"...Κάτω άπό αυτές τίς συνθήκες, επικρατεί ενα κλίμα ανασφάλειας στίς τάξεις τής μουσουλμα­νικής κοινότητας έδώ καί ενάμιση χρόνο, καθώς ό απλός μουσουλμάνος έλληνας πολίτης ανησυ­χεί μήπως ή νέα έρντογανική δομή, πού επιχειρεί νά επιβάλει ό μηχανισμός τής "Αγκυρας μέσω τοϋ Γενι­κού Προξενείου, πυρπολή­σει τό κλίμα τής ειρηνικής καί αρμονικής συνύπαρξης στή Θράκη. Ό αυταρχισμός τοΰ Έρντογάν φοβίζει τους δυτικοθρακιώτες, oi όποίοι, στό κλίμα τής αβεβαιότη­τας πού επικρατεί, ανη­συχούν μήπως χαρακτη­ριστούν ώς γκιουλενικοί. Κατά συνέπεια, ή μεγάλη πλειοψηφία των μουσουμάνων, μέ εξαίρεση τους στρατολογημένους άπό τό Προξενείο τουρκοδίαιτους μειονοτικούς, κρατά μία επιφυλακτική στάση ένα­ντι της πλήρους υποταγής πού θέλει ό Έρντογάν νά επιβάλει καί στή Θράκη...."

Από την "ΕΣΤΙΑ"

"ΕΣΤΙΑ", 16-17/12/17

"ΕΣΤΙΑ", 16-17/12/17

"ΕΣΤΙΑ", 16-17/12/17

Μετέβη στην Θράκη για τό δίκτυο Γκιουλέν

του Πρέσβεως Αλέξη Αλεξανδρή '

Η ΠΡΩΤΗ επίσκεψη τούρ­κου προέδρου στην Ελλά­δα, ύστερα από εκείνη τοϋ Τζελάλ Μπαγιάρ πρίν 65 χρόνια, εξέθεσε σέ κοι­νή θέα τίς λεπτές κλωστές πού συνδέουν τίς ελλη­νοτουρκικές σχέσεις. Μέ δεδομένο ότι οφείλεις νά γνωρίζεις καί οπωσδήποτε νά συνομιλείς μέ τόν «αντί­παλο» σου, μία ψύχραι­μη ανάλυση των διαμειφθέντων κατά τό διήμερο της 7-8 Δεκεμβρίου οδη­γεί αυτούς πού παρακο­λουθούν τά ελληνοτουρ­κικά θέματα έκ τοΰ σύνεγ­γυς στην παρατήρηση, ότι κατά τήν επίσκεψη Έρντογάν δέν ειπώθηκε τίποτε πού δέν ήταν γνωστό. Ακό­μη καί τό έρντογανικό πυ­ροτέχνημα της έπικαιροποίησης της Συνθήκης της Λωζάννης δέν είναι κάτι καινούργιο. Ωστόσο, είναι σαφές ότι,υπεραμυνόμε­νος δημοσίως στην Αθήνα τίς τουρκικές θέσεις, πού παραδοσιακά βάσει τοΰ δι­πλωματικού πρωτοκόλλου συζητούνται κεκλεισμέ­νων των θυρών, ό Έρντογάν είχε τόν νου στό τουρ­κικό ακροατήριο καί, δή, στους σκληρούς συντηρη­τικούς ψηφοφόρους τοϋ ΑΚΡ καθώς καί σέ αυτούς τοϋ πολιτικού συμμάχου, τοΰ ακραίου εθνικιστικού «Κόμματος Εθνικιστικής Δράσης» (ΜΗΡ).

Τό ερώτημα είναι αν πράγματι κύριο μέλημα τοΰ τούρκου ηγέτη στην 

επιδί­ωξη τοΰ ταξιδιού του στην Ελλάδα, στην συγκεκριμέ­νη πολιτική συγκυρία, ήταν ή ουσιαστική πρόοδος στά ελληνοτουρκικά ζητήματα. Θεωρώ ότι ή απάντηση στό καίριο αυτό ερώτημα είναι σύνθετη. Ό Έρντογάν συ­χνά διαβεβαιώνει ότι τάσ­σεται υπέρ τής ομαλότητας καί της καλής γειτονίας με­ταξύ τής Ελλάδας καί τής Τουρκίας. Δέν πρέπει νά λησμονούμε ότι, ένώ ή 

διά­σταση απόψεων στό Αιγαίο, το Κυπριακό καί τό μειονο­τικό συνεχίζει να δημιουργεί εξάρσεις καί εντάσεις, τήν τελευταία δεκαπεντα­ετία αποφεύγονται οι με­γάλες κρίσεις πού αντιμε­τώπιζε ή χώρα μας κατά τή διάρκεια των κεμαλικών κυβερνήσεων. 

Ό Έρντο­γάν είναι, επίσης, υπέρ τής επανεκκίνησης τών διερευ­νητικών επαφών καί τοΰ δι­αλόγου μεταξύ Ελλάδας καί Τουρκίας. Μολονότι ό τούρκος ηγέτης αντιλαμ­βάνεται τήν ανάγκη διατή­ρησης ενός ελληνοτουρ­κικού modus vivendi, οι ση­μερινοί πολιτικοί συσχετι­σμοί στην Τουρκία δέν τοϋ επιτρέπουν νά προχωρή­σει (ή ακόμη νά φαίνεται ότι προχωρεί) σέ μία ουσι­αστική συμβιβαστική διευ­θέτηση τών θεμάτων του Αιγαίου ή ακόμη τοΰ Κυ­πριακού. Ή κεμαλική αντι­πολίτευση τόν καταγγέλ­λει ήδη ότι δέν αναδεικνύ­ει αρκετά σθεναρά τό θέ­μα περί γκρίζων ζωνών στό Αιγαίο καί τής «ελληνικής κατάληψης τουρκικών νη­σιών και βραχονησίδων»(!), ένώ ό πολιτικός σύμμαχος του, Ντεβλέτ Μπαχτσελί, καί τό ΜΗΡ απαιτούν άπό τήν κυβέρνηση τήν υιοθέ­τηση μιας σκληρής στάσης έναντι τής Ελλάδας.

Αλλά καί διάφορα επι­χειρήματα πού παρουσιά­ζονται ώς κίνητρα γιά τήν επιδίωξη, έκ μέρους τοΰ Έρντογάν, μιας συμφέ­ρουσας καί στίς δύο πλευ­ρές διευθέτησης τών ελλη­νοτουρκικών προβλημάτων δέν φαίνεται νά λαμβάνουν υπόψη τήν τουρκική πραγ­ματικότητα καί τήν πάγια -εφόσον δέν έχουμε κανένα στοιχείο προς υποστήριξη τοΰ αντιθέτου- αντίληψη τής τουρκικής πολιτικής ελίτ (έρντογανικής καί κεμαλικής) γιά τή χώρα μας, ώς μιας χώρας μέ πολύ πε­ριορισμένη επιρροή στά κέντρα αποφάσεων των Βρυ­ξελλών. Έξαλλου, μέ εξαί­ρεση τά πρώτα λίγα χρόνια της εξουσίας του, ό Έρντογάν μέχρι στιγμής δέν έχει αφήσει πολλά περιθώρια αμφιβολίας γιά τό ότι θε­ωρεί πώς ή χώρα του είναι μία σημαντική περιφερει­ακή δύναμη, ή οποία είναι "ικανή νά επιδιώξει έξ ιδίων μία διαδικασία τουρκοευρωπαϊκοϋ διαλόγου, όταν εκείνος επιλέξει τό σω­στό timing γιά τά τουρκικά συμφέροντα. 

Είναι σαφές, ωστόσο, ότι μία τέτοια προ­οπτική δέν είναι στά άμεσα σχέδια του τούρκου ηγέτη, ό όποίος τήν περίοδο αυτή έχει επιλέξει νά ακολουθή­σει μία εξωτερική πολιτική υψηλού ρίσκου. Μία πολιτι­κή ανταγωνιστική προς τήν Ευρώπη καί τίς Ηνωμένες Πολιτείες, προσεγγίζοντας τήν Ρωσία τοϋ Πούτιν, ένώ επιζητεί τήν καθιέρωση του ώς ηγέτη τοϋ σουνιτικοϋ μουσουλμανικού κόσμου. Τό προσφυγικό, άπό τήν άλλη πλευρά, συνιστά γιά τόν Έρντογάν μία εκκρε­μότητα τήν οποία διαπραγ­ματεύεται απευθείας μέ τίς Βρυξέλλες καίτό Βερολίνο καί δέν έχει καμιά διάθεση νά «σπαταλήσει τά ατού του», προβαίνοντας σέ κά­ποια έπί μέρους συνδιαλ­λαγή σέ τοπικό επίπεδο. Όσον άφορα τους τούρ­κους αξιωματικούς πού έχουν αιτηθεί άσυλο έδώ καί σέ άλλες χώρες τής Ευρώπης, ό Έρντογάν γνω­ρίζει πολύ καλά ότι τόσο τό ελληνικό όσο καί τό ευρω­παϊκό δίκαιο δέν επιτρέ­πουν τήν παράδοση τους στην Τουρκία.

Μέ γνώμονα τά ανω­τέρω, ποιος λοιπόν ήταν ό πραγματικός λόγος πού επίμονα ό τούρκος ηγέ­της πίεσε γιά τήν πραγμα­τοποίηση του ταξιδιού του στην Ελλάδα σέ αυτήν τήν συγκεκριμένη συγκυρία; 'Υπάρχουν σοβαρές ενδεί­ξεις ότι γιά τόν Έρντο­γάν πρωταρχικό μέλημα τής επίσκεψης του ήταν ή Θράκη καί ή επαφή του μέ τήν μουσουλμανική μειο­νότητα. "Αλλωστε, ή Θρά­κη ήταν καί ό κύριος λό­γος τών πρόσφατων επι­σκέψεων τοΰ πρωθυπουρ­γού Μπιναλί Γιλντιρίμ καί τοΰ αντιπροέδρου Χακάν Τσαβούσογλου. Στή φάση αυτή, προτεραιότητα γιά τόν Έρντογάν στίς ελλη­νοτουρκικές σχέσεις έχει ή Θράκη, καθώς, μετά τήν απόπειρα πραξικοπήματος τοΰ Ιουλίου 2016, ή'Άγκυ­ρα προσπαθεί νά εξουδε­τερώσει κάθε επιρροή τοΰ κινήματος τοΰ Φετουλλάχ Γκιουλέν, τό όποιο είχε πα­ρεισφρήσει δυναμικά στην περιοχή, μετά τήν επικρά­τηση τοΰ Έρντογάν στίς εκλογές τοΰ Νοεμβρίου 2002. 

Τό φαινομενικά ήπιο καί μετριοπαθές φιλοϊσλαμικό προφίλ τοΰ γκιουλενικοΰ κινήματος κατάφε­ρε νά επηρεάσει μεγάλο μέρος τοΰ συντηρητικού θρησκευόμενου μουσουλ­μανικού πληθυσμού τής Θράκης, πού παραδοσιακά αντιδρούσε στην κοσμική ιδεολογία τών κεμαλιστών. 'Άλλωστε, μέ βάση τήν κα­τανομή αρμοδιοτήτων τών πρώτων ετών τής διακυ­βέρνησης ΑΚΡ, ή γκιουλενική συνιστώσα είχε ανα­λάβει τήν προώθηση τών θρησκευτικών καί εθνικών άρχων τής νέας ίσλαμοκεντρικής Τουρκίας στό χώρο τών «αποδήμων Τούρκων καί συγγενικών μουσουλ­μανικών λαών». Τό φιλογκιουλενικό κλίμα επικρά­τησε γιά μία σχεδόν δε­καετία στό Γενικό Προξε­νείο τής Κομοτηνής, μέσω τοΰ όποίου επέτυχε, ιδί­ως μέ γενναιόδωρες παροχές, νά ελέγχει τίς ψευδομουφτεΐες, τά περισσότε­ρα τζαμιά καί μεγάλο μέρος τοϋ τουρκόγλωσσου τύπου τής Θράκης.

Μέ τίς διώξεις κατά τών γκιουλενιστών στην Τουρ­κία, μετά τόν Ιούλιο τοϋ 2016, άρχισε παράλληλα καί ή άποδόμηση τής επιρ­ροής τοϋ κινήματος στή Θράκη, πού εγκαινιάστηκε μέ τήν ριζική αλλαγή τοϋ προσωπικού τοΰ τούρκι­κου Γενικού Προξενείου. Δεκάδες μουσουλμάνοι τής Θράκης εντάχθηκαν σέ μαύρη λίστα καί τους απα­γορεύθηκε ή είσοδος στην Τουρκία, θρησκευτικοί λει­τουργοί παύθηκαν άπό τά τζαμιά τους, επιχειρήθη­κε ή απόλυση εκπαιδευ­τικών άπό μειονοτικά σχο­λεία, απαγορεύτηκε ή πρό­σβαση στην Τουρκία τής Άζινλίκτσα, της πρώτης σέ έπισκεψιμότητα μειονο­τικής Ίστοσελίδας τής Θρά­κης, διακόπηκαν οι κρατι­κές υποτροφίες σέ δεκά­δες παιδιά της μειονότη­τας πού σπούδαζαν στην Τουρκία.

Κάτω άπό αυτές τίς συνθήκες, επικρατεί ενα κλίμα ανασφάλειας στίς τάξεις τής μουσουλμα­νικής κοινότητας έδώ καί ενάμιση χρόνο, καθώς ό απλός μουσουλμάνος έλληνας πολίτης ανησυ­χεί μήπως ή νέα έρντογανική δομή, πού επιχειρεί νά επιβάλει ό μηχανισμός τής "Αγκυρας μέσω τοϋ Γενι­κού Προξενείου, πυρπολή­σει τό κλίμα τής ειρηνικής καί αρμονικής συνύπαρξης στή Θράκη. Ό αυταρχισμός τοΰ Έρντογάν φοβίζει τους δυτικοθρακιώτες, oi όποίοι, στό κλίμα τής αβεβαιότη­τας πού επικρατεί, ανη­συχούν μήπως χαρακτη­ριστούν ώς γκιουλενικοί. Κατά συνέπεια, ή μεγάλη πλειοψηφία των μουσουμάνων, μέ εξαίρεση τους στρατολογημένους άπό τό Προξενείο τουρκοδίαιτους μειονοτικούς, κρατά μία επιφυλακτική στάση

ένα­ντι της πλήρους υποταγής πού θέλει ό Έρντογάν νά επιβάλει καί στή Θράκη.

"Υπό τό πρίσμα των εξε­λίξεων αυτών, ό Έρντογάν θεώρησε επιβεβλημένο νά «επικοινωνήσει» απευθεί­ας μέ τή θρακική μειονό­τητα, ευελπιστώντας ότι μέ τήν επιβλητική παρου­σία του θά επηρεάσει τήν μουσουλμανική κοινή γνώ­μη. Στόχος ήταν ή διοργά­νωση θερμής υποδοχής μέ συμμετοχή ευρύτατου πλήθους ομοθρήσκων καί ομοεθνών του στην Κομο­τηνή, προκειμένου νά δο­θεί τό μήνυμα ότι ή Τουρ­κία, μέ εγγυητή τόν Έρντο­γάν, συνεχίζει, καί μετά τόν Ιούλιο 2016, νά παραμένει ή προστάτιδα δύναμη στην Θράκη. Μετέβη στό τζαμί του Κίρ Μαχαλέ τής Κομο­τηνής, γιά νά συμπροσευχηθεΐ καί νά έλθει σέ άμεση επικοινωνία μέ τους μου­σουλμάνους. Επισκέφθη­κε τό μειονοτικό Γυμνάσιο-Λύκειο Τζελάλ Μπαγιάρ καί μίλησε στους παράγο­ντες τής μειονότητας σέ κεντρικό ξενοδοχείο τής Κομοτηνής. 

Τά πράγματα, όμως, δέν εξελίχθηκαν σύμ­φωνα μέ τίς έρντογανικές προσδοκίες. Αντίθετα μέ τήν προηγούμενη επίσκε­ψη του στή Θράκη τό 2004, ή ανταπόκριση τής μειονό­τητας ήταν μάλλον υποτο­νική. 'Υπολογίζεται ότι γύρω στά 1000 άτομα κινητοποιή­θηκαν, ένώ ή μεγάλη πλει­ονότητα τών καταστημά­των στην όδό Έρμού παρέ­μειναν κλειστά τό απόγευ­μα τής Παρασκευής, παρά τό γεγονός ότι τά περισσό­τερα ανήκουν σέ μουσουλμάνους καταστηματάρχες. Οι μειονοτικοί προβλημα­τίστηκαν, επίσης, άπό τά μηνύματα πού έδωσε ό Έρντογάν, ό όποιος απα­θανατίστηκε άπό τους φω­τογράφους νά χαιρετά τόν κόσμο εξω άπό τό Κίρ Μα­χαλέ τζαμί μέ τό σύνθημα τής ραμπίγια (Rabbi'ah) τών Αδελφών Μουσουλμάνων. Ακόμη καί ή ισλαμική προ­σέγγιση στό ζήτημα τής έθνοτικής προέλευσης τής μειονότητας, σύμφωνα μέ τήν οποία ή μουσουλμανική Τουρκία είναι προστάτιδα τοϋ συνόλου τών ομοθρή­σκων της στή Θράκη, ανε­ξάρτητα άπό τήν καταγωγή τους (τουρκική, πομακική ή ρομά), προκάλεσε ερωτη­ματικά ιδίως στους τουρκο­δίαιτους κύκλους, οι όποιοι δέν είχαν ενημερωθεί γιά τήν στροφή άπό τήν πάγια τουρκική θέση ότι ή μειονό­τητα πρέπει νά παρουσιάζε­ται ώς μονολιθικά τουρκική.

Συμπερασματικά, μπο­ρούμε νά πούμε ότι κύ­ριος σκοπός τής επίσκε­ψης τοϋ Έρντογάν στην Ελλάδα ήταν ή ανάδειξη τοϋ προσωπικού ενδιαφέ­ροντος του γιά τους ομο­θρήσκους του στή Θράκη. Έθεσε στην ελληνική πολι­τική ήγεσια, άλλά καί στην ελληνική κοινή γνώμη, τά desiderata του υπέρ τών «δι­καιωμάτων τής τουρκομουσουλμανικής μειονότητας τής Δυτικής Θράκης» καί συνέδεσε μέ αυτά τήν έπικαιροποίηση τής Συνθήκης τής Λωζάννης. Στην έστω καί σύντομη επίσκεψη του στή Θράκη μέ στοχευόμε­να μηνύματα σέ χαμηλούς τόνους, διαβεβαίωσε τους μουσουλμάνους τής Θρά­κης ότι οί πρόσφατες εξελί­ξεις στην Τουρκία δέν επη­ρεάζουν τήν σχέση τους μέ τήν «Μητέρα Πατρίδα» καί ότι συνεχίζουν νά χαίρουν γενικά τής προστασίας τής μουσουλμανικής Τουρκίας άλλα καί ειδικά τοΰ προσω­πικού του ενδιαφέροντος καί μέριμνας.

*aalexandris@hotmail.com