Οι κυβερνήσεις βρίσκονται αντιμέτωπες με μια βαθιά κρίση νομιμοποίησης, καθώς κατηγορούνται από μεγάλα τμήματα των κοινωνιών ότι υποτίμησαν το μέγεθος της απειλής, άφησαν υποστελεχωμένα και χωρίς προστατευτικό εξοπλισμό τα συστήματα υγείας και άργησαν να λάβουν μέτρα περιορισμού της διασποράς, με αποτέλεσμα σημαντικό αριθμό θυμάτων. Αυτό διαμορφώνει όρους μιας βαθύτερης πολιτικής κρίσης, όσο και εάν προς το παρόν οι περισσότερες κυβερνήσεις προσπαθούν να αποσπάσουν συναίνεση μέσα από τη διαρκή επίκληση της ανάγκης «εθνικής ενότητας» απέναντι στην υγειονομική κρίση, μια «εθνική ενότητα» που συχνά προσκρούει πάνω στην οδυνηρή διαπίστωση των μεγάλων ανισοτήτων που σημαίνουν ότι δεν είναι όλοι οι άνθρωποι ίσοι απέναντι στην πανδημία. Την ίδια στιγμή, βαθιά κρίση περνούν και τα μοντέλα «διεθνούς συνεργασίας», από την αμερικανική απόφαση για αναστολή της οικονομικής ενίσχυσης του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας μέχρι την παταγώδη αποτυχία της Ευρωπαϊκής Ενωσης να λειτουργήσει ως χώρος στοιχειώδους αλληλεγγύης....

Aπό "ΤΑ ΝΕΑ"

"ΤΑ ΝΕΑ", 23/04/20

ΤΗΣ ΜΑΡΘΑΣ ΚΑΪΤΑΝΙΔΗ

Εναν οδηγό πλοήγησης στο αχαρτογράφητο πεδίο της άρσης των περιορισμών επιχείρησαν να συντάξουν χθες οι ειδικοί της Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων, θέτοντας στο τραπέζι της πολύωρης τηλεσύσκεψης πολλές διαστάσεις του σύνθετου αυτού παζλ. Σε κάθε περίπτωση, η επιστημονική ομάδα που επεξεργάζεται το σχέδιο επιμένει ότι η επόμενη ημέρα δεν θα θυμίζει σε τίποτα την καθημερινότητα της εποχής προ κορωνοϊού.

Στο πλαίσιο αυτό ιδιαίτερος προβληματισμός επικράτησε και κατά τη χτεσινή σύσκεψη, σε ό,τι αφορά την επαναλειτουργία των σχολικών μονάδων, που αποτελεί αυτή τη στιγμή την πιο δύσκολη «εξίσωση» για το Μέγαρο Μαξίμου.

Ειδικότερα, η συντριπτική πλειονότητα των εμπειρογνωμόνων συμφωνούν στο να... χτυπήσει το κουδούνι για τους μαθητές της Γ' Λυκείου, ώστε να τους δοθεί η ευκαιρία να δοκιμαστούν στις πανελλαδικές εξετάσεις.

Οι τελικές αποφάσεις αναμένεται να ληφθούν από τον Πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη το Σαββατοκύριακο, καθώς οι πληροφορίες των «ΝΕΩΝ» αναφέρουν ότι μαίνεται «πόλεμος» μεταξύ υπουργών της κυβέρνησης αλλά και ειδικών.

Οι πιο αισιόδοξοι αναφέρονται στην ημερομηνία σταδιακής άρσης των μέτρων την 4η Μαΐου (και σ' αυτή την περίπτωση την 11η Μαΐου για την Γ' Λυκείου). Οι πιο επιφυλακτικοί, που θεωρούν ότι μπορούμε έτσι να οδηγηθούμε σε νέο κύμα της πανδημίας, αναφέρουν ότι η σταδιακή άρση των μέτρων πρέπει να ξεκινήσει την 11η Μαΐου (με την Γ' Λυκείου, σ' αυτή την περίπτωση να ανοίγει 18 ή 25 του μήνα). Πάντως είναι προφανές ότι όλα αυτά τα σενάρια φέρνουν μαζί τους και «light» προαγωγικές εξετάσεις φέτος για τα παιδιά του Γυμνασίου και του Λυκείου.

Σε κάθε περίπτωση, απαραίτητη προϋπόθεση για τη λειτουργία των σχολείων (ακόμη και για το σύνολο των τάξεων του Λυκείου ή και του Γυμνασίου) είναι η δυνατότητα χρήσης πολλών αιθουσών, εξασφαλίζοντας έτσι την απαραίτητη απόσταση ασφαλείας ανάμεσα στους μαθητές. Μάλιστα, έχουν υπάρξει σχετικές εισηγήσεις και για μειωμένες ώρες διδασκαλίες, περιορίζοντας ακόμη περισσότερο το «παράθυρο» μετάδοσης της νόσου.

Παρ' όλα αυτά, μερίδα επιστημόνων εξέφραζαν και χθες σημαντικές ενστάσεις εισηγούμενοι να παραταθεί το κλείσιμο των σχολείων (με μοναδική εξαίρεση την Γ' Λυκείου). Εντονη ανησυχία εξέφραζαν για τους μαθητές του Δημοτικού, δεδομένου ότι δεν θα είναι σε θέση να τηρήσουν τους κανόνες υγιεινής και κοινωνικής αποστασιοποίησης με ό,τι αυτό συνεπάγεται.

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ. Αξίζει πάντως να υπογραμμιστεί η χτεσινή τοποθέτηση του καθηγητή Παθολογίας - Λοιμώξεων Σωτήρη Τσιόδρα, σύμφωνα με την οποίο τα παιδιά - ιδίως τα μικρότερα - δεν κινδυνεύουν από τη νόσο. Ο ίδιος πρόσθεσε μάλιστα ότι «ο ρόλος της διασποράς της νόσου από τα παιδιά δεν φαίνεται να είναι σημαντικός».

Ειδικότερα και σύμφωνα με ειδικά μαθηματικά μοντέλα που εφαρμόζονται φαίνεται ότι το μέτρο που αφορούσε το κλείσιμο των σχολείων είχε μία επίδραση της τάξεως 15-20%, σε ό,τι αφορά το «φρένο» που μπήκε στη διασπορά της νόσου στην κοινότητα.

Λίγες ημέρες νωρίτερα - με πιθανότερη ημερομηνία τη 4η Μαΐου - αναμένεται να ανοίξουν και πάλι τις πόρτες τους στο κοινό μικρά καταστήματα (λιανικής) και άλλοι κλάδοι που παρέχουν υπηρεσίες - όπως είναι τα κομμωτήρια.

Εν τω μεταξύ, κατά τη χθεσινή τηλεδιάσκεψη σε μείζον θέμα εξελίχτηκε η σύσταση σχετικά με τη χρήση μάσκας σε πολυσύχναστους χώρους - όπως είναι τα μέσα μαζικής μεταφοράς και οι δημόσιοι και ιδιωτικοί κλειστοί χώροι με έμφαση στις δομές υπηρεσιών υγείας.

Παρ' όλα αυτά και δεδομένου του υψηλού κινδύνου μόλυνσης από τα προστατευτικά μέσα σε περίπτωση λανθασμένης χρήσης τους, οι επιστήμονες κρίνουν απαραίτητη τη χρήση μάσκας - αλλά και γαντιών σε χώρους υγειονομικού ενδιαφέροντος - από τους εργαζομένους.

Σε ό,τι αφορά τον γενικό πληθυσμό προκρίνεται η χρήση υφασμάτινης μάσκας, που σημειωτέον είναι επαναχρησιμοποιούμενη καθώς απολυμαίνεται εφόσον πλυθεί σε υψηλή θερμοκρασία (60 βαθμούς Κελσίου) με σαπούνι. Ομως, όπως επεσήμανε ο κ. Τσιόδρας, απαραίτητη κρίνεται η εκπαίδευση των πολιτών (π.χ. για τη χρήση αντισηπτικού πριν από την εφαρμογή της στο πρόσωπο).

Σε δεύτερο χρόνο και εφόσον η επιδημιολογική καμπύλη το... επιτρέψει, θα ανοίξουν οι χώροι εστίασης με προτεραιότητα σε εστιατόρια και καφετέριες που διαθέτουν εξωτερικού χώρους.

Και σε αυτή την περίπτωση όμως πρέπει να τηρούνται αυστηρά οι κανόνες υγιεινής και οι αποστάσεις ασφαλείας ανάμεσα στα τραπέζια και στους πελάτες, ώστε να λάβουν άδεια επαναλειτουργίας. Τα κριτήρια θα είναι ακόμη πιο αυστηρά για τους εσωτερικούς χώρους, καθώς οι ιδιοκτήτες αναμένεται να κληθούν να περιορίσουν ακόμη και κατά το ήμισυ τα τραπεζοκαθίσματά τους.

Ο ΔΕΙΚΤΗΣ «R0». Ρυθμιστής των βημάτων που θα οδηγήσουν τη χώρα στην κανονικότητα παραμένει ο δείκτης «R0» - δηλαδή, ο πραγματικός αριθμός μετάδοσης που προβλέπει σε πόσους ανθρώπους θα μεταδώσει τον ιό ένας ασθενής.

Η πτώση του δείκτη κάτω από ένα, και συγκεκριμένα στο 0,6, είναι η αιτία που οι επιστήμονες ανάβουν το πράσινο φως στην κυβέρνηση για τη σταδιακή είσοδο της χώρας στην κανονικότητα. Παρ' όλα αυτά, σε περίπτωση ανόδου του συγκεκριμένου δείκτη, που μεταφράζεται σε επιδημική έξαρση σε συγκεκριμένες γεωγραφικές περιοχές ή στο σύνολο της χώρας, η επαναφορά των περιοριστικών μέτρων θεωρείται βέβαιη.

Αυτός είναι και ο λόγος που τα επόμενα 24ωρα αναμένεται να ανακοινωθεί το «άνοιγμα» των κριτηρίων για τον διαγνωστικό έλεγχο και συνεπακόλουθα η ευρύτερη επιδημιολογική επιτήρηση της κοινότητας.

Πάντως και σύμφωνα με τον απολογισμό των ειδικών, η λήψη των αυστηρών μέτρων στη χώρα μας, μείωσε - όπως προκύπτει από ειδικά μαθηματικά μοντέλα - τη διασπορά της νόσου στην κοινότητα κατά 80%, γεγονός που έδωσε ανάσα στο Εθνικό Σύστημα Υγείας.

Πλέον, και σύμφωνα με τον κ. Τσιόδρα, η άρση των μέτρων θα επιτρέψει την ελεγχόμενη και συνεπώς τμηματική έκθεση του πληθυσμού στον ιό και συνεπακόλουθα την απόκτηση σταδιακής ανοσίας, στην οποία στοχεύει η επιστημονική κοινότητα. Από τον στόχο αυτό εξαιρούνται οι ηλικιωμένοι και οι πολίτες που ανήκουν στις ευπαθείς ομάδες, που θα παραμείνουν σε προστατευτικό... κλοιό.

«Η επιδημία φθίνει. Για εμάς είναι μεγάλη ανακούφιση ότι δεν είχαμε κανένα θάνατο σήμερα. Αλλά είναι αδύνατον να σβήσει, όταν υπάρχει εισαγωγή της επιδημίας από άλλες περιοχές και υπάρχουν μικρές φωτιές που σιγοκαίνε. Το μήνυμα περιορισμού σε όσους εμφανίζουν ύποπτα συμπτώματα παραμένει. Οπως και η αυστηρή τήρηση των κανόνων υγιεινής» σημείωσε χαρακτηριστικά χθες ο εκπρόσωπος του υπουργείου Υγείας για το νέο κορωνοϊό.

Ομως πρόσθεσε ότι: «Σταδιακά η κοινωνία πρέπει να ανοίξει. Δεν μπορείς να περιμένεις ένα εμβόλιο που μπορεί να μην είναι και επιτυχημένο».

ΤΟΥ ΑΓΓΕΛΟΥ ΣΚΟΡΔΑ

Επιπλέον 177 δείγματα από κατοίκους και άλλες δυνητικές επαφές των 150 θετικών στον κορωνοϊό προσφύγων που διαμένουν σε ξενοδοχείο στο Κρανίδι έλαβαν συνεργεία του ΕΟΔΥ που βρέθηκαν και χθες επιτόπου, με τα αποτελέσματα να αναμένονται εντός της ημέρας. Στην περιοχή μετέβη και ο υφυπουργός Πολιτικής Προστασίας Νίκος Χαρδαλιάς, ο οποίος προτού αναχωρήσει σημείωσε ότι η κατάσταση φαίνεται να είναι υπό πλήρη έλεγχο.

«Πραγματοποιήσαμε άλλη μια σύσκεψη, την τελική που αφορά στο επιχειρησιακό σχέδιο. Ολο το βράδυ δουλέψαμε τις ιχνηλατήσεις των κρουσμάτων, υψηλού και χαμηλού κινδύνου» τόνισε ο κ. Χαρδαλιάς, διαβεβαιώνοντας παράλληλα πως το πρωτόκολλο συνεχίζει να εφαρμόζεται απαρέγκλιτα. «Εχει εξασφαλιστεί η τροφοδοσία και ό,τι χρειάζεται η περιοχή. Πιστεύω ότι αύριο (σ.σ.: σήμερα) το πρωί θα έχουμε πλήρη εικόνα. Τα μέτρα εφαρμόζονται στο ακέραιο. Ολοι οι κάτοικοι που είναι σε κίνδυνο να μείνουν μέσα. Η κίνηση θα γίνεται μόνο για περιπτώσεις Β1, Β2 και Β3, τα άλλα αναστέλλονται» επανέλαβε ο ίδιος.

Εξάλλου, κατά τη διάρκεια της καθιερωμένης ενημέρωσης από το υπουργείο Υγείας ο κ. Χαρδαλιάς σημείωσε πως «μέσα από τα αποτελέσματα των 177 δειγμάτων θα αξιολογηθούν, θα σταθμιστούν και θα προτεραιοποιηθούν τα μέτρα που έχουμε λάβει και θα λάβουμε». Επιπλέον, απηύθυνε έκκληση προς τους κατοίκους της περιοχής να παραμείνουν στα σπίτια τους, υπογραμμίζοντας τη σημασία του μέτρου αυτού για τη διασφάλιση της υγείας των ατόμων που ανήκουν σε ευπαθείς ομάδες αλλά και προκειμένου η όποια διασπορά στην κοινότητα να μην είναι εκτεταμένη. «Παρακολουθούμε τα δεδομένα από κοινού με το υπουργείο Υγείας και το υπουργείο Μετανάστευσης. Πρόκειται για μια δυναμική κατάσταση και κάθε νέο δεδομένο μάς βοηθάει για της αποφάσεις του επόμενου βήματος» συμπλήρωσε.

Τέλος, ο υφυπουργός Πολιτικής Προστασίας αναφερόμενος στην επόμενη ημέρα και τα περιοριστικά μέτρα που θα συνεχίσουν να ισχύουν ανέφερε ότι «η εμπειρία από το Κρανίδι αποδεικνύει πόσο μεταδοτικός μπορεί να είναι ο ιός αν χαλαρώσουμε και δεν τηρούμε τα μέτρα».

ΠΙΟ ΚΟΝΤΑ ΣΤΟΝ ΣΤΟΧΟ. Σχολιάζοντας τη συνολική επιδημιολογική εικόνα της χώρας ο κ. Χαρδαλιάς δεν παρέλειψε να πει ότι «τις τελευταίες εβδομάδες έχουμε πετύχει πολλά» καθώς και ότι κάθε ημέρα βρισκόμαστε πιο κοντά στον στόχο μας: «Πρέπει να συνεχίσουμε να είμαστε προσεκτικοί, ιδιαίτερα τώρα που όλοι περιμένουμε την έναρξη της συζήτησης για το μέλλον. Αυτό γιατί, όπως επαναλαμβάνουμε συχνά, ό,τι έχουμε πετύχει μπορεί πολύ εύκολα να ανατραπεί. Και αν κάποιοι λίγοι θεωρούσαν πως είμαστε υπερβολικοί και ότι κάτι τέτοιο δεν μπορεί να συμβεί, τα γεγονότα τους διαψεύδουν καθημερινά (...) Τα περιοριστικά μέτρα ισχύουν στο ακέραιο μέχρι τις 27 Απριλίου. Αυτό σε καμία περίπτωση δεν σημαίνει ότι στις 28, την επόμενη Τρίτη, επιστρέφουμε στους γνώριμους ρυθμούς. Επίσης, πρέπει να είναι ξεκάθαρο ότι η σταδιακή άρση των μέτρων δεν σημαίνει ότι δεν θα έχουμε κρούσματα».

Από την πλευρά του, ο καθηγητής Λοιμωξιολογίας Σωτήρης Τσιόδρας ανακοίνωσε τον εντοπισμό έξι νέων κρουσμάτων κορωνοϊού στη χώρα μας, χωρίς επιπλέον θανάτους.

"ΤΑ ΝΕΑ", 23/04/20

Πόσο εφικτό είναι ένα New Deal
Η πανδημία και η χωρίς προηγούμενο οικονομική ύφεση πυροδοτούν την πολιτική και κοινωνική κρίση και ανοίγουν τη συζήτηση για την αναζήτηση ενός νέου «παραδείγματος» στην οικονομική πολιτική.

ΤΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΣΩΤΗΡΗ


Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ζούμε στιγμές μιας μεγάλης μετάβασης. Η πανδημία του νέου κορωνοϊού δεν πρόκειται να είναι απλώς ένα κακό διάλειμμα που θα ακολουθηθεί από μια «επιστροφή στην κανονικότητα». Και αυτό όχι μόνο γιατί όλα δείχνουν ότι η μάχη με την πανδημία θα είναι παρατεταμένη και θα περιλαμβάνει και άλλους κύκλους έκτακτων μέτρων, ακόμη και εάν προς το παρόν υπάρξει κάποια χαλάρωση των περιορισμών. Το κυριότερο είναι ότι η πανδημία γίνεται καταλύτης για μια κρίση που δεν είναι απλώς οικονομική, αλλά συνάμα πολιτική, ιδεολογική και πολιτισμική.

Από την υγειονομική έκτακτη ανάγκη στην ολόπλευρη κρίση

Η οικονομική διάσταση της κρίσης επισημοποιήθηκε με την πρόβλεψη του ΔΝΤ για τη μεγαλύτερη παγκόσμια ύφεση από την εποχή του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και αποτυπώνεται σε διάφορα στιγμιότυπα, από την πρωτοφανή εκτίναξη της ανεργίας στις ΗΠΑ μέχρι την καταβαράθρωση των τιμών του πετρελαίου σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα. Τα μέτρα περιορισμού δραστηριοτήτων και μετακινήσεων εξελίσσονται σε μια χωρίς προηγούμενο διακοπή μεγάλου μέρους της οικονομικής δραστηριότητας με αλυσιδωτές επιδράσεις στο σύνολο της οικονομίας, διαμορφώνοντας μια συνολικότερη κρίση ενός ολόκληρου μοντέλου κοινωνικής αναπαραγωγής. Το γεγονός ότι οι «δυνάμεις της αγοράς» απέτυχαν να έχουν μια έτοιμη λύση να προσφέρουν απέναντι στην υγειονομική κρίση, ήρθε να αναδείξει και μια βαθύτερη κρίση του ίδιου του νεοφιλελευθερισμού ως κοινωνικού «παραδείγματος».

Την ίδια στιγμή οι κυβερνήσεις βρίσκονται αντιμέτωπες με μια βαθιά κρίση νομιμοποίησης, καθώς κατηγορούνται από μεγάλα τμήματα των κοινωνιών ότι υποτίμησαν το μέγεθος της απειλής, άφησαν υποστελεχωμένα και χωρίς προστατευτικό εξοπλισμό τα συστήματα υγείας και άργησαν να λάβουν μέτρα περιορισμού της διασποράς, με αποτέλεσμα σημαντικό αριθμό θυμάτων.

Αυτό διαμορφώνει όρους μιας βαθύτερης πολιτικής κρίσης, όσο και εάν προς το παρόν οι περισσότερες κυβερνήσεις προσπαθούν να αποσπάσουν συναίνεση μέσα από τη διαρκή επίκληση της ανάγκης «εθνικής ενότητας» απέναντι στην υγειονομική κρίση, μια «εθνική ενότητα» που συχνά προσκρούει πάνω στην οδυνηρή διαπίστωση των μεγάλων ανισοτήτων που σημαίνουν ότι δεν είναι όλοι οι άνθρωποι ίσοι απέναντι στην πανδημία.

Την ίδια στιγμή, βαθιά κρίση περνούν και τα μοντέλα «διεθνούς συνεργασίας», από την αμερικανική απόφαση για αναστολή της οικονομικής ενίσχυσης του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας μέχρι την παταγώδη αποτυχία της Ευρωπαϊκής Ενωσης να λειτουργήσει ως χώρος στοιχειώδους αλληλεγγύης.

Από κοντά και η διάχυτη αίσθηση μιας νέας και πολύ μεγαλύτερης ευαλωτότητας που έρχεται να υπονομεύσει τις όποιες ψευδαισθήσεις ασφάλειας προσπάθησαν να δώσουν τα περισσότερα αναπτυγμένα κράτη τα προηγούμενα χρόνια. Αν σε αυτό προσθέσουμε και τη βίαιη αλλαγή συνηθειών και πρακτικών, συμπεριλαμβανομένων των καταναλωτικών, που φέρνουν τα μέτρα φυσικής αποστασιοποίησης και την αίσθηση ότι τίθεται εν αμφιβόλω ένας ολόκληρος τρόπος ζωής, μπορούμε να αντιληφθούμε γιατί όλα αυτά οδηγούν στην αίσθηση μιας ευρύτερης πολιτισμικής κρίσης.

Η πανδημία ως καταλύτης
Η πανδημία η ίδια δεν ευθύνεται άμεσα για όλες τις πλευρές της κρίσης που περιγράψαμε. Αυτή είναι αποτέλεσμα του τρόπου που διαμορφώθηκε ο σύγχρονος κόσμος τις τελευταίες δεκαετίες. Η αρχική υπόσχεση ότι ένας παγκοσμιοποιημένος καπιταλισμός, χωρίς αντίπαλο από τα τέλη της δεκαετίας του 1980, θα οδηγούσε στην αύξηση της ευημερίας και την υποχώρηση των κοινωνικών και διακρατικών συγκρούσεων ουδέποτε εκπληρώθηκε και η κρίση του 2008 σε κανένα βαθμό δεν οδήγησε σε εκείνες τις αναπροσαρμογές που θα αντιμετώπιζαν τις οξυμμένες αντιφάσεις. Αντ' αυτού επελέγη μια «φυγή προς τα εμπρός» που σήμερα προσκρούει πάνω στην πραγματικότητα της πανδημίας και της νέας μεγάλης ύφεσης (όπως και πάνω στην ενεργή κρισιμότητα της κλιματικής αλλαγής).

Σήμερα η πανδημία φέρνει στο προσκήνιο όλα τα όρια αυτού του κοινωνικού «παραδείγματος» που θεωρήθηκε εξίσου αυτονόητο με τους νόμους της φυσικής. Η εναπόθεση της κατανομής πόρων στις δυνάμεις της αγοράς έφερε ακόμη και τις ΗΠΑ χωρίς τα αναγκαία αποθέματα εξοπλισμού. Η μεταφορά πόρων από τον δημόσιο στον ιδιωτικό τομέα υπονόμευσε τις υγειονομικές υποδομές όλων των χωρών. Η διαρκής απαξίωση της αναδιανομής έφερε τα κράτη αντιμέτωπα με την αναζήτηση πρωτότυπων εργαλείων για την αντιμετώπιση της κοινωνικής καταστροφής. Ο ατομικιστικός κυνικός καταναλωτισμός αποδείχθηκε μάλλον ισχνό ιδεολογικό υπόβαθρο για τη συλλογική και αλληλέγγυα ενεργοποίηση της κοινωνίας.

Το ασαφές μέλλον που έρχεται

Η μεγάλη συζήτηση για την επόμενη μέρα συνδυάζει σε όλο τον κόσμο την εύκολη εξαγγελία μεγάλων αλλαγών και την εκνευριστική ασάφεια ως προς το περιεχόμενό τους. Ολοι καταλαβαίνουν ότι τα πράγματα δεν μπορούν να επιστρέψουν στην προηγούμενη κατάσταση. Οι κοινωνίες έχουν ήδη γίνει πολύ πιο απαιτητικές ως προς την ανάγκη στήριξης των δημοσίων συστημάτων υγείας και δύσκολα θα ανεχθούν ξανά ρητορικές για το πόσο «σπάταλα» είναι αυτά. Η αναγκαστική καταφυγή σε πολύ μεγάλα προγράμματα κρατικών ενισχύσεων διαμορφώνει προσδοκίες για ισχυρή κοινωνική στήριξη και την επόμενη μέρα. Η έστω και προσωρινή «ορατότητα» ενός μεγάλου τμήματος της επισφαλούς και κακοπληρωμένης εργασιακής δύναμης που σήμερα κυριολεκτικά κρατά όρθιες τις κοινωνίες, δύσκολα μπορεί να ακολουθηθεί από την αντιμετώπισή της απλώς ως «κόστους εργασίας».

Ωστόσο την ίδια στιγμή δεν πρέπει να υποτιμάμε και άλλα στοιχεία της περιόδου. Ο διάχυτος φόβος που επικρατεί γεννά πρακτικές αλληλεγγύης, αλλά και συχνά οδηγεί σε αναδίπλωση και διάρρηξη της κοινωνικής συνοχής και σε αντανακλαστικά μίσους και επιθετικότητας απέναντι σε όποιον κρίνεται ως «απειλή». Τα έκτακτα μέτρα για την εξασφάλιση της φυσικής αποστασιοποίησης διαμορφώνουν ένα κεκτημένο απαγορεύσεων και αυταρχικών παρεμβάσεων που θα γεννούν στις κυβερνήσεις τον πειρασμό για τη χρησιμοποίησή τους και σε άλλες περιστάσεις, την ώρα που νομιμοποιούνται τεχνολογίες επιτήρησης και καταγραφής προσωπικών δεδομένων που μέχρι τώρα θεωρούνταν «εκτός πλαισίου». Η επερχόμενη ύφεση εκ των πραγμάτων διαμορφώνει το έδαφος για πολιτικές λιτότητας που θα επιτείνουν τις κοινωνικές ανισότητες.

Σε αυτό το τοπίο, εν πολλοίς αχαρτογράφητο, είναι πιθανό να δούμε να αναδύονται σε πρώτη φάση ιδιότυπα υβρίδια που να συνδυάζουν την εκτεταμένη και αναγκαστικά κρατική παρέμβαση στην οικονομία με την ταυτόχρονη αναίρεση κατακτήσεων που μπορεί να είχαν ακόμη κατηγορίες εργαζομένων στο όνομα των «έκτακτων συνθηκών», την ώρα που τα όρια ανάμεσα σε διαρκή περιοριστικά μέτρα που θα αφορούν όντως την πανδημία και μορφές προληπτικής αντιμετώπισης κοινωνικής διαμαρτυρίας θα είναι όλο και πιο δυσδιάκριτα.

Η δυσκολία ενός New Deal

Η υπόθεση ότι αυτό που χρειάζεται είναι μια παραλλαγή του New Deal έχει διατυπωθεί από διάφορες πλευρές. Ο λόγος είναι ότι στη συλλογική μνήμη, η συγκεκριμένη πολιτική που συνέπεσε με την προεδρία του Φράνκλιν Ντελάνο Ρούζβελτ, έμεινε ταυτισμένη με την ανάδειξη ενός νέου κοινωνικού συμβολαίου όπου το κράτος αναλαμβάνει να δημιουργήσει θέσεις εργασίας και να βελτιώσει τη θέση των εργαζομένων και των αγροτών, υποχρεώνοντας το κεφάλαιο σε αναγκαστικούς συμβιβασμούς.

Βέβαια όπως συμβαίνει συχνά με τη συλλογική μνήμη τα πράγματα ήταν αρκετά πιο σύνθετα. Οι αντιπαραθέσεις ήταν πολύ μεγάλες και το ίδιο το New Deal διακυβεύτηκε. Επιπλέον, χρειάστηκε η τεράστια κινητοποίηση της αμερικανικής οικονομίας κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο για να διαμορφωθεί μια συνθήκη πλήρους απασχόλησης. Ομως, ακόμη κι έτσι μετά τον πόλεμο θα «συμπληρωθεί» και με μέτρα «οριοθέτησης» της συνδικαλιστικής δράσης αλλά και την αξιοποίηση του μακαρθισμού για να μην αντιμετωπιστούν οι πιο ριζοσπαστικές διεκδικήσεις.

Ούτως ή άλλως, το New Deal δεν προέκυψε απλώς από την καλή προαίρεση της τότε κυβερνήσεως. Ηταν αποτέλεσμα και της όξυνσης των κοινωνικών συγκρούσεων και του κινδύνου μεγάλης αναταραχής. Επιπλέον, μιλάμε για τη δεκαετία του 1930, με τη Σοβιετική Ενωση να λειτουργεί ως ένα ανταγωνιστικό παράδειγμα και ισχυρά κομμουνιστικά και σοσιαλιστικά ρεύματα σε όλο τον κόσμο που αμφισβητούσαν ολόπλευρα το μοντέλο καπιταλισμού που είχε καταρρεύσει το 1929.

Σήμερα απουσιάζει αυτού του είδους η αμφισβήτηση. Υπάρχουν πλήθος καταδικών του νεοφιλελευθερισμού, υπάρχουν πολιτικά ρεύματα που έχουν τέτοια τοποθέτηση, αλλά όχι ένα συγκροτημένο εναλλακτικό κοινωνικό υπόδειγμα που να στηρίζεται πάνω σε δυνάμει πλειοψηφικά κοινωνικά ρεύματα ή να μπορεί να προβάλει ένα πετυχημένο ανταγωνιστικό πείραμα σε κάποια αναπτυγμένη χώρα. Ακόμη και η Κίνα που διεκδικεί σήμερα να αποκτήσει μεγαλύτερη αίγλη απέναντι στην αποτυχία της αμερικανικής ηγεσίας, είναι μια χώρα που χρωστά την οικονομική ανάπτυξη στον συνδυασμό αυταρχισμού και πλήρους αποδοχής των κανόνων του παγκόσμιου καπιταλισμού ήδη από τη δεκαετία του 1980.

Ομως, χωρίς μια τέτοια συγκροτημένη αμφισβήτηση του κυρίαρχου οικονομικού και κοινωνικού μοντέλου, οι συστημικές δυνάμεις είναι πολύ πιο πιθανό να κινηθούν μέσα στα όρια σκέψης του προηγούμενου παραδείγματος. Σε αυτή την περίπτωση τη σημερινή εμφανή κρίση του «υπαρκτού νεοφιλελευθερισμού» θα διαδεχθεί απλώς μια παραλλαγή του, όπου η όποια αυξημένη κρατική παρέμβαση δεν θα συνδυάζεται με πραγματική βελτίωση των θέσεων των εργαζομένων ή με ουσιαστική αναδιανομή. Δεν είναι τυχαίο ότι ακόμη και τώρα η όποια αναδιανομή, όπως και την επαύριον της κρίσης του 2008, είναι μάλλον προς τις επιχειρήσεις παρά προς τους μισθωτούς. Μόνο που αυτό θα σημαίνει ότι οι κοινωνικές πληγές που ανέδειξε η τωρινή συγκυρία θα παραμείνουν ανοιχτές.

"ΤΑ ΝΕΑ", 23/04/20