Εναν διαφορετικό πόλεμο υφίστανται τα τέσσερα τελευταία χρόνια τα νοικοκυριά στην Ελλάδα, τον πόλεμο με το αυξημένο κόστος διαβίωσης που προκαλούν οι ενεργειακές - πληθωριστικές κρίσεις, η πρώτη μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022 και η δεύτερη –χωρίς να έχουν αμβλυνθεί πλήρως οι επιπτώσεις από την πρώτη– μετά την επίθεση ΗΠΑ και Ισραήλ στο Ιράν στα τέλη του φετινού Φεβρουαρίου. Η άνοδος των τιμών στην ενέργεια πυροδοτεί ντόμινο ανατιμήσεων σε τρόφιμα, άλλα αγαθά και υπηρεσίες, ενώ άλλοι πρόσθετοι παράγοντες, από την κλιματική κρίση και τις ζωονόσους που πλήττουν την πρωτογενή παραγωγή μέχρι τη μειωμένη προσφορά στα ακίνητα, επιβαρύνουν ακόμη περισσότερο τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς....

 Από την "ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ"

Πόσο ακριβά πληρώσαμε 

τους πολέμους

• Ουκρανία, Ιράν και άλλες κρίσεις έχουν εκτοξεύσει το κόστος ζωής των ελληνικών νοικοκυριών τα τελευταία πέντε χρόνιαΗ Καθημερινή

ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΑΣ ΜΑΝΙΦΑΒΑ


Η σχεδόν τετραετής ενεργειακή κρίση, που προκάλεσε αρχικά η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία και στη συνέχεια ο πόλεμος στο Ιράν, έχει πυροδοτήσει ένα ντόμινο ανατιμήσεων που δοκιμάζει τις αντοχές των νοικοκυριών. Από το 2022, οι τιμές των τροφίμων συνολικά έχουν αυξηθεί σχεδόν κατά 25%, ενώ υπάρχουν και περιπτώσεις ανατιμήσεων σε βασικά είδη διατροφής που αγγίζουν το 70%.

Εναν διαφορετικό πόλεμο υφίστανται τα τέσσερα τελευταία χρόνια τα νοικοκυριά στην Ελλάδα, τον πόλεμο με το αυξημένο κόστος διαβίωσης που προκαλούν οι ενεργειακές - πληθωριστικές κρίσεις, η πρώτη μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022 και η δεύτερη –χωρίς να έχουν αμβλυνθεί πλήρως οι επιπτώσεις από την πρώτη– μετά την επίθεση ΗΠΑ και Ισραήλ στο Ιράν στα τέλη του φετινού Φεβρουαρίου. Η άνοδος των τιμών στην ενέργεια πυροδοτεί ντόμινο ανατιμήσεων σε τρόφιμα, άλλα αγαθά και υπηρεσίες, ενώ άλλοι πρόσθετοι παράγοντες, από την κλιματική κρίση και τις ζωονόσους που πλήττουν την πρωτογενή παραγωγή μέχρι τη μειωμένη προσφορά στα ακίνητα, επιβαρύνουν ακόμη περισσότερο τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς.

Μέσα σε αυτή την τετραετία, οι τιμές των τροφίμων συνολικά έχουν αυξηθεί κατά σχεδόν 25%, ενώ υπάρχουν και περιπτώσεις ανατιμήσεων σε βασικά είδη διατροφής που αγγίζουν το 70%. Πλέον χαρακτηριστική περίπτωση είναι αυτή του μοσχαρίσιου κρέατος που, σύμφωνα με τη Eurostat, η τιμή του τον Σεπτέμβριο του 2026 ήταν υψηλότερη στην Ελλάδα σε σύγκριση με τον Φεβρουάριο του 2022 κατά 69,12%. Τι σημαίνει αυτό; Οτι εκεί που δίναμε 10 ευρώ για ένα κιλό μοσχαρίσιο κιμά, τώρα η μέση τιμή του φτάνει στα 17 ευρώ/κιλό, ενώ σε συνοικιακά κρεοπωλεία διαμορφώνεται ακόμη και στα 20 ευρώ/κιλό.

Ακόμη και εάν η άνοδος των τιμών δεν ήταν το ίδιο ραγδαία στα άλλα είδη κρέατος, είναι υψηλή διψήφια, καθιστώντας την κατανάλωσή του σχεδόν... πολυτέλεια. Μέσα σε αυτά τα σχεδόν 4,5 χρόνια, η τιμή του αιγοπρόβειου κρέατος έχει αυξηθεί στην Ελλάδα κατά περίπου 56% –με βασική αιτία τη μειωμένη προσφορά λόγω της μείωσης του ζωικού κεφαλαίου που προκάλεσαν η ευλογιά και ο αφθώδης πυρετός–, ενώ το πιο προσιτό χοιρινό κρέας και το κοτόπουλο είναι σήμερα ακριβότερα σε σύγκριση με τον Φεβρουάριο του 2022 κατά 42,94% και 23,92% αντιστοίχως.

Ζωοτροφές και λιπάσματα

Για ένα λίτρο επώνυμο φρέσκο γάλα (πλήρες) ο καταναλωτής στην Ελλάδα θα πρέπει να πληρώσει περί τα 1,77 ευρώ, όταν λίγο πριν ξεσπάσει ο πόλεμος στην Ουκρανία πλήρωνε για το ίδιο γάλα 1,38 ευρώ/λίτρο. Πώς δικαιολογείται αυτή η αύξηση κατά σχεδόν 30%; Αρχικά ήταν το αυξημένο κόστος ζωοτροφών, που προκλήθηκε από την αύξηση των τιμών των δημητριακών και των λιπασμάτων μετά την έναρξη του ρωσοουκρανικού πολέμου. Στα παραπάνω έρχεται να προστεθεί το αυξημένο ενεργειακό κόστος, που αντιμετωπίζουν και οι κτηνοτρόφοι και η γαλακτοβιομηχανία, ενώ η μεγάλη επιβάρυνση στο μεταφορικό κόστος επηρεάζει όλους τους κρίκους της εφοδιαστικής αλυσίδας.

Τα παραδείγματα, δυστυχώς, δεν περιορίζονται στα παραπάνω, αλλά επεκτείνονται και σε σειρά άλλων βασικών ειδών διατροφής. Τα αυγά είναι σήμερα ακριβότερα κατά 38,20% σε σύγκριση με τις αρχές του 2022, το ψωμί είναι ακριβότερο κατά 31,41%, το γιαούρτι κατά 18,05%, ενώ το πλέον δημοφιλές τυρί στην Ελλάδα, η φέτα, έχει μέση τιμή 13 ευρώ/κιλό, με τη βιομηχανία να έχει προειδοποιήσει για περαιτέρω ανατιμήσεις και τους καταναλωτές να στρέφονται προς το φθηνότερο λευκό τυρί.

Ακόμη και η στροφή προς τα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας, τα οποία μετά το 2022 αύξησαν σημαντικά το μερίδιο αγοράς τους, είναι μια αρκετά ακριβότερη επιλογή σε σύγκριση με ό,τι ίσχυε πριν από το 2022. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Circana, που μετρά ένα «καλάθι» 60 βασικών κατηγοριών, ενώ το 2021 το «καλάθι» των προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας είχε αξία 121,83 ευρώ, τον Αύγουστο του 2026 η αξία του πλέον έφτανε στα 144,27 ευρώ. Το αντίστοιχο «καλάθι» με τα επώνυμα προϊόντα διαμορφώνεται πλέον στα 211,98 ευρώ από 182 ευρώ το 2021.

Τα τρόφιμα, αν και αποτελούν τη βασική δαπάνη και πλέον «πονοκέφαλο» των νοικοκυριών (20,4% της συνολικής μηνιαίας δαπάνης σύμφωνα με την Ερευνα Οικογενειακών Προϋπολογισμών για το 2025), δεν είναι ούτε η μοναδική σημαντική δαπάνη και δυστυχώς ούτε ο μοναδικός «πονοκέφαλος». Η αύξηση των ενοικίων, η οποία συνεχίζεται ακόμη και σε μηνιαία βάση, απειλεί την ελληνική κοινωνία με στεγαστική κρίση και ίσως ο κυριότερος λόγος που ακόμη δεν έχουμε δει σκηνές αντίστοιχες με εκείνες σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες είναι ότι το ποσοστό ιδιοκατοίκησης, αν και φθίνει τα τελευταία χρόνια, παραμένει σχετικά υψηλό (69,4% το 2025 από 77,2% το 2010). 

Η μέση τιμή των ενοικίων κατοικιών στην Αττική έχει αυξηθεί την τελευταία πενταετία κατά 36,26%, σε 10,93 ευρώ/τ.μ. (γ΄ τρίμηνο του 2026) από 8,02 ευρώ/τ.μ. (γ΄ τρίμηνο του 2021). Για την ενοικίαση ενός διαμερίσματος 70 τ.μ. απαιτούνται κατά μέσον όρο 770 ευρώ, ενώ στο κέντρο της Αθήνας η τιμή μπορεί να φτάσει ακόμη και στα 850 ευρώ. Ας σημειωθεί ότι ο κατώτατος μισθός είναι σήμερα 920 ευρώ (μεικτά) και είναι κυρίως η δυσανάλογη αύξηση ενοικίων και εισοδήματος που καθιστά ακόμη πιο δυσβάστακτο το κόστος. Σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσίευσε η Eurostat τη Δευτέρα, τη δεκαετία 20152025 ο λόγος τιμής των κατοικιών προς εισόδημα ήταν 22,5%, κάτι που σημαίνει ότι οι τιμές των κατοικιών –τόσο για αγορά όσο και για ενοικίαση– αυξήθηκαν με πολύ υψηλότερο ρυθμό από ό,τι το εισόδημα.

Η επιβάρυνση, πάντως, που βλέπουν τα νοικοκυριά αμέσως με την εκδήλωση μιας γεωπολιτικής κρίσης, η οποία τα τελευταία χρόνια μετατρέπεται σε ενεργειακή - πληθωριστική, είναι η αύξηση στις τιμές των ενεργειακών προϊόντων, με την αύξηση της διεθνούς τιμής του πετρελαίου να συμπαρασύρει προς τα επάνω όχι μόνο τις τιμές των υγρών καυσίμων, αλλά και την τιμή του φυσικού αερίου και της ηλεκτρικής ενέργειας. Είτε μένουν σε ιδιόκτητο είτε σε ενοικιασμένο σπίτι, οι καταναλωτές στην Ελλάδα σήμερα καλούνται να πληρώσουν για να ζεσταθούν 1.519 ευρώ για 1.000 λίτρα πετρελαίου, αντί για 1.170 ευρώ που ήταν η μέση τιμή την ίδια εποχή πέρυσι. Τι είναι αυτά τα 349 ευρώ επιπλέον; Αρκετά παραπάνω από το 1/3 του βασικού μισθού και η μέση μηνιαία δαπάνη για το σούπερ μάρκετ.