Η Διεθνής Ημέρα Μητρικής Γλώσσας καθιερώθηκε για να αναδείξει τη σημασία της μητρικής γλώσσας για όλους τους ανθρώπους στη Γη, να προωθήσει τη γλωσσική πολυμορφία και την πολυγλωσσία, να ευαισθητοποιήσει το ευρύ κοινό σχετικά με τις ολιγότερο ομιλούμενες γλώσσες στον πλανήτη και να τονίσει την ανάγκη προστασίας τους. Ο τίτλος στην «Καθημερινή», «Κινδυνεύει η ελληνική γλώσσα;» δεν συνάδει με τον εορτασμό της συγκεκριμένης ημέρας και, ας μου επιτραπεί να πω, είναι και παραπλανητικός. Η ελληνική γλώσσα δεν κινδυνεύει, δεν είναι χαμένη στη «μετάφραση» της νέας γενιάς, ούτε απειλείται με εξαφάνιση. Σε οποιαδήποτε συζήτηση με αφορμή την Ημέρα Μητρικής Γλώσσας δεν μπορούμε να συγχέουμε τη γλώσσα με την ορθογραφία, που αποτελεί ένα συμβολικό, οπτικό σύστημα καταγραφής της γλώσσας. Οι άνθρωποι αποκτούν τη μητρική τους γλώσσα πολύ πριν πάνε στο σχολείο, ενώ την ορθογραφία τη διδάσκονται στο σχολείο. Το γεγονός επίσης ότι τα σημερινά παιδιά σε κάποιες περιπτώσεις ανακαλούν ή μαθαίνουν πιο εύκολα αγγλικές λέξεις είναι ένα φαινόμενο μικρής κλίμακας για συγκεκριμένο λεξιλόγιο σε συγκεκριμένα πλαίσια επικοινωνίας και δεν εγείρει προβληματισμούς για το είδος των ερεθισμάτων που δίνουμε στα παιδιά μας ως κοινωνία ή για το πώς αυτά τα ερεθίσματα επηρεάζουν την εκπαίδευσή τους. Η παγκοσμιοποίηση και η διείσδυση της τεχνολογίας στη ζωή μας, και ειδικά στη ζωή των νέων, έχουν ως επακόλουθο τη χρήση ξένων λέξεων και όρων στο λεξιλόγιό τους. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κινδυνεύει η γλώσσα μας! Τέλος, να επισημάνω την ανακρίβεια στην άποψη που διατυπώνεται στο εν λόγω κείμενο σχετικά με τον λόγο για τον οποίο έχει πέσει η βάση εισαγωγής στα φιλολογικά τμήματα στα ελληνικά πανεπιστήμια. Η βάση στα τμήματα Φιλολογίας δεν έχει πέσει επειδή η «ποιότητα της ελληνικής γλώσσας στους φοιτητές έχει εκπέσει», όπως αναφέρεται, αλλά γιατί τα προγράμματα προπτυχιακών σπουδών των τμημάτων Φιλολογίας, έτσι όπως είναι διαμορφωμένα, δεν δίνουν πια, στην εποχή που ζούμε, τα εφόδια στους φοιτητές μας να αναζητήσουν νέους επαγγελματικούς ορίζοντες, πέρα από το καθηγητικό επάγγελμα.

 Από την "ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ", και...

"Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ", 11/03/25

Γνωστικά αντικείμενα και συντεχνίες ΑΕΙ

Kύριε διευθυντά,

Με αφορμή την κρίση για πανεπιστημιακή θέση στην Ιατρική Σχολή Αθηνών, έγινε δημόσια συζήτηση για τα λεγόμενα «γνωστικά αντικείμενα» των καθηγητών. Το θέμα αυτό που συζητείται έντονα από καιρό μέσα στα πανεπιστήμια άρχισε πλέον να περνάει και στον ημερήσιο Τύπο. Τα γνωστικά αντικείμενα ήταν ένα εφεύρημα του νόμου 1268/82 (νόμου-πλαισίου για τα πανεπιστήμια), για να αποδυναμωθεί με τον τρόπο αυτόν ο θεσμός της «πανεπιστημιακής έδρας» στην οποία είχαν φορτώσει όλη την ακαδημαϊκή δυσλειτουργία. Η πείρα και ο καιρός έδειξαν ότι το πανεπιστήμιο δεν βελτιώνεται με τέτοια «μαστορέματα»... Αντίθετα: τα «γνωστικά αντικείμενα» εξελίχθηκαν σε τέχνασμα για να δημιουργούνται ή να αποκλείονται με βάση τις προτιμήσεις του πανεπιστημιακού μικρο-περιβάλλοντος διάφοροι επιθυμητοί ή ανεπιθύμητοι. Η «φωτογραφική» αυτή μέθοδος έχει παγιωθεί δεκαετίες τώρα, παρά τις διορθωτικές προσπάθειες της πολιτείας (υπ. Παιδείας - δικαστήρια) που συνήθως δεν έχουν επιτυχία λόγω αγνοίας ή και σκοπιμοτήτων. Η κατάσταση θα συνεχίζεται μέχρι «τελικής πτώσεως» του θεσμού του πανεπιστημίου, πράγμα που αν πάμε έτσι φοβάμαι ότι τελικά θα έλθει. 

Αποτέλεσμα των «γνωστικών αντικειμένων» είναι να έχουν προκύψει (με συνταξιοδοτήσεις κ.λπ.) τμήματα από τα οποία να απουσιάζουν καθηγητές με «αντικείμενο» τη διδασκαλία ζωτικών μαθημάτων του τμήματος. Τα τελευταία αναλαμβάνουν να τα διδάξουν πανεπιστημιακοί με «γνωστικό αντικείμενο» ένα υποκεφάλαιο κάποιου βασικού μαθήματος. Μάλιστα το «οξύμωρον» του πράγματος δεν φαίνεται γιατί έχουμε τελευταία «εφεύρει» (συν-ένοχος εδώ το υπ. Παιδείας) το τέχνασμα «αλλαγής» του γνωστικού αντικειμένου με απλή διοικητική πράξη. Ετσι, ένα ζωτικό μάθημα το διδάσκει πλέον άτομο που κρίθηκε και αξιολογήθηκε επιστημονικά για ένα μόνον «μέρος» του μαθήματος, που όμως «κυκλοφορεί» πλέον με τίτλο διαφορετικό εκείνου με τον οποίο εξελέγη. 

Το πρόβλημα δεν θα λυθεί εύκολα διότι συντεχνιακοί λόγοι το έχουν παγιώσει. Εάν η πολιτεία θέλει να το λύσει (πολύ αμφιβάλλω) μπορεί να θεσπίσει νομοθετικά ότι τα «γνωστικά αντικείμενα» για την εκλογή πανεπιστημιακού πρέπει να συμπίπτουν με το περιεχόμενο ενός από τα κύρια μαθήματα του προγράμματος σπουδών. Και όταν όλα τα μαθήματα είναι «καλυμμένα» με διδάσκοντες, τότε να μπορεί να προκηρύσσεται θέση με «επικέντρωση» σε ένα στενότερο πεδίο. Αλλωστε πρωταρχική αποστολή του πανεπιστημιακού καθηγητή είναι η κάλυψη του προγράμματος σπουδών – όλα τα άλλα είναι δευτερεύοντα.

ΚΩΝ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ

Ομότιμος καθηγητής Ιατρικής ΕΚΠΑ Χολαργός


«Από μηχανής θεοί» και κοψοχέρηδες

Κύριε διευθυντά,

Με πολύ θετικές εντυπώσεις προσέλαβα την επιστολή της συντοπίτισσας κυρίας Λουίζας Γ. Μπετίνη, δικηγόρου Ζακύνθου, στο φύλλο της 6ης Μαρτίου. «Η ψυχή μου αναγαλλιάζει», κατά πως λέει ο Διονύσιος Σολωμός στον «Υμνο εις την Ελευθερίαν», όταν διακρίνω, στις μεταγενέστερες από εμένα γενιές, συντάκτες μεστών κειμένων, με ορθολογισμό και επιστημοσύνη.

Η Λουίζα Μπετίνη αναλύει με συνθετικό τρόπο, χωρίς πολυλογίες, την επιχείρηση δολιοφθοράς κατά της παρούσας κυβέρνησης από μία αντιπολιτευτική πανσπερμία χωρίς δυνατότητες κυβερνητικής εναλλαγής. Και επισημαίνει τους κινδύνους για την ίδια τη δημοκρατία από το κενό πολιτικής εκπροσώπησης των σκεπτόμενων πολιτών.

Συμφωνώντας με τα γραφόμενα στην ανωτέρω επιστολή προσθέτω την άποψη ότι, επειδή και η χειρότερη κυβέρνηση είναι προτιμότερη από την ακυβερνησία, αν λάβει κανείς υπόψη και την ποιότητα του ελληνικού Δημοσίου, δεν είναι σοφό να απορρίπτουμε μία υπαρκτή κυβερνητική λύση, χωρίς να έχουμε καλύτερη πρόταση για την αντικατάστασή της.

Και η πρόταση αυτή πρέπει να είναι κομματικά υπαρκτή και στέρεη. Οι πολίτες πρέπει να αποβάλουν ευσεβείς πόθους για «από μηχανής θεούς». Υπάρχει, άλλωστε, παρ’ ημίν πλούσια εμπειρία ακυβερνησίας και ολόπλευρης χρεοκοπίας και οι μετάνοιες των κοψοχέρηδων είναι ανώφελες.

ΗΛΙΑΣ ΜΑΡΓΑΡΗΣ
Ζάκυνθος


Οι πρώην πρόεδροι γιατί σιωπούν;

Κύριε διευθυντά

Ο Ντόναλντ Tραμπ μας είχε προϊδεάσει προεκλογικά για το τι προτίθεται να κάνει αν εκλεγεί πρόεδρος. Σήμερα, μέσα σε ενάμιση μήνα, δείχνει να προσπαθεί να κάνει αυτά και άλλα και, μάλιστα, αγριότερα από όσο περιμέναμε... Είμαστε μάρτυρες μιας προσπάθειας να γκρεμιστεί ολόκληρο το status quo του πλανήτη των τελευταίων πολλών ετών, ανατρέποντας πλήρως την εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ.

Η Ευρώπη (ευτυχώς μαζί με το Ηνωμένο Βασίλειο), ανέτοιμη, αδύναμη και ολίγον διχασμένη, προσπαθεί να αντιδράσει. Η Ρωσία ιδιαίτερα ικανοποιημένη. Ο Ζελένσκι περίπου παραδίνεται. Ο Νετανιάχου επιτίθεται και στη Δυτική Οχθη. Η Κίνα καραδοκεί. Εγώ διερωτώμαι: Οι πρώην πρόεδροι των ΗΠΑ (Μπους ο νεότερος, Κλίντον, Ομπάμα, Μπάιντεν) δεν έχουν να πουν τίποτα; Σοβαροί Ρεπουμπλικανοί και Δημοκρατικοί πολιτικοί (κάποιοι από αυτούς πιθανοί επόμενοι πρόεδροι) δεν έχουν να πουν τίποτα; Η Κάμαλα Χάρις, αντίπαλος του Τραμπ στις εκλογές, δεν έχει να πει τίποτα; Εχει άραγε πεθάνει παντελώς η Αμερική που γνωρίζαμε, που θαυμάζαμε και που κάποιοι αγαπήσαμε; 

ΓΙΑΝΝΗΣ ΒΕΖΥΡΟΓΛΟΥ

Θεσσαλονίκη



«Η ελληνική γλώσσα δεν κινδυνεύει»

Κύριε διευθυντά

Με αφορμή το κείμενο που δημοσίευσε η «Καθημερινή» την Παρασκευή 21/2/2025 για τη Διεθνή Ημέρα Μητρικής Γλώσσας, σας γράφω για να εκφράσω τον προβληματισμό μου για το γεγονός ότι δεν συζητήθηκαν τα πραγματικά θέματα που έχει στόχο να αναδείξει ο εορτασμός αυτής της ημέρας, αλλά διατυπώθηκαν ορισμένες παρατηρήσεις χωρίς επιστημονική βάση. Η Διεθνής Ημέρα Μητρικής Γλώσσας καθιερώθηκε για να αναδείξει τη σημασία της μητρικής γλώσσας για όλους τους ανθρώπους στη Γη, να προωθήσει τη γλωσσική πολυμορφία και την πολυγλωσσία, να ευαισθητοποιήσει το ευρύ κοινό σχετικά με τις ολιγότερο ομιλούμενες γλώσσες στον πλανήτη και να τονίσει την ανάγκη προστασίας τους.

Ο τίτλος στην «Καθημερινή», «Κινδυνεύει η ελληνική γλώσσα;» δεν συνάδει με τον εορτασμό της συγκεκριμένης ημέρας και, ας μου επιτραπεί να πω, είναι και παραπλανητικός. Η ελληνική γλώσσα δεν κινδυνεύει, δεν είναι χαμένη στη «μετάφραση» της νέας γενιάς, ούτε απειλείται με εξαφάνιση. Σε οποιαδήποτε συζήτηση με αφορμή την Ημέρα Μητρικής Γλώσσας δεν μπορούμε να συγχέουμε τη γλώσσα με την ορθογραφία, που αποτελεί ένα συμβολικό, οπτικό σύστημα καταγραφής της γλώσσας. Οι άνθρωποι αποκτούν τη μητρική τους γλώσσα πολύ πριν πάνε στο σχολείο, ενώ την ορθογραφία τη διδάσκονται στο σχολείο. Το γεγονός επίσης ότι τα σημερινά παιδιά σε κάποιες περιπτώσεις ανακαλούν ή μαθαίνουν πιο εύκολα αγγλικές λέξεις είναι ένα φαινόμενο μικρής κλίμακας για συγκεκριμένο λεξιλόγιο σε συγκεκριμένα πλαίσια επικοινωνίας και δεν εγείρει προβληματισμούς για το είδος των ερεθισμάτων που δίνουμε στα παιδιά μας ως κοινωνία ή για το πώς αυτά τα ερεθίσματα επηρεάζουν την εκπαίδευσή τους. Η παγκοσμιοποίηση και η διείσδυση της τεχνολογίας στη ζωή μας, και ειδικά στη ζωή των νέων, έχουν ως επακόλουθο τη χρήση ξένων λέξεων και όρων στο λεξιλόγιό τους. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κινδυνεύει η γλώσσα μας!

Τέλος, να επισημάνω την ανακρίβεια στην άποψη που διατυπώνεται στο εν λόγω κείμενο σχετικά με τον λόγο για τον οποίο έχει πέσει η βάση εισαγωγής στα φιλολογικά τμήματα στα ελληνικά πανεπιστήμια. Η βάση στα τμήματα Φιλολογίας δεν έχει πέσει επειδή η «ποιότητα της ελληνικής γλώσσας στους φοιτητές έχει εκπέσει», όπως αναφέρεται, αλλά γιατί τα προγράμματα προπτυχιακών σπουδών των τμημάτων Φιλολογίας, έτσι όπως είναι διαμορφωμένα, δεν δίνουν πια, στην εποχή που ζούμε, τα εφόδια στους φοιτητές μας να αναζητήσουν νέους επαγγελματικούς ορίζοντες, πέρα από το καθηγητικό επάγγελμα.

ΣΠΥΡΙΔΟΥΛΑ ΒΑΡΛΟΚΩΣΤΑ 

Καθηγήτρια  Γλωσσολογίας, Διευθύντρια Τομέα Γλωσσολογίας Διευθύντρια Εργαστηρίου Ψυχογλωσσολογίας και Νευρογλωσσολογίας Τμήμα Φιλολογίας Εθνικό και Καποδιστριακό
Πανεπιστήμιο Αθηνών

....από "ΤΑ ΝΕΑ"

"ΤΑ ΝΕΑ", 11/03/25