"...Το κρίσιμο, αν και μη μετρήσιμο, είναι πως αυτή η απόκλιση εξηγεί κάποια από τα εθνικά μας δράματα. Το δράμα της χρεοκοπίας, πρώτα από όλα, και την επί τόσα χρόνια (τουλάχιστον μέχρι το καθαρτήριο 2015) αδυναμία κατανόησής της και διαχείρισής της από τις πολιτικές ελίτ. Κρίσιμο, επίσης, θα ήταν να καταλάβουμε πως αυτή εξηγεί και το κυρίαρχο χαρακτηριστικό της πολιτικής α λα ελληνικά: Της αντίληψης πως η πολιτική είναι ένα παίγνιο μηδενικού αθροίσματος όπου ο θάνατος του ενός είναι η ζωή του άλλου, όπου ο μόνος νόμιμος πολιτικός στόχος είναι η εξόντωση του αντιπάλου, όπου το «ή τους τελειώνουμε ή μας τελειώνουν» ήταν το ανομολόγητο σύνθημα πολύ πριν ο ΣΥΡΙΖΑ τολμήσει να το εκφωνήσει δημόσια, όπου οι φωνακλάδες βασιλεύουν και τη δημόσια ατζέντα καθορίζουν όσοι ξέρουν επιδέξια να κατασκευάζουν πολιτικά χάπενινγκ και να τα πετούν ως χειροβομβίδες κρότου-λάμψης που κάνουν θόρυβο, δίνουν στον εκτοξευτή την αναγκαία δημοσιότητα και αν προκληθεί ζημιά, ας βρεθεί κάποιος να τη μαζέψει. Δανείζομαι από φίλο συνάδελφο αυτήν την έκφραση - πως ζούμε στην εποχή της πολιτικής κρότου-λάμψης. Και τη χρησιμοποιώ έχοντας κατά νου, για παράδειγμα, όλη την επικίνδυνα ανόητη συζήτηση σχετικά με το «μπάρμπεκιου διαμαρτυρίας» στα Διαβατά και το προαιώνιο δικαίωμα των Ελλήνων στην κατανάλωση χοιρινού..."

Από "ΤΑ ΝΕΑ/ΣΑΒΒΑΤΟΚΥΡΙΑΚΟ"

"ΤΑ ΝΕΑ/ΣΑΒΒΑΤΟΚΥΡΙΑΚΟ", 09-10/11/19

ΤΟΥ ΠΑΥΛΟΥ ΤΣΙΜΑ

Είναι μια χρήσιμη άσκηση, που αξίζει να δοκιμάσετε: Αναζητήστε τα φύλλα των ελληνικών εφημερίδων την επομένη μεγάλων γεγονότων, από εκείνα που αλλάζουν την ιστορία του κόσμου. Την επομένη της χρεοκοπίας της Lehman, για παράδειγμα, μόνον μία εφημερίδα είχε το θέμα στην πρώτη της σελίδα. Και η αλυσίδα των χρεοκοπιών που ακολούθησαν - μεγάλων εταιρειών, μεγάλων τραπεζών και μικρών κρατών, όπως η Ισλανδία ή η Ουγγαρία - ελάχιστο χώρο βρήκαν, στριμωγμένα στις στήλες των σελίδων με τις διεθνείς ή τις οικονομικές ειδήσεις. Στην κυρίαρχη κουλτούρα μας, αυτά είναι θέματα που δεν ενδιαφέρουν το κοινό μας, θέματα για λίγους. Και, άλλωστε, εδώ ο κόσμος καίγεται - πάντα με κάτι καιγόμαστε αναμεταξύ μας - τι ενδιαφέρον έχει κάτι που συμβαίνει μακριά, που συμβαίνει σε άλλους, που δεν μας αφορά; Εναν χρόνο αργότερα, βέβαια, έγινε σαφές ότι ο κύκλος της κρίσης που άνοιξε τη νύχτα της χρεοκοπίας της Lehman, μας αφορούσε περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον στον κόσμο. Και ήμασταν οι λιγότερο προετοιμασμένοι στον κόσμο για να το αντιμετωπίσουμε. Γι' αυτό και το πληρώσαμε πολύ ακριβότερα απ' όλους.

Ούτε η νύχτα που έπεσε το Τείχος του Βερολίνου βρήκε θέση στις πρώτες σελίδες των ελληνικών εφημερίδων της επομένης - με δύο εξαιρέσεις. Η επικαιρότητα καιγόταν με το δικαστικό δράμα της παραπομπής Παπανδρέου στο ειδικό δικαστήριο και το πολιτικό δράμα της αναζήτησης κυβερνητικού σχήματος έπειτα από τις δεύτερες σε σειρά εκλογές, τότε, που δεν έδιναν αυτοδύναμη πλειοψηφία. Μας πήρε καιρό να καταγραφεί, όπως κατεγράφη, η κατακλυσμική σημασία του γεγονότος. Οπως έχει πει κάποιος σοφός, το 1989, όταν ο κόσμος συγκλονιζόταν από τον μεγάλο σεισμό, όταν τελείωνε ο 20ός αιώνας, εμείς ήμασταν πολύ απασχολημένοι με τα δικά μας για να το προσέξουμε.

Ο Γιάννης Βούλγαρης είχε κάποτε, στις αρχές της πρώτης δεκαετίας του αιώνα, χρησιμοποιήσει την έκφραση «κόμματα της δραχμής στην Ελλάδα του ευρώ». Εννοώντας ότι ενώ η συμμετοχή στον σκληρό πυρήνα της ευρωζώνης άλλαζε όλα τα συμφραζόμενα της πολιτικής, άλλαζε το πεδίο άσκησής της και τις απαιτήσεις της, το πολιτικό σύστημα, με την αδράνειά του, επέμενε στα παλιά του ήθη και έθιμα. Είχα πολλές φορές σκεφτεί ότι έχουμε και μια δημοσιογραφία της δραχμής σε μια Ελλάδα του ευρώ - αλλά αυτή είναι μια άλλη συζήτηση. Το κρίσιμο, αν και μη μετρήσιμο, είναι πως αυτή η απόκλιση εξηγεί κάποια από τα εθνικά μας δράματα. Το δράμα της χρεοκοπίας, πρώτα από όλα, και την επί τόσα χρόνια (τουλάχιστον μέχρι το καθαρτήριο 2015) αδυναμία κατανόησής της και διαχείρισής της από τις πολιτικές ελίτ. Κρίσιμο, επίσης, θα ήταν να καταλάβουμε πως αυτή εξηγεί και το κυρίαρχο χαρακτηριστικό της πολιτικής α λα ελληνικά: Της αντίληψης πως η πολιτική είναι ένα παίγνιο μηδενικού αθροίσματος όπου ο θάνατος του ενός είναι η ζωή του άλλου, όπου ο μόνος νόμιμος πολιτικός στόχος είναι η εξόντωση του αντιπάλου, όπου το «ή τους τελειώνουμε ή μας τελειώνουν» ήταν το ανομολόγητο σύνθημα πολύ πριν ο ΣΥΡΙΖΑ τολμήσει να το εκφωνήσει δημόσια, όπου οι φωνακλάδες βασιλεύουν και τη δημόσια ατζέντα καθορίζουν όσοι ξέρουν επιδέξια να κατασκευάζουν πολιτικά χάπενινγκ και να τα πετούν ως χειροβομβίδες κρότου-λάμψης που κάνουν θόρυβο, δίνουν στον εκτοξευτή την αναγκαία δημοσιότητα και αν προκληθεί ζημιά, ας βρεθεί κάποιος να τη μαζέψει. Δανείζομαι από φίλο συνάδελφο αυτήν την έκφραση - πως ζούμε στην εποχή της πολιτικής κρότου-λάμψης. Και τη χρησιμοποιώ έχοντας κατά νου, για παράδειγμα, όλη την επικίνδυνα ανόητη συζήτηση σχετικά με το «μπάρμπεκιου διαμαρτυρίας» στα Διαβατά και το προαιώνιο δικαίωμα των Ελλήνων στην κατανάλωση χοιρινού.

Τα «κόμματα της δραχμής» ήταν λογικό να δυσκολεύονται να διαχειριστούν την πρώτη μεγάλη κρίση που έζησε η «Ελλάδα του ευρώ» - πολύ περισσότερο που κάποιες πρακτικές τους την είχαν εν πολλοίς προκαλέσει. Και η πολιτική κρότου-λάμψης είναι λογικό να δυσκολεύεται να διαχειριστεί τις απειλές, τους κινδύνους, ίσως και τις ευκαιρίες που συναντά η χώρα σε μια εποχή που αλλάζει, σε μια περιοχή του κόσμου που αλλάζει, με τρόπο που δυσκολευόμαστε όλοι να παρακολουθήσουμε.



Σε όλον τον κόσμο αυτές τις ημέρες έχει ανοίξει μια μεγάλη συζήτηση, με αφορμή την επέτειο της πτώσης του Τείχους του Βερολίνου, σαν σήμερα, πριν από 30 χρόνια. Τότε, επί των ερειπίων του Τείχους είχε ανθήσει η θεωρία του «τέλους της ιστορίας», η αισιόδοξη ανάγνωση πως το τέλος του Ψυχρού Πολέμου σήμαινε και το τέλος κάθε ιδεολογικού πολέμου, την οριστική επικράτηση της φιλελεύθερης δημοκρατίας ως του οριστικού και μοναδικού μοντέλου ανθρώπινης διακυβέρνησης, σε έναν κόσμο απαλλαγμένο από μεγάλες προκλήσεις ασφάλειας. Τώρα ξέρουμε πως η αισιοδοξία ήταν εντελώς αβάσιμη. Ο κόσμος ζει σε φάση δημοκρατικής ύφεσης. Ο νικητής του Ψυχρού Πολέμου, το ΝΑΤΟ, είναι κατά τον Μακρόν κλινικά νεκρό. Και στην άμεση περιοχή μας, τα Βαλκάνια και την Ανατολική Μεσόγειο, συμβαίνουν πράγματα του τύπου που οι περισσότεροι, στις ημέρες τής μετά το 1989 ευφορίας, πίστευαν ότι δεν θα ξανασυμβούν ποτέ. Δεν είναι, μάλλον, καιρός για ομφαλοσκόπηση.