Από "ΤΑ ΝΕΑ"
 |
| "ΤΑ ΝΕΑ", 07/01/20 |
Ο αγωγός EastMed, τη συμφωνία για την κατασκευή του οποίου υπέγραψαν Ελλάδα, Κύπρος και Ισραήλ, μπορεί υπό ορισμένες προϋποθέσεις να είναι ένα χρήσιμο Project για την Ελλάδα, την περιοχή και την Ευρώπη, εάν και εφόσον βεβαίως υλοποιηθεί. Γιατί ακόμη τουλάχιστον υπάρχουν σοβαρά ερωτηματικά ως προς την υλοποίησή του, όπως υπάρχουν ερωτηματικά για τη σκοπιμότητά του αλλά και τις γεωπολιτικές του προεκτάσεις. Η οριστική εφικτότητα του αγωγού θα κριθεί όταν ολοκληρωθούν οι σχετικές μελέτες, κάτι που θα πάρει σημαντικό χρονικό διάστημα (ως το 2021 τουλάχιστον). Επομένως είναι μάλλον νωρίς για τους πανηγυρισμούς στους οποίους έχουμε επιδοθεί. Χωρίς να γνωρίζουμε καν εάν μπορεί να κατασκευασθεί, εμείς κηρύξαμε τον αγωγό έτοιμο για χρήση! Εναν αγωγό στα χαρτιά. Σοβαροί μελετητές έχουν εγείρει ερωτηματικά κατασκευαστικής μορφής που σχετίζονται με το μεγάλο βάθος της θάλασσας στη Μεσόγειο, τα γεωλογικά δεδομένα, τις περιβαλλοντικές διαστάσεις, κ.ά. Καθώς και το κόστος της χρηματοδότησής του, που σήμερα εκτιμάται σε 6,1 δισ. ευρώ, αλλά που μπορεί να φθάσει στα 8 με 10 δισ. Να σημειώσουμε εδώ ότι η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕ), ένας δυνητικός χρηματοδότης, έχει αποφασίσει τη διακοπή χρηματοδότησης κάθε έργου εξόρυξης ορυκτών καυσίμων, περιλαμβανομένου και του φυσικού αερίου. Ενώ προς την ίδια κατεύθυνση κινούνται και οι εμπορικές τράπεζες. Αυτό που έχει χρηματοδοτηθεί μέχρι σήμερα από την Ευρωπαϊκή Ενωση για τον αγωγό ως «έργο κοινού ενδιαφέροντος» (PCI) είναι προκαταρκτικές μελέτες σκοπιμότητας που δεν προδικάζουν τίποτα ακόμη.
"...Ο αγωγός μπορεί να συμβάλει δυνητικά στην περιφερειακή σταθερότητα. Αλλά συμβάλλει στην αντιμετώπιση του κύριου προβλήματος που αντιμετωπίζει η Ελλάδα και που λέγεται «επιθετικότητα Τουρκίας»; Πολύ αμφιβάλλω. Μάλλον περιπλέκει το πρόβλημα. Η τουρκική πρόκληση μπορεί να αντιμετωπισθεί με το engagement, το «κλείδωμα της Τουρκίας» σε συνεργατικές διαδικασίες. Οταν έχεις ένα άγριο θηρίο δίπλα σου το καθιστάς ακίνδυνο κλείνοντάς το στο κλουβί. Αυτό κάνουν οι ορθολογικά δρώντες άνθρωποι. Τους άλλους τούς... τρώει το θηρίο. Και τέλος μήπως η Ελλάδα, χώρα- μέλος της ΕΕ, γίνεται αναποφεύκτως μέρος της συγκρουσιακής εξίσωσης της Μ. Ανατολής μέσω της τόσο ισχυρής ταύτισης με το Ισραήλ; Κάτι που δεν κάνει καμία άλλη ευρωπαϊκή χώρα. Είναι αυτό ευρωπαϊκή προσέγγιση;..."Υπάρχουν όμως ερωτηματικά και για τη σκοπιμότητα του αγωγού, κυρίως σε ό,τι αφορά την ευρωπαϊκή του διάσταση. Πρώτα απ' όλα ο αγωγός δεν είναι ακόμη γνησίως «ευρωπαϊκός». Θα γίνει εάν και όταν υπογράψει και η Ιταλία και υποστηριχθεί ανοιχτά από το επόμενο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Ελπίζω να γίνει. Ο αγωγός είναι περιφερειακός και ανταποκρίνεται πρωτίστως στις ανάγκες του Ισραήλ (και στις πολιτικές σκοπιμότητες του Bibi - Νετανιάχου), γι' αυτό και υποστηρίζεται από τις ΗΠΑ. Αλλά στο καλύτερο δυνατό σενάριο ο αγωγός θα καλύπτει το 10% των αναγκών της Ευρώπης (άλλοι αναφέρονται σε 2%). Σημαντικό μεν, αλλά δεν το λες και απεξάρτηση της Ευρώπης από τη Ρωσία (όπως κατά κόρον λέγεται). Ωστόσο υπάρχει ένα καίριο ερώτημα, εάν και σε ποια έκταση λαμβάνονται υπόψη τα όσα έχει αποφασίσει η Ενωση για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης και την «ουδετερότητα» που επιδιώκει έως το 2050. Στη διαδικασία αυτή η κατανάλωση φυσικού αερίου θα παραμείνει σταθερή μέχρι το 2030 αλλά θα μειώνεται δραστικά έκτοτε (βλέπε CEPS, «The Future of Gas in Europe», no. 2019/3, Αύγουστος 2019). Πόσο εύκολος είναι ένας μακροχρόνιος ενεργειακός σχεδιασμός, δεδομένης της ανελαστικότητας των αγωγών στην εξαγωγή του αερίου προς άλλες κατευθύνσεις όπως Κίνα, Ινδία, κ.λπ.; (Βλέπε Ρ. Μωυσής, «Υδρογονάνθρακες και θησαυροί», Καθημερινή, 19 Αυγούστου 2019).
Και, τέλος, οι γεωπολιτικές διαστάσεις. Ο αγωγός μπορεί να συμβάλει δυνητικά στην περιφερειακή σταθερότητα. Αλλά συμβάλλει στην αντιμετώπιση του κύριου προβλήματος που αντιμετωπίζει η Ελλάδα και που λέγεται «επιθετικότητα Τουρκίας»; Πολύ αμφιβάλλω. Μάλλον περιπλέκει το πρόβλημα. Η τουρκική πρόκληση μπορεί να αντιμετωπισθεί με το engagement, το «κλείδωμα της Τουρκίας» σε συνεργατικές διαδικασίες. Οταν έχεις ένα άγριο θηρίο δίπλα σου το καθιστάς ακίνδυνο κλείνοντάς το στο κλουβί. Αυτό κάνουν οι ορθολογικά δρώντες άνθρωποι. Τους άλλους τούς... τρώει το θηρίο. Και τέλος μήπως η Ελλάδα, χώρα- μέλος της ΕΕ, γίνεται αναποφεύκτως μέρος της συγκρουσιακής εξίσωσης της Μ. Ανατολής μέσω της τόσο ισχυρής ταύτισης με το Ισραήλ; Κάτι που δεν κάνει καμία άλλη ευρωπαϊκή χώρα. Είναι αυτό ευρωπαϊκή προσέγγιση;
-Ο Π. Κ. Ιωακειμίδης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών και πρώην πρεσβευτής - σύμβουλος του ΥΠΕΞ
 | |
ΤΟΥ ΜΙΧΑΛΗ ΜΑΘΙΟΥΛΑΚΗ
Τις τελευταίες μέρες, ο σχεδιαζόμενος αγωγός φυσικού αερίου EastMed έχει απασχολήσει έντονα την ελληνική κοινή γνώμη με αφορμή την πρόσφατη υπογραφή της Διακυβερνητικής Συμφωνίας μεταξύ του Ισραήλ, της Κύπρου και της Ελλάδας για την υλοποίηση ενός έργου που φιλοδοξεί να στείλει μέρος του φυσικού αερίου της Ανατολικής Μεσογείου στην Ευρώπη μέσω Κύπρου, Ελλάδας και Ιταλίας.
Η έντονη προώθηση της συγκεκριμένης εκδήλωσης από τις τρεις χώρες έχει δημιουργήσει - όπως αναμενόταν - σειρά από δημοσιεύματα και αντιπαραθέσεις για τη σκοπιμότητα, τη χρησιμότητα, τα οφέλη και τη δυνατότητα υλοποίησης του έργου. Καθώς στη χώρα μας έχουμε μια τάση προς την υπερβολή, ίσως να ήταν καλό να προσεγγίσουμε λίγο πιο ψύχραιμα το συγκεκριμένο θέμα.
Για τον αγωγό EastMed υπάρχουν αυτή τη στιγμή τρεις κυρίαρχες προσεγγίσεις στην Ελλάδα.
Παρά το ότι οι παραπάνω απόψεις είναι πολύ δημοφιλείς μεταξύ των ελλήνων πολιτικών, αναλυτών, δημοσιογράφων και απλών πολιτών, δεν μπορώ παρά να επισημάνω ότι είναι λανθασμένες.
"...Ο EastMed σχεδιάστηκε και προτάθηκε από το 2013 με βάση μια εικόνα για τον ρόλο του φυσικού αερίου η οποία είναι πλέον ξεπερασμένη από τις εξελίξεις και τη σημερινή πραγματικότητα. Τα τεράστια διακρατικά δίκτυα που μετέφεραν φυσικό αέριο μεταξύ σειράς χωρών είναι παρελθόν. Η σχιστολιθική επανάσταση στις ΗΠΑ την τελευταία δεκαετία ανέδειξε το υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) ως το μέλλον για την ενεργειακή μετάβαση σε παγκόσμιο επίπεδο, αφήνοντας τα τεράστια διακρατικά δίκτυα αγωγών, τις πολιτικές εξαρτήσεις που αυτοί δημιουργούν και τις αδιαφανείς εμπορικές συμφωνίες που τους συνοδεύουν, σε σταθερά φθίνοντα ρόλο. Ο αγωγός EastMed δημιουργεί καταρχήν μια ανισόρροπα ισχυρή εξάρτηση από την Ιταλία, η οποία, όντας ο πραγματικός ενεργειακός κόμβος στη Νότια Ευρώπη, έδειξε με τον αγωγό ΤΑΡ και τη στάση της στην κυπριακή ΑΟΖ ότι δύναται να ακυρώσει την όποια ισχύ θα μπορούσε να αντλήσει η Ελλάδα στο διεθνές πολιτικό πεδίο από έναν μεγάλο αγωγό...."
Η απόφαση για την προώθηση του αγωγού EastMed - όπως άλλωστε και κάθε ενεργειακού έργου - θα πρέπει να υλοποιηθεί με μοναδικό γνώμονα το αν προωθεί με ουσιαστικό τρόπο τα οικονομικά και στρατηγικά συμφέροντα της Ελλάδας και - πολύ περισσότερο - αν μεγιστοποιεί τα στρατηγικά οφέλη της χώρας μας έναντι άλλων επιλογών για τους ενεργειακούς πόρους της περιοχής.
Ο συγκεκριμένος αγωγός όντως έχει αρκετά στοιχεία που θα μπορούσαν να ικανοποιήσουν την παραπάνω συνθήκη, έχει όμως και πολλά προβλήματα. Και ενώ το μυαλό πάει συνήθως σε τεχνικά και οικονομικά προβλήματα, εντούτοις το πρόβλημα του EastMed είναι… υπαρξιακό.
Ο EastMed σχεδιάστηκε και προτάθηκε από το 2013 με βάση μια εικόνα για τον ρόλο του φυσικού αερίου η οποία είναι πλέον ξεπερασμένη από τις εξελίξεις και τη σημερινή πραγματικότητα. Τα τεράστια διακρατικά δίκτυα που μετέφεραν φυσικό αέριο μεταξύ σειράς χωρών είναι παρελθόν. Η σχιστολιθική επανάσταση στις ΗΠΑ την τελευταία δεκαετία ανέδειξε το υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) ως το μέλλον για την ενεργειακή μετάβαση σε παγκόσμιο επίπεδο, αφήνοντας τα τεράστια διακρατικά δίκτυα αγωγών, τις πολιτικές εξαρτήσεις που αυτοί δημιουργούν και τις αδιαφανείς εμπορικές συμφωνίες που τους συνοδεύουν, σε σταθερά φθίνοντα ρόλο.
Ο αγωγός EastMed δημιουργεί καταρχήν μια ανισόρροπα ισχυρή εξάρτηση από την Ιταλία, η οποία, όντας ο πραγματικός ενεργειακός κόμβος στη Νότια Ευρώπη, έδειξε με τον αγωγό ΤΑΡ και τη στάση της στην κυπριακή ΑΟΖ ότι δύναται να ακυρώσει την όποια ισχύ θα μπορούσε να αντλήσει η Ελλάδα στο διεθνές πολιτικό πεδίο από έναν μεγάλο αγωγό. Περαιτέρω, ενώ η συμμετοχή του Ισραήλ είναι κρίσιμη και σημαντική, όταν αυτή γίνει μέσω του EastMed, δημιουργεί τριβές με τον Λίβανο και με τους Παλαιστίνιους, οι οποίες, αντί να ισχυροποιήσουν, δύνανται να πλήξουν τις στοχεύσεις της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής στο μέλλον.
Πέραν αυτών, σε ρυθμιστικό επίπεδο, οι υποχρεώσεις της Κύπρου ως πρώτης χώρας υποδοχής του αγωγού σε ευρωπαϊκό έδαφος σε σχέση με θέματα πρόσβασης τρίτων (Third Party Access) στον EastMed, όταν αυτός έχει μπροστά του την πιθανότητα να κινήσει φυσικό αέριο από τον Λίβανο, τη Συρία, ακόμα και το Ιράν στο μέλλον, είναι μάλλον εφιάλτης παρά όνειρο για τη Λευκωσία. Οταν η Γερμανία βρέθηκε μπροστά σε εντονότατες πιέσεις για το αντίστοιχο θέμα όσον αφορά τον αγωγό Nord Stream 2, είχε τα εργαλεία να αντισταθεί και προωθήσει τη δική της ατζέντα. Η Κύπρος δύσκολα θα αντεπεξέλθει, πόσω μάλλον θα ωφεληθεί από αυτό.
Ολα τα παραπάνω προβλήματα ελαχιστοποιούνται αν, αντί για τον EastMed, το φυσικό αέριο της περιοχής προωθηθεί στην ΕΕ - και τον υπόλοιπο κόσμο - μέσω ενός Τερματικού Υλοποίησης Φυσικού Αερίου στην Κύπρο. Τα οφέλη για τις τρεις χώρες μεγιστοποιούνται από αυτή την επιλογή έναντι του αγωγού, ο οποίος παραμένει μια καλή λύση, αλλά σίγουρα όχι η βέλτιστη.
Για την Ελλάδα και την Κύπρο είναι καλές - και ίσως αναγκαίες έως έναν βαθμό - οι εντυπωσιακές εκδηλώσεις, αλλά ο σχεδιασμός του EastMed ανήκει σε ανθρώπους, μυαλά και λογικές του παρελθόντος και όχι του μέλλοντος. Παρά τη σωστή προσέγγιση που έχει περί συνέχειας του κράτους, η τρέχουσα πολιτική ηγεσία οφείλει να απαγκιστρωθεί από ξεπερασμένες λογικές και να φροντίσει με διακριτικό τρόπο να προωθήσει τα συμφέροντα της χώρας με τα εργαλεία του σήμερα και του αύριο και όχι του χθες.
-Ο Μιχάλης Μαθιουλάκης (m.mathioulakis@uom.edu.gr) είναι ακαδημαϊκός διευθυντής του Greek Energy Forum, διευθυντής Επιστημονικής Ερευνας του Ελληνικού Ινστιτούτου Ενεργειακής Ρύθμισης και αναλυτής Ενεργειακής Στρατηγικής στην επιστημονική ομάδα της Εδρας «Θουκυδίδης» του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, υπεύθυνος για τα ενεργειακά θέματα της ΜΕΝΑ και της Ανατολικής Μεσογείου.
|
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου