επιλογή.

Προτιμώ, παραδείγματος χάρη, σε ένα νησί του Αιγαίου να σπρώξω τους ενδιαφερόμενους να αποκτήσουν εξοχική κατοικία προς τους οικισμούς, όπου έχουμε πολλά εγκαταλελειμμένα σπίτια, να δώσουμε κίνητρα για να γίνει αυτό, παρά να μπορεί να οικοδομεί ο καθένας σε ένα οικόπεδο τεσσάρων στρεμμάτων, όπου θέλει, όπως θέλει, όπως συμβαίνει μέχρι σήμερα.

Προφανώς υπάρχουν και άλλες προβλέψεις του Νέου Οικοδομικού Κανονισμού, όπως τα υπόσκαφα, για τα οποία οι απόψεις διίστανται. Αλλά είναι κι αυτό αντικείμενο μιας συζήτησης, κατά το πόσο θα δώσεις παραπάνω μέτρα για μια κατοικία, η οποία, όμως, έχει λιγότερη όχληση, διότι δεν θα βλέπουμε πια αυτά τα κουτάκια τα οποία βλέπαμε παλιά, τα οποία σηκωνόντουσαν σε ύψος. Είναι μια συζήτηση την οποία είμαι ανοιχτός να κάνω. Εγώ προσωπικά πιστεύω ότι το μέτρο αυτό βασικά έχει λειτουργήσει θετικά, αλλά σίγουρα δεν είμαι ειδικός ούτε είμαι αρμόδιος να το κρίνω.

Αν θα έχουμε πισίνες, παραδείγματος χάρη, παντού στα νησιά του Αιγαίου, όταν έχουμε πρόβλημα λειψυδρίας. Όταν μου τέθηκε το ζήτημα αυτό, είπα, πολύ ωραία, επειδή είμαι πρακτικός άνθρωπος, τι μέρος της κατανάλωσης του νησιού είναι τελικά οι πισίνες; Εάν είναι το 20%, να το συζητήσω. Εάν είναι το 1%, προφανώς η πισίνα από μόνη της δεν μπορεί να είναι πρόβλημα ως προς τη διαχείριση των νερών του νησιού.

Άρα, πολλά από αυτά τα προβλήματα και πολλά από αυτά τα ζητήματα συχνά είναι αντικείμενα προκαταλήψεων, γι’ αυτό και χρειάζεται μία πιο σοβαρή αναλυτική δουλειά πριν κάνουμε οποιαδήποτε παρέμβαση.

Αλέξης Παπαχελάς: Θα ρίξω λίγο το επίπεδο της συζήτησης για δύο λεπτά, αλλά «διαζύγιο» από την είδηση δεν μπορώ να πάρω. Οπότε θέλω να ρωτήσω, ποια θα είναι η διάταξη για την εκτός σχεδίου δόμηση;

Κυριάκος Μητσοτάκης: Θα τη δείτε πολύ σύντομα, αλλά πιστεύω ότι θα είναι μια ισορροπημένη διάταξη. Ένα πράγμα το οποίο γνωρίζουμε πια, με βάση την απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας, είναι ότι η δουλεία, έτσι όπως την ξέραμε, ανήκει στο παρελθόν.

Αλέξης Παπαχελάς: Η δουλεία όπως την ξέραμε;

Κυριάκος Μητσοτάκης: Ναι.

Αλέξης Παπαχελάς: Μάλιστα, δηλαδή όποιος θα έχει πρόσοψη σε δουλεία θα μπορεί να χτίζει;

Κυριάκος Μητσοτάκης: Ναι, το ζήτημά μας αυτή τη στιγμή είναι να έχει πρόσοψη σε δρόμο, αλλά ποιο δρόμο; Αυτό είναι το ερώτημα το οποίο μας απασχολεί πάντα. Γιατί, όπως ξέρετε, οι αναγνωρισμένοι δρόμοι είναι πολύ λίγοι και μέχρι που να τους αναγνωρίσουμε θα χρειαστεί να περάσει αρκετός χρόνος.

Αλέξης Παπαχελάς: Μάλιστα. Πάμε λίγο στο θέμα του Airbnb, που έχει γίνει μεγάλη συζήτηση. Από τη μία, είναι ένας θεσμός ο οποίος μπορεί να έσωσε και μεγάλα κομμάτια της Αθήνας, τα οποία βρίσκονταν σε απόλυτη παρακμή, από την άλλη υπάρχει μια κριτική ότι οξύνει το πρόβλημα της στέγης, διαλύει τον κοινωνικό ιστό σε ορισμένα κτήρια, πολυκατοικίες και ούτω καθεξής. Ποια είναι η χρυσή ισορροπία, να το πω έτσι, σε αυτό το θέμα;

Κυριάκος Μητσοτάκης: Καταρχάς, αυτό που αποκαλούμε «Airbnb», δηλαδή η βραχυχρόνια μίσθωση, γιατί το Airbnb είναι μία μόνο από τις πλατφόρμες που χρησιμοποιείται, είναι μία πραγματικότητα η οποία έχει έρθει για να μείνει κι έχει και πολλά θετικά στοιχεία. Είναι μία δραστηριότητα η οποία φορολογείται εύκολα, η οποία αποφέρει πολλά έσοδα στο ελληνικό κράτος, η οποία προσφέρει τη δυνατότητα σε ιδιοκτήτες να αξιοποιήσουν την περιουσία τους. Και η οποία, θα σας έλεγα, από μιας πλευράς, έχει και ένα περιβαλλοντικό αποτύπωμα, διότι αξιοποιεί για περισσότερο χρόνο κτίσματα τα οποία ήδη υπάρχουν.

Αν κάποιος έχει ένα κτίσμα το οποίο είναι κενό για πολλές μέρες το χρόνο και το νοικιάζει για κάποιες μέρες, δεν υπάρχει πρόσθετη περιβαλλοντική επιβάρυνση της πρόσθετης δόμησης. Αξιοποιεί καλύτερα υφιστάμενα κτίσματα.

Από την άλλη, υπάρχουν προφανώς και ζητήματα. Υπάρχουν γειτονιές της Αθήνας, όπου το ζήτημα δεν είναι μόνο η επίπτωση στα ενοίκια, αλλά και η αλλοίωση του χαρακτήρα μιας γειτονιάς. Γι’ αυτό και προχωρήσαμε στο προσωρινό μέτρο, για να μπορέσουμε να αξιολογήσουμε καλύτερα την έκταση του προβλήματος, να μην δίνουμε νέες άδειες για βραχυχρόνια μίσθωση στο πρώτο, στο δεύτερο και στο τρίτο διαμέρισμα της Αθήνας, με δυνατότητα ενδεχομένως να επεκτείνουμε αυτό το μέτρο και αλλού.

Αλλά δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η βραχυχρόνια μίσθωση έχει δώσει δυνατότητες σε πολλούς συμπολίτες μας να αξιοποιήσουν την περιουσία τους.

Όμως, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι και η βραχυχρόνια μίσθωση ξεκίνησε όχι στη λογική τού να γίνει μία επιχειρηματική δραστηριότητα η οποία θα ανταγωνίζεται τον τουρισμό. «Έχω δέκα Airbnb, φτιάχνω μία πολυκατοικία και ανταγωνίζομαι ένα ξενοδοχείο με άνισους όρους». Γι’ αυτό και έχουμε προχωρήσει σε φορολογικές και ρυθμιστικές παρεμβάσεις, ώστε αυτοί που κάνουν αυτού του είδους τη δραστηριότητα να γνωρίζουν ότι πρέπει να πληρούν προδιαγραφές ίδιες με αυτές ενός ξενοδοχείου. Ξεκίνησε στη λογική ότι «εγώ έχω το σπίτι μου, το δικό μου σπίτι, και θέλω να το μισθώσω για κάποιες μέρες τον χρόνο, όταν ενδεχομένως δεν είμαι εκεί».

Άρα, αν επιστρέψουμε στην αρχική λογική της βραχυχρόνιας μίσθωσης, αυτή ήταν. Και όσο επιστρέφουμε σε αυτή τη λογική και δεν βλέπουμε το Airbnb μόνο ως μια, θα έλεγα, πιο μαζική επιχειρηματική δραστηριότητα, τόσο νομίζω θα είμαστε ευθυγραμμισμένοι με τις απαιτήσεις των καιρών.

Και μπορεί να υπάρχουν και άλλες περιοχές όπου το Airbnb να δημιουργεί ζητήματα, παραδείγματος χάρη για τη φοιτητική στέγη. Στη γενέτειρα μου, στα Χανιά, αν έχουμε ζήτημα φοιτητικής στέγης και το πανεπιστήμιο, ας πούμε, δεν έχει αρκετές φοιτητικές εστίες και ταυτόχρονα έχουμε και πολύ Airbnb, το οποίο δεν περιορίζεται στους τρεις μήνες του καλοκαιριού όπου οι φοιτητές μπορεί να μην είναι εκεί, αυτό όντως μπορεί να δημιουργεί ένα ζήτημα. Να σπρώχνει προς τα πάνω τα ενοίκια και το Airbnb να μην επιτρέπει σε φοιτητές να βρουν στέγη.

Αν υπάρχουν τέτοια ειδικά προβλήματα, είμαστε διατεθειμένοι να παρέμβουμε.

Αλέξης Παπαχελάς: Ένα ζήτημα, τώρα, είναι η εικόνα που υπάρχει σε ένα κομμάτι της κοινωνίας σε σχέση με τον τουρισμό. Ένα πρόβλημα το οποίο ακούω από αρκετό κόσμο είναι ότι είναι πολύ ακριβό πια για κάποιον να πάει σε ένα νησί, πολύ πιο ακριβό και πολύ πιο δύσκολο από ό,τι ήταν παλιά, γιατί χρειάζεται και ένας σχεδιασμός, προγραμματισμός που δεν είναι ακριβώς στην κουλτούρα μας. Και υπάρχει ένα παράπονο, αν θέλετε, από τον μέσο Έλληνα. Το ακούτε εσείς αυτό;

Κυριάκος Μητσοτάκης: Ναι, το ακούω και θα έλεγα ότι η απάντηση είναι πρώτα και πάνω από όλα τα προγράμματα κοινωνικού τουρισμού, τα προγράμματα «Τουρισμός για όλους», τα εξειδικευμένα προγράμματα τα οποία έστρεψαν τουριστική κίνηση σε περιοχές οι οποίες δοκιμάστηκαν από φυσικές καταστροφές, εξαιρετικά επιτυχημένα, το πρόγραμμα της Βόρειας Εύβοιας, το πρόγραμμα του Έβρου. Πήγε κόσμος, ας πούμε, στο Σουφλί και γνώρισε το Σουφλί, που δεν θα πήγαινε υπό άλλες συνθήκες. Άρα, μια απάντηση είναι, να το πω πολύ απλά, οι επιδοτούμενες διακοπές.

Η δεύτερη απάντηση στο ερώτημά σας είναι πως, ναι, σίγουρα υπάρχουν προορισμοί που κάποιους μήνες τον χρόνο ή ενδεχομένως και όλο τον χρόνο να είναι δυσπρόσιτοι για τη μεγάλη πλειοψηφία των Ελλήνων πολιτών. Αυτό, όμως, συμβαίνει, θα σας έλεγα, παντού στον κόσμο. Ευτυχώς υπάρχουν πάρα πολλοί άλλοι προορισμοί ακόμα στη χώρα μας όπου μπορεί κανείς να κάνει διακοπές, ωραίες διακοπές, με λογικό κόστος.

Δεν σημαίνει ότι το κόστος των διακοπών δεν έχει αυξηθεί, γιατί έχουμε αυξημένες τιμές σε σχέση με το πού ήμασταν πριν από τρία χρόνια. Δεν έχουμε μόνο πληθωρισμό στα τρόφιμα, έχουμε πληθωρισμό και στις υπηρεσίες. Αλλά η Ελλάδα παραμένει μια χώρα στην οποία κάποιος μπορεί να κάνει πολύ ωραίες διακοπές πληρώνοντας, θα έλεγα, ένα λογικό αντίτιμο. Γι’ αυτό και όταν βλέπουμε τελικά τα στοιχεία των συμπολιτών μας, όσοι πήγαν διακοπές, απολογιστικά, βλέπουμε ότι τα πράγματα δεν είναι τόσο άσχημα όσο όταν ρωτάμε τους συμπολίτες μας πριν το καλοκαίρι αν τελικά θα φύγουν ή όχι διακοπές.

Και βέβαια, έχουμε και πολλούς συμπολίτες μας οι οποίοι έχουν εξοχικά σπίτια. Δεν είναι όλοι, αλλά πολλοί συμπολίτες μας έχουν εξοχικά σπίτια και αυτό, προφανώς, διευκολύνει αρκετά.

Άρα, ναι, είναι ένα πρόβλημα και ναι, θα υπάρχουν λίγοι προορισμοί οι οποίοι θα είναι δυσπρόσιτοι, πολύ ακριβοί για τον μέσο Έλληνα. Δεν νομίζω, όμως, ότι υπάρχει χώρα στον κόσμο όπου αυτό να μην συμβαίνει.

Αν θέλουμε πραγματικά να έχουμε προορισμούς οι οποίοι χρεώνουν ένα πολύ υψηλό τίμημα, γιατί προσελκύουν μία συγκεκριμένη κατηγορία επισκεπτών, συγγνώμη, το προτιμώ από τη λογική του ελεύθερου κάμπινγκ στις παραλίες. Δεν είμαι κατά του κάμπινγκ, αλλά σίγουρα δεν είναι ακριβώς αυτό το προϊόν το οποίο θα φέρει μεγάλη προστιθέμενη αξία στη χώρα.

Αλέξης Παπαχελάς: Επίσης υπάρχει μια, αν θέλετε, ανησυχία σε ένα κομμάτι του κόσμου στην Αττική, που θέλει να παραμείνουν, τουλάχιστον οι ακτές της Αττικής, σε ένα βαθμό ελεύθερες για τον πολύ κόσμο. Υπάρχουν εκατομμύρια άνθρωποι οι οποίοι όντως θέλουν να πάρουν την οικογένειά τους να πάνε για μπάνιο το Σαββατοκύριακο. Από την άλλη, όλοι καταλαβαίνουμε ότι είναι ένας απίστευτος αναξιοποίητος θησαυρός όλο αυτό, από το οποίο μπορεί να προέλθει μία ανάπτυξη. Πάλι, ποια είναι η ισορροπία εκεί;

Κυριάκος Μητσοτάκης: Να υπάρχουν αρκετές ελεύθερες ακτές. Και πιστεύω εκεί ότι η εφαρμογή «MyCoast» ήταν μία πολύ μεγάλη επιτυχία, η οποία έδειξε πώς μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε την τεχνολογία για να εφαρμόσουμε τη νομιμότητα. Ηλεκτρονικές δημοπρασίες και ex post έλεγχος από τους ίδιους τους πολίτες, ότι τα τετραγωνικά τα οποία μισθώθηκαν είναι πραγματικά αυτά τα οποία αξιοποιούνται από τον παραχωρησιούχο.

Είχαμε παραπάνω από 20.000 ελέγχους οι οποίοι έγιναν από τις αρμόδιες υπηρεσίες. Μπήκαν πολλά πρόστιμα και νομίζω ότι εμπεδώθηκε αυτή η αίσθηση ότι στις παραλίες μας πια υπάρχει μια τάξη. Το ζήτημα αυτό, ας πούμε, η Ιταλία δεν έχει μπορέσει να το λύσει. Στην Ιταλία υπάρχει μία τεράστια μάχη για την αξιοποίηση των παραλιών. Εμείς μπορέσαμε σε μεγάλο βαθμό να το αντιμετωπίσουμε.

Άρα, η λογική λέει ότι πάντα πρέπει να υπάρχουν ελεύθερες παραλίες, πάντα μπορεί να υπάρχουν παραλίες Natura, όπου η αξιοποίηση είτε να απαγορεύεται πλήρως είτε να είναι ακόμα πιο περιορισμένη από ό,τι θα επιτρεπόταν σε μία παραλία που δεν έχει ιδιαίτερο καθεστώς προστασίας.

Αλλά, βέβαια, πρέπει να αναγνωρίσουμε ταυτόχρονα ότι το άνοιγμα της πόλης της Αθήνας προς τη θάλασσα είναι μία τεράστια αναπτυξιακή ευκαιρία, ότι αυτό το οποίο γίνεται σήμερα στη ριβιέρα, από τον Πειραιά μέχρι το Σούνιο, είναι πρωτοφανές και έχουμε να δούμε ακόμα πολλές σημαντικές επενδύσεις.

Αλέξης Παπαχελάς: Πάντως, από τον Πειραιά μέχρι και τον Φλοίσβο που βλέπω από το γραφείο μου, δεν βλέπω καμία πρόοδο ιδιαίτερη.

Κυριάκος Μητσοτάκης: Γιατί όμως το έργο του Φλοίσβου, το οποίο δρομολογείται αυτή τη στιγμή -και καλά κάνετε και το επισημαίνετε- και η ανάπτυξη η οποία θα γίνει γύρω από το Στάδιο Ειρήνης και Φιλίας, σήμερα είναι μια μαύρη τρύπα, σε λίγα χρόνια δεν θα είναι έτσι. Γιατί προφανώς το παράκτιο μέτωπο ξεκινάει από τον Πειραιά, όπου και εκεί έχουν γίνει σημαντικές παρεμβάσεις, και καταλήγει στο Σούνιο.

Ότι πρέπει και σε αυτό το παράκτιο μέτωπο να υπάρχουν ελεύθερες παραλίες είναι κάτι το οποίο είναι δεδομένο, γιατί η Αττική έχει 4 εκατομμύρια συνολικά πολίτες, οι οποίοι πρέπει και αυτοί να έχουν το δικαίωμα να μπορούν να πάνε σε μια παραλία, αν θέλουν, με την ομπρέλα τους και την πετσέτα τους, χωρίς να χρειαστεί να πληρώσουν.

Βέβαια, να πω και το εξής: δεν μπορούμε να τα έχουμε μονά-ζυγά δικά μας. Αν περιορίσουμε τα τετραγωνικά τα οποία αξιοποιούμε για να δώσουμε παραπάνω χώρο στο ελεύθερο τμήμα της παραλίας, είναι πιθανόν οι τιμές για την ομπρέλα και την ξαπλώστρα να ανέβουν. Γιατί έτσι δουλεύει η αγορά. Αυτοί είναι οι κανόνες της προσφοράς και της ζήτησης.

Προσπαθούμε να βρούμε μια λογική ισορροπία. Πιστεύω ότι στον πρώτο χρόνο εφαρμογής του μέτρου κάναμε πολλά θετικά βήματα και νομίζω ότι του χρόνου θα μπορέσουμε να το εφαρμόσουμε ακόμα καλύτερα.

Αλέξης Παπαχελάς: Άρα, δεν έχετε κάποια αγωνία ότι θα έχουμε φαινόμενα σαν κι αυτά που βλέπουμε στην Ισπανία, την Ιταλία και αλλού, με πολίτες με πανό στις παραλίες και ούτω καθεξής.

Κυριάκος Μητσοτάκης: Πιστεύω ότι οι Έλληνες είμαστε ένας φιλόξενος λαός. Αναγνωρίζουμε τη μεγάλη σημασία του τουρισμού. Οι πολίτες πιστώνουν, πιστεύω, και στην κυβέρνηση αλλά και στον κλάδο του τουρισμού συνολικά την επιτυχία του τουρισμού. Πιστεύω ότι δεν θα έχουμε τέτοια φαινόμενα και σε κάθε περίπτωση πρέπει πάση θυσία να τα αποτρέψουμε.

Αλλά να έχουμε και μια αίσθηση αριθμών. Η Βαρκελώνη, όπου είδα κάποια τέτοια φαινόμενα, αν δεν κάνω λάθος -διορθώστε με οι πιο ειδικοί- υποδέχεται παραπάνω από 30 εκατομμύρια επισκέπτες τον χρόνο. Η Βαρκελώνη είναι μία πόλη μικρότερη από την Αθήνα και η Αθήνα υποδέχεται κάτω από 10 εκατομμύρια. Απλά για να έχουμε μια αίσθηση, γιατί πολλές φορές ακούω ότι φτάνουμε ήδη σε σημεία κορεσμού.

Ο κορεσμός, ο επιχειρηματικός κορεσμός κατ’ εξοχήν, είναι μια έννοια που δεν μπορεί να ρυθμιστεί εύκολα από την ίδια την κυβέρνηση. Εγώ βλέπω, όμως, ότι η Αθήνα έχει ακόμα πολύ σημαντική αναπτυξιακή δυναμική και βλέπω ότι η Αθήνα έχει ήδη μετατραπεί σε έναν προορισμό 12 μήνες τον χρόνο.

Την ίδια δυνατότητα έχουν σίγουρα και άλλες πόλεις. Η Θεσσαλονίκη έχει ακόμα μεγάλη αναξιοποίητη δυναμική. Δεν νομίζω ότι μας έχει δείξει ακόμα, η Θεσσαλονίκη, αυτό το οποίο μπορεί να προσφέρει στο τουριστικό προϊόν της χώρας.

Και με μεγάλη χαρά βλέπω ότι μέχρι και στην Κρήτη έχουμε πια εταιρείες οι οποίες βάζουν πτήσεις όλο τον χρόνο και οι επισκέπτες αντιλαμβάνονται ότι μπορούν να έρθουν και στους νησιωτικούς προορισμούς μας όχι κατ’ ανάγκη για να κολυμπήσουν, αλλά για να απολαύσουν το φυσικό περιβάλλον, για να αθληθούν, για να περπατήσουν στα βουνά, για να απολαύσουν την ωραία μας κουζίνα και τα τοπικά ήθη και έθιμα.

Άρα, το πώς θα έλεγα «brand-άρουμε» και τη χώρα ως έναν προορισμό ο οποίος δεν προσφέρει μόνο ήλιο και θάλασσα -αυτό είναι σίγουρα το «ψωμοτύρι» μας, αλλά μπορούμε να κάνουμε κι άλλα πράγματα πολύ καλά- έχει μεγάλη σημασία.

Και το πολιτιστικό μας απόθεμα, κατά την άποψή μου, δεν έχει ακόμα αξιοποιηθεί πλήρως. Η Ελλάδα δεν είναι ένας προορισμός στον οποίο έρχονται επισκέπτες μόνο για τον πολιτισμό της. Έρχονται και για τον πολιτισμό της. Αυτό από μόνο του μπορούμε να το διορθώσουμε.

Παραδείγματος χάρη, μπορούμε να ανοίξουμε καινούργιες αγορές. Δεν το έχουμε καταφέρει ακόμη με την αγορά της Κίνας, αλλά η αγορά της Ινδίας είναι μια πολύ μεγάλη ευκαιρία, όπου θα μπορούμε να φέρνουμε επισκέπτες οι οποίοι δεν ενδιαφέρονται τόσο πολύ -θα έλεγα για πολιτισμικούς λόγους- για τον ήλιο και τη θάλασσα, αλλά μπορούν να έρχονται αυτό που αποκαλούμε off-season και να απολαμβάνουν τον πολιτιστικό μας πλούτο σε πολύ καλύτερες συνθήκες από ό,τι θα το έκαναν αν έρχονταν τον Ιούλιο ή τον Αύγουστο.

Και βέβαια, και η προστασία των πολιτιστικών μας μνημείων έχει πολύ μεγάλη σημασία. Στην Ακρόπολη, πια, έχουμε ένα πλαίσιο διαχείρισης επισκεπτών, το οποίο λειτουργεί πολύ καλά. Ξέρουμε, ας πούμε, μιας και μιλάμε για φέρουσα ικανότητα, ναι, η Ακρόπολη έχει φέρουσα ικανότητα, δεν μπορείς να έχεις 50.000 επισκέπτες στην Ακρόπολη σε μία μέρα, αλλά μπορείς να έχεις περισσότερους επισκέπτες αν τους διαχειριστείς πιο σωστά. Αυτό ακριβώς κάνουμε.

Αλέξης Παπαχελάς: Εκπαίδευση. Έχω μία απορία: γιατί η Ελλάδα δεν έχει πραγματικά κορυφαίες δημόσιες σχολές τουριστικών επαγγελμάτων, δεν θα έπρεπε;

Κυριάκος Μητσοτάκης: Θα έπρεπε, αλλά θα μπορούσε να έχει και ιδιωτικές. Και νομίζω ότι μία μεγάλη πρόκληση και για τον κλάδο του τουρισμού είναι πώς θα μπορέσουμε να συμπράξουμε, για να μπορέσουμε να δημιουργήσουμε τουλάχιστον μία κορυφαία σχολή τουριστικών επαγγελμάτων στη χώρα μας.

Γιατί το ζήτημα του προσωπικού, δεν το θίξαμε, είναι απολύτως κρίσιμο. Και το ζήτημα του προσωπικού αυτή τη στιγμή έχει να κάνει και με το πώς ένας νέος άνθρωπος μπορεί να δει την καριέρα του στον τουρισμό, να μην είναι απλά μία ευκαιριακή απασχόληση, «δουλεύω σεζόν δύο, τρία χρόνια και μετά κάνω κάτι άλλο».

Κι αυτό είναι, προφανώς, κάτι το οποίο συμβαίνει και είναι καλοδεχούμενο, αλλά πρέπει να μπορέσουμε να πείσουμε και τα νέα παιδιά ότι μία καριέρα στον τουρισμό είναι μια καριέρα η οποία μπορεί να είναι πολύ δημιουργική και η οποία μπορεί και οικονομικά να είναι πολύ προσοδοφόρα.

Δεν έχουμε φτάσει ακόμα σε αυτό το σημείο. Προφανώς έχουμε ανάγκες για να καλύψουμε βασικά κενά τα οποία υπάρχουν και όπου χρειαστεί, αυτή θα είναι η ύστατη λύση, αν χρειάζεται να κάνουμε και συμφωνίες με άλλες χώρες για να μπορούμε να φέρουμε εργαζόμενους με νόμιμο τρόπο που να παρέχουν υπηρεσίες στον τουρισμό μας, είμαστε διατεθειμένοι να το κάνουμε, σε συνεργασία με τους φορείς και τους ανθρώπους του τουρισμού.

Αλέξης Παπαχελάς: Βέβαια, ένα από τα μεγάλα προβλήματα που υπάρχουν είναι το πρόβλημα της στέγασης του προσωπικού, όπως ξέρετε.

Κυριάκος Μητσοτάκης: Ναι.

Αλέξης Παπαχελάς: Και ενδεχομένως θα έπρεπε να δώσετε κίνητρα ή ακόμα και να αναγκάζονται σε μερικές περιπτώσεις να υπάρχει πρόβλεψη γι΄ αυτό.

Κυριάκος Μητσοτάκης: Βεβαίως. Σωστό είναι αυτό το οποίο λέτε. Ή να αξιοποιούμε παλιά ξενοδοχεία τα οποία μπορεί αυτή τη στιγμή να μην λειτουργούν για να καλύψουμε τις ανάγκες της στέγασης.

Αυτό που θέλω να τονίσω είναι ότι έχουμε, μέσω του Υπουργείου Τουρισμού αλλά και προσωπικά γνωρίζετε το ενδιαφέρον μου για τον κλάδο, μια εξαιρετική συνεργασία με τους εκπροσώπους του κλάδου, με τον ΣΕΤΕ και με άλλους φορείς του τουρισμού. Και είμαστε πάντα ανοιχτοί σε ιδέες και σε προτάσεις που μπορούν να κάνουν το προϊόν μας πιο ανταγωνιστικό.

Αλέξης Παπαχελάς: Λοιπόν, τελειώνω με μια συντεχνιακή ερώτηση που δεν είναι δική μου: αν σκοπεύετε να βάλετε κάποια άλλη έκτακτη εισφορά κάποια στιγμή ή κάτι τέτοιο.

Κυριάκος Μητσοτάκης: Όχι. Τελειώσαμε.

Αλέξης Παπαχελάς: Βλέπω μια ικανοποίηση. Και το δεύτερο είναι: ο Κυριάκος Μητσοτάκης με τι θέλει να μοιάζει η Ελλάδα σαν τουριστικό προϊόν σε 10 χρόνια από τώρα και τι θα ήθελε να αποφύγει;

Κυριάκος Μητσοτάκης: Θα ήθελα σίγουρα να αποφύγω να γυρίσουμε σε 10 χρόνια και να πούμε «πω, πω τι κάναμε». Πως στο βωμό μιας πρόσκαιρης ανάπτυξης καταστρέψαμε ειδικά περιοχές της Ελλάδας που έχουν ένα μοναδικό φυσικό και πολιτιστικό κάλλος. Αναφέρομαι ειδικά στα νησιά μας εδώ, γιατί νομίζω ότι οι δυνατότητες της ηπειρωτικής Ελλάδας είναι διαφορετικές.

Αυτό και σημαίνει ότι, όπως σας είπα πριν, μπορεί να πρέπει να πατήσουμε και φρένο. Και το να πατήσεις φρένο και να πεις σε κάποιους συμπολίτες μας ότι μπορεί να μην έχεις τη δυνατότητα να αναπτύξεις την περιουσία σου έτσι όπως το φανταζόσουν, είναι μια απόφαση η οποία μπορεί να έχει και κάποιο πολιτικό κόστος. Δεν έχω αυταπάτη γι’ αυτό.

Αλλά σε καμία περίπτωση δεν θα ήθελα να κάνουμε αυτή τη συζήτηση σε 10 χρόνια από τώρα, να κοιτάξουμε τα νησιά μας, να δούμε μια φωτογραφία του πώς είναι σήμερα και το πώς είναι σε 10 χρόνια και να πούμε «δεν τα αναγνωρίζουμε».

Πρέπει να μπορούμε να λέμε ότι αυτά είναι τα νησιά μας, τα προστατεύουμε. Η δόμηση η οποία θα προσθέτουμε θα είναι πολύ προσεκτική και πολύ οργανωμένη. Και οι υποδομές θα είναι τέτοιες που τα νησιά μας θα είναι καλύτερα σε 10 χρόνια από ό,τι είναι τώρα, για να μπορέσουμε να προσελκύσουμε και περισσότερους κατοίκους, οι οποίοι θα μπορούν να ζουν μόνιμα στα νησιά μας και όχι μόνο το καλοκαίρι.

Έχουμε σήμερα μια δυνατότητα να μπορούμε να δουλεύουμε από παντού. Υπάρχουν πολλά επαγγέλματα τα οποία δεν απαιτούν φυσική παρουσία σε ένα γραφείο ή σε έναν χώρο εργασίας. Γιατί να μην δουλεύει κάποιος από ένα νησί αν αισθάνεται…

Αλέξης Παπαχελάς: Δεν εννοείτε τον κ. Κασσελάκη, υποθέτω. Την κατ’ οίκον εργασία, εννοώ. Αστειεύομαι.

Κυριάκος Μητσοτάκης: Μην με βάζετε σε πειρασμό τώρα, γιατί φοβάμαι πως ό,τι πω θα μονοπωλήσει τη συζήτηση, οπότε θα είμαι συγκρατημένος.

Αλλά είσαι σε ένα νησί, τι θέλεις; Να μπορείς να έχεις υποδομές, βασικές υποδομές υγείας, να ξέρεις ότι έχεις ένα κέντρο υγείας το οποίο θα σου παρέχει τις βασικές ανάγκες, να ξέρεις ότι θα έχεις μια καλή παιδεία.

Και βέβαια, πρέπει να πούμε, ειδικά για τη νησιωτικότητα, ότι το ελληνικό κράτος έχει έναν μεγάλο αριθμό δασκάλων και καθηγητών ακριβώς για να μπορεί να καλύψει τις ανάγκες της νησιωτικότητας. Αν εμείς στέλνουμε και δημιουργούμε Γυμνάσιο στη Γαύδο για δύο παιδιά, αύριο μπορεί να πάει μία οικογένεια ακόμα να ζήσει στη Γαύδο.

Άρα, το ζήτημά μας είναι και ένα ζήτημα περιφερειακής ανάπτυξης και να εξασφαλίσουμε, γιατί ο τουρισμός από τη φύση του έχει αυτή τη μεγάλη ομορφιά, ότι μπορεί να «ακουμπήσει» όλες τις γωνιές της Ελλάδας, ότι αυτή η περιφερειακή ανάπτυξη θα έχει και ένα αποτύπωμα ως προς τη συγκράτηση των πληθυσμών στην περιφέρεια και ως προς τα κίνητρα τα οποία δίνουμε και για συμπολίτες μας να φύγουν από το κέντρο και ενδεχομένως να πάνε να δουλέψουν στην περιφέρεια.

Αλέξης Παπαχελάς: Κύριε Πρόεδρε, ευχαριστώ πάρα πολύ. Ήταν πολύ χρήσιμη η κουβέντα.

Κυριάκος Μητσοτάκης: Εγώ ευχαριστώ.