Ημέρα με την ημέρα που περνάει γίνεται όλο και πιο δύσκολο να βρεθεί εκείνη η χρυσή ισορροπία που περιέγραψαν τα Ηνωμένα Εθνη. Ολες οι χώρες, λέει σε ανακοίνωσή της η Υπατη Αρμοστεία του Οργανισμού, έχουν το δικαίωμα να ελέγχουν τα σύνορά τους και να διαχειρίζονται τις παράτυπες ροές. Την ίδια ώρα όμως θα πρέπει να αποφεύγουν την υπερβολική ή δυσανάλογη χρήση ισχύος, ενώ η εξέταση των αιτημάτων ασύλου πρέπει να γίνεται με συντεταγμένο τρόπο. Η ανακοίνωση εκδόθηκε με αφορμή την απόφαση της κυβέρνησης να αναστείλει την εξέταση των αιτημάτων ασύλου για έναν μήνα. Ο «εκβιασμός Ερντογάν», όπως έχει καταχωρισθεί πλέον, έφερε και αυτήν την παράπλευρη απώλεια: η Συνθήκη της Γενεύης, αυτό το ιερό κείμενο της προσφυγιάς, έγινε κουρελόχαρτο. Και έγινε με τους εταίρους στην Ευρώπη να συναινούν με τη σιωπή τους και την αντιπολίτευση στην Ελλάδα να ελέγχει την κυβέρνηση μόνο ως προς την αποτελεσματικότητα του μέτρου. Να είχε νόημα να το κάνατε, μοιάζει να λέει. Αλλά τώρα γιατί;...

Από "ΤΑ ΝΕΑ/ΣΑΒΒΑΤΟΚΥΡΙΑΚΟ"

"ΤΑ ΝΕΑ/ΣΑΒΒΑΤΟΚΥΡΙΑΚΟ", 07-08/03/20

ΤΗΣ ΕΛΕΝΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΔΗΜΟΥ

Σενάρια κλιμάκωσης» της ήδη έκρυθμης κατάστασης στον Εβρο βρίσκονται υπό επεξεργασία από τους επιτελείς του Μαξίμου και του ελληνικού «Πενταγώνου», οι οποίοι καταρτίζουν και επικαιροποιούν τα σχέδια δράσης, στρέφοντας πλέον το βλέμμα και προς το Αιγαίο. 

Στην κυβέρνηση αναγνωρίζουν τους κινδύνους από τη διατήρηση της έντασης για μακρύ χρονικό διάστημα, με ό,τι αυτό συνεπάγεται μεταξύ άλλων για την αυτοσυγκράτηση των δύο πλευρών. Διαβλέπουν επίσης κίνδυνο από «την προβοκατόρικη συμπεριφορά της Τουρκίας» που εργαλειοποιεί το Mεταναστευτικό και διαμηνύουν ότι «ενισχυόμαστε πια σε όλα τα επίπεδα». Αυτό σημαίνει ότι το δόγμα Εβρου - «η μέγιστη αποτροπή» με τα λόγια κυβερνητικών στελεχών - μεταφέρεται και στη θάλασσα, όπου πάντως ο περιορισμός των προσφυγικών - μεταναστευτικών ροών αποτελεί πιο δύσκολη πρόκληση. 

Μετά τις δηλώσεις στήριξης των επικεφαλής τριών ευρωπαϊκών θεσμών από τις Καστανιές, μόλις 800 μέτρα από την «ουδέτερη ζώνη» Ελλάδας - Τουρκίας, το Μαξίμου περιμένει ενίσχυση σε πόρους και υλικοτεχνική υποδομή, ωστόσο προετοιμάζεται ταυτόχρονα για τυχόν ραγδαία αύξηση της έντασης σε στεριά και θάλασσα.

Επέκταση του φράχτη

Σε αυτή την κατεύθυνση, η περαιτέρω ενεργοποίηση των Ενόπλων Δυνάμεων και των Σωμάτων Ασφαλείας (πέραν των περίπου 1.000 ατόμων που ήδη έχουν σταλεί στον Εβρο) θα πρέπει να θεωρείται δεδομένη. Το ίδιο και η επέκταση του φράχτη στα ελληνοτουρκικά σύνορα, που αποτελεί ειλημμένη απόφαση για συνολικό μήκος 40 χιλιομέτρων. Το πρόγραμμα περιπολιών και πτήσεων επιτήρησης προβλέπεται να πυκνώσει ενώ στη μέγιστη επιφυλακή θα τεθούν οι ειδικές δυνάμεις. Ειδικά αυτές θα κληθούν να ενισχύσουν τις μονάδες στον Εβρο, εφόσον η Τουρκία τραβήξει το σκοινί με περισσότερες επιθετικές κινήσεις, όπως η πρόσφατη απόφαση να στείλει αμφίβια τεθωρακισμένα και τούρκους «κομάντο» στη συνοριογραμμή. 

Προς το παρόν στην ελληνική πλευρά παραμένουν 1.000 στρατιώτες που έχουν μεταφερθεί από διάφορα σημεία της επικράτειας (Ηπειρο, Δυτική Μακεδονία κ.λπ.), δύο λόχοι καταδρομέων και εκατοντάδες αστυνομικοί, ωστόσο από την κυβέρνηση διαμηνύουν ότι είναι εφικτή ανά πάσα στιγμή η αναβάθμιση των μέτρων. Αντίστοιχη ενίσχυση δρομολογείται στο Αιγαίο από το Πολεμικό Ναυτικό και το Λιμενικό (σήμερα υπάρχουν 68 πλοία), με πλοιάρια των ειδικών δυνάμεων, της Frontex, ελικόπτερα και drones να μπαίνουν στην κυβερνητική επιχείρηση «μέγιστη αποτροπή». Αυτή «δεν θα χαλαρώσει», σχολιάζουν εμφατικά αρμόδιες πηγές, μιλώντας για «τον κεντρικό πυλώνα των πρωτοβουλιών σε στεριά και θάλασσα».

Η αλλαγή γραμμής
Αλλωστε το «plan B» δεν περιορίζεται μόνο στον Εβρο. Η κυρίαρχη εκτίμηση είναι ότι η επόμενη πρόκληση της Τουρκίας θα εκφραστεί στη θάλασσα. Και ήδη στην κυβέρνηση μιλούν για ριζική αλλαγή γραμμής στην προστασία των θαλάσσιων συνόρων, χρησιμοποιώντας τη φράση «επιθετική επιτήρηση». Το σχέδιο δράσης ενισχύεται με επιχειρησιακές λεπτομέρειες, τα σκάφη του Λιμενικού προχωρούν σε «μπλόκο» στην οριογραμμή και οι πυραυλάκατοι του Πολεμικού Ναυτικού επιστρατεύουν τα ραντάρ τους για τον εντοπισμό λέμβων με πρόσφυγες και μετανάστες. Οπως συμβαίνει στον Εβρο, θα ενταθεί και στα νησιά η εκπαίδευση προσωπικού στα οπλικά συστήματα, με αιχμές την αποτροπή αλλά και την «επιβολή ισχύος». Σε αυτά προσβλέπουν οι βολές με πραγματικά πυρά και άλλες ασκήσεις ετοιμότητας οι οποίες θα αυξηθούν σημαντικά σε όλα τα φυλάκια.

Σε διπλωματικό επίπεδο επιδιώκεται να διατηρηθεί η υποστηρικτική ρητορική των Ευρωπαίων προς την Ελλάδα, αλλά και να ενισχυθεί με επικριτικές αναφορές για τις τουρκικές ενέργειες. Ωστόσο διπλωματικές πηγές σχολιάζουν ότι «η βεντάλια των ενεργειών θα ανοίξει πέρα από τη διεκδίκηση δηλώσεων στήριξης», εφόσον η Αγκυρα επιμείνει στους εκβιασμούς και στα fake news ή προκαλέσει τεχνητές εντάσεις σε θάλασσα και στεριά τις επόμενες εβδομάδες. Οι ίδιες πηγές μιλούν περίπου για μια... ελληνική εκστρατεία διά της διπλωματικής οδού στα 27 κράτη-μέλη της ΕΕ, ώστε να υπάρξει εμφανής αλλαγή στάσης της Ευρώπης. Είτε με πιο επιθετικές δηλώσεις είτε και με αποφάσεις για την επιβολή κυρώσεων στην Αγκυρα. Ηδη κινητοποιούνται ελληνικά προξενεία και πρεσβείες στο εξωτερικό, ενώ θα συνεχιστούν οι επαφές (τηλεφωνικές, διά ζώσης ή με επιστολές) των υπουργών με τους ομολόγους τους. 

Στο μεταξύ η Ελλάδα φαίνεται πως θα στεκόταν υπέρ της οικονομικής υποστήριξης της Τουρκίας για τη διαχείριση των προσφυγικών - μεταναστευτικών, αλλά με μία βασική κόκκινη γραμμή: όχι σε καθεστώς κλιμακούμενων απειλών. Η συζήτηση ενδεχομένως να ανοίγει καθώς πληροφορίες αναφέρουν ότι η ΕΕ - που αποδοκίμασε τη χρήση της μεταναστευτικής πίεσης για πολιτικούς σκοπούς - επεξεργάζεται επιπλέον χρηματοδότηση (500 εκατομμύρια ευρώ κατά το Γαλλικό Πρακτορείο) στην Τουρκία για τους σύρους πρόσφυγες.

Τα έκτακτα μέτρα

Επιτελείς του Μαξίμου δεν αποκλείουν επίσης το ενδεχόμενο χρονικής επέκτασης - εφόσον κριθεί απαραίτητο - κάποιων έκτακτων μέτρων που εξαγγέλθηκαν έπειτα από συνεδρίαση του ΚΥΣΕΑ με εφαρμογή για ορισμένο διάστημα. Ενα από αυτά, το «πάγωμα» της υποβολής αιτήσεων ασύλου, για το οποίο η κυβέρνηση επικαλείται το άρθρο 78 παράγραφος 3 της Συνθήκης λειτουργίας της ΕΕ. Αρμόδιες πηγές σημειώνουν ότι «κανείς δεν προσβλέπει σε μονιμότητα για τέτοια μέτρα, αντιθέτως θέλουμε να επικρατήσει τάξη για να είναι δυνατή η εξατομικευμένη εξέταση αιτήσεων ασύλου», προσθέτοντας ωστόσο ότι «εάν σε έναν μήνα η κατάσταση είναι η ίδια, δεν αποκλείεται τίποτα...».

Προς το παρόν η κυβέρνηση θέλει να τρέξει το πλάνο που περιλαμβάνει συλλήψεις, δύο προσωρινά κλειστά κέντρα κράτησης σε Βόρεια Ελλάδα και Αττική και απελάσεις στις χώρες προέλευσης. Μόνο σε ένα πενθήμερο, Αστυνομία και Στρατός έκαναν 252 συλλήψεις για παράνομη είσοδο, με την πλειονότητα να αφορά, σύμφωνα με κυβερνητικούς κύκλους, Αφγανούς και Πακιστανούς. Η εκτίμηση είναι ότι με ευρωπαϊκή συνδρομή, δηλαδή με τον συντονισμό της Frontex και με τις επιχειρησιακές δυνατότητές της (ακόμα για βραδινές ιπτάμενες αποστολές) θα επιταχυνθούν οι επιστροφές. Κομβική κρίνεται και η ευρωπαϊκή βοήθεια στη διαχείριση των εκκρεμών αιτήσεων, γεγονός που θα συμβάλει στην αποσυμφόρηση των νησιών. Στην ίδια κατεύθυνση ετοιμάζεται η μαζική μεταφορά στην ηπειρωτική Ελλάδα ανθρώπων που έχουν λάβει άσυλο και ουσιαστικά αδίκως παραμένουν στις νησιωτικές δομές.

"ΤΑ ΝΕΑ/ΣΑΒΒΑΤΟΚΥΡΙΑΚΟ", 07-08/03/20

ΤΟΥ ΠΕΡΙΚΛΗ ΔΗΜΗΤΡΟΛΟΠΟΥΛΟΥ
Το δίλημμα είναι υπαρξιακού χαρακτήρα. Συνεχίζει κανείς να φυλάει τα σύνορά του σαν μια πολεμική μηχανή που βρίσκεται αντιμέτωπη με τον κίνδυνο μιας μαζικής εισβολής; Συμπεριφέρεται σαν ένα μυώδες κράτος, ένα Ισραήλ της Νότιας Βαλκανικής, που αντιμετωπίζει σαν φονικά όπλα ακόμη και τις σφεντόνες; Ή, από την άλλη πλευρά, υπηρετεί το ουμανιστικό πνεύμα στην πιο ανόθευτη εκδοχή του; Αυτή στο κάτω κάτω δεν είναι η Ευρώπη των αξιών που υπερασπιζόμαστε; Σε αυτόν τον κόσμο δεν θέλουμε να ζούμε;

Αν το πρόβλημα τίθεται ως δίλημμα είναι επειδή ημέρα με την ημέρα απομακρύνεται η μέση οδός. Ημέρα με την ημέρα τα πνεύματα οξύνονται. Στον φόβο και την ανασφάλεια προστίθεται η κούραση. Ο υποτιθέμενος έλεγχος των πραγμάτων υπονομεύεται όλο και περισσότερο από την πιθανότητα ενός αιματηρού επεισοδίου, όπως αυτό που καταγγέλθηκε από την οργάνωση Forensic Architecture και λέει πως σύρος πρόσφυγας πυροβολήθηκε θανάσιμα από την ελληνική πλευρά των συνόρων. Πόσα τέτοια «ατυχήματα» μπορεί να σηκώσει μια κοινωνία που τοποθετούσε πάντα τον εαυτό της στο στρατόπεδο του Καλού, χωρίς να αναμετρηθεί ούτε μία φορά με τις σκοτεινές πτυχές του παρελθόντος της; Που εξωράιζε ή έκρυβε αυτό το παρελθόν ακόμη και όταν είχε βουτηχτεί στο αίμα από το δικό της χέρι;

Ημέρα με την ημέρα που περνάει γίνεται όλο και πιο δύσκολο να βρεθεί εκείνη η χρυσή ισορροπία που περιέγραψαν τα Ηνωμένα Εθνη. Ολες οι χώρες, λέει σε ανακοίνωσή της η Υπατη Αρμοστεία του Οργανισμού, έχουν το δικαίωμα να ελέγχουν τα σύνορά τους και να διαχειρίζονται τις παράτυπες ροές. Την ίδια ώρα όμως θα πρέπει να αποφεύγουν την υπερβολική ή δυσανάλογη χρήση ισχύος, ενώ η εξέταση των αιτημάτων ασύλου πρέπει να γίνεται με συντεταγμένο τρόπο.

Η ανακοίνωση εκδόθηκε με αφορμή την απόφαση της κυβέρνησης να αναστείλει την εξέταση των αιτημάτων ασύλου για έναν μήνα. Ο «εκβιασμός Ερντογάν», όπως έχει καταχωρισθεί πλέον, έφερε και αυτήν την παράπλευρη απώλεια: η Συνθήκη της Γενεύης, αυτό το ιερό κείμενο της προσφυγιάς, έγινε κουρελόχαρτο. Και έγινε με τους εταίρους στην Ευρώπη να συναινούν με τη σιωπή τους και την αντιπολίτευση στην Ελλάδα να ελέγχει την κυβέρνηση μόνο ως προς την αποτελεσματικότητα του μέτρου. Να είχε νόημα να το κάνατε, μοιάζει να λέει. Αλλά τώρα γιατί;

Αυτή όμως δεν είναι η μοναδική παράπλευρη απώλεια - η απώλεια μιας συνείδησης που υπαγόρευε το ανθρωπιστικό πνεύμα. Ο Γιάννης Λασκαράκης, εκδότης της «Γνώμης του Εβρου», γράφει στην εφημερίδα του για ένα «εθνικιστικό και μισαλλόδοξο τσουνάμι που σαρώνει τον τόπο μας». Καταγγέλλει πως «ορισμένοι κυκλοφορούν με όπλα παριστάνοντας την πολιτοφυλακή εναντίον της "εισβολής" των μεταναστών και των προσφύγων» και πως «οι παράνομοι οικιστές του προστατευόμενου βιότοπου του ΔΕΛΤΑ του Εβρου βγήκαν παγανιά για να κυνηγήσουν τα "θηράματά" τους και να δικαιολογήσουν τις αυθαίρετες "βίλες" τους, ως υπερασπιστές του πάτριου εδάφους».

Ο κίνδυνος. Μπορεί να διακρίνει κανείς τον κίνδυνο. Είναι ο κίνδυνος του νόμου που παίρνει κανείς στα χέρια του είτε στο όνομα της υπεράσπισης των πάτριων εδαφών είτε ενός αυθαίρετου. Ενας πατριωτισμός που γίνεται όλο και πιο ακατέργαστος μπαίνει στο ίδιο τσουβάλι με το κυνικά επεξεργασμένο συμφέρον. Υπάρχει όμως και ένας άλλος κίνδυνος. Διακρίνεται κι αυτός. Από τη μία πλευρά, ένα μείγμα φόβου (ή μάλλον εκείνου του φόβου που μπορεί να οπλίσει το χέρι) και «χρέους απέναντι στους απέναντι στους ακρίτες». Και από την άλλη ένας ηθικός έλεγχος. Μια διχαστική ύλη όπου από τη μία πλευρά βρίσκονται εκείνοι που υπερασπίζονται την «πατρίδα τους». Και από την άλλη, εκείνοι που θέλουν μια άλλη πατρίδα - μια πατρίδα χωρίς πατριώτες ζωσμένους με φισεκλίκια, μια πατρίδα που καλωσορίζει τους πρόσφυγες χωρίς να ανησυχεί για εκείνους που ανησυχούν.

Είναι η διαίρεση ανάμεσα στο πρόβλημα έτσι όπως βιώνεται στα σύνορα και το πρόβλημα έτσι όπως περιγράφεται από τον γερμανικό Τύπο. «Αυτό που το 2015 ήταν αίτημα της γερμανικής Ακροδεξιάς αποτελεί πραγματικότητα σήμερα στα σύνορα της Ελλάδας με την Τουρκία» γράφει η «TAZ» του Βερολίνου. «Ποιος χρειάζεται μια Μπέατριξ φον Στορχ της Εναλλακτικής για τη Γερμανία, όταν έχει την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στην κορυφή της Κομισιόν; Η εμφάνιση της γερμανίδας επικεφαλής της Κομισιόν στην Ελλάδα την Τρίτη ήταν αναξιοπρεπής. Ευχαρίστησε, όπως ήταν φυσικό, τις ελληνικές Αρχές και υποσχέθηκε βοήθεια. Αλλά απέφυγε κάθε κριτική είτε πρόκειται για επιθέσεις σε πρόσφυγες, είτε για την αναστολή του δικαιώματος ασύλου».

Να θυσιάσουμε, λοιπόν, ένα μέρος του ανθρωπισμού μας για να σώσουμε τη δημοκρατία μας και την ευημερία μας, όπως επισημαίνει μια άλλη γερμανική εφημερίδα; Είναι το αρχικό δίλημμα με διαφορετική διατύπωση. Και είναι προϊόν ενός άλλου ερωτήματος: Πώς η κουλτούρα της υποδοχής του 2015 έδωσε το 2020 τη θέση της στα ερμητικά κλειστά σύνορα; Αν είναι αυτό σήμερα ένα άκρο, ήταν εκείνο πριν από πέντε χρόνια το άλλο; Δύσκολα απαντά κανείς. Είτε κρατάει όπλο στο χέρι, είτε κουνώντας το δάκτυλο.

"ΤΑ ΝΕΑ/ΣΑΒΒΑΤΟΚΥΡΙΑΚΟ", 07-08/03/20 

ΤΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑΣ ΦΩΤΑΚΗ

Πέμπτη 27 Φεβρουαρίου, κοντά στα μεσάνυχτα ένας υψηλόβαθμος διπλωματικός αξιωματούχος της Τουρκίας δηλώνει ότι η χώρα του ανοίγει τις πόρτες για όσους «πρόσφυγες» θέλουν να πάνε στην Ευρώπη. Μέχρι την Παρασκευή, σε λίγες μόλις ώρες στα ελληνικά σύνορα στον Εβρο φτάνουν χιλιάδες άνθρωποι με την κατάσταση να χαρακτηρίζεται μη διαχειρίσιμη και στην Αθήνα σημαίνει συναγερμός. «Μπορούμε να περάσουμε ελεύθερα τα σύνορα. Η αστυνομία και όλοι μας είπαν ότι τα σύνορα είναι ανοιχτά» λένε πρόσφυγες και μετανάστες μιλώντας σε διεθνή πρακτορεία και επιβεβαιώνουν τη μετατροπή τους από τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν σε ένα ισχυρότατο όπλο πίεσης στην ΕΕ, μέσω της προσπάθειας αποσταθεροποίησης της Ελλάδας, απέναντι σε μία καθ' όλα απροετοίμαστη Ευρώπη. Ο «πόλεμος» του εκβιασμού έχει αρχίσει και η Ελλάδα έχει επιλεγεί ως ο πλέον επωφελής δρόμος για τις επιδιώξεις της Τουρκίας.

Δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι φτάνουν στα ευρωτουρκικά σύνορα. Ή για να είμαστε πιο ακριβείς δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι φτάνουν στα ελληνοτουρκικά σύνορα και ζητούν να περάσουν σε ευρωπαϊκό έδαφος. Κανείς δεν εμφανίζεται στα 259 χιλιόμετρα των χερσαίων συνόρων Βουλγαρίας - Τουρκίας... Οι βουλγαρικές Αρχές άλλωστε διαφημίζουν εδώ και καιρό την ικανότητα «αποτροπής» μεταναστών και την ικανότητα «φύλαξης» των ευρωπαϊκών συνόρων, στο μέτρο που τους αναλογεί. Αυτό που δεν εξηγούν ωστόσο είναι οι λόγοι. Και ίσως το θέμα να περνούσε στα «ψιλά» μέχρι σήμερα, όμως το μέγεθος της κρίσης που έχει δημιουργηθεί στα ελληνικά σύνορα στον Εβρο, όντας σε διαρκή κλιμάκωση, είναι τέτοιο που προκαλεί το ενδιαφέρον των ξένων ΜΜΕ, με την Deutsche Welle να θέτει ευθέως το ερώτημα: «Γιατί τόση ησυχία στα τουρκοβουλγαρικά σύνορα»; 

Η κρίση που έχει δημιουργηθεί με ευθύνη της Αγκυρας στα ελληνοτουρκικά σύνορα, προκειμένου να εκβιάσει την ΕΕ για να δώσει χρήμα και πολιτική κάλυψη στην Τουρκία όσον αφορά το Προσφυγικό, αλλά και τις επιδιώξεις της σε σχέση με τη Συρία, έχει σαφή γεωπολιτική στόχευση. Η πίεση στην Ελλάδα μπορεί να αποδειχθεί πολλαπλά ωφέλιμη για την Αγκυρα, ακόμα και αν πετύχει να δημιουργήσει ένα «ατύχημα», εξωθώντας την κατάσταση στα άκρα τις επόμενες μέρες. Αυτός ο σχεδιασμός της Αγκυρας αφήνει εκτός πλάνου πιέσεων τη Βουλγαρία. Και σίγουρα η επιλογή δεν είναι τυχαία...

Ο βούλγαρος πρωθυπουργός Μπόικο Μπορίσοφ έχει δείξει τη στήριξή του στον Ερντογάν με πολλούς τρόπους και σε κρίσιμες περιόδους, ιδιαίτερα μετά την υπογραφή και του μνημονίου Τουρκίας - Σάρατζ, που επιχειρεί τετελεσμένα στο Αιγαίο και αποτελεί μία από τις πλέον αποφασιστικές κινήσεις της Αγκυρας στην Ανατολική Μεσόγειο. Από τις πλέον ηχηρές δηλώσεις του ήταν αυτή στη Σύνοδο Κορυφής του Δεκεμβρίου του 2019, όπου σχεδόν ξεκάθαρα πήρε θέση υπέρ της Τουρκίας και ενώ η ΕΕ καταδίκαζε τη συμφωνία Τουρκίας - Λιβύης, εκείνος δήλωνε: «Είπα στους έλληνες συναδέλφους μου να βρουν τα εργαλεία να βοηθήσουν μόνοι τους εαυτούς τους. Τους υποστηρίζουμε μεν με όλους τους τρόπους, αλλά η Τουρκία διαδραματίζει σήμερα έναν πολύ σημαντικό ρόλο στην περιοχή», για να προσθέσει ότι «η Τουρκία βρίσκεται σε μία πολύ σημαντική γεωστρατηγική θέση».

Η σχέση Μπορίσοφ - Ερντογάν. Η διάθεση υπεράσπισης του Μπορίσοφ απέναντι στον Ερντογάν φάνηκε και στο Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας Ελλάδας - Βουλγαρίας, που πραγματοποιήθηκε στις 26 Φεβρουαρίου με τις αβρότητες ανάμεσα στον Πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη και τον βούλγαρο ομόλογό του να περισσεύουν, αλλά το κοινό ανακοινωθέν να «στρογγυλεύει» αρκετά ώστε οι γωνίες - όπως αναφέρουν διπλωματικές πηγές με γνώση των όσων διαδραματίστηκαν - να μη «γδέρνουν» τον Ερντογάν...

Υπενθυμίζεται επίσης ότι ο βούλγαρος πρωθυπουργός βρέθηκε στην Τουρκία και είχε συνάντηση με τον Ερντογάν αμέσως μετά το ξέσπασμα της κρίσης στα ελληνοτουρκικά σύνορα, με την Τουρκία να έχει ακυρώσει στην πράξη τη συμφωνία με την ΕΕ για το Προσφυγικό, ευχαριστώντας τον Ερντογάν γιατί στα δικά του σύνορα επικρατεί ηρεμία, αλλά και για τη δέσμευση ότι η κρίση δεν θα επεκταθεί προς τη βουλγαρική πλευρά. 

Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι ενώ η Ελλάδα κατηγορείται από την Τουρκία για παροχή ασύλου σε «αντικαθεστωτικούς, τρομοκράτες του ΡΚΚ, πραξικοπηματίες και γκιουλενιστές», η Βουλγαρία, όπως επισημαίνεται σε διεθνή ΜΜΕ, είναι πολύ συχνά πρόθυμη να εκδώσει στην Αγκυρα όλους τους διαφωνούντες που κάνουν το λάθος να περάσουν στο έδαφός της, έστω και κατά παράβαση του διεθνούς δικαίου. Ο Μπορίσοφ δεν δίστασε να αποκαλύψει και την πρόταση που έκανε στον τούρκο πρόεδρο για μία συνάντηση με τον Κυριάκο Μητσοτάκη και τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, λέγοντας με νόημα ότι απέτυχε γιατί ο τούρκος πρόεδρος δεν ήθελε να καθίσει στο ίδιο τραπέζι με τον Πρωθυπουργό της Ελλάδας.

Οι καλές σχέσεις Μπορίσοφ - Ερντογάν, η πολυδιαφημισμένη φιλία τους, βασισμένη σε ισχυρά συμφέροντα και στο ποδόσφαιρο που έπαιζαν όταν ο πρώτος ήταν δήμαρχος Σόφιας και ο δεύτερος δήμαρχος Κωνσταντινούπολης, αλλά και οι επιδιώξεις της Τουρκίας στην περιοχή, τόσο της Ανατολικής Μεσογείου όσο και των Βαλκανίων, σε συνδυασμό, είναι ένας τρόπος να εξηγήσει κανείς το μυστήριο της «ηρεμίας» στα τουρκοβουλγαρικά σύνορα τη στιγμή που τα σύνορα Ελλάδας - Τουρκίας κινδυνεύουν να μετατραπούν σε εμπόλεμη ζώνη.

"ΤΑ ΝΕΑ/ΣΑΒΒΑΤΟΚΥΡΙΑΚΟ", 07-08/03/20

ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΗ Σ. ΚΑΝΕΛΛΗ

Οταν ξέσπασε το σκάνδαλο της Cambridge Analytica και της μαζικής χειραγώγησης εκατομμυρίων ψηφοφόρων στις αμερικανικές εκλογές τις οποίες κέρδισε ο Ντόναλντ Τραμπ, το συμπέρασμα που βγήκε ήταν ένα: Οτι τα fake news μπορούν να αλλάξουν τη συμπεριφορά ενός ολόκληρου λαού ή κατά το κοινώς λεγόμενο να κάνουν «πλύση εγκεφάλου» και να καθοδηγήσουν έναν απίστευτο αριθμό πολιτών.

Η ψευδής πληροφόρηση, η οποία διαχέεται ευκολότερα και αναπαράγεται με ταχύτατο τρόπο μέσω των social media, είναι, σύμφωνα με τους αναλυτές, ο μεγαλύτερος σύγχρονος κίνδυνος για τη δημοκρατία.

Κι αν παλαιότερα μαθαίναμε ότι έγινε δικτατορία επειδή βγήκαν τα τανκς στους δρόμους ή γιατί... δεν ήταν ο γαλατάς που χτύπησε χαράματα την πόρτα μας, σήμερα η δικτατορία της σκέψης είναι πολύ πιο επικίνδυνη διότι εγκαθιδρύεται ευκολότερα.

Τις τελευταίες ημέρες, με το ξέσπασμα της διπλής κρίσης για την Ελλάδα, δηλαδή του Μεταναστευτικού, αλλά και της έξαρσης του κορωνοϊού, τα fake news έχουν κάνουν όσο ποτέ αισθητή την παρουσία τους.

Και δυστυχώς, επιβεβαιώνουν παλαιότερες έρευνες που καταγράφουν την παραπλάνηση του λαού από ειδήσεις που είναι είτε κατασκευασμένες σκόπιμα είτε αποτελούν αντικείμενο λανθασμένης πληροφόρησης.

Σε μια κρίσιμη περίοδο για τη χώρα ο πόλεμος των fake news είναι ίσως πιο απειλητικός κι από τις συγκρούσεις στα σύνορα του Εβρου ή στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου.

Για παράδειγμα, όταν συγκεκριμένα sites διαδίδουν ότι «ξεκίνησε επιστράτευση και νέοι παρουσιάζονται σε αστυνομικά τμήματα», ακόμη και φάρσα να είναι, δημιουργεί αμέσως αναστάτωση, μέχρι και πανικό. Η μάχη του «κλικ» ή η σκόπιμη παραπληροφόρηση εξάπτει τα πάθη και ειδικά στην περίπτωση του προσφυγικού - μεταναστευτικού ζητήματος δημιουργεί εθνικιστικά, πολεμοκάπηλα συναισθήματα.

«Εκκενώθηκαν οι Καστανιές. Γυναίκες και παιδιά εγκατέλειψαν το χωριό προ του κινδύνου διάρρηξης της αμυντικής διάταξης».

Η είδηση αυτή κυκλοφόρησε παντού σε χρόνο - ρεκόρ μέχρι να διαψευστεί φυσικά και να κινηθούν ποινικές διαδικασίες για τους εμπνευστές της.

Ομως, ο σκοπός επετεύχθη. Ενα μεγάλο μέρος των αναγνωστών πείθεται ότι οι «εισβολείς» πρόσφυγες και μετανάστες έσπασαν τη «γραμμή Μαζινό» του Εβρου και ετοιμάζονται να καταλάβουν ελληνικά χωριά. Ακόμη και η διάψευση της «είδησης» περνά στα ψιλά και σίγουρα έχει μικρότερο συναισθηματικό βάρος από τη «μαϊμού» πληροφορία που στόχο έχει να στοχοποιήσει τους «εισβολείς» που θα... κάψουν τα σπαρτά.

Ενα από τα fake news που έκαναν αίσθηση τις τελευταίες ημέρες, σε ό,τι αφορά τα γεγονότα στον Εβρο, είναι και το βίντεο με συγκρούσεις αστυνομικών με μετανάστες στα σύνορα. Τι κι αν ήταν επεισόδια από το 2015 με αστυνομικούς από τη Βόρεια Μακεδονία;

Τι κι αν ζήτησαν συγγνώμη για την παρουσίαση του θέματος, αυτό που έμεινε ήταν η πρώτη εντύπωση.

Ανάλογες «ειδήσεις» έχουν παίξει κατά καιρούς για τους πρόσφυγες και μετανάστες. Από το ότι βεβηλώνουν εικόνες κι εκκλησίες μέχρι κι ότι ανάρτησαν πανό στη Λέσβο ζητώντας από τις Ελληνίδες «να είναι πιο σεμνές». Μόνο που η φωτογραφία ήταν από το... Μαρόκο και δεν αφορούσε Ελληνίδες.

Τουρκικά χαλκεία

Η προπαγάνδα μέσω fake news είναι το καλύτερο όπλο των «χαλκείων» της Αγκυρας και του ίδιου του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν που συχνά - πυκνά κάνει χρήση ψευδών ειδήσεων.

Τις τελευταίες ημέρες έχουμε διαβάσει σε τουρκικά ΜΜΕ κι έχουμε ακούσει από τούρκους αξιωματούχους «σημεία και τέρατα».

«Νεκροί πρόσφυγες στον Εβρο. Ο ελληνικός Στρατός πυροβολεί πισώπλατα», έγραψαν οι Τούρκοι. Επίσης: «Πάνω από 75.000 πέρασαν τα ελληνικά σύνορα» ενώ ο Τσαβούσογλου είπε: «Η ελληνική κυβέρνηση παρέχει όπλα στους αγρότες για να πυροβολούν κατά των προσφύγων».

Αποκορύφωμα και μάλιστα επικίνδυνο είναι τα μηνύματα που στέλνουν κάποιοι σε κινητά μεταναστών λέγοντάς τους είτε ότι άνοιξαν τα σύνορα είτε να συγκεντρωθούν στο λιμάνι σε Χίο και Λέσβο γιατί έρχεται πλοίο να τους πάρει.

Κι αν για κάποιους αυτό μοιάζει ανόητο, ίσως και υπερβολή, οι έρευνες δείχνουν το ακριβώς αντίθετο. Οτι δηλαδή η προπαγάνδα μέσω της παραπληροφόρησης διαχέεται ευκολότερα και βρίσκει γόνιμο έδαφος να αναπαραχθεί.

Μαζική παραπληροφόρηση

Σύμφωνα με παλαιότερη έρευνα, 70% περισσότερες πιθανότητες έχουν να εξαπλωθούν οι ψευδείς ειδήσεις μέσω του Τwitter απ' ό,τι οι αληθινές. Αναλυτές τονίζουν ότι ειδικά οι ειδήσεις με πατριωτικό, εθνικιστικό περιεχόμενο γίνονται ευκολότερα πιστευτές, ειδικά σε λαούς όπως ο ελληνικός που ενημερώνεται κατά κύριο λόγο από τα social media.

Επίσης, 1% των ψευδών ειδήσεων εξαπλώνεται σε 1.000 έως 100.000 ανθρώπους ενώ 6 φορές περισσότερο χρόνο χρειάζεται μια αληθινή είδηση για να φτάσει σε 1.500 ανθρώπους σε σχέση με μια ψευδή είδηση.

Παλαιότερα, πανεπιστήμιο στη Γερμανία έκανε ένα πείραμα: Εφτιαξε μια fake είδηση η οποία έλεγε ότι όσοι μετανάστες αιτούνται άσυλο θα είχαν ως δώρο σεξουαλικές υπηρεσίες από ιερόδουλες με έξοδα του κράτους. Η είδηση προκάλεσε πανικό και σε 4 ημέρες είχε πάει σε χιλιάδες ανθρώπους και αναπαράχθηκε από παντού.

Συμπέρασμα; Στις κρίσιμες ώρες που περνά η χώρα η προπαγάνδα μέσω fake news μπορεί να τινάξει στον αέρα την Ελλάδα.