Το Σύνταγμα έχασε την παραδοσιακή του όψη μόλις σε μία πενταετία (1958-1963). Από το μέτωπο των οδών Μητροπόλεως – Ερμού και Καραγεώργη Σερβίας διασώθηκε μόνο το Μέγαρο Πάλλη που στεγάζει σήμερα το κεντρικό κατάστημα της αλυσίδας Public. Αν και τα νεότερα κτίρια που αντικατέστησαν τα Μέγαρα Νικολούδη και Κορομηλά (όπου στο ισόγειο δοξάστηκε το ιστορικό καφενείο του Ζαβορίτη) έφεραν σημαντικές αρχιτεκτονικές υπογραφές, όλα συνηγορούν στο ότι ο ιστορικός τους κύκλος έχει κλείσει. Η πιο εύκολη λύση θα ήταν η μετασκευή του κτιρίου του υπουργείου Οικονομικών σε ξενοδοχείο ή σε μικρό εμπορικό κέντρο. Αλλά γιατί να μη σκεφτούμε λίγο πιο φιλόδοξα με ορίζοντα δεκαετιών και βασικό κριτήριο το ιστορικό εκτόπισμα της ίδιας της πλατείας; Θα επιτρέπαμε στους εαυτούς μας να διανοηθούμε την ανασύσταση της παραδοσιακής μορφής του μετώπου της Ερμού; Οχι υποχρεωτικά μεταφέροντας απαράλλαχτο το αρχιτεκτονικό σκηνικό των αρχών του 20ού αιώνα. Ας κρατήσουμε ό,τι θεωρούμε ιστορικά και αισθητικά χρήσιμο. Εξάλλου δεν ήταν όλα τα προπολεμικά μέγαρα αριστουργήματα. Παρουσιάζεται όμως μια μεγάλη ευκαιρία να σκεφτούμε διαφορετικά την επίσημη πλατεία της πόλης, το μέτωπο που βλέπει στο Κοινοβούλιο, το μέτωπο που αντίκριζαν οι επίσημοι καλεσμένοι μας για τα 200 χρόνια της Επανάστασης πριν από λίγες ημέρες. Μπορούμε να δώσουμε ξανά νόημα σε κάτι που το βλέμμα μας συνήθισε να προσπερνάει.....

Από την "ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ"

"Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ", 06/04/21

ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΥ

Η ανακοίνωση του φιλόδοξου κυβερνητικού σχεδίου για τη μετατροπή των εγκαταστάσεων της ΠΥΡΚΑΛ σε πολυδύναμο διοικητικό κέντρο και χώρο πρασίνου είναι ευπρόσδεκτη, γιατί αποτυπώνει μια ελάχιστη έγνοια για τη μητροπολιτική Αθήνα και το μέλλον της.

Ομως, η απομάκρυνση εννέα υπουργείων και οργανισμών από το κέντρο της Αθήνας κακώς συνδέεται μόνο με το οικονομικό όφελος που θα προκύψει. Θα μπορούσαμε να συζητάμε χωρίς τέλος για τις διεθνείς τάσεις σε σχέση με τη συγκέντρωση ή την αποκέντρωση διοικητικών δομών, την αποψίλωση του κέντρου των πόλεων από κρατικές υπηρεσίες και την απόδοσή του στις δυνάμεις της αγοράς και, κυρίως, του τουρισμού. Η Αθήνα είναι ένα ενδιαφέρον παράδειγμα, αλλά όσο το σχέδιο ΠΥΡΚΑΛ είναι ακόμη στα σπάργανα, ας φανταστούμε την εικόνα της πλατείας Συντάγματος τις επόμενες δεκαετίες. Η απομάκρυνση του υπουργείου Οικονομικών που δεσπόζει στο νοτιοδυτικό άκρο της θα μπορούσε να είναι η αφετηρία μιας ριζοσπαστικής λύσης για τη μελλοντική εικόνα της πλατείας.

Εξηγούμαι: είναι γνωστό ότι το Σύνταγμα έχασε την παραδοσιακή του όψη μόλις σε μία πενταετία (1958-1963). Από το μέτωπο των οδών Μητροπόλεως – Ερμού και Καραγεώργη Σερβίας διασώθηκε μόνο το Μέγαρο Πάλλη που στεγάζει σήμερα το κεντρικό κατάστημα της αλυσίδας Public. Αν και τα νεότερα κτίρια που αντικατέστησαν τα Μέγαρα Νικολούδη και Κορομηλά (όπου στο ισόγειο δοξάστηκε το ιστορικό καφενείο του Ζαβορίτη) έφεραν σημαντικές αρχιτεκτονικές υπογραφές, όλα συνηγορούν στο ότι ο ιστορικός τους κύκλος έχει κλείσει.

Η πιο εύκολη λύση θα ήταν η μετασκευή του κτιρίου του υπουργείου Οικονομικών σε ξενοδοχείο ή σε μικρό εμπορικό κέντρο. Αλλά γιατί να μη σκεφτούμε λίγο πιο φιλόδοξα με ορίζοντα δεκαετιών και βασικό κριτήριο το ιστορικό εκτόπισμα της ίδιας της πλατείας; Θα επιτρέπαμε στους εαυτούς μας να διανοηθούμε την ανασύσταση της παραδοσιακής μορφής του μετώπου της Ερμού; Οχι υποχρεωτικά μεταφέροντας απαράλλαχτο το αρχιτεκτονικό σκηνικό των αρχών του 20ού αιώνα. Ας κρατήσουμε ό,τι θεωρούμε ιστορικά και αισθητικά χρήσιμο. Εξάλλου δεν ήταν όλα τα προπολεμικά μέγαρα αριστουργήματα. Παρουσιάζεται όμως μια μεγάλη ευκαιρία να σκεφτούμε διαφορετικά την επίσημη πλατεία της πόλης, το μέτωπο που βλέπει στο Κοινοβούλιο, το μέτωπο που αντίκριζαν οι επίσημοι καλεσμένοι μας για τα 200 χρόνια της Επανάστασης πριν από λίγες ημέρες. Μπορούμε να δώσουμε ξανά νόημα σε κάτι που το βλέμμα μας συνήθισε να προσπερνάει.

TΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΛΙΑΛΙΟΥ

Ενα φιλόδοξο, όσο και περίπλοκο σχέδιο για τη μετεγκατάσταση εννέα υπουργείων στον χώρο των εγκαταστάσεων της ΠΥΡΚΑΛ στον Δήμο Υμηττού ανακοίνωσε το Σάββατο ο πρωθυπουργός. Το σχέδιο περιλαμβάνει και πολλά «παρακλάδια», όπως τη δημιουργία ενός «χαρτοφυλακίου» προς αξιοποίηση ακινήτων του Δημοσίου, κατά βάσιν στο κέντρο. Αλλά και πολλά ζητήματα προς συζήτηση, από τις συνέπειες της απομάκρυνσης χρήσεων με χιλιάδες εργαζομένους και επισκέπτες από ευαίσθητα σημεία του κέντρου έως τις κυκλοφοριακές επιπτώσεις στον Δήμο Δάφνης – Υμηττού.

Συνοπτικά, τα βασικά στοιχεία του σχεδίου είναι τα ακόλουθα:

• Τα υπουργεία που αποφασίστηκε να μετεγκατασταθούν στον χώρο της ΠΥΡΚΑΛ είναι εννέα: Οικονομικών, Ανάπτυξης, Εργασίας, Υγείας, Περιβάλλοντος, Πολιτισμού, Εσωτερικών, Αγροτικής Ανάπτυξης και Τουρισμού. Μαζί τους, το Υπερταμείο (ΕΕΣΥΠ) και η Εταιρεία Ακινήτων του Δημοσίου (ΕΤΑΔ), το ΤΑΙΠΕΔ και η Ανεξάρτηση Αρχή Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ).

• Συνολικά τα υπουργεία και οι υπηρεσίες τους καταλαμβάνουν 127 κτίρια, με συνολική επιφάνεια 353.480 τ.μ. Το ετήσιο κόστος λειτουργίας τους (μισθώματα και λειτουργικές δαπάνες) είναι 33,16 εκατ. ευρώ το έτος. Το 15% των κτιρίων αυτών ανήκει στο Δημόσιο και θα αξιοποιηθεί με άλλον τρόπο (μίσθωση).

• Στον χώρο της ΠΥΡΚΑΛ (ανήκει στα Ελληνικά Αμυντικά Συστήματα – ΕΑΣ) βρίσκονται σήμερα 91 κτίρια (110.000 τ.μ.), εκ των οποίων θα κατεδαφιστούν τα 66 (68.413 τ.μ.) και θα διατηρηθούν 25 (41.587 τ.μ.). Θα ανεγερθούν 7 νέα κτίρια (69.000 τ.μ.) και ακόμα 22.727 τ.μ. σε προσθήκες σε υφιστάμενα κτίρια (συνολική δόμηση, διατηρούμενη και νέα, 133.314 τ.μ.).

• Στον χώρο που θα απελευθερωθεί, θα δημιουργηθεί πάρκο 80 στρεμμάτων.

• Ο συντελεστής δόμησης που θα εφαρμοστεί είναι 0,9 (έναντι 1,2 της περιοχής), με κάλυψη 22% (έναντι 60% σήμερα). Τα νέα κτίρια θα είναι βιοκλιματικά, με ελάχιστη κατανάλωση ενέργειας.

• Το έργο θα κατασκευαστεί με σύμπραξη δημοσίου και ιδιωτικού τομέα (ΣΔΙΤ), με ιδιωτική επένδυση 250 εκατ. ευρώ. Εκτιμάται ότι το έργο μπορεί να ξεκινήσει το 2023 και να ολοκληρωθεί σταδιακά το 2025-2026.

Στον χώρο της ΠΥΡΚΑΛ θα διαμορφωθεί και μουσείο για την ιστορία της εταιρείας. Σε αυτό σχεδιάζεται να εκτεθούν, αφού αποκατασταθούν, και οι δύο Κάντιλακ που ανακαλύφθηκαν πρόσφατα εγκαταλελειμμένες σε οικόπεδο της εταιρείας, οι οποίες ανήκαν στην οικογένεια Μποδοσάκη-Αθανασιάδη. Οι Κάντιλακ έχουν μεταφερθεί σήμερα σε φυλασσόμενο χώρο.

«Το εγχείρημα ξεκίνησε από τη σκέψη ότι πρέπει η ΠΥΡΚΑΛ να μετεγκατασταθεί. Είναι κάτι που θα έπρεπε να έχει γίνει εδώ και χρόνια», λέει ο Νίκος Κωστόπουλος, διευθύνων σύμβουλος των ΕΑΣ. «Τα ΕΑΣ διαθέτουν ιδιόκτητη έκταση 3.600 στρεμμάτων στα άνω όρια του Λαυρίου, όπου υφίστανται και κτιριακές εγκαταστάσεις. Εκτιμάται ότι το κόστος της μετεγκατάστασης της ΠΥΡΚΑΛ στο Λαύριο, συμπεριλαμβανομένης της κατασκευής των αναγκαίων νέων εγκαταστάσεων (περί τα 15.000 τ.μ.) είναι περίπου 100 εκατ. ευρώ και θα συμπεριληφθεί στο ΣΔΙΤ». Αξίζει να σημειωθεί ότι στις εγκαταστάσεις της ΠΥΡΚΑΛ στη Δάφνη εργάζονται σήμερα περίπου 300 άτομα. «Ερευνώντας τη δυνατότητα μετεγκατάστασης, προέκυψε η ιδέα της δημιουργίας ενός σύγχρονου “διοικητικού πάρκου”, καθώς η απόσταση του χώρου από το κέντρο της Αθήνας είναι μόλις 3 χλμ. και οι δυνατότητές του μεγάλες».

Σύμφωνα με πληροφορίες της «Κ», το πρωθυπουργικό γραφείο ανέθεσε σε δύο μελετητικά γραφεία να εκπονήσουν μια προκαταρκτική πρόταση. Η βασική ιδέα ξεκινούσε από τη μετακίνηση στην ΠΥΡΚΑΛ δύο μεγάλων παραγωγικών υπουργείων (Οικονομικών, Ανάπτυξης) και των υπουργείων που είναι κατακερματισμένα σε πολλά κτίρια (λ.χ. Περιβάλλοντος, Αγροτικής Ανάπτυξης, Εσωτερικών, Πολιτισμού). Με βάση την καταγραφή που έγινε, εκτιμήθηκε ότι οι εργαζόμενοι στα εννέα υπουργεία είναι 14.013. Οι ανάγκες σε χώρους υπολογίστηκαν με βάση τους κτιριοδομικούς κανονισμούς, ενώ προβλέφθηκε και η συνδιαχείριση κάποιων χώρων (συναντήσεων, συνεδρίων κ.ο.κ.).

Οσον αφορά την κυκλοφοριακή επίπτωση στην περιοχή, σύμφωνα με τα στοιχεία που συγκεντρώθηκαν, μόλις 3% των εργαζομένων στα εννέα υπουργεία χρησιμοποιεί Ι.Χ., καθώς τα περισσότερα από τα 127 κτίρια δεν έχουν θέσεις στάθμευσης. Εκτιμήθηκε λοιπόν ότι η εξυπηρέτηση του ακινήτου από τον σταθμό μετρό Δάφνης και τις λεωφορειακές γραμμές της λεωφόρου Βουλιαγμένης και της Ηλιουπόλεως θα επαρκεί.

Κινητήριος δύναμη στο εγχείρημα φαίνεται να είναι όχι μόνο η ανάγκη μείωσης των εξόδων από μισθώματα και της πολυδιάσπασης των υπηρεσιών, αλλά και η δυνατότητα αξιοποίησης μεγάλων δημοσίων ακινήτων στο κέντρο. Τα 108.257 τ.μ. από τα 353.480 τ.μ. των μετακινούμενων υπουργείων, δηλαδή το 30,6% είναι δημόσια, πολλά σε μεγάλα κτίρια στο κέντρο της Αθήνας. Παράλληλα, στελέχη της κυβέρνησης έχουν πολλάκις διατυπώσει την άποψη ότι τα υπουργεία Οικονομικών και Ανάπτυξης πρέπει να «φύγουν» από το κέντρο, καθώς αποτελούν συχνά την αφορμή για διαδηλώσεις.

Η ανακοίνωση των σχεδίων, βέβαια, ανοίγει μια μεγάλη δημόσια συζήτηση. Αυτή αφορά την επίπτωση που θα έχει η απομάκρυνση διοικητικών χρήσεων (άρα και χιλιάδων εργαζομένων και επισκεπτών) από ευαίσθητα κομμάτια του κέντρου. Αλλά και τη μελλοντική χρήση των ακινήτων αυτών, καθώς θα ήταν ιδιαίτερα σημαντικό να μην ενισχυθεί η τάση μετατροπής του κέντρου της Αθήνας σε «ξενοδοχειούπολη».