"...Τό Σκοπιανό κακώς κάκιστα γίνεται ακόμη μία φορά μπαλλάκι του πίνγκ πονγκ ανάμεσα στην κυβέρνηση καί στην αντιπολίτευση. Δέν υπάρχει ενιαία εθνική γραμμή. Πιθανώς ή κυβέρνηση θά τό πάει σέ δημοψήφισμα. Καί ό λαός άλαλιασμένος άπό τήν κρίση, άφιονισμένος άπό τήν προπαγάνδα («Οί καμπάνες πληρωμένες κάνουνε σάν βουρλισμένες», λέει ό Σολωμός) θά ψηφίσει ό,τι έντεχνα τού πασσάρουν. Έν ονόματι ενός στεγνού ρεαλισμού θά πουληθεί μέ έγκριση του λαού τό όνομα καί ή ιστορία τής Μακεδονίας στους Σκοπιανούς. Καί ή ρεαλιστική απάντηση θά είναι: «Έ, καί τι έγινε;». Τό τί θά γίνει δέν τολμώ ούτε νά τό φαντασθώ...."

Aπό την "ΕΣΤΙΑ"

"ΕΣΤΙΑ", 05/01/18

Τό αγκάθι των Σκοπίων

ΤΟΥ ΣΑΡΑΝΤΟΥ ΚΑΡΓΑΚΟΥ*

Ο ΟΡΟΣ «αγκάθι των Σκοπίων» δέν είναι δικός μου, άν καί τον έχω χρησιμοποιήσει πολλές φορές σέ βιβλία καί σε άρθρα μου γιά τό Σκοπιανό, ακόμη καί ώς τίτλο σ' ένα απώτερο παρελθόν. Ό όρος ανήκει στον μεγάλο ιστορικό Σπύρο Λάμπρο πού τόν χρησιμοποίησε σέ μία άπό τίς διαλέξεις πού έκανε περί τά τέλη τοϋ 19ου αϊ. γιά νά προειδοποιήσει τούς Έλληνες πολιτικούς γιά τους κινδύνους πού εγκυμονεί μελλοντικά η άλυτρωτική σλαβική προπαγάνδα πού αναπτυσσόταν στην πόλη αυτή καί στή γύρω περιοχή. Οι κίνδυνοι αυτοί στους μετέπειτα καιρούς πήραν ποικίλες μορφές, καί στά μετά τόν Β' Παγκόσμιο Πόλεμο χρόνια σχηματοποιήθηκαν στή μορφή μίας ονομασίας πού έγκρύπτει όχι απλώς διεκδικήσεις επί του ελληνικού εδάφους αλλά καί έπί τής ιστορίας. Διότι όποιος επισήμως κατέχει ώς κράτος το όνομα νομιμοποιείται νά διεκδικεί καί τό έδαφος.

Ό μεγαλομανής ηγέτης τής Γιουγκοσλαβίας ό Τίτο κληρονόμησε καί αξιοποίησε τά συνθήματα τής βουλγαρικής εθνικιστικής οργανώσεως Υ.Μ.R.Ο καί ονόμασε τήν άπό εμάς λεγόμενη Νότια Σερβία σέ ομόσπονδο κράτος της Μακεδονίας καί ειδικά έπί της Θεσσαλονίκης γιά νά έχει παράθυρο προς τή θάλασσα. Ό τότε πολιτικός μας κόσμος, βουτηγμένος στή μανία ενός αδυσώπητου αλληλοσπαραγμού, δέν έδωσε τή δέουσα σημασία στον νέο κίνδυνο πού σάν αγκάθι φύτρωνε στά νώτα τής Ελλάδος. Κάποιες ενέργειες πού έγιναν σέ διπλωματικό επίπεδο δέν είχαν συνέχεια, άφού επίσημα αμερικανικά χείλη διαβεβαίωσαν ότι ουδέποτε οι ΗΠΑ θά αναγνωρίσουν κράτος μέ τό όνομα Μακεδονία. Αλλά στή διπλωματία ισχύει η αρχή το εΐπα-ξεΐπα. Τό πάν ήταν νά σωθεί άπό τή σοβιετική απειλή ό πολύς Τίτο πού είχε έντονη ανάμειξη στό δικό μας μακελλειό.

Πέρασαν τά χρόνια -οι σχέσεις Ελλάδος-Γιουγκοσλαβίας ήσαν ύπέρκαλλες αλλά στό χρονικό τούτο διάστημα στό κρατίδιο τών Σκοπίων καί στό έξωτερικό δούλευε συστηματικά ό μηχανισμός του έκμακεδονισμού. Στό διάστημα αυτό έμείς κοιμόμαστε ύπό μανδαγόραν. Ακόμη καί ό γράφων πού είχε άπό παιδί μιά ευαισθησία στά εθνικά θέματα, τελούσε έν αγνοία. Μέχρι πού ήλθε ή ώρα της στρατεύσεως.Έκανα όλη τή θητεία μου κατά τά σκληρά έτη 1963-1964 στή Βεύη καί στό Αμύνταιο. Στά σύνορα φτιάχνονταν κάτι οχυρά τύπου ΤΥΠ πού τά επισκεπτόμουν συχνά. Κρυφά-όχι εντελώς φυσικά-είχαμε επαφές μέ τους απέναντι μας Γιουγκοσλάβους στρατιώτες. Ανταλλάσσαμε ως δείγμα φιλίας καί κάποια εϊδη. Έμείς τους δίναμε ούζο, κονιάκ καί τσιγάρα, αυτοί μας έδιναν ρακί, σκόρδο δυνατό, κατάλληλο γιά πυρπολικό.

Κάποια φορά ένας στρατιώτης μάς έδωσε κούτες τσιγάρα τής άλλης μεριάς πού έφεραν πάνω τήν ονομασία Μakedonija ή κάπως έτσι. Είχα μισομάθει τά σλαβικά καί τού ζήτησα εξηγήσεις. Οι εξηγήσεις ήταν τόσο καταπελτικές πού μού έφεραν ζάλη. Πήρα τό κουτί καί τήν επόμενη ήμερα παρουσιάστηκα στό διοικητή, τόν αείμνηστο Μεν. Δόλγυρη, πού οδήγησε λίγους μήνες αργότερα τό τάγμα μου στην Κύπρο, καί τού εξέθεσα τό πρόβλημα όπως μου τό εξέθεσε ό Γιουγκοσλάβος στρατιώτης, πού ήταν Σκοπιανός, έπί τούτου βαλτός, νά κάνει προπαγάνδα «μακεδόνικη» ανάμεσα στούς Έλληνες στρατιώτες. Ό διοικητής μέ τόν όποιο είχαμε αναπτύξει μιά φιλική σχέση, παρότι έγώ ήμουν απλός στρατιώτης, μού είπε ότι οί στρατιωτικοί γνωρίζουν τό πρόβλημα αλλά έχουν εντολή νά αποφεύγουν πάσα τριβή μέ τους Γιουγκοσλάβους.

Όταν απολύθηκα-κυβέρνηση είχε σχηματίσει ή Ένωση Κεντρώων ύπό τόν Γ. Παπανδρέου- ήλθα σέ επαφή μέ πολλά στελέχη όλων τών κομμάτων, μέ τά οποία είχα γνωρισθεί στή διάρκεια του προγενέστερου φοιτητικού κινήματος 1961 -1963. Από τά στελέχη της Αριστεράς πήρα τή συμβουλή να μή υπενθυμίζω «οίκήια κακά»• επιφανή στελέχη τής Δεξιάς μού είπαν ότι δέν συμφέρει νά τά βάλουμε τώρα μέ τόν Τίτο, επειδή έχουμε ανοιχτό μέτωπο μέ τήν Τουρκία. Κάποιοι φίλοι-στελέχη τής Ενώσεως Κέντρου μέ διαβεβαίωσαν πώς όταν «καθαρίσουμε» μέ τήν Τουρκία, θά έλθει η ώρα νά «καθαρίσουμε» καί μέ την Γιουγκοσλαβία. Δυστυχώς, ούτε μέ τήν Τουρκία ούτε μέ τήν Γιουγκοσλαβία «καθαρίσαμε».

Έν τώ μεταξύ είχα συγκεντρώσει άφθονο υλικό γιά τό Σκοπιανό.Ένα μέρος άπό αυτό προερχόταν άπό τά Σκόπια, όταν μετά τόν τρομερό σεισμό του Αγ. Παντελεήμονος πού τά έπληξε τό 1963, μπήκαν στην πόλη μέ τήν ομάδα Ελλήνων στρατιωτών πού έσπευσε προς βοήθεια. Οί νεκροί ήταν -άν θυμάμαι καλά- πάνω άπό 1.000. Μέ τήν ομάδα μου καθαρίζαμε ένα κτήριο, στό όποιο ήταν γραφεία τής V.Μ.R.Ο.Ένα μέρος άπό τό υλικό αυτό, πού είχε έντονο άλυτρωτικό χαρακτήρα, είδε τό φως τής δημοσιότητας στό περιοδικό «Πολιτικά Θέματα» του Κώστα Κύρκου, καθ' όλη τή διάρκεια τών μηνών 1990-1991. Τόν Ιανουάριο του 1992 τά κείμενα αυτά πήραν μορφή βιβλίου ύπό τόν τίτλο «Άπό τό Μακεδονικό Ζήτημα στήν Σκοπιανή Εμπλοκή» (εκδ. Gutenberg).

Έν τώ μεταξύ είχαν ξεσπάσει οί μεγάλες διαδηλώσεις όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά σέ όλο τόν κόσμο γιά νά μήν αναγνωρισθεί τό αυτονομημένο κρατίδιο μέ τό όνομα Μακεδονία. Δέν μετείχα σέ καμμία διαδήλωση ούτε τότε ούτε μετά. Είχα διαισθανθεί ότι όλα αυτά θά ξεφουσκώσουν σάν μπαλόνι, διότι δέν είχε γίνει καμμία διπλωματική καί πνευματική προπαρασκευή. Ας φώναζαν μερικοί κορυφαίοι του πνεύματος ότι ή «Μακεδονία είναι ή ψυχή μας». Τό παιχνίδι παιζόταν στό εξωτερικό καί έκεί υστερήσαμε φρικτά.

Ωστόσο συνέχισα τήν αρθρογραφία μου στον «Οικονομικό Ταχυδρόμο» έπί μία τετραετία, αλλά ένιωθα ότι περπατούσα στό κενό. Τόν θορυβώδη ενθουσιασμό είχε διαδεχθεί ένας ρηχός ρεαλισμός πού επεκτάθηκε ώς τίς μέρες μας. Τώρα τό Σκοπιανό επανέρχεται άστοχα καί βλαπτικά. Ό κ. Καμμένος ανορθόγραφα, όπως γράφει τό όνομα του, απειλεί ότι δέν θά δεχθεί ονομασία πού θά περιέχει τόν όρο Μακεδονία. Άπό τίς δημοσκοπήσεις βλέπει ότι δέν θά μπει στή Βουλή. Έτσι πιθανόν εντός τών προσεχών μηνών νά ρίξει τόν κ. Τσίπρα, ποντάροντας στον πατριωτισμό τών Ελλήνων.

Τό Σκοπιανό κακώς κάκιστα γίνεται ακόμη μία φορά μπαλλάκι του πίνγκ πονγκ ανάμεσα στην κυβέρνηση καί στην αντιπολίτευση. Δέν υπάρχει ενιαία εθνική γραμμή. Πιθανώς ή κυβέρνηση θά τό πάει σέ δημοψήφισμα. Καί ό λαός άλαλιασμένος άπό τήν κρίση, άφιονισμένος άπό τήν προπαγάνδα («Οί καμπάνες πληρωμένες κάνουνε σάν βουρλισμένες», λέει ό Σολωμός) θά ψηφίσει ό,τι έντεχνα τού πασσάρουν. Έν ονόματι ενός στεγνού ρεαλισμού θά πουληθεί μέ έγκριση του λαού τό όνομα καί ή ιστορία τής Μακεδονίας στους Σκοπιανούς. Καί ή ρεαλιστική απάντηση θά είναι: «Έ, καί τι έγινε;». Τό τί θά γίνει δέν τολμώ ούτε νά τό φαντασθώ.

"Ιστορικός, συγγραφέας

www.sarantoskargakos.gr            .