"...Ο Στίβεν Χόκινγκ άφησε χθες ήσυχα την τελευταία του πνοή, στο Κέμπριτζ της Αγγλίας, σε ηλικία 76 ετών. Είναι δύσκολο να πει κανείς αν η ανθρωπότητα θα τον θυμάται περισσότερο για τις επαναστατικές ανακαλύψεις του στην Κοσμολογία ή για τη μάχη που έδινε επί 55 χρόνια με την άδικη μοίρα του, τη σοβαρή νόσο που τον άφησε παράλυτο και του στέρησε τη φωνή. Μάλλον θα τον θυμόμαστε και για τα δύο, σαν το συγκλονιστικό παράδοξο ενός ανθρώπου με ηττημένο σώμα και αλύγιστη βούληση, που αναγκάζεται να ζει σε εξαιρετικά περιορισμένο χώρο, αλλά καταφέρνει να διεισδύει στην απεραντοσύνη του σύμπαντος...."

Από την "Εφ.Συν", "ΤΑ ΝΕΑ", 

το "ΕΘΝΟΣ" και την "ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ"

"Εφ.Συν", πρωτοσέλιδο, 15/03/18

"ΤΑ ΝΕΑ", 15/03/18

ΣτίβενΧόκινγκ 1942 - 2018
Αποχαιρετισμός στον ροκ σταρ της Επιστήμης
Πέθανε χθες σε ηλικία 76 ετών. Και παρόλο που το σώμα του παρέμενε ακίνητο και καθηλωμένο, η σκέψη του έκανε τα πιο μακρινά ταξίδια, διαμόρφωσε τη σύγχρονη κοσμολογία και συνεπήρε εκατομμύρια ανθρώπους

Της Νατάσας Μπαστέα

Ηταν το πιο λαμπρό αστέρι στο στερέωμα της Επιστήμης. Το σώμα του παρέμενε ακίνητο και καθηλωμένο, η σκέψη του έκανε τα πιο μακρινά ταξίδια - διαμόρφωσε τη σύγχρονη κοσμολογία και συνεπήρε εκατομμύρια απλούς ανθρώπους. Ο Στίβεν Χόκινγκ, ο οποίος προσπάθησε να εξερευνήσει τη δημιουργία του Σύμπαντος που τόσο αγαπούσε, τις μαύρες τρύπες και τη φύση του χρόνου, πέθανε χθες σε ηλικία 76 ετών. Η σκέψη του διεύρυνε τα όρια της ανθρώπινης κατανόησης τόσο όσον αφορά την απεραντοσύνη του Διαστήματος όσο και τον περίεργο υποατομικό κόσμο της κβαντικής θεωρίας που, όπως έλεγε, μπορεί να προβλέψει τι συμβαίνει στην αρχή και στο τέλος του χρόνου.

Το σώμα του επλήγη από τα 21 του χρόνια από αμυοτροφική πλάγια σκλήρυνση, που τον καθήλωσε στην αναπηρική καρέκλα για το υπόλοιπο της ζωής του. Ελεγε: «Οι ελπίδες μου μειώθηκαν στο μηδέν στα 21 μου χρόνια. Εκτοτε όλα είναι μπόνους».

Καθώς η κατάστασή του χειροτέρευε, αναγκάστηκε να μιλάει μέσα από μηχάνημα και να επικοινωνεί κουνώντας τα βλέφαρά του - και έγινε ίσως ο πιο αναγνωρίσιμος επιστήμονας στον πλανήτη μας. Το βιβλίο του «Σύντομη Ιστορία του Χρόνου», που κυκλοφόρησε το 1988, ήταν ένα από τα πιο περίπλοκα εκλαϊκευτικά βιβλία που γνώρισαν τόσο μεγάλη επιτυχία και παρέμεινε στη λίστα των μπεστ σέλερ της εφημερίδας «Sunday Τimes» επί 237 εβδομάδες. Ελεγε: «Σκοπός μου ήταν να γράψω ένα βιβλίο που θα πουλιόταν στα αεροδρόμια. Για να τσεκάρω εάν είναι κατανοητό, το έδωσα πρώτα στις νοσοκόμες μου. Νομίζω ότι κατάλαβαν το μεγαλύτερο μέρος του».

Από το 1974 ο Χόκινγκ εργαζόταν με στόχο τον συνδυασμό των δύο ακρογωνιαίων λίθων της σύγχρονης φυσικής - της γενικής θεωρίας της σχετικότητας και της κβαντικής. Ως αποτέλεσμα αυτής της έρευνας, πρότεινε ένα μοντέλο του Σύμπαντος βασισμένο σε δύο έννοιες του χρόνου: τον «πραγματικό χρόνο», δηλαδή τον χρόνο που βιώνουν οι άνθρωποι, και τον «φανταστικό χρόνο» της κβαντικής, που ίσως είναι αυτός που ισχύει. Οταν τον ρωτούσαν εάν ο Θεός είχε θέση στο έργο του, έλεγε: «Με κάποιον τρόπο, εάν κατανοήσουμε το Σύμπαν, βρισκόμαστε στη θέση του Θεού».

Η εξαιρετική δύναμη του μυαλού του και οι σωματικοί περιορισμοί αποτέλεσαν, σε παγκόσμιο επίπεδο, έναν φάρο ελπίδας για το πόσα μπορεί να επιτύχει το ανθρώπινο πνεύμα. Η ιστορία της ζωής του ήταν το θέμα της ταινίας «Η Θεωρία των Πάντων» που κυκλοφόρησε το 2014 και χάρισε το Οσκαρ α' ανδρικού ρόλου στον Εντι Ρεντμέιν που ενσάρκωσε τον Χόκινγκ. Λίγο νωρίτερα, το 2012, είχε εμφανιστεί και ο ίδιος στην τηλεοπτική σειρά «The Big Bang Theory», σε μια σκηνή όπου εμμέσως σχολίαζε το «μποζόνιο του Χιγκς», για το οποίο είχε βάλει στοίχημα 100 λίρες ότι δεν υπάρχει. Ηταν πλέον αναγνωρίσιμος παντού. Ελεγε: «Εγινα ίσως ο πιο διάσημος επιστήμονας στον κόσμο. Αυτό εν μέρει οφείλεται στο ότι οι επιστήμονες, εκτός από τον Αϊνστάιν, δεν είναι γνωστοί ροκ σταρ και εν μέρει επειδή ταιριάζω με το στερεότυπο της ανάπηρης ιδιοφυΐας».

Ομως ο Στίβεν Χόκινγκ έγινε κομμάτι της ποπ κουλτούρας αρκετά χρόνια πιο πριν. Η φιγούρα του εμφανίστηκε για πρώτη φορά στη διάσημη σειρά κινουμένων σχεδίων «The Simpsons» το 1989, όμως πρωταγωνίστησε δέκα χρόνια αργότερα σε ένα ολόκληρο επεισόδιο. Γνωστός για τις πλάκες που έκανε ακόμα και με την αναπηρική πολυθρόνα - μερικές φορές έπεφτε με αυτό πάνω σε διάσημους που δεν συμπαθούσε - αλλά και για τα καλαμπούρια του, σχολιάζοντας την άποψη ότι το Σύμπαν είναι δακτυλιοειδές, ο Χόκινγκ έλεγε: «Η θεωρία του Χόμερ Σίμπσον για ένα σύμπαν που έχει σχήμα ντόνατ είναι πολύ ενδιαφέρουσα».

Η ασθένειά του συνέβαλε και στη διάλυση των δύο γάμων του, από τους οποίους απέκτησε τρία παιδιά, τη Λούσι, τον Ρόμπερτ και τον Τιμ. Δούλευε πάνω στις θεωρίες του μέχρι το τέλος. Πίστευε ότι μια συνάντηση με εξωγήινους δεν θα είναι ευχάριστη για το ανθρώπινο είδος, ενώ πριν από έξι μήνες κάλεσε τις μεγάλες χώρες του πλανήτη να επισπεύσουν τις αποστολές αστροναυτών και τη δημιουργία βάσεων στη Σελήνη και στον Αρη. Ελεγε: «Ξεμένουμε από χώρο και τα μόνα μέρη όπου μπορούμε να πάμε είναι οι άλλοι κόσμοι. Είναι καιρός να εξερευνήσουμε άλλα ηλιακά συστήματα. Η εξάπλωσή μας σε αυτά είναι το μόνο πράγμα που θα μας σώσει από τους εαυτούς μας».

Διονύσης Σιμόπουλος
Ενας άνθρωπος αναγεννησιακός

«Η διεθνής επιστημονική κοινότητα έγινε από σήμερα φτωχότερη. Γιατί ο Στίβεν Χόκινγκ δεν ήταν απλώς ένας συγκλονιστικός επιστήμονας, αλλά κι ένας πραγματικά αναγεννησιακός άνθρωπος. Εκτός από τη σημαντική ανάπτυξη της αστροφυσικής και της κοσμολογίας, λόγω των προβλημάτων υγείας που αντιμετώπιζε επί μισό περίπου αιώνα ήταν για όλους μας υπόδειγμα υπομονής και επιμονής. Η επιστημονική του δουλειά δεν περιοριζόταν σε κάτι απλό, αλλά αντίθετα προσπάθησε να ανακαλύψει γιατί το Σύμπαν είναι έτσι όπως είναι αλλά και γιατί υπάρχει.

Ενας από τους στόχους του ήταν να συνδυάσει τις δύο μεγάλες θεωρίες του 20ού αιώνα, τη γενική σχετικότητα και την κβαντική μηχανική, σε μια θεωρία κβαντικής βαρύτητας. Το κύριο ενδιαφέρον του σχετιζόταν με τις μαύρες τρύπες, τα λείψανα γιγάντιων άστρων, για τις οποίες δεν μπορούμε να εξηγήσουμε τη φυσική τους υπόσταση που χαρακτηρίζουν ένα σημείo «μοναδικότητας» για τη φυσική επιστήμη. Eνα σημείο δηλαδή όπου οι νόμοι της φυσικής παύουν να ισχύουν. Αν μπορούσαμε να συμπιέσουμε τη Γη μας στο μέγεθος ενός κερασιού, θα την είχαμε μετατρέψει σε μαύρη τρύπα. Φυσικά δεν υπάρχει καμιά γνωστή διαδικασία που θα μπορούσε να μετατρέψει τη Γη, ή και τον Ηλιο ακόμη, σε μαύρη τρύπα. Ο καταρρέων πυρήνας ενός σουπερνόβα, με υλικά πάνω από 3 ηλιακές μάζες, είναι ένα από τα ελάχιστα αντικείμενα στο Σύμπαν που μπορούν να δημιουργήσουν κάτι τέτοιο».

(Απόσπασμα από το κείμενο που ανήρτησε χθες στο facebook ο Διονύσης Σιμόπουλος, φυσικός, αστρονόμος και επίτιμος διευθυντής του Ευγενίδειου Πλανηταρίου.)

Ο ΧΟΚΙΝΓΚ ΚΙ ΕΜΕΙΣ

Της Πέπης Ραγκούση

«Συγκλονιστικό! Ε, να που τίποτα δεν είναι τυχαίο…». Η βετεράνος τηλεπαρουσιάστρια της μεσημεριανής ζώνης πετάρισε τις βλεφαρίδες της ενώ το πάνελ τής έδινε νέες διαστάσεις στην έννοια της τυχαιότητας που ουδεμία σχέση είχαν με την κβαντική φυσική. Επεσήμαιναν με έμφαση το γεγονός ότι κάτι σημαίνει, δεν μπορεί να είναι απλώς σύμπτωση, κάτι θέλει να δείξει το Σύμπαν, αφού ο Στίβεν Χόκινγκ γεννήθηκε την ημερομηνία που πέθανε ο Γαλιλαίος και πέθανε την ημερομηνία που γεννήθηκε ο Αϊνστάιν.
Ο θάνατος του σπουδαίου αστροφυσικού είχε στα ελληνικά σόσιαλ μίντια και τις τηλεοπτικές εκπομπές «σύγχρονου προβληματισμού» αντιμετώπιση ανάλογη της απώλειας ενός ροκ σταρ. Κατ' αρχάς δικαιολογημένο, αφού ο Χόκινγκ έκανε σε παγκόσμιο επίπεδο μια δύσκολη επιστήμη πιο φιλική προς το ευρύ κοινό. Στη γειτονιά μας όμως λίγο το ξεστρατίσαμε. Αναφερόμενοι σε έναν αστροφυσικό, αναδείχθηκε η μεταφυσική των σχετικών με τη γέννηση και τον θάνατό του συμπτώσεων και το αν θα πρέπει να «αποχαιρετάμε» με το Rest In Peace κάποιον που είχε δηλώσει άθεος. Και πολλά αποφθέγματα που αποδόθηκαν σε αυτόν κάποια από τα οποία, μέσα στο χάος της κωδικοποιημένης και μη διασταυρωμένης πληροφόρησης του Διαδικτύου, άλλοτε τα πιστώνουν στον Χόκινγκ, άλλοτε στον Τσάπλιν και άλλοτε στον Λα Ροσφουκό.

Θεωρώ ότι το πιο σημαντικό που θα είχαμε να σκεφτούμε με αφορμή τον θάνατο αυτού του υπέροχου ανθρώπου είναι την πορεία της ζωής του αν είχε γεννηθεί στην Ελλάδα. Την πιθανότητα οι γονείς του - ειδικά στις δεκαετίες του 1940 και 1950 - να κρατούσαν «το σακατεμένο» κλειδωμένο στο σπίτι. Ή να τον έβαζαν στο Ασυλο Ανιάτων. Τις δυσκολίες που θα αντιμετώπιζε αν πήγαινε στο σχολείο. Την αδυναμία πρόσβασης στις αίθουσες διδασκαλίας των πανεπιστημίων. Το ότι δεν θα μπορούσε να διασχίσει μία διάβαση. Το ότι κάποιος θα είχε μονίμως παρκάρει στη θέση που δικαιούται ως ΑμεΑ. Με δυο λόγια, να αναρωτηθούμε αν ο Χόκινγκ θα ήταν ο Χόκινγκ που πενθούμε από χθες.

"Εφ.Συν", 15/03/18

ΕΝΑ ...ΜΥΑΛΟ ΜΕ ΠΟΛΛΕΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ

Των Νόρας Ράλλη και Σπύρου Μανουσέλη


Θεωρητικός φυσικός, κοσμολόγος, συγγραφέας, μαχητής της ζωής και έντονα πολιτικοποιημένος. Δεν πίστευε στον Θεό, δεν δίσταζε να τα βάλει με πρόσωπα της πολιτικής, ενώ εδώ και χρόνια προειδοποιούσε: Η Γη οδηγείται ταχύτατα προς την ολοκληρωτική καταστροφή εξαιτίας της μόλυνσης και της καταστροφής του περιβάλλοντος και της βιοποικιλότητας από τον «ακόρεστο καταναλωτικό τρόπο ζωής του ανθρώπου»

Ε Ι Π Ε:
Η βοηθός μου μού υπενθυμίζει πως, παρότι έχω διδακτορικό στη Φυσική, οι γυναίκες παραμένουν μυστήριο
Ο Θεός όχι μόνο παίζει ζάρια με το Σύμπαν, αλλά τα ρίχνει και τόσο μακριά, που δεν μπορούμε να δούμε τι έφερε!
Θα συνέκρινα τις επιστημονικές ανακαλύψεις με το σεξ, αλλά αυτές έχουν μεγαλύτερη διάρκεια
Ο Θεός ίσως υπάρχει, όμως η επιστήμη μπορεί να εξηγήσει το Σύμπαν χωρίς να είναι απαραίτητος ένας δημιουργός
Ο επιστημονικός απολογισμός είναι πλήρης. Η θεολογία δεν είναι απαραίτητη
Οι πιο ήσυχοι άνθρωποι έχουν τα πιο ηχηρά μυαλά
Η ζωή θα ήταν τραγική αν δεν ήταν αστεία
Δυστυχώς, ο Εντι (Ρεντμέιν) δεν κληρονόμησε την ομορφιά μου», για τον βραβευμένο με Οσκαρ ηθοποιό που τον υποδύθηκε στην ταινία «Η Θεωρία των Πάντων
Οι άνθρωποι που κομπάζουν για τα IQ τους είναι loser
Η ευφυΐα είναι η ικανότητα να προσαρμόζεσαι στις αλλαγές
Εζησα με την προοπτική ενός πρόωρου θανάτου για τα τελευταία 49 χρόνια. Δεν φοβάμαι τον θάνατο, αλλά δεν βιάζομαι και να πεθάνω. Εχω τόσα να κάνω…

Ηταν, ίσως, ο σπουδαιότερος μετά τον Αϊνστάιν - θεωρητικός φυσικός, κοσμολόγος, συγγραφέας και διευθυντής Ερευνών στο Κέντρο Θεωρητικής Κοσμολογίας στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ. Ηταν όμως και σύζυγος και πατέρας. Και άτομο με αναπηρία. Σε όλα αυτά, έκανε την υπέρβαση και θεωρείται ο αναμφισβήτητα πρωτοπόρος της σύγχρονης φυσικής επιστήμης. Γεννημένος στις 8 Ιανουαρίου 1942, εν μέσω του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ο Στίβεν Χόκινγκ έζησε μέσα σε μια επιστημονική αλλά και κάπως εκκεντρική οικογένεια (στο γεύμα τους, οι γονείς έβαζαν κάθε παιδί να διαβάζει σιωπηλά ένα βιβλίο).

Στα 17 του μπήκε στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης. Ηταν ο νεότερος σπουδαστής και έβρισκε την ακαδημαϊκή μελέτη «γελοία εύκολη». Δεν τον ενδιέφερε τι έκαναν οι άλλοι, ήταν δυναμικός και αρκετά παράτολμος (ως αρχηγός στην ομάδα κωπηλασίας της Σχολής, οδηγούσε συχνά το πλήρωμα σε επικίνδυνες διαδρομές που κατέληγαν σε κατεστραμμένες βάρκες!). Δεν διάβαζε πολύ ως φοιτητής, αλλά ξεχώριζε. Στα 21 του χρόνια διαγνώστηκε με ασθένεια κινητικών νευρώνων. Οι γιατροί τού έδιναν δύο χρόνια ζωής.

Η ασθένεια

Ο ίδιος έπεσε σε κατάθλιψη, ωστόσο η σχέση του με τη μελλοντική πρώτη του γυναίκα (με την οποία απέκτησαν τρία παιδιά) του έδινε δύναμη, όπως έλεγε. Με την Τζέιν Γουάιλντ παντρεύτηκαν το 1965, αλλά καθώς η ασθένειά του επιδεινωνόταν, η Τζέιν αποφάσισε να συζήσουν όλοι μαζί και με έναν δεύτερο άνδρα γιατί φοβόταν για το ποιος θα μεγάλωνε τα παιδιά τους αν ο Στίβεν πέθαινε.

Το γεγονός αυτό, καθώς και οι δυσκολίες στη συμβίωση λόγω της ασθένειας αλλά και του χαρακτήρα του (για μεγάλο διάστημα ήθελε να είναι αυτάρκης και δεν δεχόταν βοήθεια, ήταν αγνωστικιστής ενώ η ίδια βαθιά θρησκευόμενη κ.ά.), οδήγησαν στο διαζύγιο. Ο Χόκινγκ ξαναπαντρεύτηκε μια νοσοκόμα που τον βοηθούσε, την Ελέιν Μέισον, το 1995 και ξαναχώρισε. Από τα παιδιά του απέκτησε τρία εγγόνια.




Ολο αυτόν τον καιρό έμεινε πιστός στο επιστημονικό του έργο. Εγραψε πολλά βιβλία, επιστημονικά αλλά και εκλαϊκευμένα (το «Χρονικό του χρόνου» πούλησε πάνω από 10 εκατ. αντίτυπα), καθώς και παιδικά αναγνώσματα. Λάτρευε την επιστημονική φαντασία, δεν πίστευε στον θεό, πίστευε στην ύπαρξη εξωγήινης ζωής. Τιμήθηκε με δεκάδες σημαντικά βραβεία, ωστόσο δεν πήρε ποτέ Νόμπελ.

Πέθανε ήσυχος στο σπίτι του (14/3/2018), ανήμερα των γενεθλίων του «προγόνου» του Αϊνστάιν (14/3/1879). Ισως τελικά τίποτε να μην ήταν τυχαίο στη ζωή αλλά και στον θάνατο του σπουδαίου αυτού στοχαστή και επιστήμονα. Ο Στίβεν Χόκινγκ απεβίωσε χθες, ανήμερα του θανάτου του Καρλ Μαρξ.

Ο ίδιος δεν ήταν μαρξιστής, ήταν όμως βαθιά πολιτικοποιημένος και δεν δίσταζε να στηλιτεύει τόσο πρόσωπα της πολιτικής όσο και κοινωνικά φαινόμενα (παλαιστινιακή κατοχή, καταστροφή του περιβάλλοντος, παγκόσμια φτώχεια, ανισότητα κ.ά.). Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί το γεγονός πως παρ’ όλο που οι περισσότεροι επιστήμονες και οικονομολόγοι ευαγγελίζονται την εποχή της «τεχνητής νοημοσύνης» που είναι προ των πυλών, ο Στ. Χόκινγκ μιλούσε πολύ συχνά για τους κινδύνους της, υποστηρίζοντας πως η δημιουργία σκεπτόμενων μηχανών, ειδικά ως ιδιοκτησίας των λίγων, θα μπορούσε να αποτελέσει υπαρξιακή απειλή για την ανθρωπότητα!

Ο κίνδυνος των μηχανών

«Ο καθένας μπορεί να απολαύσει μια πολυτελή ζωή, αν η ευμάρεια που παράγεται από τις μηχανές μοιράζεται. Από την άλλη, περισσότεροι άνθρωποι μπορούν να καταλήξουν άθλια φτωχοί αν οι ιδιοκτήτες των μηχανών συνεχίσουν το λόμπι κατά της αναδιανομής του πλούτου», έλεγε. «Μέχρι τώρα, η τάση δείχνει προς τη δεύτερη εκδοχή, με την τεχνολογία να οδηγεί σε ολοένα και αυξανόμενη ανισότητα».

«Με εκπλήσσει πόσο αδιάφοροι είναι οι σημερινοί άνθρωποι για τη φυσική, τον χωροχρόνο, το Σύμπαν, τη φιλοσοφία της ύπαρξής μας, τον σκοπό μας και τον τελικό προορισμό μας. Υπάρχει ένας τρελός κόσμος εκεί έξω. Δείξτε ενδιαφέρον», έλεγε συχνά. Πίστευε πως η Γη οδηγείται ταχύτατα προς την ολοκληρωτική καταστροφή εξαιτίας της μόλυνσης και της καταστροφής του περιβάλλοντος και της βιοποικιλότητας από τον «ακόρεστο καταναλωτικό τρόπο ζωής του ανθρώπου».

Αν θα μπορούσε να διορθώσει ένα ανθρώπινο ελάττωμα, αυτό θα ήταν η ανθρώπινη επιθετικότητα, καθώς, όπως είχε πει, ίσως να ήταν πλεονέκτημα για την επιβίωση τον καιρό του ανθρώπου των σπηλαίων, αλλά πλέον «απειλεί να μας καταστρέψει όλους». Ηταν υπέρ των ίσων δικαιωμάτων μεταξύ ανδρών και γυναικών, σημειώνοντας: «Η απόσταση μεταξύ ανδρών και γυναικών στον ιδιωτικό τομέα παραμένει μεγάλη. Αυτό πρέπει να αλλάξει. Χαιρετίζω αυτά τα σημάδια της απελευθέρωσης της γυναίκας».

Είχε επισκεφθεί αρκετές φορές το Ισραήλ, ωστόσο, από το 2009 και έπειτα, ο Χόκινγκ πήρε ξεκάθαρη θέση ενάντια στις επιθέσεις του Ισραήλ στη Γάζα. Το 2013 αρνήθηκε να συμμετάσχει σε συνέδριο στο Ισραήλ, λέγοντας πως «η πολιτική της ισραηλινής κυβέρνησης είναι πιθανό να οδηγήσει σε μια καταστροφή».

Ηταν πάντα στο πλευρό των Εργατικών στη Βρετανία, αν και δεν στήριξε το Brexit, και ήταν επιφυλακτικός ως προς τον Τζέρεμι Κόρμπιν: «Δεν έχει την εικόνα ενός ισχυρού ηγέτη, και επέτρεψε στα μέσα ενημέρωσης να τον παρουσιάσουν ως έναν αριστερό εξτρεμιστή, που δεν είναι. Τι σημασία έχει αν έχεις τις σωστές αρχές αν ποτέ δεν πρόκειται να αποκτήσεις εξουσία για να τις εφαρμόσεις;» έλεγε.

«Σωτηρία ο εποικισμός σε άλλους πλανήτες»

Οσο για τον Τραμπ, υποστήριζε πως «εκλέχθηκε από ανθρώπους που ένιωθαν αποξενωμένοι από τις κυβερνώσες ελίτ. Ψήφισαν Τραμπ σαν μια επανάσταση ενάντια στην παγκοσμιοποίηση. Ο ίδιος δεν είναι παρά ένας δημαγωγός που απευθύνεται στον ελάχιστο κοινό παρονομαστή». Σε έναν κόσμο «που στηρίζεται στη ραγδαία τεχνολογική ανάπτυξη, τον καπιταλισμό και τα όπλα, ως μόνη σωτηρία διαφαίνεται ο εποικισμός σε άλλους πλανήτες», κατέληγε.

ΕΙΠΑΝ ΓΙ'ΑΥΤΟΝ

Το κουράγιο, η επιμονή, η ευφυΐα και το χιούμορ του ενέπνευσαν ανθρώπους σε όλο τον κόσμο. Είπε κάποτε πως το Σύμπαν δεν θα ήταν κάτι πολύ σπουδαίο αν δεν ήταν το σπίτι των ανθρώπων που αγαπάμε. Θα μας λείπει για πάντα
Λούσι, Ρόμπερτ και Τιμ Χόκινγκ (τα τρία του παιδιά)

Αυτό που έκανε ήταν να φέρει το θαύμα του Σύμπαντος, της ανθρώπινης περιέργειας για το πού είμαστε, από πού ήρθαμε, ποια είναι η θέση μας στο Σύμπαν ως προσφορά σε εκατομμύρια διαφορετικούς ανθρώπους
Τζιμ Αλ Χαλίλι, καθηγητής Φυσικής στο Πανεπιστήμιο του Σάρεϊ

Συμμετείχαμε και οι δύο σε συνέδρια και δίναμε ομιλίες. Οι δικές του ήταν πιο ωραίες από τις δικές μου και ο κόσμος πλήρωνε περισσότερα για να τον ακούσει. Παρ’ όλα αυτά ένα πράγμα που τον ενοχλούσε ήταν ότι εγώ πήρα το Νόμπελ και αυτός όχι
Τζορτζ Σμουτ, Αμερικανός αστροφυσικός και νομπελίστας, που «άκουσε τον ήχο της Μεγάλης Εκρηξης», που εμπνεύστηκε ο Χόκινγκ

Ο Στίβεν απείχε πολύ από το στερεότυπο του επιστήμονα. Ταυτόχρονα, ήταν ίσως ο μόνος ανάμεσα σε ήδη ελάχιστους από τους «απογόνους» του Αϊνστάιν που εξέλιξε τόσο βαθιά την επιστήμη όσον αφορά τη βαρύτητα και τον χωροχρόνο
Λόρδος Ρις, αστρονόμος και συνεργάτης του

Ο χαρακτήρας του ήταν έμπνευση για εκατομμύρια ανθρώπους
Από τη συλλυπητήρια δήλωση που εξέδωσε το Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ, στο οποίο κατείχε τον κορυφαίο τίτλου του Λουκασιανού Καθηγητή Μαθηματικών

Ηταν και γα... τους θρύλους!
Foo Fighters, βρετανική ροκ μπάνταΟ άνθρωπος που «είδε» τι υπήρχε πριν από τη Μεγάλη Εκρηξη

Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΠΟΥ "ΕΙΔΕ" ΤΙ ΥΠΗΡΧΕ

ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΤΗΝ ΜΕΓΑΛΗ ΕΚΡΗΞΗ

Ο διάσημος Βρετανός αστροφυσικός και κοσμολόγος Στίβεν Χόκινγκ υπήρξε ένας από τους διαπρεπέστερους και πιο πρωτότυπους θεωρητικούς φυσικούς από την εποχή του Αϊνστάιν. Το έργο του σχετικά με τη γένεση και τη βαθύτερη δομή του Σύμπαντος, από τη Μεγάλη Εκρηξη έως τις Μαύρες Τρύπες, έφερε επανάσταση στην επιστημονική κοινότητα, ενώ τα βιβλία του προσέλκυσαν το ενδιαφέρον αναγνωστών που δεν διέθεταν επιστημονική παιδεία.

Παράδειγμα της προκλητικής ιδιοφυΐας του ήταν η κοσμολογική θεωρία του για το τι συνέβη ή, καλύτερα, για το τι μπορεί να υπήρχε πριν από τη Μεγάλη Εκρηξη (το Big Bang), το πρωταρχικό συμβάν από το οποίο, σύμφωνα με την κρατούσα θεωρία, προέκυψε το Σύμπαν.

Ο Στίβεν Χόκινγκ υποστήριζε ότι πριν από τη Μεγάλη Εκρηξη μόνο φαινομενικά δεν υπήρχε απολύτως τίποτε, διότι στην πραγματικότητα υπήρχε ο χωροχρόνος! Ο «χωροχρόνος» είναι το μαθηματικό μοντέλο που ενώνει τον χώρο και τον χρόνο σε μία συνέχεια. Ο χωροχρόνος συνήθως ερμηνεύεται ως συνδυασμός του ευκλείδειου χώρου τριών διαστάσεων με τον χρόνο ως μια επιπρόσθετη διάσταση, οπότε προκύπτει ένα πολύπτυχο μόρφωμα τεσσάρων διαστάσεων. Η τέταρτη διάσταση, αυτή του χρόνου, είναι διαφορετική από τις άλλες τρεις που αφορούν μήκος στον ευκλείδειο χώρο.

Ο Χόκινγκ ήταν πεπεισμένος ότι ο χωροχρόνος ήταν καμπυλωμένος σε μια έξτρα διάσταση, αλλά η συγκεκριμένη κατάσταση στην οποία βρισκόταν ο χωροχρόνος πριν από τη δημιουργία του Σύμπαντος (μας) είναι κάτι που δεν μπορεί να κατανοήσει η Φυσική μας.

Η θεωρία αυτή έχει λάβει την ονομασία «πρόταση χωρίς σύνορα» και κεντρική της ιδέα είναι ότι αν προσπαθήσουμε να πάμε πίσω στον χρόνο για να δούμε τι συνέβη θα διαπιστώσουμε ότι ναι μεν ο χρόνος συρρικνώνεται συνεχώς καθώς το Σύμπαν μικραίνει συνεχώς πλησιάζοντας στο σημείο μηδέν (όταν δηλαδή συμβαίνει η Μεγάλη Εκρηξη), αλλά ο χρόνος συρρικνώνεται απεριόριστα και δεν φτάνει ποτέ σε ένα ξεκάθαρο σημείο εκκίνησης.

Αρα ενδέχεται ο χρόνος να προϋπήρχε, με κάποιο τρόπο, της Μεγάλης Εκρηξης και του Σύμπαντος (μας). Πάντως, πολύ μεγάλο θόρυβο και αναστάτωση προκάλεσε διεθνώς η δημοσίευση του τελευταίου βιβλίου του Στίβεν Χόκινγκ με τίτλο «Το Μεγαλειώδες Σχέδιο» (The Grand Design). Γιατί όμως κάποιοι επιστημονικοί και θρησκευτικοί κύκλοι φαίνεται να έχουν ενοχληθεί έντονα από τις ιδέες που εκθέτει σε αυτό ο διάσημος αστροφυσικός;

Σε αυτό το βιβλίο, απ’ ό,τι φαίνεται βρήκε την απάντηση γιατί υπάρχει το Σύμπαν και όχι Τίποτα, γράφει: «Η δημιουργία του Σύμπαντος όχι μόνο δεν ήταν ένα στατιστικά απίθανο και μη προβλέψιμο φυσικό συμβάν, η πραγμάτωση του οποίου υποτίθεται ότι προϋποθέτει και χρειάζεται την ενεργητική επέμβαση ενός Θεού, αλλά αντίθετα ήταν το αναπόφευκτο και αναγκαίο αποτέλεσμα της ύπαρξης και της δράσης των φυσικών νόμων.

»Επειδή ακριβώς υπάρχει ένας νόμος όπως αυτός της βαρύτητας, το Σύμπαν ήταν δυνατόν να δημιουργηθεί -και πράγματι δημιουργήθηκε!- από μόνο του, εκ του μηδενός. Η αυθόρμητη δημιουργία είναι ο λόγος που υπάρχει κάτι και όχι το μηδέν· ο λόγος που υπάρχει το Σύμπαν και που υπάρχουμε και εμείς».

Γιατί ένας διαπρεπής φυσικός όπως ο Στίβεν Χόκινγκ ένιωσε την ανάγκη, πολλές φορές τα τελευταία χρόνια, να μας προειδοποιήσει για τους μεγάλους κινδύνους που εγκυμονεί η συνδυασμένη τεχνολογική προσπάθεια αναπαραγωγής μέσω μηχανών του ανθρώπινου νου (Τεχνητή Νοημοσύνη) και του ανθρώπινου σώματος (Ρομποτική). «Η τεχνητή νοημοσύνη ίσως να είναι η πιο σημαντική κατάκτηση του ανθρώπου. Κρίμα που μπορεί να αποδειχτεί και η τελευταία!» δήλωσε ο επιφανής φυσικός στο BBC τα Χριστούγεννα του 2015.

Γιατί όμως η πλήρης ανάπτυξη των δυνατοτήτων και των εφαρμογών της τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να οδηγήσει στην εξάλειψη του ανθρώπινου είδους; Επειδή, όπως διατείνεται ο Χόκινγκ, «τα ανθρώπινα όντα, περιορισμένα από τους υπερβολικά αργούς ρυθμούς της βιολογικής τους εξέλιξης, δεν θα καταφέρουν να ανταγωνιστούν τις νοήμονες μηχανές».

Αξίζει να σημειωθεί ότι ο μεγάλος Βρετανός φυσικός έκανε αυτήν την πεσιμιστική πρόβλεψη όταν ρωτήθηκε από τον δημοσιογράφο του BBC σχετικά με τα τεχνολογικά επιτεύγματα που του επιτρέπουν να κινείται και να επικοινωνεί με το περιβάλλον του. Βλέπετε, αρκετοί από τους τεχνολογικούς νεωτερισμούς που χρησιμοποιήθηκαν για να παρακαμφθεί η τραγική του ασθένεια βασίστηκαν στην ανάπτυξη της Τ.Ν.

"ΕΘΝΟΣ", 15/03/18

Εσβησε το λαμπρό αστέρι της Κοσμολογίας

Του Πέτρου Παπακωσταντίνου

Με εξαίρεση τον Αλμπερτ Αϊνστάιν, οι φυσικοί δεν ανταγωνίζονται σε φήμη τους σταρ της ροκ. Υπήρξε, ωστόσο, ένας σύγχρονός μας επιστήμονας που μπήκε στα χωράφια του Αϊνστάιν, χαρακτηρίστηκε ο σπουδαιότερος φυσικός μετά εκείνον, είδε ένα βιβλίο του να πουλάει περισσότερα από 10 εκατομμύρια αντίτυπα και ήταν αναγνωρίσιμος από τους πάντες ή σχεδόν τους πάντες.

Ο Στίβεν Χόκινγκ άφησε χθες ήσυχα την τελευταία του πνοή, στο Κέμπριτζ της Αγγλίας, σε ηλικία 76 ετών. Είναι δύσκολο να πει κανείς αν η ανθρωπότητα θα τον θυμάται περισσότερο για τις επαναστατικές ανακαλύψεις του στην Κοσμολογία ή για τη μάχη που έδινε επί 55 χρόνια με την άδικη μοίρα του, τη σοβαρή νόσο που τον άφησε παράλυτο και του στέρησε τη φωνή. Μάλλον θα τον θυμόμαστε και για τα δύο, σαν το συγκλονιστικό παράδοξο ενός ανθρώπου με ηττημένο σώμα και αλύγιστη βούληση, που αναγκάζεται να ζει σε εξαιρετικά περιορισμένο χώρο, αλλά καταφέρνει να διεισδύει στην απεραντοσύνη του σύμπαντος.

Ο μεταπτυχιακός φοιτητής που θα έγραφε αργότερα το «Χρονικό του Χρόνου», ένα παγκόσμιο μπεστ σέλερ, άκουσε ότι ο δικός του χρόνος ήταν πολύ περιορισμένος μόλις στα 21 του χρόνια. Οι γιατροί είχαν διαγνώσει μια φονική νευροπαραλυτική ασθένεια και του έδιναν μόλις λίγους μήνες ζωής. Ο Χόκινγκ θα τους διέψευδε πανηγυρικά για περισσότερο από μισόν αιώνα, στη διάρκεια του οποίου έκανε σπουδαίες επιστημονικές ανακαλύψεις, δύο γάμους και τρία παιδιά. Μάλιστα, προκάλεσε σκάνδαλο το 1995, όταν επέλεξε για δεύτερη γυναίκα του μία από τις νοσοκόμες του, ο σύζυγος της οποίας είχε φτιάξει τη συσκευή που του επέτρεπε να επικοινωνεί, μετατρέποντας κείμενα, που με δυσκολία έγραφε στον υπολογιστή, σε συνθετική φωνή. Φυσικά, η νόσος είχε το κόστος της όχι μόνο για τον ίδιο, αλλά και για τους γύρω του, κάτι που μαρτυρούν δύο διαζύγια και ανεπιβεβαίωτες φήμες. Γεγονός παραμένει ότι ο Χόκινγκ κατάφερε να ζήσει μια ζωή όχι μόνο μακρύτερη, αλλά και πολύ πλουσιότερη απ’ ό,τι θα μπορούσε να φανταστεί.

Μαύρες τρύπες

Η πρώτη του σπουδαία επιστημονική ανακάλυψη αφορούσε τις μαύρες τρύπες, αυτά τα εξωτικά ουράνια σώματα την ύπαρξη των οποίων πρόβλεψε ο Αϊνστάιν το 1916. Πρόκειται για αστρικά σώματα τόσο πυκνά, που αιχμαλωτίζουν οτιδήποτε τα προσεγγίζει, ακόμη και το φως, καθιστώντας αδύνατο να τις «δούμε». Οι έρευνες του Χόκινγκ απέδειξαν ότι οι μαύρες τρύπες δεν είναι και τόσο μαύρες, αφού μπορούν να απελευθερώσουν ανιχνεύσιμη ακτινοβολία, η οποία πήρε το όνομά του. Δυστυχώς, η ακτινοβολία Χόκινγκ δεν έχει ανιχνευθεί εμπειρικά μέχρι σήμερα και αυτός είναι ο μόνος λόγος που ο Βρετανός φυσικός δεν τιμήθηκε με το βραβείο Νομπέλ – μόνο εργασίες που έχουν επαληθευτεί στο εργαστήριο διεκδικούν το βραβείο.

Στο επιστημονικό έργο του ξεχωριστή θέση έχουν επίσης οι μελέτες του για τη Μεγάλη Εκρηξη που (υποτίθεται ότι) δημιούργησε το σύμπαν και η συμβολή του σε μια νέα Κοσμολογία, που παντρεύει τη Γενική Σχετικότητα με την Κβαντική Φυσική. Συνδυάζει, δηλαδή, τη θεωρία που μελετά τις πολύ μεγάλες οντότητες του ουρανού με εκείνη που ερευνά τα μικροσκοπικά δομικά συστατικά της ύλης – ένας πολύ δύσκολος γάμος, που δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί.

Απέναντι από το γραφείο του, στο Πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ, ο Χόκινγκ είχε κρεμάσει ένα μεγάλο πόστερ με ένα χειρόγραφο του Αϊνστάιν που πολύ του άρεσε και μας το άφησε σαν κληρονομιά, πριν από το τελευταίο του ταξίδι προς την απεραντοσύνη. Από εκεί το απόσπασμα: «Κάθε ανθρώπινο ον είναι μέρος του όλου. Βιώνει τον εαυτό του, τις σκέψεις και τα συναισθήματά του ως κάτι ξεχωριστό από τα υπόλοιπα – ένα είδος οφθαλμαπάτης στη συνείδηση. Η πλάνη αυτή μοιάζει με φυλακή, αφού μας περιορίζει σε προσωπικές επιθυμίες, σε μια στοργή μόνο για τα κοντινά μας πρόσωπα. Καθήκον μας είναι να ελευθερώσουμε τον εαυτό μας από αυτή τη φυλακή, διευρύνοντας τη συμπόνια μας ώστε να αγκαλιάσει όλα τα ζωντανά όντα και ολόκληρη τη φύση με την ομορφιά της. Κανένας δεν μπορεί να το καταφέρει εντελώς, αλλά ο αγώνας για ένα τέτοιο επίτευγμα είναι από μόνος του στοιχείο απελευθέρωσης και εσωτερικής γαλήνης».

"Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ", 15/03/18

"Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ", γράφημα, 15/03/18